Skip to main content

Full text of "Analecta Franciscana : sive, Chronica aliaque varia documenta ad historiam Fratrum Minorum spectantia"

See other formats


n. 


^^ 


0i  Mediaey^ 


^ 


-y 


r»r*'< 


-i^^w 


^ 


1» 


'^ 


.'^ 


^*%. 


*y 


V 


•7 


ANALEGTA  PRANCIS 


SIVE 


Yrrrrrf^^ 


GHRONICA  ALIAQUE  VARIA  DOGMENTA 


AD 


.    HISTORIAM  FRATEUM  MINORUM 

SPECTANTIA 
EDITA 

A  PATRIBDS  COLLEGII  S.  BONAYENTDRAE 


TOMUS  IV. 


AD  CLARAS  AQUAS  (QUARACCHI) 

PROPE  FLORENTIAM 

EX  TYPOGRAPHIA  COLLEGIl  S.  BONAVENTURAE 


MCMVL 


PROPRIETAS   LITTERARIA 


DE  CONFORMITATE 

VITAE  BEATI  FRANCISCI 


AD 


VITAM  DOMINI  IE8U 

AUCTORE 

FR.  BARTHOLOMAEO  DE   PISA 


LIBER  I. 
Fructus  I-XII. 


IMPRIMATUR. 

Datum  Florentiae  ex  Curia  Archiepiscopali, 
die  18  Decembris  1906. 

Can.  Alex.  Ciolli,  Vic.  Gen. 


Ex  parte  Ordinis  nihil  obstat,  quominus  imprimatur. 

Romae  ad  S.  Antonium,  die  12  Decembris  1906. 

Fr.  Dionysius  Schuler 
Minister  Generalis. 


iw    ^^ 


Ex  anno  1897,  quo  tertius  tomus  huius  collectionis  pro- 
diit,  duo  patres  huius  Collegii  ad  requiem  aeternam  transie- 
runt,  qui  prae  aliis  in  Analecta  Franciscana  edejida  opus  et 
studium  impenderant:  P.  Quintianus  Muller  et  P.  Ignatius 
leiler,  provinciae  Saxoniae  S.  Crucis  alumni ;  quare  facere  non 
possumus,  quin  hoc  loco  brevi  sermone  eorura  reminiscamur. 

Die  25  lunii  1902  obiit  in  loco,  quo  natus  est,  Erfordii 
in  Germania,  P.  Quintiands  Mueller,  natus  annos  sexaginta, 
fractus  laboribus  et  infirraitatibus.  Post  studia  finita  an.  1871 
sacerdotio  initiatus  prinium  per  aliquot  annos  curae  anima- 
rum  operam  dedit,  usque  dura  anno  1876  a  Rmo  P.  Ministro 
Generali  inter  collaboratores  novae  editionis  Operum  omnium 
D.  Bonaventurae  aggregatus  est.  Per  4  annos  Monachii  in 
bibliotheca  regia  laboravit;  deinde  a  die  19  lunii  1881  per  20 
annos  in  hoc  Collegio  moratus  est,  soli  orationi  et  operationi 
tempus  impendens. 

"  Homo  erat  in  primis  indefessi  et  fere  incredibilis  laboris. 
Ut  collaborator  operum  S.  Bonaventurae  sat  multos  et  con- 
tentione  plenos  labores  alacri  semper  animo  et  libenter  subiit, 
imrao  sponte  sua  onus  diversorura  laborum  in  se  suscepit. 
Cordi  ipsi  erat,  ut  labores  sibi  demandatos  meliore  quo  posset 
modo  exsequeretur.  Ut  operibus  ab  obedientia  sibi  impositis 
satisfaceret,  neque  tempori  neque  labori  pepercit.  Secundum 
et  tertium  volumen  Analectorum  Franciscanorura  ipsius  po- 
tissiraum  opera  exscripta,  cura  variis  codicibus  collata  et  pro 
editione  praeparata  sunt.  Orani  terapore  denique,  quod  sibi 
reJiquura  erat,  incubuit  ad  conscribendas  pro  variis  actis 
diurnis  et  epheraeridibus  elucubratione^  de  rebus  religiosis 
et  moralibus  tractantes  *  „  ;  vertit  quoque  in  linguam  germa- 
nicam  vitam  B.  loannis  Alverniensis,  necnon  priraum  voluraen 
historiae  compendiosae  Ordinis  Minorura,  quam  P.  Pamphilus 
a  Magliano  praeclare  incepit. 


'  Opera  omnia  S.  Bonaventurae,  t.  X  (ad  Claras  Aqiias  1902),  pag.  Vll. 


Die  9  Decembris  1904  in  hoc  ipso  CoUegio  cursum  vitae 
longae  laboribus  meritisque  plenae  in  sancta  pace  confecit 
R.  P.  Ignatius  Ieilee,  "  Ex-Definitor  Generalis  Ordinis  Fra- 
trum  Minorum,  Doctor  S.  Theologiae,  per  quatuor  lustra  glo- 
riosa  Praefectus  Collegii,  praesul  novae  editionis  Operum 
omnium  S.  Bonaventurae,  princeps  inter  theologos  Francisca- 
nos  saeculi  elapsi  *  „. 

Natus  anno  1823  die  4  Decembris  in  pago  Havixbeck 
prope  Mlinster  in  Westfalia  in  studia  praeclare  incubuit  in 
gymnasio  et  academia  civitatis  Mlinster  et  anno  1845  Ordini 
Seraphico  se  adiunxit.  Post  sacruni  presbyteratum  1848  Pa- 
derbornae  susceptum  plurimos  labores  per  plus  quam  quinqua- 
ginta  sacerdotii  annos  in  vinea  Domini  opere,  verbo,  scriptis 
subiit.  Postquam  in  sua  provincia  lector  sacrae  theologiae 
exstitit,  anno  1875  associatus  est  P.  Fideli  a  Fanna  in  per- 
lustrandis  bibliothecis  Germaniae,  Austriae  ac  Daniae ;  qua 
occasione  multa  recollegit  documenta,  quibus  in  diversis  oc- 
casionibus  est  egregie  usus.  Die  27  lunii  1879  ad  hoc  Col- 
legium  translatus  per  25  annos  ibi  sanctam  et  indefessam 
vitam  duxit.  Post  obitum  P.  Fidelis  1881  Collegii  Praefectus 
institutus  anno  sequente  primum  tomum  novae  editionis  ope- 
rurn  S.  Bonaventurae  typis  dedit,  quem  decursu  viginti  an- 
norum  usque  ad  annum  1902  decem  alii  tomi  sunt  secuti.  Pro- 
legomena  et  Scholia  dictae  editionis  ab  ipso  P.  Ignatio  scripta 
sunt ;  Scholia  ipsius  nomen  inter  celebriores  Ordinis  theologos 
inseruerunt;  Prolegomena  vero  permulta  praebent  documenta 
pro  historia  litteraria  saeculi  XIII  et  XIY;  multa  quoque 
dubia  solverunt  ac  erroreS;  correxerunt.  Praeterea  multos 
composuit  articulos  in  periodicis  et  encyclopaediis,  plures 
optimos  libros  scripsit,  multis  auctoribus  consilio  experto 
prudens  adiutor  fuit.  Analecta  Franciscana  praesertim  P.  Ignatio 
initium  et  suo  auxilio  faustum  progressum  nmltopcre  debent. 

Memoria  ipsorum  erit  in  benedictione  per  saecula. 


Acta  Ordinis  Minonim,  t.  XXIV  (1905),  pag.  45. 


PRAEFATIO 


Ut  votis  pluries  et  a  pluribus  nobis  oblatis  obsequeremur, 
editionem  novam  Operis  huius  a  multis  iure  laudati,  ab  aliis 
non  absque  ratione  vituperati  suscepimus.  Continet  opus  multa 
et  pretiosa  documenta,  quae  historiae  franciscanae  maximo 
semper  fuerunt  emolumento;  continet  et  multas  fabulas,  quas 
facile  recognitas  prudens  lector  negliget. 

Praemittimus  tria  capita,  in  quibus  de  auctore,  de  fontihus, 
quibus  usus  est,  ac  de  ratione  nostrae  editionis  agimus. 

I.  Be  auctore,  fratre  Bartholomaeo  Pisano  eiusque  vita 
satis  parum  constat. 

1.  Ex  documentis,  quae  in  diversis  archivis  civitatis  Pi- 
sanae  recollegit  et  benigne  nobis  transmisit  R.  D.  Salvator 
Barsotti,  presbyter  Pisanus,  elucet,  duos  in  civitate  Pisarum 
eodem  tempore  vixisse  fratres  Minores,  quibus  nomen  Bar- 
tholomaeus;  qui  duo  saepe  postea  confusi  uti  uims  solus 
frater  a  scriptoribus  exhibebantur  *. 

Prior  in  documentis  vocatur  semper  frater  Bartholo- 
maeus  domini  Albisi.  —  Quidam  Mingus  calthularius 
de  monte  Castello  Yallis  Herae  D.  I.   A.  1349   ind.  I,  sexto- 


'  Hanc  confusionem  invenimus  praeter  alios  apud  Marianum  Florentiniim,  Compendium  Chro' 
nicarum  Fr.  Minornm  (cfr.  infra  pag.  Xill)  —  Petrum  Rodulphium  Tossinianensem,  Historiarum 
Seraphicae  Religionis  librilres,  I.  III  De  Scriptoribus,  pag.  310 —  Marcum  Ulyssiponensem,  Cro- 
niche  degli  ordini  instituiii  dal  P.  S.  Francesco,  p.  111  1.  1  c.  8  (ed.  Neapol.  1680,  pag.  14)  — 
Waddingum,  Annales  Minorim,  ad  annum  1343  n.  33  et  1399  n.  10  —  Sbaraiea,  Suppiementum 
ad  Scriplores  ordinis  Minorum,  pag.  1 09  (cfr.  tamen  in  fine  inter  «  Addenda  et  corrigenda  » 
pag.  725).  —  Contrariam  sententiam  tenuerunt  Tempesti,  Discorso  Accademico  sulV  Istoria  Let- 
teraria  Italiana  (Pisa  1787),  pag.  38  seqq.,  et  Papini  0.  M.  Conv.  in  Index  Onomasticiis  Scrip- 
torum  Universae  Franciscanae  Familiae  per  fr.  Nic.  Papini  1828  (codex  ms.  //.  //.  181  bibl. 
nationalis  Florentinae),  cum  aliis;  cfr.  Analecta  Franciscana,  t.  11  pag.  582. 


YUI  PKAEFATIO. 


decimo  kalendas  maii,  suum  condidit  testamentum  eiusque  ex- 
secutores  reliquit  "  fratrem  Raynerium  lordanum  de  ordine 
sancte  Catherine,  fratrem  Bartholomeum  domini  Albisi  de  or- 
dine  sancti  Francisci  „  aliosque  *.  —  Gratiolus  de  Gangareto, 
syndicus  conventus  sancti  Francisci  de  Pisis,  die  5  sept. 
D.  I.  A.  MCCCLXind.  Xlltestatur,  se  habuisse  "  libras  decem 
denariorum  pisanorum  iudicatas  a  D.  Pera  fratri  Bartholomeo 
domini  Albisi  de  Vico  ^  per  suum  ultimum  testamentum  ^  „. 
—  Idem  Gratiolus  D.  I.  A.  MCCCLX  ind.  XIII,  die  sexta- 
decima  decembris,  inter  alia,  quae  a  Nicolao  exsecutore  te- 
stamentorum  et  procuratore  pauperum  archiepiscopalis  cu- 
riae  Pisarum  recepit,  affert:  ''  Et  in  alia  parte  pro  soldis 
duobus  iudicatis  a  domina  Bonuccia  relicta  Manuelli  pro  uno 
ginocchio  cere  figure  sancti  Gerardi  soklum  unum.  Et  in  alia 
parte  pro  soldis  quadraginta  iudicatis  a  dicta  testatrice  fratri 
Bartholomeo  domini  Albisi  fratri  dicti  conventus  de  Pisis 
soldos  decemnovem  denarios  octo  ^  „.  Sanctus  ille  Gerardus 
est  frater  Gerardus  de  Yalentia  Lombardiae,  qui  in  conventu 
Panormitano  anno  1342  sancte  obiit  et  inter  Pisanos  specialem 
cultum  accepit,  procurante  imprimis  hoc  fratre  Bartholomaeo, 
qui  etiam  vitam  ipsius  scripsit  ^  et  in  templo  sancti  Francisci 
iuxta  aram  olimi  beato  Gerardo,  nunc  autem  Nativitati  beatae 
Mariae  Virginis,  dicatam  tumulatus  est.  In  lapide  sepulchri 
leguntur  verba  insculpta:  "  Hic  iacet  venerabilis  frater  Bar- 
tholomeus  domini  Albisi  ordinis  Minorum,  qui  obiit  A.  D. 
MCCCLI  die  X  decembris  \,. 

Alter  in  documentis  et  libris  vocatur  frater  Bartho- 
lomeus  de  Rinonico.  —  In  publico  Pisarum  tabulario 
exstat  vetus  inventarium  sacristiae  et  conventus  sancti  Fran- 


'  Arcliivum  Archicpiscopale:  Diplomat.  Archiepisc.  Pisar.,  n.  1884. 

*  Nomcn  «  domini  Albisi  dc  Vico  »  cliam  alibi  reciirril;  cfr.  Barsolli,  Un  nnovo  Fiore  Sera/ico. 
II  B.  Giovanni  Cini  (Qiiaracclii    1906),  pag.   52  nol.  1,  nbi  «  Dominns  Albitiiiis  de  Vico  ».    • 

»  ibid.:  Exmitor.  Testament.  ab  atino  15S0  ad  1417  (1316-1424),  foi.  274  r. 

*  L.  c.  fol.  279  V  et  280  r. 

•*  Kxslal  in  cod.  Vaticano  7660  cl  in  cod.  96  bibl.  Alexandrinac  de  Urbe  (foi.  594  r  soqq.); 
v\v.  iiifia  i)a;,'.  297  nol.  3. 

"  Ex  documentis  secundo  loco  allatis  clucet,  BardioloinaciMn  aniio  1360  adluic  vixisse;  iinde 
crrorem  in  lianc  inscriptioncin  irrepsissc  patel.  Fortasse  iegi  debet  MCCCLX: 


PEAEFATIO.  IX 


cisci  illius  civitatis*;  ibidem  fol.  21'  legitur:  "  Loyca  vetus 
cum  libris  distinctionum  bonaventure,  quam  habuit  frater 
Bartolomeus  de  Rinonico  de  licentia  generalis  ministri.  Die 
XV  octubris  A.  D.  MCCCLII  „.  Ibidem  fol.  21':  "  In  nomine 
Domini.  Amen.  Incipit  registrum  sacristie  Pisani  conventus 
factum  A.  D.  MCCCLXVIII,  die  prima  lunii,  coram  fratribus 
Andrea  de  Sarzana,  tunc  custode  Pisano,  Oddone  de  Sciancha- 
tis,  tunc  guardiano  Pisano,...  Bartholomeo  de  Rinonico  etc.  „. 

—  In  alio  libro  manuscripto  eiusdem  archivi  ^  exstat  con- 
tractus  de  "  anno  MCCCLXXXXVII,  Ind.,  quarta  die  IIII 
Augusti  „,  qui  incipit  "  Frater  Bartholomeus  de  Rinonichi, 
sacre  theologie  magister,  et  frater  lohannes  Bandini,  custos 
infrascripti  conventus  fratrum  sancti  Francisci  de  Pisis  „   etc. 

—  In  archivo  archiepiscopali  Pisano  asservatur  series  con- 
tractuum  (sign.  N.  19.  X),  quae  ab  anno  1264  ad  annum  1406 
pefvenit;  ibidem  foL  26  legitur:  "  Actum  Pisis  presentibus 
Domino  Fratre  Marco,  Dei  gratia  episcopo  Marsicensi,  et  ma- 
gistro  Bartholomeo  de  Rinonichi  ordinis  Minorum,  sacre  theo- 
logie  magistro,  testibus  ad  praemissa  vocatis  specialiter  et  ro- 
gatis  A.  D.  MCCCLXXXXVII  ind.  IV,  die  decimanona  mensis 
lunii  ^„.  —  Idem  nomen  "  frater  Bartholomaeus  de  Rinonicho 
de  Pisis  „  legitur  in  litteris  Gregorii  XI  die  27  apr.  1375 
Thomae  Gradensi  patriarchae  datis,  de  quibus  paulo  pOst 
sermo  recurret.  —  Auctor  operis  De  vita  B.  Mariae  Virginis 
tandem  in  codicibus  nominatur  "  frater  Bartholomeus  de  Ri- 
nonico  de  Pisis,  sacre  theologie  magister  *  „. 

Quum  hoc  modo  duo  illa  nomina  ubique  discernantur 
impermixta,  nec  unquam  prior  "  magister  sacrae  theologiae  „ 
nec  alter  "  domini  Albisi  „   vocetur,  etiam  duos  illos  fratres 


'  N.   1423  (n°  luiovo  I).  \\\  maiori  parte  exaralum  est  saeciilo  XIV. 

'  Arch.  della  Primaziale  Pisana  N.  36,  Contratti  dalV  anno  1392  all'  anno  1408,  n.  203. 

*  Ibidem  in  Extraordinaria  ser  Bartholomei  de  Ghezzano  (1593-1398)  fol.  25  r  liabetur 
aliiid  documentum  de  28  ocl.  1397,  in  cuius  fine  legitur  «  fratre  Bartiiolomeo  de  Rinonichi  oi'dinis 
fratrum  Minorum  S.  Francisci  sacre  theologie  magistro  »  praesente. 

*  Habetui'  in  codd,  Medic.  Palai.  CXXXIX  et  CXL  (saec.  XIV)  bibl.  Laurentianae  Fioren- 
tinae;  explicit:  «  completum  1382  die  IX  mensis  Maii  ».  Cfr.  Bandini,  Supplemenium  ad  Catalognm 
bibl.  Laurcnt.,  t.  III  pag.  374  et  375. 


PRAEFATIO. 


—  fr.  Bartholoniaens  domini  Albisi  de  Vico  et  frater  Bartlio- 
loniaeus  de  Rinonico  de  Pisis  —  discernendos  censemus.  Ac- 
cedit  tempus  diversum,  in  quo  uterque  nominatur:  prior 
iam  anno  1342  "  patrii  conventus  guardianus  „  exstitit  *  et 
circa  annum  1360  ultima  vice  nominatur;  alter  prima  vice  in- 
venitur  anno  1352  et  in  fine  saeculi  adhuc  in  conventu  Pisano 
supervivit.  Frater  Bartholomaeus  domini  Albisi  circa  dimi- 
dium  saeculum  XIV  Pisis  obiit;  frater  Bartholomaeus  de 
Rinonico  de  Pisis  vero  est  ille  '^  magister  sacrae  theologiae 
fr^ter  Bartholomaeus  de  Pisis  „,  qui  versus  finem  illius  sae- 
cuii  opus,  quod  hic  denuo  editur,  conscripsit  ^ 

2.  Natus  est  auctor  noster  in  civitate  Pisarum  ex  illustri 
familia  de  Rinonico;  ast  de  tempore  nativitatis  et  priniordiis 
suae  vitae  nihil  habetur.  Prima  eius  mentio  occurrit  in  supra 
dicto  inventario  de  "  die  XV  octubris  Anno  Domini  MCCCLII  „; 
fortasse  illo  tempore  in  conventu  Pisano  in  studia  incubuit, 
quae  ex  suis  verbis  (infra  pag.  449) :   ^^  Bononiae  dum  essem 


^  Papini  i.  c.  hoc  ex  tabula  allaris  depicla  in  ecclesia  Minorum  Pisana  eriiil. 

^  In  libro  La  Tradizione  Francescana  ed  i  due  luoghi,  ove  farono  nascosti  il  Corpo  ed  il 
Cuore  del  Serafico  Padre  S.  Francesco  di  Assisi  (Roma  1901)  pag.  351  not.  1  habentur  iam 
eadem  fere  documenta,  quae  supra  exposuimus,  sed  conclusio  contradictoria.  Argumentatio  ibi  posita 
est  haec:  «  II  ch.  Barsotti  sac.  Saivatore  da  Pisa,  esimio  cuilore  deiie  patrie  memorie,  in  una  let- 
tera  scriltaci  su  lal  soggetto  sostiene  coilo  Sbaragiia  che  nell'  anno  deiia  morle  segnato  neii'  epi- 
grafe  vi  fu  lo  scambio  di  una  lettera  e  che  in  Pisa  fiori  in  quel  secolo  un  solo  fr.  l5artolomeo, 
flglio  d' Albiso  delia  famigiia  di  Renonico,  raccogiiendone  ie  prove  in  tal  modo: 

Non  potendosi  revocare  in  dubbio: 

1.  che  il  Frate  Bartolomeo  Pisano  o  da  Pisa,  e  1' autore  di  piu  che  trenta  grandi  volumi 
contenenti  opere  sacre,  che  spirano  tutte  soave  fragranza; 

2.  che  per  dottrina  e  per  santita  (il  suddetto)  e  stato  1'  unico  tra  i  molti  Padri  vissuti  e 
morti  in  Pisa,  che  merilasse  una  sepoltura  dislinta  e  sonluosa  pcr  i  tempi  d'ailora; 

3.  che  il  precitato  autore  viveva  ancora  nci  1399  essendo  inlervenuto  ai  Capitolo  Generale  di 
Assisi  per  presentarvi,  in  ordine  all'  approvazione,  1'  opera  famosa  delie  Conformita ; 

4.  che  questo  frale  d'  ingegno  aminirabile  e  fecondo,  appeliavasi  de  Rinonico,  o  de'  Rinonichi, 
come  rilevasi  dal  titolo  di  un'opera  di  kii  veduta  dal  Tempesti  nL-iia  Librcria  Mediceo-Laurcnziana: 
Opera  Ven.  Fratris  Bartholomaei  de  Pisis  de  Rinonico  etc. 

5.  che  infine  questo  Santo  Religioso  fu  devoto  oitremodo  del  B.  Gcrardo  (f  1343),  di  cui  il 
Pisano,  pcr  attestato  del  Wadding,  ne  scri.sse  la  vila  nel  1347,  che  ncl  1385,  in  compendio  inseri 
nell' opera  deile  Conformitii: 

Fa  d' uopo  concludcre  ch'cgli  e  non  allri  sia  quello  che  fu  sepolto  presso  al  di  iui  aitare  con 
la  scgiienle  precisa  iscrizione:  ,nic  iacet  Vencrabilis  Froter  Bartoiomous  Dni  Albisi  Ord.  Min.'  ». 

Cl.  audor,  S.  Barsolti,  in  litteris  nobis  datis  iam  aliam  sentcnliam  omnino  edicit;  nec  dini- 
cultcr  argiimentalioni  illi  respondcmus:  ad  I:  concedo;  ad  2:  quod  est  demonstrandum;  ad  3  el 
4:  dislingiio;  ad  5:  ncgo;  hinc  ncgatur  conclusio. 


PRAEFATIO.  XI 


studens  „  etiam  in  celebri  studio  Bononiensi  continuasse  scitur. 
Post  studia  absoluta  in  pluribus  scholis  exstitit  lector.  In  lit- 
teris  GregoriiXI  citatis  an.  1375  commendatur  Thomae  patriar- 
chae  Gradensi,  ut  "  qui  Pisis  in  generali  studio  in  theologia 
bacaUarius  et  in  pluribus  aliis  studiis  generalibus  sui  ordinis 
lector  extitit  et  in  generali  capitulo  proxime  celebrato  ad  le- 
gendum  sententias  in  studio  Cantabrigiae  pro  magisterio  obti- 
nendo  deputatus  est,  sed  propter  guerrarum  discrimina  illuc 
accedere  commode  nequit,  si  eum  in  aliquo  studio  sufficientem 
et  idoneum  repererit,  magisterii  honorem  et  docendi  licentiam 
largiatur  *  „.  Ex  verbis  ipsias  Pisani  (infra  pag.  273  et  359): 
"  Paduae  dum  essem  lector  „  scimus,  ipsum  in  studio  Pata- 
vino  docuisse;  chronicae  fr.  Marci  Ulyssiponensis  (p.  III  1.  I 
c.  8)  narrant,  "  che  lesse  in  Bologna,  in  Pisa,  in  Siena,  et 
in  Firenza  „;  cui  addunt:  "  Predico  molt'  anni  nelle  Citta 
principali  d'  Italia  con  grand'  apphiuso  di  tutti  ^  „. 

Plura  opera  tempore  illo  composuit.  Frater  loannes  Ma- 
pellus,  qui  secundam  editionem  libri  de  conformitatibus  1513 
procuravit,  in  fine  de  fr.  Bartholomaeo  dicit:  "  Cuius  ingenio 
plus  quam  triginta  et  quidem  ingentia  librorum  catholicorum 
voluraina  edita  sunt  „.  Terrinca  in  suo  libro  Theatrum  Etrusco- 
Minoriticum  ^,  Sbaralea  et  alii  catalogum  suorum  operum  te- 
xuerunt;  qui  pluribus  scatet  erroribus.  Aliquando  enim  ipsi 
attribuunt  libros  ab  aliis  conscriptos;  ex.  gr.  Summa  casuum 
conscientiae,  quae  est  fr.  Bartholomaei  a  s.  Concordio  de  Pi- 
sis  ex  ordine  Praedicatorum  *;  et  vita  beati  Oerardi,  —  quae 
uti  iam  dictum  —  est  fr.  Bartholomaei  domini  Albisi.  Alia 
nonnisi  sunt  pars  alterius  operis;  explicatio  ex.  gr.  regulae 
invenitur  in  fructu  IX  libri  nostri  de  Conformitate.  Hunc  li- 
brum  scribere  incepit  anno  1385  et  absolvit  "  1390,  die  de- 
cima  octava  mensis  Martii  ^„. 


^  Cfr.  Eubel,  Bullarinm  franciscanum,  t.  VI  pag.  5ol   (n.  1379). 

^  L.  c.  pag.  14.  Cfr.  etiam  Sbaralea,  I.  c.  pag.  109. 

8  Pag.  190  (Florentiae  1682). 

*  Pliiries  est  edita;  cfr.  Hain,  Reportorium  bibliographicum,  t.  I  n.  252  i- 2528,  aliosque. 

s  Ita  codd.  Alv.  et  Urbin.  in  principio  et  fine  operis.  Qiii  fr.  XIV  p.  11  n.  6  omisso  «  vide- 
iicet  MCCCXC  »  habent:  «  Pontifices,  qui  llonorio  successerunt,  usque  ad  tempora  praesenlia  ad 
numerum  viginti  quinque  ascendunt  »;  ad  qune  P.  Eduardus  Aletic.  {Etudes  Franciscaincs,   1904 


XII  PRAEFATIO. 


Post  opus  finitum  per  aliquod  tempus  in  conventu  Pi- 
sano  commoratus  est^  quod  plura  documenta  supra  iam  posita 
ostendunt,  et  ultima  eius  mentio  habetur  in  capitulo  generali 
Assisii  die  2  aug.  1399  celebrato,  quo  liber  noster  approba- 
tus  est.  Scriptores  posteriores  eum  mortuum  esse  Pisis  anno 
1401  dicunt.  Qui  plura  etiam  tradunt  dc  eius  virtutibus  *  et 
de  cultu  ipsi  post  mortem  a  Pisanis  exhibito.  Carohis  Forti  ex. 
gr.  in  Catalogo  Agiologico  Etrusco  ^,  Clementi  XII  dicato,  dicit: 
"  Beatus  Barthok)maeus  Rivanius  (!)  nobilis  Pisanus  ordinis 
sancti  Francisci.  Decessit  Pisis  anno  1401.  Eius  corpus  colitur 
in  templo  ordinis  sui  sul)  ara  beati  Gherardi  Panormitani  „. 
Quae  ultima  verba  ingerunt  nobis  timorem,  ne  etiam  hoc 
loco  dicta  confusio  liabeatur  inter  duos  fratres  homonymos. 
Certo  habetur  in  martyrologiis  ordiiiis,  quae  eum  comme- 
morant  die  4  novembris  ^;  unde  decidere  haud  possumus,  utri 
cultus  ille  reapse  conveniat.  Securo  tamen  ex  libro  nostro 
deducere  licet,  fratrem  Bartholomaeum  de  Rinonico  fuisse 
hominem  magnae  devotionis  et  zehitorem  vitae  seraphicae 
eximium,  simulque  in  scientiis  theologicis  et  praesertim  sacra 
scriptura  solito  plus  instructum. 

In  fine  huius  capitis  ponimus  ea,  quae  Mariani  Floren- 
tini  Compendium  Chronicarum  de  fr.  Bartholomaeo  refert  ^ : 

"  Sexagesimum  Capituhim  celebratum  est  Assisii  anno 
Domini  1390^  per  Fratrem  Henricum  Generalem  in  quo  Ca- 
pitulo  inagister  Bartolomeus  Pisanus   presentavit  librum    de 


t  II  pag.  92)  advertil:  a  La  meniion  tles  vingt-cinq  papes  successeurs  d'Honoriiis  II!  fixe  la  coin- 
position  dii  fructus  AIV  avant  la  mort  d'Urbain  VI,  15  octobre  1389  ».  Aliud  argunientum  prae- 
bcnt  verba  in  fr.  VIII  (pag.  274):  «  Hcnricus  genoralis  minister  »;  Hcnricus  de  Alpheriis  electus  esl 
gencralis  anno  1387.  —  Fr.  II  p.  1  (infra  pag.  68)  legilur:  «  (^aptivatio  c(  dcsoiatio  (ludneorum) 
usque  in  liodiernum  dicm  ab  anno  1316  viget  »;  quibus  verbis  innixus  P.  Go\»ho\\ch  {liibliolheca 
bio-bibliogra/ica  della  Terra  Santa,  t.  I  i)ag.  71  not.  2)  dicii:  «  k  questa  data  aggiunli  i  33  anni 
tradizionali  della  vita  di  Cristo,  avremmo  il  1379  comc  anno  in  cui  il  Pisano  scriveva  il  secondo 
frutto  0  capitolo  dellc  Conformitu  »;  quibus  assontiri  baud  possumus,  iam  ob  hanc  causam,  quia 
ignoratur  terminus,  a  quo  Pisanus  procedit. 

'  Cfr.  Croniche  cit..  pag.  1  i. 

«  Pag.  63  (Homae  1731). 

'  Cfr.  Marlyrolofjium  Franciscanim  P.  Arluii  a  Monaslcrio  et  Menologium  P.  Fort.  Hueber. 

*  Quae  nonduin  edita   fralcrne   transcripsil  et  obluiit   H.  1*.  Sixtus  a  i^isa  0.  Cap.   c.\  codice 
ms.  Compendii  (fol.  80  v),  (pii  asservatur  apud  P.  Capuc.  Montis  Hugonum  ad  Florcntiam. 

*  Erral  .Marianus;  cfr.  infra  pag    XXIV  not.  I. 


PEAEFATIO.  XIII 


conformitatibus  Beati  Francisci  quem  nuper  ediderat.  Hic 
frater  Bartolomeus  sacre  theologiae  magister,  et  magnus  pre- 
dicator,  vir  utique  devotus  et  suae  perfectionis  et  professionis 
zelator  precipuus  fuit,  et  plurimos  a  demonio  obsessos  libe- 
ravit,  et  alia  miracula  fecit.  Scripsit  etiam  multa  videlicet: 
Librum  de  gestis  et  dictis  Salvatoris  *,  item:  Opuscula  de  pas- 
sione,  de  resurrectione  et  de  ascensione  Domini,  item :  Opus 
quod  Mariale  ^  appellavit,  item :  De  vita  et  laudibus  apostoli 
Pauli  magnum  et  pulcherrimum  volumen,  item:  Librum  de 
vita  et  laudibus  sancti  Benedicti  per  meditationes  et  fructus 
procedens,  in  duas  partes  divisam.  Alium  etiam  composuit  de 
laudibus  et  vita  sancti  Dominici;  item  alia  opuscula  et  vitam 
et  miracula  beati  Corardi  (!)  de  Valentia  et  sermones  multos, 
tam  quadragesimales  ^  quam  de  Sanctis  per  totum  annum  „ . 

IL  Transeamus  ad  fontes  historiae  franciscanae,  quibus 
Pisanus  in  suo  opere  scribendo  est  usus. 

1.  Et  primmn  dicemus  de  illis,  quos  ipse  citavit. 

a.  Scripta  sancti  Francisci. 

In  fructu  XII  Pisanus  pluries  adhibuit  scripta  sancti 
Francisci,  Admonitiones,  regulam  antiquam,  regulam  novam,  tes- 
tamentum^  epistolam  "  ad  omnes  Christi  fideles  ^,,  epistolam 
"  direetam  capitulo  generali  „,  epistolam  "  directam  generali 
ministro  \,. 

b.  Legenda  fratris  Thomae. 

Aliquando  frater  Bartholomaeus  citat  Legendam  fratris 
Thomae,  ex.  gr.  fr.  I  (pag.  57),  fr.  V  (pag.  122),  fr.  XII  c.  15 
(pag.  608),  ib.  c.  16  (pag.  610),  ib.  c.  26  (pag.  620),  ib. 
c.  40  (pag.  631  bis).  Quae  his  locis  habentur,  exstant  in  le- 
genda  secunda  fratris  Thomae  de  Celano  in  iis  capitibus, 
quae  ubique   in  notis  indicavimus  ^ 


'  Quem  librum  scribere  qiiidem  promisit  (cfr.  infra  pag.  577);  ast  nulium  invenimus  vestigium. 

*  Prodiit  Venetiis  1596.  Cfr.  infra  pag.  66  et  alibi. 

'  Prodierunt  Mediolani  1498.  Cfr.  infra  pag.  XXXii  not.  1. 

*  In  Opmcula  S.  P.  Francisci  (Quaracchi,  1904).  Cfr.  ib.  Praefatio,  pag.  XI. 

^  Sec.  editionem  Amoni  (Romae    1880);  editio  P.  Eduardi  Alenconiensis  nonnisi  circa   fincm 
huius  nostri  laboris  prodiit.  —  Nullibi  citalam  invenimus  legendam   primam   Celanensis. 


XIV  PRAEFATIO. 


c.  Legenda  maior. 

Saepissime  adhibuit  et  citavit  Legendam  maiorem  saiicti 
Bonaventurae,  quam  etiam  aliquaiido  (cfr.  pag.  41  lin.  25) 
"  legendam  „  simpliciter  sine  addito  nuncupavit  *. 

d.  Legenda  trium  sociorum. 

Multis  locis  nominat  "  Legendam  trium  sociorum  „,  quam 
secundum  ipsum  (pag.  193  lin.  1)  frater  Leo  ''  ex  mandato 
fratris  Crescentii  generalis  ministri  et  capituli  generalis  cum 
fratre  Rufino  et  fratre  Angelo  composuit  ,,.  Omnia  vero,  quae 
Pisanus  ex  "  Legenda  trium  sociorum  „  citavit,  exstant  in 
legenda,  prouti  est  edita  inter  Acta  Sanctorum  et  a  Faloci-Pu- 
lignani  ^  Notum  est,  illos,  qui  dictas  editiones  fragmenta  pu- 
tant,  etiam  ad  librum  Pisani  recurrere  dicentes,  non  omnia 
Pisani  citata  in  ipsis  inveniri  ^;  et  exhibent  duos  textus,  qui 
sunt  in  nostra  editione  pag.  138  lin.  13  et  pag.  176  lin.  32;  ad 
quod  advertimus,  ea,  quae  hasce  citationes  statim  sequuntur, 
revera  in  illa  legenda  inveniri ;  Pisanus  nuUo  tamen  modo 
manifestat,  se  etiain  ea,  quae  postea  sequuntur,  ex  ipsa  de- 
sumere. 

e.  Speculum  perfectionis. 

Diversis  locis  (ex.  gr.  pag.  583,  585,  587)  citat  Speculum 
verfectionis.  Quae  citationes  accurate  conveniunt  Speculo  illi, 
quod  edidit  Sabatier;  etiam  divisio  ipsa  (ex.  gr.  pag.  585 
lin.  5.:  "  in  Speculo  perfectionis,  c.  II,  de  perfectione  pau- 
pertatis,  c.  16  „),  quani  prae  oculis  habuit  Pisanus,  in  dicta 
habetur  editione. 

f.  Legenda  antiqua. 

Persaepe  frater  Bartholomaeus  citat  Legendam  antiquam; 
nobisque  maioris  utilitatis  ad  recognoscendam  istam  legendam 


*  In  notis  citavimus  ubique  editionem  huius  Collegii. 
«  Fulginiae  1898.  , 


^lLa  Leggenda  di  San  Francesco  scritla  da  tre  sitoi  Compngni  pubblicata  per  la  prima 
volta  nella  verasua  inlegrith;  cdidorunl  llomao  1899  P.  Maiceiliniis  a  Civezza  et  P.  Tlicophilus 
Uomciiichelli.  Cfr.  ib.  intiodiictionem,  pag.  XI.VI  et  XLVIII. 


PRAEFATIO.  XV 


hucusQue  controversam  esse  videtur  inspicere  accuratius  par- 
tes,  quas  auctor  ex  ipsa  citavit.  —  Plura  apud  alios  auctores 
aliasque  legendas  invenimus.  Pag.  468  v.  gr.  ex  Legenda  an- 
tiqua  describit,  "  quaiis  esset  beatus  Franciscus  quoad  perso- 
nam  et  personae  conditiones  „;  quae  eodem  omnino  modo 
leguntur  in  legenda  priraa  fratris  Thomae  de  Celano  (n.  83). 
—  Fermulta  ad  verbum  inveniuntur  in  celeberrima  illa  com- 
pilatione,  cuius  initium  est  ^^  Fac  secundum  exemplar  „,  quae 
habetur  in  cod.  Vatic.  4354,  cod.  196  bibliothecae  R.  Bero- 
linensis  aliisque.  Initio  cod.  Vatic.  legimus  "  Incipit  antiqua 
legenda  sanctissimi  patris  nostri  Francisci  „,  unde  Papini 
scripsit  * :  "  Antiqua  legenda,  quam  citat  Pisanus,  est  Romae 
in  Vaticano  n.  4354  „.  "  Sed  non  omnia,  quae  Bartholomaeus 
ex  jlegenda  antiqua'  profert,  in  isto  codice  habentur;  hinc 
patet,  in  ipso  non  totam  legendam  inveniri,  quod  confirmat 
codex  Berolinensis,  in  cuius  initio  legitur:  ^Fars  veteris  le- 
gendae  sancti  Francisci '  ^  „.  — Compilationis  dictae  nondum 
typis  datae  partem  principalem  constituunt  Speculum  perfec- 
tionis  (ed.  Sabatier)  et  Actus  B.  Francisci  et  Sociorum  eius. 
Utroque  libro  Pisanus  pro  suo  compilando  opere  abunde  usus 
est ;  multa  Speculi  capita  et  tota  fere  Actuum  collectio  ^  in 
ipso  habentur.  Quum  vero  Speculum  raro  et  Actus  nusquam 
citet,  immo  illorum  partes  saepius  verbis  "  ex  legenda  an- 
tiqua  „  exhibeat,  hasce  ex  illa  compilatione  Fac  secundum 
exemplar  desumpsisse  videtur;  cui  pariter  suffragatur,  quod 
textus  Pisani  magis  huic  quam  Speculo  (ed.  Sabatier)  con- 
cordat.  —  Praetermittere  nolumus,  multa  alia,  quorum  ori- 
ginem  Pisanus  haud  indicavit,  in  dicta  compilatione  inve- 
niri  *;  quae  fere  tota  in  opere  suo  habetur  eiusque  fons  prin- 
cipalis  vocari  potest. 


*  Cfr.  Anal.  Franc,  t.  111  Praefatio  pag.  XIV. 

'  Lemmens,  Documenta  antiqua  Franciscana,  p.  II  pag.  89. 

"  Sabatier  in  edilione  ubique  indicavit,  quo  loco  singula  capita  Actuum  apud  Pisanum  ha- 
bentur;  omisit  c.  22  (cfr.  infra  pag.  434),  c.  60  (pag.  560),  c.  63  (pag.  445),  c.  65  (pag.  190). 

*  Sabatier  in  editionibus  Specnli  et  Actuum  ubique  pariter  dicit,  in  quo  folio  ccd.  Vatic. 
4354  singula  capita  inveniuntur;  quare  lectorem  ad  illas  remiltimus.  —  Cfr.  pag.  373  (not.  1)  et 
pag.  445  (not.  3)  duo  capita  illius  compilationis,  quae  apud  fr.  Angelum  Clarenum  leguntur. 


XVI  PRAEFATIO. 


Multa  apud  Pisanum  et  illic  eodem  modo  leguiitur;  alia 
ipse  paucis  verbis  excerpsit;  aliquando  ex  aliquo  capite  illius 
coUectionis  et  ex  alia  legenda  suam  relationem  compilavit; 
legimus  ex.  gr.  in  fr.  XII  c.  11  (pag.  603): 

Franciscus  in  Legenda  antiqua:  «  Fratri  corpori  cum  discreiione 
providendum  est,  ne  ab  eo  iempesias  accidiae  commoveatur.  Servus  enim 
Dei  in  coniedendo  et  bibendo  et  dormiendo  et  alias  corporis  necessitates  su- 
mendo  debet  cum  discretione  suo  corpori  satisfacere;  unde  non  taedeat 
ipsum  vigilare  et  reverenter  in  oratione  persistere,  ita  quod  frater  corpus 
non  valeat  murmurare  dicens:  ,Fame  deficio,  tui  exerciiii  sarcinam  ferre 
non  valeo,  non  possum  stare  rectus  et  insistere  orationi,  nec  in  tribulatio- 
nibus  meis  laetari,  nec  alia  bona  operari;  quia  non  satisfacis  indigentiae 
meae'.  Si  enim  servus  Dei  cum  discretione  et  satis  bono  modo  et  honesto 
suo  corpori  satisfaceret,  et  frater  corpus,  si  post  sufficientem  quam  vorassei 
an^onam,  talia  WAisiiaret,  essetque  negligens  et  pigrum  vel  somnolentum 
in  orationibus  et  vigiliis  et  aliis  bonis  operibus,  scito  pigrum  iumentum 
calcaribus  indigere,  et  inertem  asellum  stimulum  expetere;  tunc  debet 
ipsum  castigare  tanquam  malum  et  pigrum  iumentum,  quod  vult  comedere 
et  non  lucrari  vel  onus  portare.  Si  vero  propter  inopiam  et  paupertatem  frater 
corpus  necessitates  suas  in  sanitate  et  infirmitate  habere  non  potest,  dum 
honeste  petierit  et  humiliter  a  praelato  suo  amore  Dei,  et  sibi  non  datur, 
sustineat  amore  Domini  patienter,  qui  etiam  sustinuit  quaerens  qui  eum 
consolaretur,  et  non  invenit.  Et  haec  necessitas  sibi  a  Domino  imputatur  pro 
martyrio,  et  quia  fecit  quod  suum  est,  id  est  quia  petiit  humihter  suam  ne- 
cessitatem,  excusatur  a  peccato,  etiam  si  corpus  inde  graviter  infirmetur». 

Verba  typis  italicis  ("  corsivo  „)  impressa  desunt  in  textu 
coUectionis  Fac  secundum  exemplar  (=  Spec.  jperfectionis,  c.  97), 
et  leguntur  in  II  Cel.  3,  69;  alia  e  contra  desunt  apud  Cela- 
nensem  et  exstant  in  dicto  capitulo  collectionis  et  Speculi. 
—  Idein  omnino  habemus  in  eodem  fr.  XII  c.  18  (pag.  612), 
ubi  legitur: 

Franciscus  in  Legenda  aniiqua,  c.  de  perfectione  humilitatis:  «  Caris- 
simi  fratres  et  filioii  mei,  nolite  verecundari  ire  pro  eleemosyna,  quia  Do- 
minus  se  pro  nobis  fecit  pauperem  in  hoc  mundo,  cuius  exeraplo  elegimus 
viam  verissimae  paupertatis;  suo  enim  amore  viam  paupertatis  elegimus. 
Non  debemus  Confundi  pro  eieemosynis  ire.  Arrham  caelestis  hereditatis 
erubescere  nequaquam  convenii  regni  heredibus.  Haec  enim  est  hereditas 
nostra,  quam  acquisivit  et  reliquit  nobis  Dominus  lesus  Christus  et  omnibus, 
qui  suo  exemplo  vivere  vohmt  in  sanctissima  paupertate.  In  veritate  dico 
vobis,  quod  multi  ex  nobihoribus  et  sapientioribus  huius  saeculi  veniont  ad 


PRAEFATIO.  XVII 


istam  congregationem  et  pro  magno  honore  et  gratia  habebimt  ire  pro  elee- 
mosyna.  Vos  ergo,  qui  estis  illorum  primitiae,  laetamini  et  gaudete,  nec 
renuatis  facere,  quae  sanctis  illis  facienda  transmiititis.  Ite  ergo  confl- 
denter  et  animo  gaudenti  pro  eleemosyna  cum  benedictione  Dei;  et  magis 
libere  et  gaudenter  ire  debetis  pro  eleemosyna  quam  ille,  qui  de  una  num- 
mata  offerret  centum  denarios,  quoniam  offertis  eis  amorem  Dei,  a  quibus 
petitis  eleemosynam,  dicendo:  ,Amore  Domini  Dei  facite  nobis  eleemosynam, 
cuius  comparatione  nihil  est  caelum  et  terra'  ». 

Quae  eodem  modo  compilata  esse  videntur  ex  illa  collec- 
tione  (=  Spec.  c.  18)  et  II  Cel.  3,  20.  —  Aliquando  Pisanus 
talem  compilationem  aperte  indicat.  Pag.  466  ex.  gr.  legimus : 
'^  Ut  dicit  frater  Bonaventura  in  XII  parte  Legendae^  et  Le- 
genda  dicit  antiqua  „  ;  ea,  quae  hoc  loco  sequuntur,  ex  dicto 
capite  Legendae  maioris  et  ex  narratione,  quam  habemus  in 
collectione  Fac  secundum  exemplar  {=  Actus  c.  16),  compilata 
sunt;  ex.  gr.  pag.  467  lin.  28: 

Assumens  ipsum  in  socium  et  fratrem  Angelum,  «  ibat  cum  tanto  fer- 
vore,  ut  divinum  exsequeretur  imperium,  tamque  celeriter  praecurrebat,  ac 
si  facta  manu  Domini  super  eum,  novam  induisset  e  caelo  virtutem  »  (Bo- 
nav.);  «  quasi  enim  fulgur  impetu  spiritus  pergebat,  non  attendendo  ad  viam 
seu  semitam,  et  sic  eundo,  ad  quoddam  castrum  nomine  Cannariam  de- 
venit  »  {Actus). 

Alia  vero  facta,  quae  Pisanus  ex  ^^  legenda  antiqua  „  de- 
sumpsisse  declarat,  in  illa  collectione  desunt.  Pag.  56  ex.  gr. 
narratur  prophetia  facta  "  per  quendam  abbatem  in  partibus 
ultramarinis  „  de  adventu  et  sanctitate  beati  Francisci  et  fra- 
trum  suorum,  additurque  "  ut  dicit  Legenda  antiqua  „  ;  quam 
narrationem  nec  in  illo  libro  nec  alibi  invenire  potuimus. 
Pag.  193  ex  "  legenda  antiqua  „  dicitur  de  fratre  Angelo, 
quod  "  valde  timebat  daemones  „  ;  pag.  483  incipit:  "  In 
veteri  beati  Francisci  legenda  narratur  „,  et  refert  Pisanus 
miraculum  de  puero  cuiusdam  nobilis  resuscitato  a  sancto 
Francisco;  nec  has  narrationes  alicubi  invenire  licuit.  — 
Pag.  108  *  habetur  prophetia  quaedam  facta  a  paupere  pere- 
grino  de  parvulo  Francisco,  "  ut  Legenda  pandit  antiqua  „  ; 
nec  ipsam  invenimus  in  compilatione  Fac  secundum  exemplar ; 


^  Cfr.  ib.  not.  1  et  2. 


XVni  PRAEFATIO. 


habetur  quidein  in  cod.  Capponiano  207  bibliothecae  Vati- 
canae,  quem  Minocchi  uti  "  la  leggenda  antica  „  edidit  *;  ast 
maior  pars  narrationum  Pisani  frustra  ibi  quaeritur;  unde 
nec  haec  collectio  praecise  est  "  legenda  antiqua  „,  quam 
adhibuit  Pisanus. 

Hucusque  ergo  desideratur  clarior  cognitio  illius  legendae 
antiquae;  ex  partibus  vero,  quas  Pisanus  et  alii  auctores  prae- 
buerunt,  intima  relatio  elucet,  quam  ad  ipsam  legenda  II  Cela- 
nensis,  Speculum  perfedionis^  Adus  B.  Francisd  etc.  habent, 
ad  quae  lectorem  in  notis  remittimus. 

g.   Vaticinia  de  S.  Francisco. 

In  secunda  parte  fructus  I  exponit  Pisanus,  "  quomodo 
beatus  Franciscus  est  verbis  prophetarum  declaratus  „.  Ubi 
post  verba  quaedam  Domini,  S.  loannis  ac  S.  Pauli  allegat 
"  Sibyllam,  quae  fuit  tempore  regis  Priami  et  belli  Troiani  „, 
"  (yyrillum  presbyterum  et  anachoretam  Montis  Carmeli  „  ac 
praecipue  abbatem  loachim  de  Floris.  Abbas  loachim  in  plu- 
ribus  scriptis  —  praesertim  Concordia  novi  ac  veteris  Testa- 
menti,  Expositio  in  Librum  Apocalypsis^  Psalterium  decem  chor- 
darum  —  futura  tempora  investigans  proponit  tres  status  to- 
tius  saeculi :  "  Aliud  —  ait  ^  —  tempus  fuit,  in  quo  vivebant 
homines  secundum  carnem,  hoc  est  usque  ad  Christum ;  aliud 
est,  in  quo  vivitur  inter  utrumque,  hoc  est  inter  carnem  et 
spiritum,  usque  scilicet  ad  praesens  tempus;  aliud,  in  quo 
vivitur  secundum  spiritum,  videlicet  usque  ad  finem  mundi  „. 
"  Tres  ordines  electorum  respondent  tribus  statibus  saeculi, 
quorum  primus  est  coniugatorum,  secundus  clericorum,  tertius 
monachorum  „.  "  In  primo  statu  veneranda  est  imago  Patris, 
in  secundo  Filii,  in  tertio  Spiritus  sancti  „  ;  "  ostenditur  ope- 
ratio  Spiritus  sancti  in  spiritualibus  viris,  quae  maxime  circa 


'  FloreiUiae  1905.  —  Cfr.  ib.  c.  31  pag.  68.  —  Nonnullis  aliis  quoque  locis  istius  «  Leggenda 
anlica  »  (cfr.  pag.  53  not.  5  ct  pag.  58  not.  3)  quaedam  a  Pisano  ex  «  lcgenda  anliqua  »  de- 
sumpla  leguntur. 

*  Cfr.  praescrtim  Dcnifle,  Das  Evangelium  aeternum  und  die  Commission  zu  Anagni,  in 
Archiv  fur  Liltcratur-und  Kirclicngcschichtc  des  Mittelaitors,  l.  i  pag.  49-142.  Textus  supra  positi 
desumpli  sunt  ex  relalione  illius  commissionis  Anagniensis  (I.  c.  pag.  102-105). 


PRAEFATIO.  XIX 


finem  saeculi  exspectanda  est  „.  "  Super  hoc  fundaniento  pro- 
cedit  tota  doctrina  Toachim,  et  praedicit  nmlta  variando  de 
fide  secundi  status  et  de  tertio  statu  et  de  quodam  ordine, 
qui  debet  dominari  in  eodem  tertio  statu  usque  in  finem  sae- 
culi  „.  Illi  libri  abbatis  loachim  —  satis  quidem  confusi  et 
solido  fundamento  carentes,  at  minime  doctrinae  catholicae 
adversi  —  multos  ubique  invenerunt  amicos ;  praecipue  vero 
inter  fratres  Minores,  idque  inter  principaliores  et  doctiores, 
loachim  magni  habebatur.  "  Non  immerito  —  scribit  frater 
Adam  de  Marisco  episcopo  Lincolniae  Roberto  *  —  creditur  di- 
vinitus  spiritum  intellectus  in  mysteriispropheticis  assecutus  „. 
Hugo  de  Digna  et  beatus  loannes  Parmensis  celebrantur  a 
Salimbene  ^  "  magni  clerici  et  spirituales  viri  et  maximi  loa- 
chitae  „ ;  et  sub  beati  loannis  generalatu  (1247-1257)  numerus 
et  auctoritas  "  loachitarum  „  in  ordine  crevisse  videtur  l  Tunc, 
an.  1254,  fr.  Gerardus  a  Borgo  San  Donnino  opus  edidit,  cui 
titulus  "  Introductorius  in  Evangelium  aeternum  „.  Scriptis 
abbatis  loachim  abutens  "  excogitavit  fatuitatem,  compo- 
nendo  libellum,  et  divulgavit  stultitiam  suam  „  et  "  multas 
falsitates  contra  doctrinam  abbatis  loachim,  quas  abbas  non 
scripserat  *  „.  Doctrinam  abbatis  loachim  vocat  "  evangelium 
aeternum,  quod  excellit  doctrinam  Christi  et  omne  vetus  et 
novum  testamentum  „  ;  et  dicit  "  quod  evangelium  aeternum 
traditum  et  commissum  sit  illi  ordini  specialiter,  qui  inte- 
gratur  et  procedit  aequaliter  ex  ordine  laicorura  et  ordine 
clericorum,...  quem  ordinem  appellat  nudipedum  ^  „.  Fundator 
ipsius,  S.  Franciscus,  est  "  angelus,  qui  habuit  signum  Dei 
vivi,  qui  apparuit  circa  MCC  incarnationis  dominicae,...  per 
quem  Deus  renovavit  apostolicam  vitam  ^  „.  —  Hoc  tempore 


^  Ep.  43;  cfr.  Brewer,  Monumenta  Franciscana  (Londiniae  1858),  pag.  146. 

*  Salimbene,  Chronica,  pag.  98.  Adliibuimus  editionem  Parmensem  anni  18S7,  quum  alia  a 
Holder-Egger  coepta  nondum  sit  absoluta. 

*  Cfr.  Salimbene,  qui  pluries  ad  hoc  tempus  «  niagnos  loachitas  »  nominatj  pag.  101  ad 
1248:  «  frater  Rodulfus  de  Saxonia,  maximus  loachita  »,  et  «  frater  Bartholomaeus  Guiscuius,  ma- 
gnus  loachita  »,  pag.  104:  «  duo  loachitae  »  etc. 

*  Salimbene  1.  c.  pag.  102  et  233. 

*  In  dicta  relatione,  apud  Denifle  1.  c.  pag.  101. 

*  L.  c.  pag.  101  et  131. 


XX  PRAEFATIO. 


—  forte  ad  illam  seiiteiitiam  de  sancto  Francisco  eiusque 
ordine  commendandam  —  confecta  esse  videntur  vaticinia 
illa  Sibyllae  et  S.  Cyrilli  *,  interpolati  pariter  libri  genuini 
abbatis  loachim  ^,  ac  alia  scripta  composita  et  sub  nomine 
ipsius  diffusa:  Expositio  loachim  in  Oraculum  S.  Cyrilli  at  In- 
terpretatio  loachim  in  Hieremiam  prophetam  communiter  nunc 
a  doctis  apocryphae  habentur,  nec  desunt  rationes  internae, 
quae  illas  inter  fratres  Minores  illius  temporis  confictas  sua- 
dent  ^  Ast  Pisanum  haud  possumus  reprehendere,  quod  illis 
libris  usus  est,  quos  nemo  tunc  temporis  in  dubium  vocavit. 
2.  Quae  dicta  sufficiant  de  auctoribus  historiae  Francis- 
canae,  quos  frater  Bartholomaeus  nominavit  ^;  unde  ad  alios 
fontes,  ex  quibus  hausit,  accedimus  tractandos. 

a.  Dialogus  8.  Fratrum  Minorum. 

Plura,  praesertim  in  fructu  YIII,  ad  verbum  fere  excerpsit 
ex  libro  "  Dialogus  S.  Fratrum  Minorum  ^  „.  Pag.  249  ex. 
gr.  de  fratre  Ambrosio  de  Massa  legimus : 

«  Hic  oriundus  de  civitate  Massa,  etsi  usque  ad  tempus  virilis  aetatis 
fuerit  in  mundo,  praeservatus  tamen  a  mundanis  vitiis,  Domini  complexus 
coelihatum  virilis  aeiatis  portas  ingressus  laqueos  diaboli  sibi  paratos  de- 
vitans  omnibus  datis  pauperibus  et  nihil  reservans  habitum  fratrum  Mi- 
norum  in  sua  suscepit  civitate.  Conversionis  igitur  gratiam  divina  cle- 
mentia  consecutus  obedientiae  virtutem  anieponens  victimis  pro  fratrum 
necessiiatibus  acquirendis  in  frigore  et  nuditate,  in  fame  et  siti  iuocta 
mandatum  sanctae  obedientiae  discurrens  semetipsum  obtulit  Domino  sa- 
crificium  medullatum,  et  orationibus  frequenter  insistens  stratum  con- 
si^ientiae  fusis  lacrymis  irrigabat.  Pane  tantum  saepe  contentus  et  aqua 
concupiscentiae  carnalis  incendia  iemperahai.  Compassionis  insuper  vi- 
sceribus  erga  miseros  affiuens  et  infirmos  minisieria  necessaria  eis  li- 
benter  impendehat.  Non  solum  autem  fratribus,  sed  saecularibus  sibi  co- 
gnitis  et  ignotis  humanitatis  ohsequia  impendebat  in  infirmitatis  articulo 


'  Cfr.  infra  pag.  43  not.  3  et  pag.  45  nol.  \. 
''■  Cfr.  infra  pag.  54  not.  2. 


'  Cfr.  praeter  alios  Schneider,  loacliim  von  Floris  und  die  Apokalyptiker  des  Mittelalters, 
biliingae  1872,  pag.  26-34;  —  Huck,  Ubertin  von  Casale  und  dessen  Ideenkreis,  Friburgi  1903, 
pag.  70  seqq. 

*  De  nonnuliis  aliis  libris  cilatis  —  cx.  gr.  Litterae  fr.  Pliiiii^pi  de  Protectoribus  ordinis,  Expo- 
sitio  regulae  a  «  (juatuor  Magistris  »  facta  —  neccssaria  di.\iinus  in  notis. 

*  Ed.  P.  Lconardus  Lemmens  0.  F.  M.,  Romae  1902. 


PRAEFATIO.  XXI 


misericorditer  visitans  decubantes  ac  medicamina,  quae  vulneribus  vel 
infirmitatibus  convenirent,  officiosa  sedulitate  procurans.  Humilitatis  studio 
fratribus  frequenter  coquinam  paravit  paropsides  lavans  et  depressionis 
officia  explens  gaudenter.  Si  quando  verbo  vel  facto  aliquem  turbasset, 
chorda  collo  appensa  veniam  humiliter  postulabat  ». 

Yerba,  quae  italicis  typis  impressimus,  habentur  in  dicto 
Dialogo  pag.  51.  —  Alia  ex  illo  libro  excerpta  indicata  sunt 
in  notis  ad  calcem  huius  editionis  adiectis  *. 

b.  Liber  de  laudihus  fr.  Bernardi  de  Bessa. 

Fr.  Bartholomaeus  loquens  de  provincia  Aquitaniae  (pag. 
539)  memorat  fr.  "  loannem  de  Blesa,  qui  de  triplici  ordine 
beati  Francisci  tres  tractatus  edidit  „,  additque:  "  etsi  solum 
de  primo  ordine,  scilicet  Minoruni,  parvum  viderim  tracta- 
tum  „.  Hoc  loco  erravit  quidem  Pisanus  in  nomine  auctoris, 
quem  recte  indicat  fr.  XIII  (p.  II  n.  21) ;  at  plura  modo  eo- 
dem  plane  leguntur  apud  Pisanum  et  in  libro  fr.  Bernardi  de 
Bessa,  qui  vocatur  "  Liber  de  laudibus  ^  „.  Ex  hoc  opusculo 
praesertim  originem  ducere  videnturquaedam  narrationes,  quas 
Pisanus  in  fructu  IX  (pag.  429  seqq.)  retulit,  et  quas  apud 
alios  auctorcs  ante  ipsum  non  inveniinus. 

c.  Catalogus  S.  Fratrum  Minorum  ^. 

Liber  hic,  parvus  quidem  mole,  sed  magni  moinenti, 
"  fere  integer  in  opus  Pisani  transiit  ^  „.  In  enumerandis  sanc- 
tis  fratribus  (fr.  YIII)  sequitur  ordinem  Catalogi  et  saepissime 
huius  repetit  verba,  quibus  multis  hicis  nihil  addere  potuit  ^ 

Vix  quaedam  de  origine  aliarum  narrationum  dicere  pos- 
sumus.  Pag.  452  incipit  auctor  a  verbis:  "  In  miraculis  in- 
dulgentiae  sanctae  Mariae  de  Portiuncula  sive  de  Angelis 
habetur  „  ;  narratio,  quae  sequitur,  exstat  apud  Franciscum  Bar- 


*  Cfr.  pag.  240  not.  2;  242  not.  2;  2i.3  not.    I;  2i9  not.  5,  6,  7;  231  nol.  4;  252  not.  1   etc. 

*  Adhibuimus  editionem,  quae  liabetnr  in  Analecla  Franciscana,  t.  III  pag.  666  seq. 
3  Ed.  P.  Leonardus  Lenmiens  0.  F.  M.  (Romae   1903). 

*  L.  c.  introd.  pag.  Xil. 

^  Eliam  illam  narrationem  de  fr.  Francisco  Aprutino  (pag.  290),  ob  quam  Faloci  (Miscelianca 
Franciscana,  t.  VIII  pag.  147)  gravia  contra  librinn  Pisani  scri[).sit  verba,  eodem  modo  refert  iste 
Catalogus  (pag.  20). 


XXII  PRAEFATK). 


tholi,  Tractatus  de  Indulgentia  8.  Mariae  de  Fortiuncula^  c.  37  *. 

—  Yariis  locis,  praesertim  fr.  VIII,  liber  noster  plane  con- 
venit  Chronicae  24  generalium  ;  at  ex  pluribus  argumentis  ap- 
paret,  Pisanum  ipsam  non  adbibuisse  ^;  quare  fonte  quodam 
comnmni  usi  videntur.  —  Plura  facta,  quae  apud  alios  auctores 
non  invenimus,  exstant  in  nonnullis  codicibus  miscellaneis 
saeculi  XIV  ^;  inter  quos  codex  Collegii  S.  Antonii  de  Urbe 
specialem  meretur  mentionem  *;  ex  descriptione  accurata 
ipsius,  quae  mox  dabitur,  lector  facile  videbit,  quanta  inter 
ipsum  et  librum  Pisani  relatio  habeatur. 

Aliquando  Pisanus  traditione  orali  et  propria  experientia 
innititur.  Pag.  204  ex.  gr.  dicit:  "  A  fratribus  antiquis  accepi  „  ; 
pag.  274:  "  Ut  magister  Matthaeus  Bartholi  dixit  „  ;  pag.  356: 
"  Audivi  ab  illo,  cui  evenit  „ ;  pag.  359:  "  Paduae  dum  essem 
lector,  vidi  scripta  „;  pag.  449:  "  Cognovi  duos  fratres  „; 
pag.  480:   "  In  sacristia  conventus  Assisii  asservantur  „. 

Quae  sufficiant  de  fontibus,  quibus  auctor  usus  est.  Et 
iam  in  fine  huius  capitis  quaedam  dicenms  de  auctoritate, 
quam  meretur  Pisanus  in  studiis  historiae  Franciscanae.  Con- 
stat,  ipsum  fuisse  fidelissimum  in  referendo.  Ea,  pro  quibus 
alios  auctores  citavit,  accurate  apud  illos  ita  inveniuntur,  sicut 
ipse  exhibet;  multa  quoque  alia,  quorum  fontem  et  originem 
non  indicavit,  eodem  modo  apud  auctores  priores  narrantur. 
Plura  documenta  recenter  inventa  vel  edita  testimonium  prae- 
bent,  Pisanum  ipsa  adhibuisse  nec  addendo  nec  mutando  quid- 
quam;  quare  iure  praesumere  licet,  ipsum  etiain  aliis  locis, 
quorum  fons  et  origo  hucusque  ignoratur,  fidelem  exstitisse. 

—  Ex  alia  vero  parte  non  possumus  videre  apud  Pisanum 
ob  quaedam  verba  satis  ambigua  "  i  primi  alb6ri  del  metodo 
critico  ^  „  ;  melius  de  ipso  dicit  Suyskens:  "  Est  scriptor  magis 


'  Edidit  Sabnticr  (Paris  1900).  Cfr.  ibi  Introd.  pag.  CLXVIII  scq. 

^  Kx.  gr.  pag.  ,317  loqiiens  de  fratrc  Rogerio  dicit:  «  Ubi  iaceal,  non  repcri  »;  dnm  Chron. 
24  (jrn.  pag.  .392  ipsiim  Uscciae  recjuiesccre  dicit;  pag.  321  nominatnr  «quidam  sanclus 
fraler  »;  qui  est  fraler  Slcplianiis,  do  ((iio  piiira  in  Chron.  2i  gen.,  pag.  345-347. 

»  Cfr.  pag.  108  iiol.  2  (cod.  Ottob.  522)  et  pag.  303  not.  5  (cod.  Canon.  Misc.  525  bibl. 
Hodlci.  Oxonicnsis). 

*  Cfr.  Lcmmens,  Dociimenta  antiqiia  Fianciscana,  p.  III  pag.  72. 

^'  Ijt  Li'(j(/eiul(i  di  S.  Francesco  scrilta  da  tre  suoi  Compatjni,  Introd.  pag.  Llll. 


PRAEFATIO.  XXIII 


pius  et  creduliis,  quam  crisi  severa  usus  *  „.  Nimis  credulus 
revera  fuit  et  clausis  oculis  saepe  —  omisso  examine  —  ac- 
ceptavit,  quae  pia  gens  et  fratres  simplices  retulerunt;  narrat 
miracula,  prophetias,  visiones  ridicula  et  absurda.  x\t  multas 
iam  legimus  in  Dialogo  8.  Fratrum  Minorum,  Catalogo  S. 
Fratrum  Minorum,  Chronica  24  ministrorum  generalium ;  si- 
miles  vero  habentur  apud  multos  alios  scriptores  saeculi  XIII 
et  XIY;  quare  auctorem  nostrum  aliquantum  excusare  licebit; 
suus  liber  est  speculum  et  imago  fratrum  sui  temporis. 

Pisanus  multa  documenta  utilissima  solus  nobis  con- 
servavit;  "  e  un  arsenale  e  magazzino  rigurgitante,  aven- 
doci  raccolto  tutto  lo  sparso  qua  e  la  da  tanti,  che  il  pre- 
cederono  \,.  Quodsi  vero  Sabatier  dicit:  "  Je  n'hesite  cepen- 
dant  pas  a  j  voir  Fouvrage  lc  plus  important  qui  ait  ete 
fait  sur  la  vie  de  S.  Fran^ois...  On  peut  hardiment  le  placer 
au  premier  rang  des  compilateurs  ^  „,  omnino  excedit.  Est 
compilatio  locupletissima,  concedimus  libenter,  facta  etiam 
ab  auctore  sincero  et  fideli,  absque  tamen  multo  exaniine  et 
selectu.  "  Raccoglie  —  inquit  Faloci  ^  —  pietre  e  gemme,  oro 
e  scoria,  storia  e  favola,  e  tutto  coordina  in  un  volume  enorme, 
dove  lo  stesso  fatto  e  ripetuto  cinque,  dieci,  venti  volte,  dove 
si  raccoglie  e  si  mescola  senza  discrezione  la  voce  raccolta  dal 
popolino  e  la  testimonianza  scritta  dei  sincroni.  E  tutto  questo 
lo  fa  in  buona  fede  senza  malizia,  tutto  preoccupato  dall'  idea 
di  trovare  in  S.  Francesco  una  copia  fedele  di  Gesu  Cristo  „. 


'  Acla  SS.,  t.  il  oct.,  De  S.  Francisco,  Comm.  praevius  n.  31. 

*  Papini,  Storia  di  S.  Francesco  d'  Assisi,  1.  II  pag.  2i7;  cCr.  ibid.  pag.  160.  —  In  codice 
mamiscriplo  cit.  supra  pag.  Vil  not.  1  idem  auctor  ad  n.  506  de  libro  nosiro  dicit:  «  Opus  au- 
reum  appeilare  ne  dubites,  quod  pertinet  ad  prirnam  partem  [i.  e.  cuiuslibet  (ructus];  Tiieoiogus 
summus,  Scotista  quidem,  sed  non  iurans  in  verba  magistri  et  veritati  serviens,  ubi  ratio  suadet; 
inlerpres  sacrae  Seripturae  et  Patrum,  etiam  misticus,  opportune  tamen  et  ad  sobrietatem ;  histo- 
ricus  evangelicus,  non  volitans  sed  ungue  lacta  tenens  Christum  Dominum,  mare  magnum  et  spa- 
tiosum  manibus,  securus  navigat,  quidqnid  blateret  Erasmus  Alberus;  quoad  secundam  partem 
certe  non  item,  arte  carens  critica  ».  —  Erasmus  Alberus  scripsit  contra  opus  Pisaiii  librum  Alco- 
ranus  Franciscanits  («  Der  barfiisser  Monche  Eulenspiegel  und  Aicoran,  mit  einer  Vorrede  D.  iM. 
Luthers  »,  1331);  cui  se  opposuit  Henricus  Sedulius  scribens  librum  Apologelicus  adversus  Al- 
coranum  Franciscanorum,  pro  libro  Conformitatum  (Antverpiae  1607). 

^  Vie  de  S.  Frangois,  Elude  pag.  CXV. 

*  Miscellanea  Franciscana,  t.  Vlli  pag.  148, 


XXIV  PEAEFATIO. 


Liber  Conformitatim  est   magnae    iitilitatis,  si   cum  pru- 
dente  iudicio  et  critica  sana  legitur  *. 

III.  Tandem  agemus  de  ratione  Lostrae  editionis: 
1.    Et    quidera   primum   de   codicibus  manuscriptis    huius 
libri,  qui  ad  nostram  notitiam  Venerunt  ^ 


'  Uoc  loco  inserere  iuvat  approbationem,  qiiam  operi  nostro  dedit  capituium  generale  Assisii 
1390  celebratiim.  Praemittimus  epistolam  aucloris: 

i  Reverendis  in  Christo  patribus  fratribus  Flenrico  generali  ministro  et  aiiis  ministris,  ceferisque 
diffinitoribus  Capituli  generalis  Ordinis  Fratrum  Minorum  apud  sacrum  conventum  Assisii  in  pro- 
ximo  festo  sacrae  Indulgentiae  S.  Mariae  de  Portiuncula  ibidem  celebrandi:  Frater  Barlholomaeus 
de  Pisis  sacrae  theoiogiae  magister  indignus.  Reverentiam  debitam  cum  omni  subiectione  devota, 
devotione,  professione  ac  beneficiis  perceptis,  quibus  obligor  beato  patri  nostro  Francisco,  cupiens 
aliquid  componere  ad  eius  iaudem,  gloriam  et  honorem,  Christo  praedocente,  qui  ipsum  patrem 
Franciscum  sibi  per  omnia  similem  reddidil  et  conformem,  opus  quoddam,  quod  de  conformitale 
vitae  beati  Francisci  ad  vitam  ipsius  Domini  nostri  lesu  Christi  intitulatur,  compegi  cum  arbore 
figurata,  quae  personaliter  assistens  iuxta  papaiia  nostri  Ordinis  institula  vestrae  prudentiae  Iribuo 
corrigenda.  Lima  vestrae  sapientiae  examinanda  ac  approbanda  atqiie  aliis  intra  nostrum  Ordinem 
et  extra  communicanda:  humiliter  exoro  licentiam  a  vobis  mihi  imparliri,  deprecans  instanter 
ipsum  patrem  Franciscum,  cuius  corpus  in  hoc  sacro  loco  requiescit,  ut  vos  et  totum  Ordinem 
Minorum  in  agendis  dirigat  et  ad  gaudia  perducat  aeterna.  Amen. 

Data  in  loco  praefato  Assisii,  die  prima  mensis  augusti  ». 

Capitulum  respondit  hac  epistola: 

«  In  Chrislo  sibi  charissimo  fratri  Bartholomaeo  de  Pisis  sacrae  theologiae  magistro,  frater 
Henricus  Ordinis  Fratrum  Minorum  generalis  minister  et  servus,  ceterique  ministri  ac  difiinilores 
Capituli  generalis  apud  sacrum  locum  de  Asslsio  die  secunda  augusti  anno  Domini  MCCCLXXXIX 
celebrati  salutem  et  pacem  in  Domino  senipiternam.  Opus,  quod  divina  favente  clementia  —  et  inti- 
tulatur  de  conformitate  vitae  beati  Francisci  ad  vitam  Domini  nostri  lesu  Christi  —  fecisti,  inspici, 
discuti  et  examinari  fecimus  diligenter  cum  arbore,  quam  nobis  personaliter  praesentasti,  et  niiiil 
invenimus  correctione  dignum,  sed  laude;  de  quo  tuae  regratiando  prudenliae  praesenlibus  tibi 
licentiam  faciendi  dipingi  ipsam  arborem  ac  ipsum  opus  volentibus  viderc  el  transcribere  quod 
eis  possis  communicare  liberaliter  impartimur.  In  cuius  rei  tcstimonium  praesentem  litteram  in  re- 
gistro  Ordinis  positam,  fecimus  sigillo  generalatus  officii  impressione  muniri. 

Data  in  dicto  sacro  loco,  anno,  die  et  mense  superius  annotatis  ». 

Duo  notanda  annectimus:  1.  Capituliim  illud  Assisii  celebratum  esl  anno  1399,  non  anno 
1390,  iiti  Marianus  (cfr.  supra  pag.  XII)  narrat;  1390  capilulum  fuit  Mantuae,  quod  Waddingus 
(ad  an.  1390  n.  16)  bene  ostendit  ex  littiris  ministri  gencralis  datis  «  Manluae,  temporc  nostri 
generalis  capituli  in  Pcntecoste  inibi  celebrati  anno  MCCCXC,  indictionc  XIII,  die  26  mensis  Maii  ». 
—  2.  Faloci,  Miacellnnen.  FrancLtcann,  t.  VIII  pag.  140,  loquitur  de  «  poca  serieti  dei  due  docu- 
menti:  11  primo  di  Agosto  fratc  Bartolomeo  sottomelte  al  Generale  il  suo  voluminoso  opus...  il 
diie  di  Agosto  risponde,  che  1'  opera  era  slata  lecta,  disciissa,  cxaminata  ».  Bene  respondol 
aiiclor  libri  Ln  Tradiziom  Francescnnn  ed  i  dne  lunghi  (cfr.  supra  pag.  X  not.  I),  pag.  398: 
«  Appunlo  per  quesla  mancanza  di  tempo,  rispondiamo,  convien  distinguere  la  consegna  del- 
r  opera  in  mano  degli  esaminatori  dalla  lcltcra  officiale  di  presentazione,  leltora  cho  forse  non 
sarebbe  stata  scritta  se  gia  gli  csaminatori  iidu  avessero  dato  un  giiidi7.io  favorcvole  dciropera». 

'  Faloci  in  Miscellnnen  Frnnciscnna,  t.  \'lll  pag.  138,  enumerat  16  codices  manii.scriptos  libri 
Conformilatum,  sed  intcr  ipsos  cliam  codices,  iiiii  non  ampliiis  habpntiir  (n.  2  «  smarrito  »,  n.  14 


PRAEFATIO,  XXV 


Duodecim  invenimus  codices,  in  quibus  totum  opus  de 
Conformitate  vel  unus  alterve  liber  ipsius  exstat  ^ ;  qui  ordine 
alphabetico  hic  enumerantur:  « 

1.  Codex  Alvernae.  Sunt  duo  codi(;es  membran.,  non 
sign.;  prior  mm.  340x230,  alter  mm.  350x240;  scripti  ante 

'  medium  saeculum  XV  a  duobus  scriptoribus  diversis,  dua- 
bus  columnis  (unaquaeque  mm.  220x65),  scriptura  pulchra 
et  clara;  tituli  minusculis  rubris  dantur;  initiales  maiores 
caeruleae  ac  rubrae  in  utroque  codice  ab  eodem  scriptore 
factae  esse  videntur.  In  priore  codice  habetur  liber  I,  in 
altero  liber  II  et  III.  In  folio  tomo  primo  praeposito  le- 
gitur:  "  Hic  liber  pertinet  ad  Bibliotecam  sacri  conventus 
montis  Alverne.  In  Banco  4"  in  latere  sinistro  ^  „.  A  tergo 
huius  folii  ab  alia  manu  scriptae  sunt  litterae  fratris  Bartho- 
lomaei  ad  capitulum  et  responsio  capituli ;  utroque  loco  le- 
gitur  "  1389  „.  Sequuntur  folia  210numerata:  1-40,  61-230; 
desunt  folL  41  -  60.  Tomus  secundus  continet  folia  187  nu- 
merata.  Fol  186"  legitur  eolore  rubro  scriptum:  "  Explicit 
pars  3^  operis  de  vite  (!)  et  conformitate  beati  Francisci  ad 
vitam  Domini  nostri  lesu  Christi  editi  a  Magistro  Bartho- 
lomeo  de  Pisis  ordinis  Minorum.  Anno  Domini  1390  die 
decima  octava  mensis  Martii.  Deo  gratias  „.  Fol.  187''  le- 
guntur  duae  litterae  supra  nominatae ;  ubi  pariter  habetur 
annus  1389. 

2.  Codex  G.  65  Inf.  bibliothecae  Ambrosianae  Me- 
diolani.  Huius  codicis,  qui  sohim  primum  librum  operis 
nostri  praebet,  Analecta  Bollandiana,  t.  XI  (1892)  pag.  330, 
hanc  dederunt  descriptionem : 

''  Membraneus,  foliorum  172,  formae  med.  (0'",329X 0,227), 
binis  cohimnis,    una    manu,    exiguo    sed    nitido    charactere 


«  perdulo  »).  Elenchiis  ille  codiciim  cum  tot  suis  erroribus  repedtur  in  Etudes  Franciscaines,  1903 
t.  II,  pag.  612-615,  qui  addunt  codicem  Andegavensem. 

*  In  phiribus  codicibus  oxstanl  fragmenta  operis;  examinavimus  cod.  D.  VI.  12.  777  bibl. 
Casanatensis  de  Urbe,  cod.  7690  el  773o  Vaticanos  cod.  E.  Vff.  14  bibi.  Estensis 
et  cod.  B.  XC  bibl.  capituh  Pragensis.  Codex  XX  Capistranensis  cum  aiiis  pluribus 
continet  expositionem  regulae  factam  a  fr.  Bartholomaeo  (quae  infra  pag.  379-423). 

2  Ex  pluribus  annis  asservantur  in  hoc  Collegio  ad  Claras  Aquas. 


XXVI  PRAEFATIO. 


exaratus  saec.  XY.  Tituli  capitulorum  litteraeque  maiores 
caeruleo  rubrove  colore  illitae,  nec  inelegauter  ornatae  sunt  *. 
1°  Opus,  quod  intitulatur  de  conformitate  vitae  beati 
Francisci  ad  vitam  D.  N.  I.  C,  redemptoris  nostri,  editum 
a  fratre  Bartliolomaeo  de  Pisis,  Ordinis  minorum,  sacrae 
theologiae  magistro,  ob  reverentiam  sui  patris  praecipui 
beati  Francisci,  anno  MCOCLXXXV  (fol.   l-^-lTl'). 

2"  Ad  pronuntiandum  in  martjrologio  in  vigilia  beati 
Francisci,  quod  ego  magister  Bartholomaeus  composui. 
Quinto  nonas  octobris  luna...  (fol.  171"). 

Breviarium   Vitae  sancti  Francisci.  Incip. :  Apud  vallem 
Spoletanam,  civitate  Assisii^  natale  heati  Francisci^  institutoris 
ordinim  minorum.  Subsequuntur  in  cod.  littera  directa  gene- 
rali  magistro  et  capitulo  generali  per  approbationem  istius  op&ris 
a  magistro  Bartliolomaeo  de  Pisis  et  littera  responsiva  capituli 
generalis  istud  opus  approhantis,  ed.  ad  calcem  op.  citati  „. 
3.  Codex  (olim  737,  nunc)  821  bibliotliecae  municipalis 
A  n  degaven  sis.    Hunc  codicem  iam  plures  auctores  no- 
minarunt    et   descripserunt;    accuratius    vero    P.    Eduardus 
Alenconiensis  0.  Cap.  in  Annales  Franciscaines^  t.  38  (Paris 
1898),  p.   122-123  "^,  quem  hoc  k)co  sequimur.  Est  cod.  mem- 
bran.,  mm.  318x245,  saec.  XV,  foll.  408;  et  continet 
fol.  1-356  Conformitates ; 
fol.  357-379    inquisitiones  de   vita   S.   Clarae  de  Monte- 

ftd  co ; 
fol.  380-408  miscellanea  franciscana.  Inc.  fol.  380  ■":  "  Cro- 
nica  fratris  Bernardi  de  Bessa  Provinciae  Aquitaniae 
de  beato  Francisco  et  sociis  eius  „  ;  sequitur  prologus 
et  caput  primum  lihri  de  laudihus  B.  Francisci^]  deinde 
Actus  et  alia  capita  dicti  libri  fr.  Bernardi. 


'  Fol.  K  nolaliim  esl:  Hic  codex  fuil  Vincentii  Pinelli  i\  cl.  a  ciiiuft  heredibus  lota  eius 
bihliulheca  Neapoli  empta  fnit,  iussn  llluii  Card.  Federici  liorrhomei,  Ambrosianae  biblioth.  fun- 
daloris.  Olijiatus  scripsil  anno  KiOi). 

*  Idem  iii  Miscellanea  Franciscana,  t.  VII  pag.  7l;clr.  Sabalior,  Actus  li.  Francisci,  liitrod. 
pag.  I.V. 

^  (]\'v.  Orhis  Seraphicus,  dc  !\lissionibiis  .Vpostolicis,  l.  II  (Appondicc  pag.  707),  cl  iiilra 
pag.  :m  iiol.  .3. 


PEAEFATIO.  XXVII 


4.  Codex  Assisiensis  sive  conventus  S.  Mariae  An- 
gelornm  (Portiuncula  ^). 

Codex  membran.  et  chartac,   ram.  320x230,  saec.  XV, 

duabus  columnis  (longit.  mm.  250-240,  latit.  mm.  75-65) 

scriptus;  initiales  et  tituli  rubri  coloris;  foll.  285  numerata. 

Continet 

fol.  1-283''  Conformitates ;  inc.  sicut  infra  pag.  1;  des. : 

"  perdacere   digneris.    Qui   cum    patre  —   saeculorum. 

Amen  „. 

fol.  283":   "  Exemptionum  per  diversos  summos  pontifices 

ac   etiam    cardinales,    patriarchas,    archiepiscopos,    epi- 

scopos  et  legatos  et  alios  praelatos  sedium  diversarum  in 

Romana  curia  stantium,  que  reperte  fuerunt  et  extracte 

de  registris  apostolicis  per  R.  in  Christo  P.  F.  Marcum 

Trevisanum  M.  provincie  Romanie  ^  „.  Inc:   "  Sanctis- 

simus  in  Christo  pater  dominus  Gregorius  „  ;  des.  fol. 

285''  incom.pletum :  "  consecrari  et  benedici  huiusmodi  „. 

5.  Codex  98  bibliothecae  municipalis  Cunei. 
Codex   membran.  saec  XY  \  mm.  340x235,  folL  248. 

Continet  totum  opus.  In  principio  habetur  pulcherrima 
imago  S.  P.  Francisci  recipientis  stigmata.  Fuit  olim  nostri 
conventus  S.  Mariae  Angelorum  civitatis  Cunei. 

6.  Codex  archivi  communalis  loci   Mon  tepran  done. 
Quem  codicem  Crivellucci  ^  describit  hoc  modo :   "  Car- 

taceo  del  sec  XV,  alto  34  cent.  su  27,  di  carte  229,  scritto 
a  doppia  colonna  di  linee  51  a  54  per  colonna  con  iniziali 
e  rubriche  a  minio  fino  a  meta  circa,  poi  mancano.  La 
prima  carta  e  lacera,  sono  scucite  le  altre  jy 

7.  Codex    Campori  E.   VI.  14   bibliothecae  Estensis 
Mutinae. 


^  Codicem,  tempore  ultimae  suppressionis  conventuum  ablatum,  R.  P.  Eusebius  Fermendzin  cl.  m. 
a  librario  Romano  S.  Bocca  redemit  pretio  lib.  150  ct  restituit  bibliothecae  dicti  conventus. , 

^  Cfr.  Sbaralea,  Supplementum  pag.  514. 

^  Mazzatinti  {Inventarii  dei  ms.  delle  Bibliotheche  d'  Italia,  t.  I  pag.  96)  ipsum  attribuit  sae- 
culo  XIV;  cui  sufficit  opponere,  quod  inter  cardinales  (fr.  VIII)  nominatur  «  Dominus  Fr.  Petrus 
de  Candia...  ultimo  papa  Alexander  eleclus  in  concilio  Pisano  ». 

*  I  codici  della  Ubreria  raccolta  da  S.  Giacomo  della  Marca  nel  Convento  di  S.  Maria 
delle  Grazie  presso  Monteprandone  (Liburni  1889).  —  Ipsum  non  examinavimus. 


XXVIII  PRAEFATIO. 


Codex  inembraii.  in  8.  Catalogus  dicit:  "  II  codice 
quantunqne  guasto  in  fine  e  assai  prezioso  per  la  sua  ve- 
tusta  e  pei  23  disegni  a  penna  che  si  veg^-ono  intercalati 
nel  testo.  Porta  in  un  tondino,  miniato,  il  ritratto  del  santo  e 
nella  2.  colonna  della  prima  pagina  la  data  MCCCLXXXV  *. 
Mutilo:  contiene  il  solo  I  lihro  e  non  completo  „. 

8.  Codex  3328  bihliothecae  nationalis  Parisiensis 
(olim  Delamare  478,  Regius  4855  a). 

Codex  chartaceus,  saec.  XV,  variis  manibus  exaratus, 
duabus  columnis^  folL  191.  Continet  librum  II  et  III.  In 
fine  duae  epistolae  pluries  nominatae;  ultimo  folio  incepta 
est  delineatio  arboris. 

9.  Codex  VIII.  h.  11  bibliothecae  nationalis  Xeapo- 
li  tanae. 

Codex  chartaceus,  saec.  XV,  variis  manibus  exaratus, 
duabus  columnis,  folL  313.  Continet  totum  opus  Confor- 
mitatum  ^. 

10.  Codex  1015  bibliothecae  nationalis  Romanae, 
saec.  XV. 

"  Apparteneva  al  convento  di  S.  Bonaventura  al  Pa- 
latino.  Anche  questo  come  quello  di  Modena  contiene  il 
solo  libro  primo  %, . 

11.  Codex  Vaticanus  7600. 

Codex  membran.,  saec.  XV.  Deest  foL  1;  inc.  fol.  2: 
"  eiusdem  Dei  et  Domini  „  (infra  pag.  3  lin.  15).  FoL  437  "■ 
inc.  "  Exemptorium  per  diversos  sunmios  pontifices  „  etc, 
uti  supra  in  cod.  Assisiensi ;  des.:  "  in  sinu  sedis,  quod  ha- 
betur  Venetiis.  Finis.  Laus  Deo  et  Deo  gratias.  Amen. 
Middelburch.  P.  „. 

Plane  assentinmr  P.  Eduardo  Alenc.  *,  qu.i  Imnc  codi- 
cem  putat  ilhim  codicem  Aracaelitanum^  quein  adliibuit  et 
descripsit  Waddingus  (ad  an.  1399  n.  11)  dicens:   "  Pulchro 


'  Qiii  anmis  indicat  lcmpus  compiialionis  operis,  non  annum,  quo  scriplus  ost  codex.  —  Cfr. 
Vandini,  Apperidicc  I  al  Qifalogo  dei  ms.  Cnmpnri  (Mutinnc   1800),  pag.  6. 
'^  Cfi'.  fM  Tradizione  Francescam  ed  i  due  luoghi,  pag.  iSI. 
"  La  Tradizione  etc.  pag.  479;  cfr.  Eludes  Franciscaines,  (.  11  pag.  92. 
*  in  Etudes  Franciscaines,  l.  II  pag.  91. 


PRAEFATIO.  XXIX 


charactereincharta  pergamena  exaratus,  anno  MCCCCXVIII, 
paucis  annis  post  mortem  auctoris,  opera  fratris  Marci  Tri- 
visani  Ministri  Provincialis  Romanae,,.  Erravit  Waddingus 
in  nomine  scribae  et  anno;  frater  Marcus  Trivisanus  enim 
est  auctor  illius  "  Exemptorii  „,  quod  in  fine  subiungitur; 
et  annus  MCCCXVIII  refertur  ad  hoc  idem  opusculum,  non 
vero  indicat  annum,  quo  exaratus  est  codex,  quippe  qui 
referat  mortem  S.  Bernardini,  defuncti  an.  1444. 

12.  Cod.   TJrhin.  397  et  398  bibliothecae  Vaticanae. 

Codices  membran.,  saec.  XV,  mm.  364x260 ;  prior  folL  II. 
263,  alter  folL  III.  196.  In  cod.  397  liber  I  seu  pars  prima 
cum  prologis;  in  cod.  398  secunda  et  tertia  pars  operis. 
Codices  binis  columnis  eadem  ratione,  non  eadem  raanu 
•  exarati  iisdem  fere  ornamentis  distincti  sunt :  "  tituli  mi- 
nusculis  rubris,  initiales  maiores  alias  caeruleae  alias  rubrae 
lineis  ornatae  sunt.  Folii  2  (t.  I)  tres  margines  distinguun- 
tur  floribus,  avibus,  angelis,  insignibus  ac  tesseris  gentili- 
ciis  F(riderici)  Urbini  D(ucis)  *  „.  Fol.  185  tomi  II  epistola 
auctoris  ad  ministrum  generalem  huiusque  responsio;  in 
utraque  indicatur  annus  1389. 

Addimus  tandem  versionem  in  linguam  italicam  factam 
a  fr.  Dionysio  Pulinari,  quae  est  in  codicibus  sign.  II.  III. 
162y  163  (autogr.)  et  Conventi  C.  5.  873  bibliothecae  na- 
tionalis  Florentinae  sub  titulo  "  L' opera  intitolata  delle 
Conformita  della  vita  del  B.  P.  nostro  San  Francesco  alla 
vita  del  nostro  Signor  Gesu  Christo  „.  Auctor  in  ver- 
sione  non  ubique  sequitur  Pisanum ;  omisit  ex.  gr.  in 
fr.  XI  conventus  plurium  provinciarum,  nominans  solas 
custodias  ^. 

Nunc  iam  agendum  est  de  labore  nostro  in  codices  im- 
penso. 

a.  Primo    loco    animum  vertimus  in  dubium  a  diversis, 


'  Stornajolo,  Codices  Urbimtes  Latini,  t.  I  (Romae  1902)  pag.  379;  cfr.  Etudes  Franciscaines, 
I.  c.  pag.  91. 

*  Ex  hac  versione  a  pluribus  scriptoribus  nominata  ediderunt  P.  Marcellinus  a  Civetia  et  P. 
Theopliilus  Domenichelii  fructus  X  et  XI  in  Cristoforo  Colomho  e  il  quarto  Centenario  dalla  sco- 
perta  delt'  America  (Florentiae  1893),  pag.  9-180. 


XXX  PRAEFATIO. 

praosertim  a  Papiiii  *,  excitatum,  nuin  opus  Pisani  in  codi- 
cibus  interpolationes  subierit.  Fautores  huius  opinionis 
in  medium  ducebant  tum  textus  illos,  in  quibus  Pisanus  de 
corde  S.  Francisci  ad  S.  Mariam  Angelorum  deposito  loqui- 
tur,  tum  facta  quaedam  in  quibusdam  codicibus  necnon  in 
editionibus  relata,  quae  evenerunt  defuncto  auctore.  Quoad 
dictos  textus  inquisitionem  iam  perfecit  clarus  auctor  libri 
pluries  citati  La  Tradizione  Francescana  —  Rmus  archiepi- 
scopus  loannes  Maria  Santarelli  O.F.  M.  — ,  qui  omnesquotquot 
cognoscuntur  codices  libri  Conformitatum  examinandos  cura- 
vit  et  ubique  hosce  textus  modo  omnino  eodem  reperit;  quare 
iam  prudenter  de  eorum  genuinitate  dubitari  nequit.  —  Quod 
alteram  vero  difficultatem,  facta  scil.  Pisano  posteriora,  atti- 
net,  invenimus  tum  phires  codices,  in  quibus  nihil  onmino 
de  ipsis  legitur,  tum  alios,  in  quibus  dictae  interpolationes, 
vel  ut  melius  dicamus,  continuationes  textus  originalis 
revera  exstant.  Plures  enim  scribae  catalogos  sanctorum  fra- 
trum  vel  cardinalium  ex  ordine  electorum  vel  conventuum 
transcribentes  illos  usque  ad  suum  tempus  continuarunt  ^. 
Quod  clare  prodit  scriba  codicis  Andegavensis  supra  nomi- 
nati,  qui  —  fol.  60  — ,  enumeratis  summis  pontificibus  ex 
ordine  assumptis,  spatium  vacuum  reliquit  cum  hac  moni- 
tione :  "  Scribe  hic  qui  assumentur  tempore  futuro  „  ;  quod 
idem  cum  eadem  monitione  duobus  aliis  foliis  eiusdem  co- 
dicis  legitur.  —  Codices  non  interpolati  sunt  codex  Alver- 
nae,  Campori  Estensis,  Ambrosianae,  Urbinas  bibliothecae 
Vaticanae  et  codex  bibl.  nationalis  Romanae.  Interpolationes 
vero  habentur  in  cod.  Assisiensi,  Andegavensi,  Neapolitano, 
Cunei  ac  cod.  Vaticano  7600. 

b.  Praeter  dictas  interpolationes  alias  mutationes  a 
scriba  quodam  factas  reperimus,  quae  deinde  in  plures  co- 
dices  transierunt.  De  quibus  nonnuUa  dicuntur: 

1.  Aliquando  mutatus  est  ipse  sensus,  si  temporum  vel 
aliae  circumstantiae  hoc  exigere  videbantur.  Exempli  gratia 

*  Cfr.  Nolizie  siciire  della  morte,  sepoUura,  canonizzazione  e  traslazione  di  S.  Francesco 
d' Assisi  e  del  ritrovamento  del  di  lui  corpo  (cd.  2  Fulg.  I82i),  paj,'.  IGO  cl  alibi. 
»  C.fr.  infra  pag.  289  not.  c,  pag.  346  not.  b,  pag.  523  not.  b,  pag.  525  nol.  e. 


PRAEFATIO.  XXXI 


sint  ea,  quae  dicit  Pisanus  in  fructu  VIII  de  fr.  Yalentino 
de  Narnia  (cfr.  infra  pag.  202) : 

Cod.  Alv.  dicit  (fol.  81  r) :  Cod.  Assis.  (fol.  48  v)  : 

«  Duodecimus  frater  iacens  Assisii 


«  Duodecimus  frater  iacens  Assisii 
in  ecclesia  beati  F^rancisci  sepultus, 
et  parvo  tempore  quo  decessit,  est 
sanctus  frater  Valentinus  de  Nar- 
nia,  qui...  se  cum  tribus  filiis  fra- 
trem  Minorem  fecit;  sed  primoge- 
nitus  novitius  recessit  et  adhuc 
supermvit  doctor  legum;  ...  alter 
vero  adhuc  superest ». 


in  ecclesia  beati  Francisci  sepultus, 
et  parvum  tempus  est,  quod  decessit, 
est  frater  Valentinus  de  Nurcia,  qui... 
se  cum  tribus  flliis  fratrem  Minorem 
fecit;  sed  primogenitus  novitius  re- 
cessit  et  doctor  legum  in  mundo  ex- 
stitit;  ...  alter  etiam  in  ordine  per- 
stitit  ». 


2.  Pluries  scriba  constructionem  graramaticalem  cor- 
rexit.  De  S.  Clara  ex.  gr.  loquens  codex  Alv.  (infra  pag.  353 
lin.  26)  dicit :  "  Alia  medietas  in  quinquaginta  divisa  partes, 
Deus  sic  multiplicavit  „ ;  ubi  codex  Assis.  habet  "  aliam 
medietatem  „.  Alio  loco  (infra  pag.  438  lin.  23)  codex  Alv. 
dicit :  "  Abbas,  facto  fratre  Minorey  evasit  „  ;  pro  quo  in  co- 
dice  Assis.  legimus:  "  Abbas  factus  est  frater  Minor  „.  — 
Immo  aliquando  errores  historici  correcti  sunt;  mater  sancti 
Ludovici  episcopi  in  cod.  Alv.  falso  nominatur  "  domina 
loanna  „  (pag.  309),  pro  quo  plures  codices  recte  habent 
"  domina   Maria  „. 

3.  Nonnulla  tandem  scriba  omisit.  Agens  v.  gr.  de 
beato  Rainerio,  Pisanus  (cfr.  infra  pag.  242)  citat  [instru- 
mentum  publicum;  cod.  Alv.  addit:  "  quod  ego  vidi  „ ;  quae 
verba  desunt  in  aliis  codicibus.  De  fr.  Philippo  de  Aqueriis 
(cfr.  infra  pag.  290)  in  cod.  Alv.  dicitur:  "  qui  nunc 
magnis  claret  miraculis  „ ;  alii  codices  omiserunt  nunc. 
Fructu  XI  codex  Alv.  eo  loco,  quo  agitur  de  custodia  Clu- 
sina  provinciae  Tusciae,  dicit  in  fine  de  Monte  Polizano: 
"  Et  praecipue  habet  nunc  fratrem  Leonardum,  iudicio 
omnium  eum  agnoscentium  inter  omnes  fratres  in  ordine 
degentes  in  omnibus  singularissimum  „  ;  quae  verba  pariter 
plures  codices  omiserunt.  Codex  Alv.  refert  "  aduiterium 
cum  muliere  commissum  „  a  fratre  Stephano  Ungaro  mar- 
tyre    (infra    pag.    333) ;    alii    codices    non    habent    verbum 


XXXII  PRAEFATIO. 


aduUeritim.  In  quibus  etiam  quaedam  desunt  scandala  fra- 
trum,  quae  Pisanus  in  fructu  IX  refert  ex  sua  propria  expe- 
rientia  ("  Cognovi  duos  fratres...  in  conventu  Pisano  „,  pag. 
449  lin.  5-17;  "  Bononiae  dum  essem  studens  „,  pag.  cit.  lin. 
43).  --  Aliquando  scriba  omisit  plura  saltans  a  verbo  ad 
idem  verbum  paulo  post  repetitum ;  quae  omissiones  pariter 
in  diversos  codices  transierunt;  ex.  gr.  fructu  XI  de  provincia 
Provinciae  legimus  in  cod.  Alv. :  "  Haec  provincia  habuit 
cardinalem  fratrem  Pastorem,  factum  per  dominum  Cle- 
mentem  VI,  qui  magister  in  theologia  fidt  et  archiepiscopus 
Embrundunensis.  Haec  provincia  habuit  qaendam  „  ;  ubi 
cod.  Assisiensis  post  primum  "  Haec  provincia  „  dicit  statim 
"  habuit  quendam  „   (cfr.  infra  pag.  541). 

Codici    Alvernae   in    hisce  convenit  codex  Ambrosianae, 
Campori  ac   Urbinas,  —  codici    vero    Assisiensi    codex  Vati- 
canus  7600,  codex  1015  bibliothecae  nationalis  Romanae  et 
alii;  unde    duplex    familia   codicum  aperte  patescit. 
2.  Editiones  libri  de  Conformitate  habentur  tres : 

Prima  facta  est  cura  fratris  Francisci  de  S.  Columbano 
ex  familia  Observantium  provinciae  Mediolanensis  et  im- 
pressa  Mediolani  "  per  Gotardum  Ponticum,  cuius  Officina 
libraria  est  apud  templum  sancti  Satiri.  Anno  Domini 
MCCCCCX  „.  Habet  titulum  "  Liber  conformitatum  „  et 
foU.  256  in  4,  duabus  columnis  distincta. 

Secunda  editio  prodiit  pariter  Mediolani,  "  in  edibus 
Zanoti  Castilionei  huius  artis  non  infimi.  Anno  a  nativitate 
Domini  1513  „.  Tituhis  ipsi  est  "  Opus  Auree  et  inexpli- 
cabilis  bonitatis  et  continentie.  Conformitatum  scilicet  vite 
Beati  Fran.  ad  vitam  d.  nostri  lesu  Clnnsti  „  ;  liabet  foll. 
229  in  4,  duabus  pariter  columnis  distincta.  Auctor  ipsius 
est  frater  loannes  Mapellus  Mediolanensis  *.  Editionem  pri- 


'  Idem  frater  loannes  Mapelliis  anno  U98  Mcdiolani  apiid  Uldericuni  Scinzenzeier  edideral 
qnadrag(>simale  fratris  Dartholomaei.  Inc. :  «  In  noniinc  Domini  nmcn.  Incipil  (iiiadragesimale  0|)us 
de  contcm|)tu  mundi  editum  a  magislro  Bartliolomeo  de  Pisis  ordinis  fralrum  Minorum.  Anno  Do- 
mini  MCCCLXXXXVII  »;  des.:  «  Kxpiicil  (iiia(lra;,n<simnlc  dc  contcnjplu  mundi,  divina  '^vMh  fav(>ntc 
cditum  a  maj^islro  nartholomeo  dc  Pisis  ordinis  fratrum  Minorum.  Anno  Douiini  MCCCLXXX.WIII 
Cura  pervigili  magistri  lohannis  dc  Mapcllo  ciusdcni  ordinis  convenlus  Mcdiolani  correctum  ». 


PKAEFATIO.  XXXIII 


niam  omnino  et  ubique  sequitur;  iidem  sunt  textus  varian- 
tes  et  errores,  eaedem  omissiones,  eadem  addita,  ita  ut  certo 
appareat,  ipsum  vel  primam  editionem  vel  codicem,  quo 
primus  editor  usus  est,  denuo  in  lucem  dedisse. 

Tertia  editio  prodiit  Bononiae  apud  Alexandrum  Be- 
natium  anno  1590  cura  Fr.  leremiae  Buchii  ord.  Minorum 
Conventualium;  quae  tot  habet  mutationes,  interpolationes, 
omissiones,  ut  iam  opus  novum  vocari  debeat  et  iure  ne- 
gligatur  ab  eo,  qui  verum  Pisani  librum  indagare  cupit. 
Quae  omnino  eadem  editio  —  mutatis  solum  frontispicio 
et  2^  foliis  —  uti  nova  editio  prodiit  Bononiae  apud  Yicto- 
rium  Benatium  1620  *. 

Editio  1  et  2  fere  ubique  eundem  textum  habent  ac 
codex  Assisiensis :  tam  eadem  addita  quam  easdem  correc- 
tiones;  eadem  pariter  sunt  omissa. 

3.    Quibus   praemissis   iam  modum^   quem   in   hac  edi- 
tione  secuti  sumus,  accurate  delineabimus. 

Ex  differentiis  inter  codices  notatis  non  solum  duplex 
ipsorum  familia  clare  cognoscitur,  quilibet  immo  statim 
intelligere  potuit,  priorem  familiam  praebere  forniam  ge- 
nuinam  et  a  nova  editione  recipiendam  esse.  Codices  huius 
familiae  raro  inter  se  differunt;  codex  Urbinas  praecipue 
ubique,  etiam  in  erroribus  calami,  tantopere  codicem  Al- 
vernae  imitatur,  ut  ex  ipso  transcriptus  esse  videatur.  Codex 
Campori  Estensis  aliquibus  locis  meliorem  praebet  lectio- 
nera;  ast  solum  I  librum  continet,  immo  humiditate  prae- 
sertim  versus  finem  tantopere  deperiit,  ut  non  amplius 
legatur;  unde  ipso  solum  usi  sumus  ad  nonnullos  errores 
corrigendos  ^  Codex  Ambrosianae  pariter  nonnisi  I  librum 

^  Cfr.  P.  Golubovich,  Bibliotecu,  pag.  73.  —  Sabatier,  Vie  de  S.  Frang,ois,  Etude.  pag.  CXVI 
not.  2  dicit:  «  II  faut  cependant  prendre  garde  que  non  seulement  entre  ies  editions  publiees  il 
y  a  des  differences  considerabies,  mais  que  la  premiere  (ceile  de  Milan  1510)  a  ete  completee  et 
remaniee  par  son  editeur.  Les  jugements  portes  sur  Raymond  Gaufridi,  104  a  1  [infra  pag.  440 
lin.  23],  et  Boniface  VIII,  103  b  I  [infra  pag.  438  lin.  14],  portent  la  trace  de  retouches  poste- 
rieures  ».  Concedimus  duas  priores  editiones  multum  differre  ab  editione  terlia;  ast  inter  primam 
et  secundam  editionem  fere  nuUa  habetur  differentia.  Textus  vero  duo  citati  eodem  modo  leguntur 
in  hac  utraque  editione  et  in  codicibus. 

*  Cfr.  ex.  gr.  pag.  245  not.  a,  pag.  246  not.  a,  pag.  254  not.  a,  pag.  294  not.  c,  quae  in- 
dicant  lectiones  codicis  Alvernae  et  Urbinatis;  textus  ipse  est  codicis  Campori. 


XXXIV  PEAEFATIO. 


continet.  Quare  pro  nostra  edition^^  eleginms  codicem  Alver- 
nae,  qui  optinias  generatim  lectiones  habet,  et  quo  in  hoc 
Collegio  quolibet  raomento  ad  lubitum  nostrum  uti  licuit; 
haec  ergo  editio  praebet  accurate  librum  Pisani,  prout  exstat 
in  dicto  codice,  nisi  aliter  indicavimus. 

Ubique  enim  contulimus  cum  codice  Alvernae  codicem 
Assisiensem,  quem  inter  codices  alterius  familiae  commode 
adhibere  potuimus,  necnon  duas  priores  editiones;  et  ubi  illi 
inter  se  consenserunt,  duplicem  in  textu  codicis  Alvernae 
fecimus  correctionem :  1.  pluries  ex  ipsis  unum  alterumve 
verbum  in  textu  est  additum,  positum  in  uncis  quadratis, 
quando  scil.  sensus  hoc  exigere  videbatur;  ex.  gr.  pag.  160 
lin.  5:  ^*  Nulius  peccator,  cui  non  indulgeat  [Deus]  „;  pag. 
386  lin.  35 :  "  Pacem  offerentes  hominibus  [conformes]  patri 
et  evangelio  „  ;  pag.  413  lin.  36:  "  Multum  [superfluit],  si 
parum  [sufficit]  „  ;  2.  aliquando  in  textu  lectionem  codicis 
Assisiensis  et  editionum  posuimus,  lectionem  vero  codicis 
Alvernae  in  notis,  quoties  nempe  contextus  ipse  vel  alia 
documenta  errorem  in  codice  Alvernae  manifestabant;  ex. 
gr.  pag.  205  lin.  20  pro  "  fratre  Bernardo  et  fratre  Petro  „ 
codex  hic  male  dicit  "  ft^atribus  et  fratre  Petro  „  ;  pag.  242 
lin.  8  "  liabet  Firanna  „  pro  ^^  Firmana  „  et  pag.  272  lin.  19 
"  pius  et  miserahilis  „  pro  "  pius  et  mirahilis  „. 

Ad  fol.  41-60,  quae  in  codice  Alvernae  deesse  diximus 
(cfr.  infra  pag.  102  lin.  25  —  pag.  150  lin.  29),  adhibuimus 
etiam  cod.  VIII.  b.  11  bibl.  nationalis  Neapolitanae,  sign. 
N,  et  cod.  1015  bibl.  nationalis  Romanae,  sign.  R. 

Partem  I  cuiuslibet  fructus  typis  minoribus  impri- 
mendam  curavimus,  id  quod  proculdubio  lectores  appro- 
babunt.  In  scribendis  verbis  more  aliorum  tomorum  col- 
lectionis  Analecta  Franciscana  secuti  suinus  Forcellini,  Le- 
xicon  totius  latinitatis  (ed.  Prati);  nomina  tamen  propria 
scripta  sunt  secundum  codicem  Alvernae  *. 

Quae  sufficiant  ad  rationem,  secundura  quain  textum 
edidimus.  Quoad  notas  vero   diciraus:    1.    In    notis   criticis 


'  In  casu  genitivo  pro  syllaba  finali  c  scripsimus  ae;  ex.  gr,  Romac  pro  Rome. 


PRAEFATIO.  XXXV 


invenies  lectiones  variantes  codicis  Assisiensis  necnon  editio- 
nis  1  et  2 ;  praetermisimus  tainen  transpositiones  verborum 
et  illas  variantes,  quae  ex  negligentia  scribae  intrarunt  nec 
quidquam  ad  sensum  faciunt.  2.  In  aliis  notis  indicavimus 
documenta  Pisano  antecedentia;  minime  vero  fuit  inten- 
tum  auctores,  qui  post  ipsum  de  eadem  materia  scripserunt, 
indicare.  Pariter  in  notis  nonnulli  errores  Pisani  sunt  cor- 
recti  (vide  in  Indice  sub  Errores  Fisani). 

In  Collegio  D.  Bonaventurae  ad  Claras  Aquas^  die  8  De- 
cembris  1906. 


FRATRES  EDITORES. 


-«o.-<^^|0_. 


•«^^SiiRft^SMS^^iSSItja*?!^^ 


In  nomine  Domini  nostri  lesu  Christi  et  beatissimae  virginis 
Mariae,  suae  matris,  ac  beati  patris  nostri  Francisci.  Amen. 

Incipit  opus,  quod  intitidatur  de  conformitate  vitae  beati  Francisci  ad  vitam 
Domim.Iesu  Redemptoris  nostri,  edilum,  a  fratre  Bartholomaeo  de  Pisis  ordinis  Mi- 
norum,  sacrae  theologiae  magistro,  ob  reverentiam  sui  patris  praecipui  beati  Fran- 
ciscij  anno  Domini  MCCCLXXXV. 

Incipit 
PRIMUS  prologus  dicti  magistri  pro  opere  praefato. 

Sanolorum  vila  probis  fulla  operibus  el  doclrina  frucluosa  signis  ncxa,  cum 
militanlis  ecciesiae  filios  illustrenl  limpidius,  dirigant  reclius  in  agendis,  aedificent 
efTicacius,  animum  placidius  demulceant  et  avidius  inducant  ad  mundi  contemplum, 
ac  omni  virtule  el  efficacia  Chrislum  prosequendum  prae  omnibus  promant  ac  clamenl, 
incitent  el  impcllant,  si  generale  hoc  in  sanclis  exsislat,  illorum  praecipue  exempla 
sanclorum  cum  praefatis  fideles  altrahunt  ad  iam  dicta,  quos  sibi  Salvator  in  vitae 
aclibus  conformes  magis  reddil,  clonis  impensis  efficit  gratiosos  et  prodigiis  atque 
portenlis  illuslres  et  mirabiles  oslendil  seu  claros;  cum  quidquid  in  sanclis  immaneat 
seu  fiat  ab  ipsis,  divina  operatur  polenlia  ad  fidelium  directionem,  consolalionem 
el  lumen,  ac  ul  ipse  in  se  mlrabiiissimus  suis  effeclibus  atque  sanclis  proculdubio 
mirabilis  reperiatur  el  praedicetur.  Verum,  etsi  omnes  sanclos  condere  (a)  ad  sui  glo- 
riam  divina  clementia  esl  dignata  et  nostram  salutem,  nec  ulio  in  tempore  ab 
exordio  utpote  humani  generis  usque  in  praesens  mundum  eorum  consortio  desli- 
lulum  omiserit,  ipso  tandem  veterascente,  viliorum  scrabedine  sordcscente,  ab  apo- 
stolicis  torpenle,  immo  verius  a  Christi  declinante  vestigiis^  eiusque  amore  totaliter 
frigescenle,  ac  occiduo  omnis  pravilalis  (b)  non  proximanle,  sed  iam  instantc,  noclcque 


(o)  As  concedere.  —  (6)  Ed.  2  et  3  puritatis. 
Analecta  —  Tom.  IV. 


PEOLOGUS   PRIMUS. 


pcccatoriim  possesso,  dum  in  siio  cursu  iioii  mediwn  scd  exlrcmum  pemgerel  \  si- 
lenlio  discipliiiis  imposilo  el  morihiis,  ob  id,  quia  iioii  Chrisli  sed  sua  quisque  quac- 
rcrcl  cl  ambircl,  sapiciilia  iiia  incflabilis  renovare  in  mcliiis  quac  siinl  munili  provide 
cupicns  ct  inlcndcns,  novum  ct  singularcm  bominem  subilo  condidil,  vila  specta- 
bilem,  insignem  moribus,  apostolorum  sectatorcm  praccipuum,  ctricacem  in  vcrbo, 
zelo  animarum  praefcrvidnm,  pracclarum  virtuiibus  ct  signis,  omnia  saccularia  con- 
lemnenlcm,  pauperlalis  fidum  amicum,  evangclii  cuncta  scrvantem,  criicis  baiulum  no- 
tabilem  |)assionis  suae  stigmalibus  et  ad  palriam  tolis  nisibus  cum  suis  (a)  tendentem, 
avidum  el  anbelum. 

Hic  bomo  sic  cclcber,  devotus  et  sanclus  exslitit  angelicus  vir  Franciscus,  qucm 
Pater  misericordiarum  cl  luminum  sua  pracvenicnsgralia,  subscqucns  et  consummans, 
omnium  mundanorum  abiecto  onerc,  pcr  semitam  bactcnus  oblitcralam  vitae  lesu  cl 
apostolorum  reclo  inccdens  Iramite,  pauperlalem  diligens,  assumens  in  sponsam  foc- 
dere  perpetuo  et  conslringens,  evangclii  observator  solliciliis,  vita,  verbo,  opere  ct 
exemplo  orbis  climala  irradiatione  mirifica  clariiis  illuslravit,  in  lucem  perfectionis 
direxit  ad  Dci  perficienda  mandata  Crucifixique  vestigia  prosequenda  avidius  in- 
citavit.  Cuius  beati  palris  quanla  fueril  gratiac  pleniludinis  afiluenlia,  qualis  vila, 
quam  eflicax  verbum,  ot  quem  (b)  erga  eius  fueril  alTcclio,  dileclio  seu  amor,  quidve 
optarit  ct  quaesieril  possidere,  quantavc  gioria  fulgeat  in  supernis,  non  solum  fratrum 
Minorum  religio  ab  ipso  ordinata  cum  duobus  aliis  ordinibus,  sed  quac  gerit  assidiie 
ac  gessil,  exprimiint  et  dcclarant.  Veruin  ipse  Domiiuis  lesus  eum  sibi  in  vila  rcd- 
dendo  prae  sanclis  aliis  similern  et  conformem,  signaculis  suae  passionis  consignando, 
quantae  sit  apud  ipsum  acceptioiiis  el  gratiae  quamve  gloriae,  statu  sublimem  evi- 
denter  depromil  ct  ostendit.  Ipsius  ergo  beatissimi  palris  magna  et  mirifica  a  Dco 
in  ipso  ipsoque  gratifice  patrata,  clsi  nonnulli  tam  nostri  ordinis  quam  status  sae- 
cularis,  cxcellenlia  sanctitatis,  dignilatis  ac  scienliae  praeclari  cl  insignes,  diverso 
slilo  polltoque  digesserint,  ego  inter  minorcs  minimus,  sacrae  Ibeologiac  magistcr 
indignus,  frater  Bartholomaeus  de  Pisis,  sancti  j)atris  filius  profcssione,  etsi  non  imi- 
tationc  condigna,  incompos  praedictis  ct  impar  scicntia,  lingua  ac  intellcclu  el,  quod 
maius  est,  spirilu  el  virtutc,  anbelans  ad  eiusdem  sancli  laudcm,  gloriam  et  bonorcm 
aliqua  (c)  scriptitare,  praeponderans  diligenlcr  ct  atlcndcns  non  exslilissc  possibilc  ipsum 
christiformem  in  ullimo,  nisi  prius  in  suac  perfectionis  inilio  parilcr  et  medio  [)ro- 
culdubio  concors  cldem  Domino  luisset  in  vilac,  vidclicel  aclibus  seu  virlutibus  et 
conformis;  quo  fretus  ct  incitatus  molivo,  de  actitatis  a  Domino  nostro  Icsu  Christo, 
simul  ciim  Patre  el  Spirilu  sanclo,  iii  nostro  patre  bcato  Francisco,  dc  patratisqiic 
ab  eodem  actibus,  praccipuis  signis  ct  virtutibus,  quac  dispcrsa  invcni,  ad  unum 
volumen  rcdigendo  opus  praesens,  Cbrislo  patrocinante,  mcrilis  patris  noslri  compegi, 
cl  lioc  brevitcr  ct  succincte,  potius  ad  compendium  rcduccndo  ipiac  narro,  qiiam 
prolixc  scribcndo,  miillaque  non  cx  induslria,  sed  qula  ea  habcre  non  valiii,  omittcndo. 

Quod  opus  de  conformitate  vilae  beati  Francisei  ad  vitam  Domini  Jesu  nostri 
Uedemptoris  censui  appcllandum,  iibi  pcr  conformitalcs  vilac  bcali  Francisci  ad  Chrisli 
vilam  di.scurrendo,  iuxta  quod  possibile  cst,  morlalcm  homincm  Chrislo  Icsu  confor- 


(a)  As  toto  nisH  animae  stiae  superius.  —  (1/)  Alii  ijitain,  cdil.  tjttam  grata  eius.  —  (r)  As  aeta. 


>  Cfr.  Snp.  18,  14. 


PROLOGUS   SECUNDUS.  3 


mari  et  similnri,  nixiis  siim  conformem  depromere,  el.  lioc  in  aclibus  seu  simililudi- 
nibus  quadragiiiln,  elsi  plures  aliae  indubie  reperiaiilur.  Quas  conlormilales  quia  per 
liguras  depingi  feci  in  arl)ore,  Iruclus  arboris  de  conformilalc  vilae  beali  Francisci  cl 
Chrisli  possunl  merilo  vocilari.  Ad  quarum  conformilalum  sive  frucluum  dilucida- 
lionem  modum  hunc  lenere  complacuil,  ul  prius  de  Christo  iuxla  maleriae  confor- 
milalem  loquendo,  idipsum  subsequenler  iu  beato  Francisco  afliiisse  annecterem  el 
probarem,  confisus  de  Domini  boniiale,  qui  bona  in  nobis  planlans  prosequiUir  el  ad 
finem  perducit  optatum,  et  bene  agere  optanti  manum  suae  virtutis  non  sublrahit,  sed 
apponit. 

Multa  ergo  et  varia  cum  sint  in  hoc  opusculo  posita  el  exarala  sanctilalique 
lanti  patris  imparia,  insuflficientia  pariler  et  indigna,  prccibus,  quibus  possum,  legenles 
(luxi  praesenlibus  hun)iliter  depiecandos,  ut,  si  qua  repererinl  ad  gloriam  sancti  digna, 
accipiant  indignaque  rcspuant  seu  addant,  quae  non  recte  corrigant,  et  pro  me  pec- 
calore  ad  lesum  iiitercedere  digneiitur,  qui  mihi  et  ipsis,  meritis  almifcri  confessoris 
Francisci,  signiferi  eiusdem  Dei  et  Domini  nostri  lesu  Christi,  gratiam  Iribuat  in  prae- 
senli  et  in  futuro  regnum  tribuat  felicilalis  aeternae.  Amen. 

Explicit  prologus  primus. 

Incipit 

prologus  SECUNDUS  per  modum  sermonis,  in  quo  quae  dicenda  sunt 
in  opere  subsequenti  sub  brevitate  declarantur. 

Similem  illum  fecil  in  gloria  sanctorum,  Eccli.  45,  2.  Ut  ea,  de  quibus  tracta- 
lurus  sum  in  opere  subsequenli  de  conformitate  vitae  beati  Francisci  ad  vilam  Domini 
Jesu  nostri  Redemploris,  succincte  pateanl,  verbum  praelibalum  assumsi,  ubi  dicilur, 
quod  Dominus  lesiis  bealum  Franciscum  fecit  similem,  videlicct  sibi,  et  consequenter, 
qnod  ipse  pater  beatus  Franciscus  tali  similitudine  fuit  el  esl  in  gloria  sanctorum. 

1. 

Pro  qiiorum  verborum  introductione  tres  solita  consueludine  declarandas  propono 
quaesliones.  Et  liarum  quaestionum  est  haec  prima:  qualis  fuit  beali  Francisci  sedulilus, 
et  cui  voluil  inhaerere. 

Secunda  quaeslio:  quanta  est  et  fuit  lesu  in  beato  Francisco  activitas,  et  quid  in 
eo  placuit  exercere. 

Tertia  quaeslio:  quae  est  beali  Francisci  sublimitas,  ct  ubi  eum  Deus  posuit 
residere. 

Ad  praefiitas  quaestiones:  ad  primam  respondetur,  qtiod  sludium  lotum  beati 
Francisci   fuit  Christo  complacere  per  eius  dilectionem. 

Ad  secundam  quaeslionem  respondetur,  quod  Chrislus  prodigium  magiium  in  eo 
habuit  exercere  stigmatum  impressione. 

Ad  lertiam  quaestionem  nspondetur,  quod  praemium  gralum  tenet  in  caelo,  el 
hoc  in  sede  alta  permansione  et  sessione.  Et  islae  tres  responsiones  eruut  tria  de- 
claranda  pro  nostri  Ihemalis  inlroductione. 


PKOLOGUS   SECUNDUS. 


4.  Dico  primo,  qiiod,  si  (|iiaor!Uiir,  (ni;ilis  fuil  bcali  Fraiicisci  soliiciliido  el  sedulilas, 
el  cui  voluil  iiihaerere,  respoiidelur,  quod  sedulilas  el  eius  lolum  sludium  fiiil  Clirislo 
per  dileclionem  complacere,  ipsum  super  omiiia  amando  el  ipsi  soli  omni  spe,  re 
cl  Hducia  cohaerendo  el  nulli  alleri. 

Pro  cuius  evidenlia  est  sciendum,  (|uod,  si  ad  inhaeiendum  Dco  per  eius  dilec- 
lionem  el  amorcm  solus  ipse  deheal  inducere,  qui  esl  summum  honum  el  conse- 
qucnter  super  omnia  diligcndus  el  propler  se,  inducalque  etiam  natura,  id  esl  omiiia 
creala,  quae,  tesle  Auiiustino  in  sermone  de  uno  marti/re^  omiiia  Deum  ipsum  laudanl 
el,  ut  eum  ament,  cuncta  clamanl,  prout  ail  ipse  Augusliiius  in  libro  suarum  Confes- 
sionuni  ^ :  (igura  nosiri  corporis  el  animae  slalura  el  conditio;  ad  imaginem  enim  Dei 
et  simililudinem  hominem  Deus  condidil;  quarc  lenctur  ipsum  diligere,  qui  prior  nos 
dilexit,  I  loan.  4,  10;  scri|)tura  memorans  heiieficia  collata  a  Deo  homini,  videlicel, 
hencflcium  creationis,  guberiialionis,  mentalis  insignilionis,  in  paradiso  collocalionis, 
Iraditae  super  omnia  dominalionis,  in  peccando  miseralionis,  dando  legem  crudilionis, 
manifeslalionis  se  coguoscibilcm  nobis  praebendo,  protectioiiis  conlra  diaholum  nohis 
dando  suum  angelum,  iucarnationis  Domini  lesu,  conversationis  Christi  et  eius  sanctae 
informaliouis,  sui  corporis  et  sanguinis  in  sacramento  collalionis,  suae  passionis, 
noslrae  redemplionis,  palrum  a  limbo  liberalionis,  suae  resurrcctionis,  ascensionis  el 
introduclionis  in  caehim  humanae  nalurae  et  Spiritus  sancli  in  nos  missiouis,  suaeqiie 
fidei,  qua  salvamur,  revelalionis,  et  sic  de  aliis,  haec  referendo  ad  Dci  accendil  di- 
lcctionem;  gratiae  suae,  uon  noslris  merilis,  sed  sua  gratuita  liheralitate  coiicessio  (a), 
ut  qui  dedit  diligatur;  miilliplex  ainoris  divini  el  dileclionis  ulililas,  quae  diligentibus 
obvenit,  ac  gloriac  aeleruae  sic  diligentibus  promissio  el  donatio.  Si  ergo  ad  diligcn- 
dum  Dominum  praefata  incilent,  beatum  Franciscum  praecipue  induxit,  ut  Christo 
lotaliler  et  soli  omni  vi  el  nisu  inhaererel  amore,  contuendo,  Domimim  lesum  esse 
summum  esse  ad  vivificandum,  summe  pulchrum  ad  inluendum,  sunimum  bonum  ad 
delectandum,  summam  sapicntiam  ad  contemplandiim,  summam  scientiam  ad  infor- 
mandum,  summam  virlutem  ad  fortificandum,  summam  vitam  ad  liherandum,  summum 
cibum  ad  recrcaudum,  summum  polum  ad  refocillandum,  summiim  Deum  ad  vene- 
randum,  summum  hominem  ad  imitandiim,  siimmum  doniim  ad  exoptandum,  summum 
omnium  ad  quielandum,  summe  pium  ad  indulgendum  el  condonandum,  summe 
mundum  ad  purgandiim  peccala  et  exlcrgcndnm,  siimmum  princi|)em  ad  guher- 
iiandiim,  suminum  forlem  ad  hostem  nostrum  proslerneiidum  et  siiperandum,  summum 
stabile  ad  perpetiiandiim,  summam  laudem  ad  iuhilaiidum,  summam  gloriam  ad  bea- 
tificandum,  summe  iuslum  ad  relrihiiciidum,  siimmum  verbum  ad  omiie  exprimendum 
el  declarandum,  siimmam  salulcm  ad  sanandiim,  siimmam  hosliam  ad  Deum  placandiim, 
siimmum  fonlem  ad  rcfrigerandum,  summum  filium  ad  a(lo[)laiulum,  summam  vi- 
sioiiem  ad  anhelandum,  summum  florem  ad  redolendiim,  suminum  fructum  ad  de- 
guslandum,  summam  ianiiam  ad  caeliim  inlrandiim,  stimmum  caiulorem  ad  sercnandum, 
siimmiim  lumcn  et  luccm  ad  irradiaiulum,  summam  [)acem  ad  reconciliandum,  sum- 
inum  |)rclium   ad   Deo  salisfaciendum,  summum   regem   ad   impclraiidiim,  summam 


(a)  Codox  grata ;  cd.  dilectionem ,    tjuae  jjer  gratiani  suum  et  non  tiostris  meritis  et  per  suani  gra- 
iuitain  liberalitatem  sunt  tiobis  concessa;  As  sua  gratuita  liberalitate  concedendo. 


'  Vidc  Ennrrnt.   in  ps.  68,  sorii).  1  n.  5;  Ennrrat.   in  ps.  128  n.  5  et  Ennrrnt.  in  ps,  144 
n.  13,  (P.  L.  36,  84«  s(|.  a   37,  177  sq.).  —  «  L.  X  c.  6  n.  8  sqq.  (P.  L.  32,  782  sq.). 


PROLOGUS   SECUNDUS. 


verilnleiii  ad  alleslaiidum,  suinmam  viam  ad  peragrandum,  summam  duiccdinem,  qua 
beali  saginauluf,  summam  rcquiem  laboranlium,  summam  spem  omiiium  vilam  acter- 
nam  adire  cupienlium.  luspiciendo  iam  dicla,  beatus  Franciscus  omni  sedulitate  et 
sludio  Chrislo  voluit  per  ainorem  inhaerere. 

Sed  quod  Cbristum  super  omnia  dilexeril,  palet  ex  signis  divini  amoris,  quae 
in  ipso  perrecle  demonstrala  fuere. 

Amoris  enim  primum  signum  est,  si  de  Deo  frequenter  cogitatur.  Vis  eniin  amoris 
agil,  ut  quem  amat  semper  cogilel,  ul  ait  glossa  '  siiper  illud  loan.  20,  15:  Si  lu  sus- 
tulisti  eum^  dicito  mihi.  Hoc  signum  in  bealo  Francisco  apparuil,  qui  «  aml)ulans  cl 
sedens,  laborans  et  vacans  »  de  Deo  cogilando  semper,  «  spirilum  Deo  contendebat 
exhibere  praesentem  »,  ut  dicit  XI  pars  Legendae  maioris  *. 

Secundum  signum,  si  de  Deo  libenler  effatur;  Chrysoslomus ':  «  Hic  mos  aman- 
tium  esl,  ut  amorem  suum  silenlio  legere  nequeant ».  Francisci  patris  verba  «  non  eranl 
inania,  ncc  risu  digna*»,  non  de  saecularibus,  sed  de  lesu  et  eius  passione  fralribus 
assidue  faciebat  sermonem,  ul  habetur  in  IV  parle  Legendae  maioris.  Ei  cum  nomen 
Domini  lesu  nominabat,  «  labia  prae  amoris  dulcedine  lingere  videbalur  ■"*  ».  Nonne 
loqueutem  bealum  Franciscum  de  Deo,  apud  caslrum  sancti  Severini  in  Marchia,  vidit 
fraler  Pacificus  «  duobus  cnsibus  valde  fulgenlibus  in  modum  crucis  transversaliler  " » 
consignatum?  Sic  el  virgo  sanclissima  Clara,  Francisco  melliflua  de  lesu  eructante, 
ad  Chrislum  est  conversa;  et  sic  de  aliis,  ul  in  parle  IV  '  habetur  Legendae  maioris. 

Terlium  signum,  si  ad  loquendum  de  Deo  homo  paralur;  corde  enim,  lingua 
et  manu,  teste  Gregorio  ^  amor  Dei  probatur.  Hoc  signum  amoris  proculdubio  cla- 
ruil  iu  beato  Francisco,  qui  « faclus  evangelicus  pracco  »,  non  soluin  fralribus  et  suis 
civibus  ad  annunliandum  Dei  verbuin  promplus  exslilil  el  paralus,  sed  «  civilates  cir- 
cuibat  et  caslra  »  praedicans  verbum  Dei.  Ad  hoc  enim  destinalus  fuil  a  Domino,  sicul 
caelilus  fuit  inslructus,  ul  sua  praedicalione  converleret  animas,  « quas  diabolus  co- 
nabatur  auferre  ® ». 

Quarlum  signum  divini  amoris  est,  si  attenle  loqui  de  Deo  audialur;  loan.  14,  21 : 
(Jui  audit  verba  mea  et  facil  ea^  ille  me  diligit.  Nil  avidius  optabal  vir  Dei  quam 
verbiim  Dei  audire.  Et  frequenler  pergebat  ad  illos,  qui  gratiam  loqucndi  habebant 
de  Dco,  ut  paluit  de  eius  accessu  ad  fralrem  Bernardum,  primum  fralrem  eius  el 
socium,  elsi  ageret  in  remolis.  Et  (luod  verum  esl,  patet;  semel  duin  vellet  audire 
loqui  de  Domino  lesu,  et  cuilibel  socioi'um  hoc  mandasset,  et  sigillalim  quilibet  per- 
fecisset,  sic  de  Deo  loquenlibus,  in  specie  pulcheri  imi  iuvenis  apparuil  Dominus  lesus 
in  medio  eorum,  et  eis  benedicendo,  laiila  suavitate  sunt  repleli,  ut  omiies  fuerinl  ra|)ii. 

Quinlum  signuin  amoris  Dei  est,  si  locus  Deo  dicatus  visiletur  Chrisli  cxemplo, 
(]ui  ibat  diluculo  ad  Dei  lemplum.  Franciscus  post  mundi  abdicationem,  tres  ecclesias 
resarcivil,  videlicet  sancti  Damiani,  sancti  Petri  et  gloriosae  virginis  Mariae.  Ad  ec- 
clesias  derelictas  ad  orandum  ibat  de  nocte,  scopabal  ecclesias  cx  devolione,  et  ad 
visitandum  limina  apostoloriiin  Petri  et  Pauli  Romain,  dum  ossel  saecularis,  devotus 
accessit;  sic  et  sanctum  visilavit  lacobum  de  Gallecia. 


'  Scil.  ordinaria  apiid   F.yranum.    —   ^*  C.  10   n.   I.    —    ^  \  De  compunct.   n.  3  (l\  G.-L. 

55,  159).   —   *  Bonav.  Leg.  niaior,  c.  3  n.    2;  scciiiiliir   c.  4  n.  3.    —    ^  Ibid.   c.    10  n.   6.   — 

«  Ibid.  c.   i  n.  9.  —  "  Ihid.  n.  6.  —  «  II  Homil.  in  evang.  homil.  30  n.  2  (P.  L.  76,  1221).  — 
®  Donav.,  1.  c.  c.  i  n.  '6  ct  2, 


()  1'ROLOGUS   SEOUNDUK. 


Sexliiiii  sigiuiin  (livini  ainoris  esl,  eleemosynariim  iiKligeiiUhiis  pro  Dei  amoie 
largilio,  (licciile  loaniu',  1  loan.  3,  17:  Qui  liabueril  subalanliam  huius  mundi,  et 
videril  fralrem  suimi  necessikilem  habere,  et  clauserit  viscera  sua  ab  eo:  quomodo 
caritas  Dei  manet  in  eo?  Palei'  bcaliis  Franciscns,  (Inm  esset  saccularis,  lirma  se 
sponsione  conslrinxil  Domino,  nl  nnlli  eleemosynain  (lenegaiel,  «  maxime  si  divinum 
allcirarel  amorem  '  ».  Habilu  sumlo,  luilli  rci  parccbat,  iiec  lihris,  nec  paramenlis 
allaris,  (piin  omnia  pctenlibus  Dei  amore  largirclur. 

Septimum  signiim  Dei  amoris  esl,  iilala  palienler  suireric;  Gregorius*:  «  Pociia 
inlerrogalur,  si  quicliis  veraciler  amcl».  Bealiis  Fraiiciseus,  dum  cuncla  pro  Cbrisli 
amore  eoiilemnerel,  a  civibns  lulo  impelilus  et  saxis,  nl  slullus,  ul  siirdns  in  omiiibus 
perlransibat ;  a  palre  aclus  vinculis  el  verberibus,  pro  amore  Clirisli  ad  cuncla  per- 
rerenda  se  dixit  prom|)tissimnm;  el  (piaiulo  ibal  per  muiulnm,  ul  ignoto  mulla  con- 
vilia  inferebanlnr  et  specialiler,  (|uan(lo  ad  soldannm  accessil.  Exactiis  inlirmilalibus 
variis,  non  (|uerimoniam  sed  Deo  laudes  pro  imj^ensis  referebal  el  gralias. 

Oclavum  signum  amoris  divini  est,  si  (|uae  sniil  Deo  placita  adamentnr;  Mallbaeus 
12,  50:  Qui  facil  volunlalem  Patris  mei  elc,  ille  me  diligit.  Bealiis  Frauciscns,  agnila 
volniilate  Domini  Salvaloris  de  modo  vivendi  evangelice,  dum  evaiigelium  legerclnr, 
se  per  omnia  regulae  aposlolicac  coaplavit,  de[)oiieiulo  ealccamenla,  baeulum,  peram 
cl  pecnniam.  Ad  (piod  exerccndum,  dnm  scivil  beatns  Franeisens,  se  esse  a  Deo  di- 
reclum,  slalim  ad  praedicaiulnm  accessil,  volnnlalem  divinani  suis  prae  oculis  el 
operibns  ac  desideriis  iiixla  Salvaloris  vola  anteponens. 

Nonum  signum  amoris  Dei  esl,  si  a  mundi  amore  frigcscil;  amor  enim  Dei  el 
muiuli  simul  esse  non  possunl;  Matlb.  6,  [24:  Non  potesiis  Deo  servirc  et  mammonae]. 
El  (luanlo  circa  amorem  Dei  (piis  assurgil  fervenlius  (a),  laiilo  a  mundi  amore  frigescil 
vcrius.  Ul  tolum  se  divino  darel  ainori  bealus  Franciscus  uibll  [)enitus  commune  vel 
|)ro|)rinm  cnm  mundo  habere  vohiil,  sed  i[)sum  faclo  et  corde  |)enilus  conlem|)sil  el 
abdicavit. 

Decimum  sigiuim  csl  divini  amoris,  si  Dei  minislros  honoral  et  libenter  eisdem 
deservil;  Eccli.  7,  32:  Omni  virtute  tua  dilige  [)o\\\w,  et  ministros  eius  ne  derelinquas^ 
el  Mallh.  10,  40:  ijui  vos  recipit  me  recipit,  et  qui  me  recipit  recipit  eum,  qui  me 
misit.  Bealus  Franciscus  non  solum  ipsc  elTecit,  sed  el  mandavil,  ul  de  co  caiilalur, 
«  presbyleros  [)rae  cunclis  rcvercri  '  »,  ul  in  eins  cx|)i'esse  [latel  ad  omnes  christianos 
litlera  diiecla  el  iii  suo  ((iiod  dicilur  lestamentnm  *. 

Praefatis  ergo  signis  ap[)arel,  beatum  Fraiiciscum  Denm  dilexisse;  el  ideo  beue 
dicil  devotus  h'aler  Bonavenlura  in  Legenda  maiori  parle  IX  ^  Io(]uens  de  bealo 
Francisco:  «  Carilatem  ferventem,  (|na  s[)onsi  amicus,  Francisciis  ardebat  ([uis  enarrare 
siinicial?  Totus  nam(|ue  ([uasi  (juidam  carbo  ignilus  divini  amoris  flamma  videbalur 
absoi[)lus;  subilo  cnim  ad  audilnm  amoris  Domini  exeitabalur,  aflieiebalnr,  inflam- 
mabatnr,  et  ([uasi  |)lecli'o  vocis  cxlrinsecae  chorda  cordis  interior  movebatur»;  cl 
|)hii'a  alia  ad  |)i'0[)osiluin  dicil.  Deiim  bealiim  Franciscnm  dilexisse  ac  inhaesisse  el  (6) 
soli,  elsi  ex  pracdielis  a|)[)ai'eal,  aliis  [)Otcsl  nihilomiiuis  declarari;  i[)sum  enim  Christo 
Doinino  [)erfeclissiine  iiihaesisse  ndnciaiiu|ue  iii  eiim  |)osuisse  lotam,  oslcndunl  |)Iura. 


(a)  As  frequentim.  —  (b)  As  ipsi. 


*  Boiiiiv.,  Ley.  mnior,  c.  I  n.   I .  —  ^  Prrtefat.  m  l.  Mond.  c.  3  n.  7   (Tcx(.  origin.  inter- 
rofjal).  —  '  .\nl.  1   iii  priniis  Vcspcil.s.  —  '  Oimscida  S.  /'.  N.  Frnncisci,  pni?.  *'l  ci  7S.  —  *  N.  I. 


PROLOGUS   SECUNDUS. 


Priinum  esl  pau|)eres  el  abieclos,  videlicel  leprosos  amando  el  diligendo,  eis  scr- 
viendo,  suljveniendo  el  bencfaciendo,  sicul  paluil  in  milite  nudo,  quem  bealus  Fran- 
ciscus,  se  nudalo,  vestivil;  in  leproso,  cui  cum  pccunia  el  osculum  dedil;  et  sic  de  aliis. 

Secundum  esl,  mundum  propler  Christum  deserendo,  coram  episcopo  patri  abre- 
lumtiando  et  omni  iuri  palcrnarum  omiiium  facultalum. 

Terlium  est,  eidem  facta  Crucifixi  apparitio;  cui  apparuit  veluti  cruci  confixus, 
eius  animam  vi  |)eiielrans  passioiiis,  ut  deinceps,  cum  recordabalur,  a  lacrymosis 
gemilibus  vix  se  conlinere  valerel,  ct  oculis  cordis  passionis  memoria  sempcr  adessel. 

Quartum  vcrecundiae  omnis  pro  Christo  susceptio  laetanter;  impetitus  fuil  a  ci- 
vibus  luto  plalearum  el  lapidibus,  a  palre  verberibus  subactus,  derisus  a  fratre,  et 
landem  mendicando,  verecundlam  abiiciendo,  laete  cuncta  portavit. 

Quintum  iuxta  Crucilixi  mandatum  ecclesiae  sancli  Damiani  reparatio,  quam  vo- 
luit  primo,  vendilis  multis,  rcparare,  sed  demum  cum  duabus  aliis  ipsam,  ut  hodie 
manel,  reparavil. 

Sextum  vitae  evangelicae  per  omnia  susceptio;  ad  litleram  ipse  sanctum  evan- 
gclium  observavii,  non  Iransgressiis  apicem  unicum  vel  iola;  et  solus  ipse  cum  suis 
habet  rcgulam  in  cvangelio  fundatam  speciali  modo  cl  forma. 

Seplimum  est  ei  a  Cbrislo  facia  subventio;  Chrislus  enim  eum  iuvil  in  cunctis. 
Paluit  in  regulae  confiriDalione  suum  per  visum  commovendo  {a)  vlcarium,  ul  Dei  famulo 
benignum  praeberet  auditum  et  concederel  poslulala;  Francisco  de  necessariis  sub- 
veniendo  ab  urbe  cum  sociis  recedendo  posl  regulae  confirmationem,  et  in  mari  Scla- 
voniae  eleemosynis  sibi  a  Deo  dalis  per  dies  plurimos,  omnes  cum  ipso  exsistentes  in 
mari  fovendo;  sic  in  capilulo  generali  apud  S.  Mariam  de  Portiuncula  necessaria  suf- 
ficienlissime  providendo,  ubi  uilra  qiiinqiie  millia  fralres  fuere. 

Octavum  paupertatis  pro  Chrisli  ainore  dilectio,  amplexus  et  desponsatio;  hanc 
prae  cunctis  amavit,  et  in  ea  omnes  excedere  esl  conatus,  ul  infra  conformitate  vel 
fruclu  XVI  patebit. 

Nonum  est  Crucifixi  medilalio,  praedicalio,  gloriatio  et  conlemplatio;  nihil  prae- 
dicabat,  sciebal,  mcditabatur,  nec  aliud  fralril)us  ingerebat  assidue  meditandum  et  spe- 
culandum  nisi  passionem  dominicam,  sicut  pluribus  indiciis  est  ostensum  et  probatum. 
Quod  meditaretiir  crucem  assidue,  fratri  Leoni  fuit  monstratum,  qui  vidil  Christum 
crucifixum  beatum  Franciscum  praecedere  cum  immenso  himine,  duin  iret  [semel]  (b) 
versus  sanctam  Mariam  de  Angelis.  Quod  Crucifixum  praedicaret,  ostensum  fuil,  dum 
fraler  Pacificus  vidit  eum  praedicantem  «  duobus  ensibus  valde  fulgentibus  in  modum 
crucis  Iransversaliler  *  »  consignari.  Quod  in  oratioiie  crucem  conlemplarelur,  patebat 
elevatione  sui  in  aere  in  modum  crucis.  Quod  vero  in  nullo  alio  gloriaretur,  nec  stu- 
derel,  patuit  in  responsione  data  uni  sociorum;  oum  enim  beatus  Franciscus  infirmus 
graviter  a  fratre  qiiodam  [pro  recrealione]  praemonitus  esset,  ul  facerct  aliquid  coram 
se  legi,  respondit,  quod  non  indigebat  plurihus,  quia  sciebat,  inquit,  scio  lesum  pau- 
perem  crucifixum  *. 

Decimum  est  a  Christo  facta  mulliplex  visitatio.  0,  quoties  ipse  Dominus  lesus 
palri  beato  Francisco  apparere  cst  dignalus?  Et  non  solum  ab  ipso,  sed  a  beala  Vir- 


(a)  As  commonendo.  —  (h)  Codex  om.  semel;  R  addit  de  Perusio. 


*  Bonav.  Leg.  maior,  c.  4  n.  9.  —  ^  I  Cor.  2,  2. 


PKOLOGUS   SECUNDU8. 


giiie,  loamie  B;i|)lisl;i,  Iu;uiiie  ev^iiigelisl;»,  s;iiiclis  ;i|)osloiis  Pelro  el  P;iulo,  ;ircli;ui- 
gelo  Micluiele  cl  s;iiiclis  ^iniielis,  proiil  iiifVa  suis  palebil  iii  locis,  csl  visil;ilus.  Scd 
duo  laniram,  quac  Chrislus  iesus  |)uer  circa  eum  gessil  ;ip|)ariUoiiis  miractilis:  primo 
a|)U(l  Grecchium  repraeseiilalioiicm  facieiido  iialivilalis,  ui  miles  loaiines  de  Grechio 
vidil,  beatiis  Franciscus  Chrislum  in  ulnis  el  brachiis  hahuil;  secuiido,  dum  orarel 
Virginem,  ut  sibi  consolalionem  de  lesu  parvulo  laeeret,  Virgo  ipsa  pulcherrima 
;istilit  el  lesum  in  brachiis  bealo  Francisco  a  principio  noclis  usquc  ad  diem  lencn- 
dum  el  osculandum  praebuil  el  concessit. 

Undecimum  (o)  ost  diaboli  a  Francisco  supprcssio;  virlute  boiii  lesu  el  diabolum 
in  ereinilorio  de  Sartiano  vicit,  in  ecclesiis  de  nocte  superavil  et  a  civitale  Arctii 
el  a  pluribus  aliis  potienter  eiecit,  ut  inlr;i  diceliir. 

Duodecimum  est  cupitae  mortis  pro  Chrislo  lol;iliter  ostensio.  Ter  enim  ad  parles 
Saracenorum  accessit,  ul  marlyrii  palmam  ;issequerelur  pro  Chrislo,  scd  quod  opt;ibal, 
Deo  ipsum  fidclibus  reservante,  non  [lerfecil. 

Praefalis  aliisque  quampluribus  adduci  ;id  hoc  possibilibus  ;ipp;iret,  beatum  Fran- 
ciscum  lotam  sedulitatem  et  studium  posuisse,  iil  Chiislo  iiih;u'ierel  per  cius  summ;im 
dilectionem,  ut  dicit  responsio  ad  primam  quaestionem.  Uiide  bealus  Franciscus 
poterat  dicere  Chrislo  illud  Psalmi  G^,  9:  Adhaesil  anima  mm  post  te,  me  suscepit 
dextera  tua.  Et  quia,  ut  dicit  apostolus,  1  Cor.  6,  17:  Qui  adhaeret  Deo,  unus 
spiritus  efticitur  cum  eo,  ac  lali  adhaesiva  dileclionc  simililudo  induc;itur,  lcste 
Augustino,  iliigoiie  et  Bernardo,  ut  statim  dicetur,  hinc  csl,  qiiod  bo;itiis  Fraiiciscus 
Ghristo  inhaerendo  sic  dilectione  similis  ei  factus  est,  ul  liic  sit  ille  liomo,  (|uem 
Chrislus  post  se  similem  reliquil,  Eccli.  30,  4.  Et  sic  p;»tel  brevilcr  piimum,  (|uod 
cral  pro  tliematis  inlroductioiie  declarandum. 

2.  Dico  secundo,  quod  si  quaeratur,  quanta  est  Chrisii  in  beato  Francisco  acti- 
vitas,  el  quid  iii  co  placull  exercere,  respondelur,  quod  Chrislus  prodigium  magniim 
iii  co  effecit  stigmatum  impressione.  Pro  cuius  cvideiitia  est  sciendum,  quod  Deus, 
cum  mir;ibilis  sil  lotus,  iitpole  faciens  mirabilia  et  inscrutabilia  absque  nurueru,  lob  5,  9; 
iii  miiiidi  priiici[)io  mirabilis  fuit  miindum  creando  et  omnia  contenta  in  ipso  sic 
faciendo,  hominem  t;imen  f;icieii(lo  ad  imaginem  et  similitiuiinem  '  suam,  mirabilior 
in  ipsius  iiislitulioiie  a|)paruit  (piam  in  conditioiie  alioriim  conditorum;  lum  (|uia 
duo  talia  siinul  coiiiunxil,  scilicet  corpus  el  animam;  liim  qui;i  honio  aliis  crc;ituris, 
;ingclis  exceptis,  nobilior  est  el  superior  ii;ilurali  peileclionc,  et  ciii  omnia  ul  do- 
miiio  gencrali  subiccit  et  concessit.  Veruiii,  elsi  Iiominem  sic  conderc  fuerit  prodi- 
giosum  el  miiabile,  m;iius  lamen  est  homiiiem  facere  sibi  similem  iii  sanctilale  et 
virlute;  (pii;i  simililiido  ii;iluralis  ;id  salutcm  sine  perfeclionali  parum,  imino  nihil  v;)let 
promerendam,  (pii;i  iioii  naliiralibus,  scd  gratia  habeliir  viia  ;ielerna.  Supcr  omnia 
t;iineii  prodigiosiim  reperilur  et  m;iximum,  ciim  Dciis  homiiicm  facil  sibi  similem  et 
coiiformom  iii  :iiiim;i  et  corporc,  sicuti  cgit  iii  be;ilo  Francisco  prae  ;iliis  sanctis;  ralio, 
quia  lalis  simililiido  oiiinos  includit  piMecedontos,  videlicol  naluralein,  pcrfeclionalem, 
ct  su()cr;i(I(Iil  imitaliv;iiii  por  omiiia  el  transform;iliv;iin. 


(a)  Codex  Sed  undecimum. 
'  Gcn.  1,  2G. 


PROLOGUS   SECUNDUS.  9 


Pi'o  quoniii»  evidciUia  esl  scientlum,  quod  simililudo  prima  divisione  dividitur, 
quia  quaedam  esl  naluralis,  quaedam  est  perfeclionalis.  Naluralis  est  duplex,  scilicet 
cxpressa,  el  liaec  in  nulla  crealura,  scd  solum  in  Filio  Dei,  qui  est  imago  Dei  invisibilis 
el  expressa,  reperilur,  ul  dicit  a|)ostolus,  Goi.  1,  15;  quacdam  esl  naluralis  impressa, 
sicul  impressa  dicilur  lorma  sigilli  in  cora,  et  Ijoc  modo  anima  est  ad  imaginem  el 
simililudinem  Dei,  (^uia  Deus  inspirauit  m  faciem  eius  spiraculum  vitae  el  im[)ressil 
in  Ijominem  suam  imaginem  el  figuram,  de  qua  habelur  Geii.  2,  7.  Siinililudo  perfec- 
lionalis  esl  duplex,  quaedam  simpliciler  imilativa,  de  qua  dicil  thema  et  Salvalor, 
IVIallh.  6,  18:  Estote  perfecti,  sicut  et  Pater  vester  caelestis  perfectus  est ;  el  primi  Mach. 
3,  4  de  luda,  qui  factus  esl  similis  leoni  in  operibus  suis  ;  alia  est  imilaliva  et  cum  lioc 
translormaliva;  et  haec  duplex  reperitur:  et  quoad  animam  solum  et  quoad  corpus 
et  animam  simul.  De  prima,  scilicel  Iransformalione  animae,  loquilur  Hugo  De  arrha 
sponsae^  diccns:  «  Scio,  anima  mea,  ul  dum  alium  (a)  diligis,  in  eius  similitudinem 
transformaris  ».  Et  de  perfecla  Iransformatione  in  patria  animae  in  Deum  loquilur 
apostolus  loannes  in  prima  canonica  sua  3,  2  dicens,  (|uod  similes  ei  ervmus ;  quo- 
niam  videbimus  eum,  sicuti  est.  De  transformalione  animae  el  corporis  nullihi  ex- 
prcsse  habetur,  sed  solum  habelur  leslimonio  summorum  ponlificum  in  bullis  suis 
ordini  concessis,  quod  facla  est  in  bealo  Francisco. 

Ad  propositum:  Simililudo  naluralis  mullum  hominem  dignificat,  quia  faclus  ad 
imaginem  non  crealurarum  sed  Dei;  tum  quia  participative  {b)  consors  divinae  naturae 
faclus;  lum  quia  magis  arti,  qua  condilus  esl,  conformalur;  lum  quia  ex  hoc  capax 
Dei  esse  polest  secundum  doclores;  lum  quia  hac  fit  homo  praeslanlior  cunctis  crealis 
ab  angelo  inferioribus  el  superior;  tum  quia  hac  cum  vival  viia  perpelua  fieri  pos- 
sessor  Dei  valcl,  si  vull;  tum  quia,  elsi  haec  in  homine  siinililudo  queat  lurpari  (c), 
uulla  vi  auferri  ab  anima  polesl.  Quare  ipsam  habentem  commendal,  el  Deum  ipsam 
homini  condonantem;  quia  eius  commendal  potenliam,  sapientiam,  bonilalem  at(|ue 
clemenliam;  prima  oslendilur  de  nihilo  creando,  secunda  sic  pulchram  efligiando; 
lerlia  suam  bonilalem  aliis  participando;  quarla  non  noslris  meritis,  aul  Dei  indigenlia, 
scd  noslra  commoditate  efliciendo. 

Similitudo  secunda,  scilicet  perfeclionalis,  non  solum  habentem  dignificat,  quia, 
si  sequi  el  imitari  vestigia  Aristolelis  el  philosophorum  ad  honorem  sic  facientium 
cst  {d)  hominum,  multo  fortius  ipsum  Deum  hominem  subsequi  el  ipsi  conformari;  in- 
super  et  sanclifical.  Talis  enim  similitudo  imitaliva  sanctos  facil  et  reddit,  et  ipsa 
obtinetur,  el  non  prima,  regnum  caelorum,  dicenle  Ghristo,  loan.  8,  12:  Qui  sequitur 
me,  non  anibulat  in  tenebris,  sed  habebit  lumen  vitae ;  el  Mallh.  10,  82:  Qui  non 
accipit  crucem  suam  et  sequitur  me  non  est  me  dignus.  Islam  habebat  lob,  23,  11: 
Vestigia  eius,  scilicet  Dei,  secutus  est  pes  meus^oX  Paulus,  I  Cor.  2,  2,  cum  dixit: 
Ego  nihil  putavi  mescire  inter  vos,  nisi  Christum  et  hunc  crucifixum ;  Gal.  3,  19  sq. 
Christo  confixus  surn  cruci,  vivo  ego,  iam  non  ego,  vivil  vero  in  me  Christus ;  et 
capite  ullimo,  17:  Stigmata  Domini  lesu  in  corpore  mso  porto.  Haec  Deum  danl(!m 
commendat,  quia  hanc  operatur  in  nobis,  qiiia  omnis  nostra  sufficieiitia  ex  Deo  est, 
II  Gor.  3,  5,  et  sine  ipso  nihil  facerc  valemus,  loan.  lo,  3. 


(a)  As  dum  Deum.  —  (b)  As  participatione.  —  (c)  Code.x  temperari.  —  (c^)  As  et. 


»  P.  L.  176,  954. 


10  1'KOLOGUS   SECUNDUS. 


Tci'li;i  siinilitiido,  videlicel  traiibronnnliva,  elsi  (|uoa(l  animain  eain  nobililel,  i|uia 
i[)sa.  pi-aeler  siinililudinem  iialiiralem  el  imilativain,  facit  eam  deiformem,  ul  dicil 
ilugo  '  cl  Boelliius  ^  et  Ueo  modo  singulari  iungi  el  uniri,  ut  unm  spirilus  e//icialur 
ciitn  ipso,  ut  ail  divus  aposlolu?  Paulus,  I  Cor.  0,  17;  (|uantum  etiam  ad  corpus  haec 
tiansforinatio  dignilicat,  ut  videlicet,  ea  homo  sic  translormatus  sic  (-hrislo  similis 
re|)eriatur,  el  Christus  lypicus  nuncupclur.  llaec,  in(juain,  Deum  facienlem  exlollil,(|uia 
nulla  creatura  eam  valel  cnicere,  ut  dicetur,  propric  lo^juendo.  Nam,  ul  ail  apostolus, 
I  Cor.  12,  3:  Nenio  potest  dicere  Dominum  lesum,  id  est,  sc  lolaliler  transformalive 
cxprimere  in  Christum,  nisi  in  Spiritu  sanclo,  scilicet  (ial  elTective  qui  amor  esl. 
Laudat  cliam,  (|uia  insolilum,  (|uod  uteique  homo  transformelur  in  lesum,  elsi  (|uoad 
animam  mullolies  sit  faclum  ct  (iat  in  viris  sanclis;  (|uod  creatura  viitule  Crealoris 
reddalur,  ul  possihile  est,  per  oinnia  similis  Crealori,  ad  gloriam  esl  conditoris,  eo 
(juod  dislantes  ad  invicem  iunguntur  et  copulantur;  homo  insuper  cum  lali  simililu- 
dine  deilicetiir  iuxta  modum  loquendi  Boethii,  iii  ^  IJe  consolalione  philosopldae,  (|uod, 
«  sicut  adeptione  iustitiae  liomo  iit  iustus,  sic  deilatis  parlicipalione,  adeplioiie  el 
transformatione  deos  neccsse  est  fieri  »;  et  lioc  fit  a  Deo.  Quare  ipsc  Altissimus  haiic 
simililudinem  in  participando  iiomini  commendatur  ut  honus  el  pius  et  laudatur. 

Extollilur  ipse  transformalus:  Primo,  quia  tali  transformatione  fit  homo  similis 
Deo  ullima  similitudine  possibili. 

Sccundo,  quia  ipsum  oinnis  creatura  extollil  cernendo  prae  celeris  eum  snmmi 
regis  imagine  et  slmililudine  decorari,  et  consequenlcr  eflectu  lali  eum  ab  ipso  Deo 
plus  aiiis  diligi  et  amari. 

Tertio,  quia  talis  appetitus  naluralis  quiescil,  dum  obtinel  quod  naluraliler  ap- 
pelit,  scilicet  Deo  simiiari  cl  copulari. 

Quarlo,  (piia  iioslibus  fil  lerribiiis,  scilicet  daemonibus  talis  similitudinis  enigiem 
gerendo;  sanctis  amabilis  in  eo  Dei  bonilatem  cxpressam  et  declaratam  intuenlibus; 
imilabilis  viris  perfectis;  peccatoribus  praebel  luinen  ct  viam  ad  se  redire  el  ad  cor  * 
el  consequenler  ad  Deum,  qui  talia  operatur. 

Quinto,  (a.)  esl  vexillifer  summi  Dei  eius  signum  ferendo;  cancellarius  sigillum 
suinini  regis  imagine  impressum  el  decoratum  secum  gerendo;  Ihesaurarius  donuin 
suinmum  possii)ilc  creaturae  non  unitae  suscipiendo  et  reliiieiido;  consiliarius  Dei, 
cum  unus  spiritus  sit  factus  cum  Deo  \ 

Sexlo,  quia  fulurae  gioriae  hac  sponsione  el  annulo  subarrhatur,  ul  adipiscalur 
posl  mortem 

Septimo,  {b)  ecciesia  lam  triumpiians  quam  mililans,  qiiod  iesu  ca[)ilis  quis  in 
liiimanis  conditus  liai)eat  imaginem  insignilam,  in  direclionem,  luinen  el  gaudium  esl 
omniiim  fidelium  el  beatoriim. 

IMiira  alia  |)Ossuiil  adduci,  dc  quii)us  pieiiius  confoiinilate  et  fruclu  XXXi  dicetur; 
(luibus  ap[)arel,  quod  Deus,  elsi  similitudines  antc  dictas  iin[)riinendo  et  largiendo 
mirabilis  sit,  siipermirabilis  exsislit  totum  hominem  in  sc  Iransformando. 

Scd  restal  inquirendiim,  an  sit  possibile,  iiominem  ad  lianc  similitiidinem  Irans- 
forinalivam  pervenire;  et  quo  medio  s|)eciaiiler  ad  hanc  |)ervenitur. 


(a)  Ed.  2  etiam.  —  (h)  Edd.  Septimo  exiollitttr. 


*  Loc.  pag.  9  cit. ;  cfr.  I  De  mcvam.   p.    3   c.   ,31    el    IV    De   nnima   (int    op.   liiit,'.)   c.   9. 
—   '■'  Vidc  not.  scqiient.   —  .^  Prosa  10  (P.  L.  G:J,  767).   —   "  Is.  40,  8.  —  M  Cor.  C),  17. 


PEOLOGUS   SECUNDUS.  11 


A(l  praefal.i  i-espoiuleo  priino,  quod  possibilis  esl  lalis  Iransloiinalio,  inlelliitendo 
per  li-an.sfornialioiiern  iiixla  vjm  et  sonuin  vocabiili,  quod  sil  in  foiinani  allerius  Irans- 
ilio;  cl  liacc  possibililas  Iransfonnalionis  osleiidilur  possibilis: 

Primo  in  naluralibus;  palel  per  Avicennam,  VI  NaUiral.  p.  IV  c.  19  ',  ubi  dicil, 
«  qiiod  cx  anima  solel  accidere  in  malcria  corporali  permiilalio  com|)lexionis,  quae 
acquirilur  sine  aclione  el  passione  corporali,  ila  quod  calor  accidal  cx  non  calefa- 
ciciido  el  fiii^idilas  ex  non  frigefacieiido  (a).  Ciim  enim  imaginalur  anima  aliquam  ima- 
gincin  el  coiroboralur  in  ea,  slalim  maleria  corporalis  suscipil  formam  habenlcm  com- 
paralioncm  ad  illam  aul  qualilalem  ».  El  c.  4  dicil  ^:  «  AUende,  o  medice,  disposilioncm 
infirmi  cum  credit,  se  convalescere,  aut  sani,  cum  se  credil  acgrotare.  Mulloties  enim 
conliiigit  ex  hoc,  ut,  cum  corroboretur  forma  in  aiiima  cius,  patialur  ex  ea  materia, 
el  provcniat  ex  hoc  sanitas  vel  innrmilas;  et  haec  esl  actio  efticacior  quain  illa, 
quain  agit  medicus  instrumenlis  suis  et  mcdicinis  ».  Et  ponit  cxempluin  dc  cunte 
supcr  Irabem,  qui,  si  imaginelur  cadere,  non  audebit  ambulare  super  eam,  «  eo  (piod 
imaginatur  in  aiiima  eius  forinam  cadendi  vehementer  impressam,  cui  obcdil  nalura 
eius,  et  virlus  membrorum  non  obedit  contrarie  ',  scilicel  ad  erigcndum  et  ambulan- 
dum  ».  Idem  dicit  beatus  Augustinus,  De  Trinilale  XI*,  aniinam  liabcre  dominiuin 
Iraiisinutandi  corpus  ad  qualitalem,  ut  possil  immutaie  sicul  vcstimcntum  suum.  Et 
ponil  exemplum  de  illo,  qui  laiita  concupiscenlia  innaminabalur  in  amore  mulieris, 
ul  vidcretur  cum  ca  commisceri  carnaliler,  et  de  illis,  qui  solis  imaginationibus  illu- 
dunlur.  Hoc  idem  palel  exemplis  scripturae  de  virgis  lacob  elc,  Gen.  30,  57  scqq. 

Sic  ergo   patet,  quod  possibilis  est  iransformatio  in  naturalibus. 

Est  secundo  possibilis  in  arlificialibus;  patct  de  figura  cerae  vel  terrae  im|)ressa. 

Est  tertio  possibilis  in  moralibus;  palet  de  habilibus  virtuosis  el  vitiosis,  quibus 
homines  diversimode  transformanlur  el  in  quos. 

Sed  quarto  est  possibilis  liansformalio  inter  spiritum  et  spiritum.  Palet  per  Ber- 
narduin  dicentem  ^  quod  «  anima  est  plus,  ubi  amat,  qiiam  ubi  animat»,  per  Hugonem 
in  libro  De  arrha  sponsae  dicentem  ^-  «  Scio,  anima  mea,  ul,  dum  alium  diligis,  in  eius 
similitudinem  transformaris  »,  et  per  beatum  Augustinum,  X  De  Trinilate  c.  5',  ubi 
dicit,  quod  «  tanta  est  vis  amoris,  ut  mens  iioslra  ea,  quae  amorc  cogilaveril,  allrahat 
secum  » ;  et  ponit  ulterius,  (piod,  « cuin  corpora  per  scnsus  corporis  adamanliir,  et  non 
posset  anima  ea  traherc,  trahil  ipsorum  imagines  »  etc. ;  quibus  patet  possibilitas 
transformatioiiis  spiritus  in  spirilum  et  hominis  in  hominem. 

Esl  possibilis  quinto  transformalio  inter  animam  et  Deum;  primo  Christi  verbo, 
Malth.  6,  !21 :  Ubi  est  thesaurus  liius,  ibi  esl  et  cor  luum;  secuiido  |ier  apostoliim, 
I  Cor.  6,  17:  Qui  adhaeret  Deo^  unus  spirilus  qK\c,\\wy  cwm  Deo;  tertio  per  loannem, 
prima  canonica  3,  2:  Cum  apparuerit ,  similes  ei  erimus ;  quarlo  per  Commenlalorcm 
Xll  Metaph.  37*,  ubi  dicit:  «  Primum  caelum  movcliir  a  priino  motore  secundum 
desideriuin,  ut  assimiletur  ei  sccundum  suum  posse,  sicul  amans  movelur,  ut  assi- 
miletur  suo  amalo  »;  quinto   pcr  Auguslinum  Super  canonica  prima  loannis,  c.   1 


(a)  Alii  ex  non  calido...  ex  non  frigido  (ita  pariter  ed.  Veneta  Avicennae). 


'  Poliiis  c.  4  circa  mcdium.  —  ^  Loc.  cit.  pauio  inferius.  —  ^  Ed.  conlrario.  —  *  C.  4 
n.  7  {\\  L.  42,  989).  —  ^  De  prneccpto  et  disp.,  c.  20  n.  60  (P.  L.  182,  892).  —  «  Cfr.  pag.  9. 
nol.  1.  —  '  N.  7  (P.  L.  42,  977),  ubi  et  sequenlia.  —  *  Scil.  Averroes,  XII  Mctaph.  l.  37  in  (ine. 


12  PROLOGUS   SECUNDUS. 


hoinil.  1  ' :  «  Si  Deum  diligis,  Deiis es,  sl  lcrram,  toirn,  si  caelum,  caelum,  el  lalis  esl  quis- 
(juis,  (|ualis  cius  amor  »;  sexlo  |)er  Boelhium,  Ik  consulatione,  prosa  " :  «  Sicul  adeplione 
itisliliae  iiecesse  esl  iiistos  licri,  sic  dcilalis  adeplionc  deos  ticri  cst  nccesse»;  el 
concludit:  natura  Deus  unus  esl,  participalione  plnres;  ct  per  psalinistam,  81,  6:  E</u 
dixi:  dii  eslis ;  et  per  apostoluin,  Gal.  2,  20:   Vivit  vero  in  me  C/iristus. 

Sic  criro  apparet  praefala  possibililas  Iransformalionis  animae  in  Deuin.  Sed  quod 
tam  corporaliter  quam  spirilualitcr  sil  haec  Iransformatio  possihilis,  patet  Dei  polcnlia 
pcnsala,  non  (piod  corporaliler  homo  Iranseal  in  Deuin,  (jiii  spirilus  csl,  ct  eius  siini- 
litudinem,  sed  bcne  Domini  nostri  lcsu  Chrisli,  qui  cst  Deus  et  homo,  lU  stalim  di- 
cetur,  ostendcndo  hoc  factum  in  bealo  Fraiicisco. 

Sed  qua  vi  et  quomodo  haheat  ficri  haec  transformalio,  patet  ex  diclis,  quod 
vi  amoris,  ul  dictum  est  per  beatum  Hugonem  et  Auguslinum.  Et  ideo  dicit  bcalus 
Auguslinus,  VlJl  De  civitale  Dei  c.  ultimo  ^:  «  Quid  cst  amor,  nisi  quaedam  viia  duo 
aliqua  copulans  vel  copnlare  appctens,  amanlem  scilicel  cl  amaluin  »?  Scd  nota,  quod 
non  (|uilibel  amor,  ulpole  remissus,  habet  talem  vim,  sed  iuxta  modum  loqiicntli 
Bernardi  *  dcbet  esse  pracccps  et  vehemens  per  modum  iuvenlutis  («),  ul  vincal  omnia, 
diccndo  cuin  apostolo,  Rom.  8,  35:  Quis  nos  separabit  a  carilate  Christi?  ctc. 

Sed  ullerius  possct  quacri,  qiiomodo  hic  amor  arguilur,  oslendiliir  et  monslralnr. 
Respondeo,  (piod  operum  exhibitionc,  ul  dicit  Grcgorius  ^:  «  Probatio  dilectionis  exhi- 
bilio  est  operis»;  scd  quoriim  operum  dicit  Salvalor,  loan.  14,  23:  Si  quis  diliijit 
me,  sermonem  meum  servabit;  sic  ergo  praeceplorum  divinorum  obscrvanlia  ct  lesu 
imilalione  perfecla.  De  primo  ipse  Salvator  dicit,  loan.  io,  \0:  Ego  praecepta  Patris 
mei  servavi  et  maneo  in  eius  dilectione.  De  ipsius  imitalione  dicil:  Hic  me  diliijit. 
Praefalorum  operum  exhibilione  amor  oslcnditur  ct  dccfaralur. 

An  vero  Chrislnm  sequi  cl  eius  praccepta  servari  sit  possibilc,  patet  per  bcatum 
Augustinum,  quod  sic,  in  Sermone  plurimorum  martijrum  ^  qui  incipit:  Quotiescuntque, 
fralres  carissimi.  Se  sequi  lesus  mandavil  apostolis;  quare  ipsuin  imilari  est  po.s- 
sibile;  palet  ergo  iam  dictis  transformalionis  possibililas,  el  quomodo  lial, 

Ad  propositum  ergo  nostrum:  hacc  operatio  tam  prodigiosa  in  quo  sanctorum  esl 
facta?  Certe,  in  nullo  alio  nisi  in  bcalo  palre  noslro  Krancisco,  ul  asscrit  ccclc^sia  ro- 
mana  et  /idclibus  ingcrit  ad  credendum.  Hoc  asscril  papa  Gregorius  IX  in  bulla,  quae 
incipit:  Confessor  Domini  gloriosus  \  \\\  alia  bulla,  quae  incipit:  Non  minus  dolentes 
accepimus,  in  lertia  bulla,  quae  iiicipil:  Usque  ad  terminos  orbis  terrae ;  papa  Alc- 
xander  IV  in  prima  bulla,  (piae  incipit:  Grande  ac  singulare  miracutuni,  in  sccunda 
bulla,  (|uae  incipit:  Benigna  divinae  operatio  voluntatis,  in  lcrlia  biilla,  (|iiac  incipit: 
[Si  7iovae  laetitiae  militantis  ecclesiae ;  papa  Nicolaus  III  in  bulla,  (|iiae  iiicipil:]  Lil- 
leras  feiicis  recordationis  Gregorii  papae  IX,   in   decrelali  sua,   quae  incipil:   E.ciil 


(a)  Alii  vehemens  Petri  Ravennatis;  cfr.  Petrus  Rav.,  Sermo  40  (P.  L.  52,  31^). 


'  Potiiis  Tract.  2  ii.  li  (l>.  L.  .3.5,  1997).  —  "^  Pag.  10  nota  .3.  —  »  Poliii.>^  De  Trinit. 
I.  Vlll  <;.  iill.  (10)  n.  li  (P.  L.  42,  960).  —  *  Serm.  9  in  Cant.  n.  2  cl  Sermo  79  in  Canl.  n.  1 
(P.  L.  I8.3,  8U)  cl  ll().3).  Cfr.  Ciiii.  ahb.  S.  Tlicod.,  De  contemplamlo  Deo  c.  7  n.  li  ol  cin.sdcm 
De  nalura  et  diijn.  amor.  (int.  op.  ncrn.)  c.  2  n.  i  (P.  L.  184,  375  ct  383).  —  *  Ilomil.  30  in 
cvan},'.  n.  1  (P.  L.  76,  1220).  —  "  Sermn  225  (alias  i7  De  .snnrtis,  inl.  o|).  Aii^iti.si.;  P.  L.  39, 
2100  s(i.),  pracscrtiin  n.  2.    —    '  Cfr.  Sbaralca,  liullarium  Franciscanuni. 


PROLOGUS   SECUNDUS.  13 


qui  seminat;  papa  etiam  BeiiedicUis,  qui  fcsluin  de  sligmalibus  colendum  concessit 
ordini.  Auclorilale  praefalorum,  nec  non  et  signorum  seu  miraculorum  factorum  non 
solum  ostcnditur  healum  Franciscum  stismalizalum  a  Chrislo  prae  aliis,  sed  quod 
huiusmodi  prodigium,  impressio  videlicet  sacrorum  stigmatum,  divina  et  solius  po- 
tenliae  [Dei]  sunl.  Et  esl  peractum  virtute,  non  nalura,  arle  seu  quavis  imaginatione 
forti  et  vehemenli,  quod  patet  primo  miraculis  sligmatibus  patralis,  de  quibus  di- 
celur  conformilale  et  fructu  XXXI;  et  cum  solius  Dci  sit  operari  miracula,  nec  hu- 
mana  arle  fiant  seu  naturae  virlute,  propositum  sequitur  incunctanter. 

Secundo  hoc  idem  perpendilur,  si  forma  stigmatum  in  manibus  et  pedibus  sancli 
Francisci  facla  cogitetur;  nam  in  manibus  et  pedibus  eius  sunl  facti  clavi,  sive  de 
nervis  sive  de  carne,  qui  quidem  clavi  desuper  eranl  quoad  capila  solidi,  grossi  et 
obtusi;  eranl  longi  et  extra  manus  et  pedes  protendebantur  el  recurvabantur,  inlra 
quorum  recurvalionem  arcualem  ipsorum  digilus  manus  immilti  valebat,  sicul  dicit 
dominus  fraler  Bonavenlura  episcopus  Albanensis  sanctae  matris  ecclesiae  romanae 
cardinalis  in  XIII  parte  Legendae  '  se  habuisse  ab  illis,  qui  hoc  viderunt  et  palpaverunl, 
et  sic  esse,  iuramento  firmaverunt.  Modo  dato,  quod  natura  vel  imaginalio  haberet 
vim  aperiendi  carnem,  facere  tamen  clavos  de  nervis  sive  de  carne  sic  duros  et  tali 
forma  dispositos  adiula  (a)  aite  quacumque  facere  sic  nullatenus  posset.  Palet  etiam 
hoc  idem,  si  consideretur  locus  sive  maleria,  de  qua  tales  clavi  sunt  facti.  Beatus 
eniin  Auguslinus  loco  supra  ^  allegalo,  scilicet  XI  De  Trinitate,  dicit,  quod  anima  habel 
vim  corpus  inmiutandi,  ubi  maleria  est  lenera  el  formabilis;  ubi  vero  materia  esl 
durior,  imagiiiationi  non  obedit.  Modo  cum  materia  manuum  et  pedum  el  praecipue 
in  loco,  ubi  fuerunl  stigmata  imj^ressa,  sit  lota  nervosa  et  durior  quam  in  aliis  par- 
tibus  corporis,  non  polesl  ergo  virtute  nalurae  seu  imaginalionis  in  eisdem  locis  aliquid 
lale  fieri;  similiter  de  vulnere  lateris  in  tali  forma  et  loco  tali  praefatis  de  causis 
fieri  non  potuit  vi  nalurae  nec  imaginalionis.  Nec  virtule  nalurae  tanto  tempore  im- 
putribile  con.servari  potuisset,  sicul  fuit  in  ipso  palre,  quia  per  biennium;  cui  vulneri 
et  aliis  sligmatibus,  quia  sanguis  defluebat,  non  unguenla  sed  petiae  ad  sanguinem 
reslringendum  ponebantur.  Vehemens  imaginatio  |)assionis  Chrisli  lesu,  si  haberet 
sligmala  naturaliter  imprimere,  hoc  prae  omnibus  in  beata  fuissel  Maria  matre  lesu 
et  eius  corpore,  quae  prae  cunctis  Christum  amavit  el  de  eius  passione  condoluit; 
quod  lamen  iu  ea  sit  factum,  nec  ecclesia  nec  aliquis  ponil  aul  asserit.  Domini  igilur 
iiostri  lesu  Christi  potentia,  volunlate,  opere  et  virtute,  et  per  seipsum,  etsi  sub  specie 
seraph  apparuerit,  in  bealo  Francisco  prodigium  impressionis  suorum  sligmalum 
sacrorum  est  tam  mirabiliter  qunm  efficaciter  operari  dignatus.  Fecit  ergo  Deus  magna 
in  beato  Francisco  qui potens  est,  Luc.  i,  49;  nam  posuit  in  ipso  prodigia,  Ps.  45,  9; 
el  beatus  Franciscus  potesl  dicere  illud  Dan.  3,  99sq.:  Signa  et  mirabilia  apud  me 
fecit  Deus  excelsus. 

Et  sic  palet  secundum,  quod  eral  declarandum,  videlicel:  qualis  fuit  lesu  Christi 
in  beato  Francisco  activitas  el  operalio,  et  quid  in  ipso  placuit  exercere.  Nam  pro- 
digiuin  nunquam  ante  nec  in  aliis  factum  voluit  in  ipso  peragere,  scilicel,  suae  pas- 
sionis  stigmata  imprimere  et  ponerc. 


(a)  Alii  adriuncta. 


1  N.  8.    —    *-Png.  II   nota   1, 


14  PROLOGUS   SECUNDUS. 


3.  Diccbalui'  lerlio,  quod,  si  quncnUur,  quae  ost  beali  Fraucisci  subHmitus,  cl  in  quo 
loco  a  Deo  pro  gloria  localur,  rcspoudeo,  quod  praeuiiuui  maguuni  liabcl  in  caclo; 
nain  iii  sede  celsa  dicilur  rcsidere,  Ubi  scicndum,  quod,  si  dc  pracmio  cl  gloria  bcali 
Fraiicisci  (|uacratur,  infra  conrormitatc  scu  fructu  XXXVIl  dicctur;  pro  modo,  ut  ad 
(|uacsitum  rcspondealur,  bcali  Fraucisci  gloria  cst  magna ;  nam  in  sede  sublimi,  sci- 
licct  lucifcri,  sublimatur.  Si  enim  iuxla  Magislrum  sentenliarum,  II  d.  1  '  et  9  ^  bo- 
mines  sancti  ad  ordines  sccundum  corum  mcrila  assnmunlur  caelcslium  spiriluum 
cl  in  eisdem  locantur,  bcalus  Franciscus  in  ordine  scrapbico  localur.  Quod  patcrc 
polesl : 

Primo,  quia  incendio  serapbico  et  ad  Cbristum  et  ad  animas  fuit  iii  pracscnti 
totaliter  ignitus  et  sic  eisdem  similis,  quarc  et  nuuc  iii  gloria  ooruin  el  ordiiie  inve- 
nilur.  Quod  inccndio  scrapbico  beatus  Franciscus  fuerit  ignitus,  ostendit  ciirrus  igncus, 
quo  fralribus  apparuit  transfiguratus;  eiusdcm  patris  amplcxus  factus  fratri  IVlassaco 
eius  socio,  quaiido  cum  accepit  infra  bracbia,  slrinxit,  sublevavit  a  terra  cl  dcmum 
impulil,  sensitquc  frater  ipse  tali  amplexu  tantum  de  calore  el  spiriius  consolationc, 
acsi  in  medio  fuisset  fornacis  ardentis.  Incendium  beati  Francisci  fuil  experlus  bomo 
beatum  Franciscum  suo  asello  deducens  tempore  nivis  et  magni  algoris,  qui  ab  ipso 
tactus  manu  summi  caloris  incendio  esl  ignitus.  [dipsum  abbas  sancli  lustini  dc  Pe- 
rusio,  pro  quo  pater  oravit,  esl  expcrtus  in  se.  Ad  probandum,  bcalum  Franciscum 
esse  serapbicum  et  serapbico  incendio  essc  igiiiendum  ct  transformandum,  in  imprcs- 
sione  sacrornm  stigmatum  in  specie  serapb  lesus  Cbristus  ei  apparerc  dignatiis  est. 
Hic  ergo  pracfatis  similiUuliue  sociatus  eisdem  est  nunc  in  gloria  immixtus  et  co- 
pulalus. 

Secundo,  pracmissa  probanl,  bcalum  Franciscum  ordiiii  seraphico  adiiinclum  pro 
gloria  forc,  quia  siiper  omnes  lucifer  de  ordiue  supremo  fuit,  ct  conscqucntcr  de  or- 
diiie  serapbico,  ct  inter  ipsos,  ct  pcr  cousequciis  prae  aliis  ordiiium  iufcriorum  scdcm 
babuil  ct  locum  insigiiiorem.  Scd  cum  in  sede  praefali  iucifcri  locatus  sit  bumilis 
Franciscus,  siciil  fratri  Paciflco  et  fratri  Leonardo  dc  Assisio  est  divinilus  rcvelalum, 
ac  ipse  diabolus  per  os  cuiusdam  dominac  Zantcsae  de  Ravenna  presbytcro  lacobo 
de  Bononia  bealum  Franciscum  in  sede  luciferi  residcre  cdixit,  patel  propositum, 
quod  in  scde  alla  locatur  pro  gloria  et  sublimatur. 

Tertio  idipsum  potcst  ciiilibet  patcre  cx  boc,  quia,  cum  bcatus  Franciscus  sil 
lesii  Cbristi  signifer,  cl  talis  babcat  csse  iuxta  rcgem,  binc  est,  quod,  cum  iiullus 
ordo  sil  ipsi  Cbristo  [)ropin(juior,  iiixta  Rcgem  rcgum  stat  bcatus  Fi-anciscus  gloriosus. 
Qiiod  ct  diabolus  |)racfatus  [pracconizatus]  esl  dicens,  post  bcalam  Virginem,  loanncm 
Baplistam  ct  apostolos  bcatum  Frauciscum,  vexillo  explicato,  cum  suis  omnes  alios 
praeccdere  saiictos. 

Qiiibus  cl  aliis,  quac  bic  omitluntur,  (piaiita  est  gloria  bcali  Francisci,  evidcntcr 
astruitur  ct  monslratur;  et  conscqucnlcr  ap|)arel  responsio  ad  terliam  quacstionem 
pracmissam  declarala,  (|Uod  bcatus  Franciscus  in  caclo  pracmium  babct  inagnum  ct 
in  sede  celsa  sublimatiir,  iit  de  ipso  dicatur  Domino  lesu  illud,  Ps.  8,  0:  Gioria  cl 
honore  coronasti  eum  et  constiluisti  eum  super  opera  manuum  luariim ;  dedit  enim 
illi  gloriam  reQui,  ffualem  nuUus  ante  eum  habuit,  I  Par.  20.  2'). 

El  sic  palel  lcrtium,  quod  cral  dcclaraudiim  pro  noslri  tlicmatis  introdiictionc. 

'  C.  .*>.  —  »  C.  f). 


PROLOGUS   SECUNDUS.  15 


Ex  qirihus  declaralis  apparel,  quod  Domiims  lesus  feeit  healum  Franciscum  ha- 
hilem,  ut  ars  essel  el  normula  suorum,  ut  oslendil  prima  responsio  declarala  pro 
primae  quae«lionis  solulione,  —  nohilem  el  speclahilem,  ut  dux  essel  et  specula  reclo- 
rum,  ui  dieit  responsio  secunda  declarala  pro  secundae  quaeslionis  solulione,  —  sla- 
hilem,  ul  lumen  esset  in  patria  iustorum,  pront  palet  ex  responsione  terlia  dala  ad 
lertiae  quaeslionis  solutionem.  Quare  concluditur,  quod  similem  fecit  illum  in  gloria 
sa7ictorum,  quae  fuerunl  verha  themalis  praelihati,  in  quihus  verhis  iuxla  tria  prae- 
dicta  videte,  quomodo  healus  Franciscus  esl  amoris  regula;  lesu  hahuil  incendia, 
mundo  pravo  lotaliter  despecto,  quia  similem;  lesu  factoris  opera  lenuil  et  insignia, 
crucis  signo  veraciter  percepto,  quia  fecit  illum;  ei  Dominus  vicloris  praemia  Iri- 
huit  el  praeconia,  caeli  dono  feliciter  accepto,  quia  in  gloria  esl  sanctorum.  Videle 
ergo,  quomodo  in  praediclis  verbis  oslenditur  heali  Francisci  ad  Christum  confor- 
mitas  singularis  ex  vita  virluosa,  quia  similem  fecit,  praeclaritas  el  celebritas  virtualis 
in  fama  radiosa,  (juia  fecit  illum,  felicitas  aeternalis  ex  slola  dignitosa,  quia  in  gl,o- 
ria  sanctorum. 

II. 

1.  Dico  ergo  primo,  qnod  in  dictis  verhis  oslcndilur  conformitas  singularis  heali 
Francisci  ad  Christum.  Scd  in  quo?  Cerle  in  vila  virtuosa,  quia  dicitur,  qnod  Chrislus 
eum  fecit,  scilicel  sibi  similem,  videlicel  primo  in  vita,  et  demum  in  ullimo,  videlicel 
similitudine  suae  sacralissimae  passionis  prae  aliis  sanctis. 

Pro  cuius  evidenlia  esl  nolandnm,  quod,  sicul  experientia  claret,  philosophi  as- 
serunt,  et  ars  omnis  cum  natura  testalur  el  affirmat,  forma  iiulla  in  suhiectnm  scu 
materiam  ullo  modo  inlrodncilur  et  ponilur,  nisi  prius  maleria  praeviis  alleralionihus 
sil  disposila,  ordinala  el  formae  inlrodncendae  conlormala  el  assimilata.  Quare  el  in 
spiritualihus  el  in  nostro  proposilo,  si  in  aliquem  sanctorum  forma  et  similitudo 
Chrisli  omnimoda  iransformativa  debet  induci,  decet,  lalem  sanctum  Chrislo  confor- 
mari,  convenire  et  similari.  El  quamvis  materia  in  principio  alteralionis  formae  in- 
Iroducendae  dissimilis  inveniatur,  in  ullimo  lamen,  facta  alteratione,  similis  reperitur; 
sic  el  homo,  etsi  Chrislo  sil  dissimilis  ex  se  dissimililudine  non  naturali,  sed  perfec- 
lionali  el  imilaliva,  ulpote,  quia  natui-a  filius  irae,  Eph.  2,  3,  ut  in  Chrislum  mente 
Iransformetur  et  cor|)ore,  debel  ei  iungi  et  similari  imitative  et  perfectionaliler.  Ratio, 
etsi  iam  sit  dicla,  speclalis  est  lamen,  quia  contraria  inngi  simul  nequeunt.  Cinn  ergo 
in  tali  simililudine  transformativa  anima  uniatur  Christo  el  cum  ipso  Deo  unus  fial 
spiritus,  exigitur  ergo  assimilatio  el  quod  omnis  ahsit  contrarietas  et  oppositio. 
Chrislus  ergo,  sua  misericordia  el  gratia  sola,  volens  in  ecclesia  tam  militanii  quam 
Iriumphanti,  cum  sil  sanctos  condens  el  Rex  regum,  unum  signiferum,  vexillifenim, 
Ihesaurarium  et  canceliarium  habere,  ul  sua  victorialia  signa  ferret,  et  posl  quem 
omnes  ire  deherent  et  possenl,  beatum  Franciscum  suae  passionis  sligmatihus  el  signis 
consignavil  in  ullimo;  prius  eum  tamen  tam  anle  ortum  beati  Francisci  quam  post 
ortum  reddendo  conformem  vitae  aclibus,  disponendo  el  assimilando,  prout  est  [)os- 
sibile,  mortalem  hominem  sequi  Dominum  eiusque  |)rosequi  vesligia  el  imilari.  El 
quia  haec  ostendere  in  hoc  opere  conahor,  gratia  divina  facienle,  ideo  sufficial  niinc 
succincle  perslringere,  in  quihus  el  quomodo  beatum  Franciscum  Christus  sibi  assi- 
milarc  dignatus  esl. 


16  PROLOGUS   SECUNDUS. 


El  quia  per  modiim  ciiiusdam  arboris  hae  ordinanUir  coiiformilales  el  iil  quidam 
fruclus^  in  hac  arhore  viginli  poiiondo  ramos,  quorum  dccem  siiU  ad  dcxleram  cl 
decem  ad  sinislram,  el  cuilihel  ramo  qualuor  fruclus  seu  conformilalcs,  duas  de 
Clirislo  el  (hias  de  healo  F'raucisco,  iiiserendo,  ad  fiuclus  ocloginla  sive  conformilales 
ascenduul,  quarum  quadraginla   sunt  de  Chrislo  cl  quadragiula   de  healo  Francisco. 

Principium  arboris. 

Francisce  seguens  dogmala  superni  Creatoris^ 
Tibi  impressa  slujmala  sunl  Christi  Salvatoris. 

hi  primo  Iruuco  arhoris  duo  exeunl  rami,  unus  versus  dexleram  et  alius  versus 
sinistram;  in  primo  ponuiilur  duae  conformitales  sive  fruclus,  videhcet: 

Jesus  prophetis  cognitus ;  Franeisciis  declaralur : 
Jesus  emissus  cae/itus;  Franciscus  destinalur; 

in  ramo  versus  sinislram  duae  simihludines  sive    conformilales  seu  Iructus  po- 
nunlur,  videiicel: 

Jesus  laete  progenitus ;  Francisco  [a)  vir  laetalur: 
Jesus  Magis  exhibitus ;  Franciscus  amplexatur. 

In  sccundo  trunco  sunl  duo  rami,  unus  versus  dexleram,  conliuons  (hias  con- 
formilates,  simiiiludines  seu  fruclus,  videlicet: 

Jesus  parvus  insequitur ;  Franciscus  agitatur: 
Jesus  abiectus  cernitur ;  Franciscus  separatur; 

ramus  ahus  versus  sinislram  duas  hahet  similitudincs  el  fructus,  sciliccl: 

Jesus  hosli  exponitur ;  Franciscus  molestatur : 
Jesum  coetus  prosequitur ;  Franciscus  fecundatur. 

\\\  tertio  liunco  arhoris  duo  rami  infigunlur,  })rimus  versus  dexteram,  cl  hahel 
duas  conformilates  ct  fructus,  videlicet: 

Jesus  legem  dat  populis;  Franciscus  regulator: 
Jesus  doctor  mirabilis ;  Franciscus  praedicator; 

secuudus  ramus  versus  sinistram  duas  alias  conlinel  simililudines  el  conformilales 
seu  fructus,  scilicet: 

Jesus  mandans  discipulis  ;  Franciscus  destinator : 
Jesus  bquens  humiliimis ;  Franciscus  reserator. 

\\\  quarlo  Ininco  poiumlur  duo  rami,  uuus  versus  dextcram,  ct  hahel  duos  fructus 
sivc  conformilatcs,  vidcliccl: 

Jesus  signis  mirificus;  Franciscus  divulgatur: 
Jesus  pastor  sollicitus ;  J^ranciscus  animatur; 

alius  ramus  versus  sinistram  coulinet  duos  fruclus  sivc  coulormilalcs,  sciliccl: 

Jesus  stola  clarificus ;  Franciscus  sublevatur : 
Jesus  inops  el  modicus ;  J^^ranciscus  focneratur  (b). 


(a)  Codcx  et  N  Franciacus.  —  (h)  As  foederatur. 


PROLOGUS   SECUNDUS.  17 


In  quinlo  Irunco  infigunlur  duo  rami,  versus  dexteram  unus,  videlicet  habens  duos 
fructus  seu  conformilales: 

lesus  submissus  omnibus ;  Franciscus  minoratur: 
lesus  propheta  lucidus ;  Franciscus  radiatur; 

sed  versus  sinislram  ramus  duas  alias  habel  conformitates  et  fructus,  videh'cet: 

lesus  vacans  lahoribus;  Franciscus  imitatur : 
lesus  pacem  dat  fluctibus;  Franciscus  solidatur. 

In  sexto  trunco  apponunlur  duo  rami,   primus  versus  dcxteram,  et  hahet  duas 
conformitates  sive  fruclus,  videlicet: 

lesu  daemon  expellitur;  Franciscus  effugator : 
lesu  aqua  cofivertitur ;  Franciscus  commutator; 

secundus  ramus  versus  sinislram  habel  duos  fructus  et  conformitales,  videhcct: 

lesus  orans  inspicitur ;  Franciscus  exorator: 
lesu  lurba  reficitur ;  Franciscus  ministrator. 

In  septimo  trunco  conseruntur  duo  rami,  unus  versus  dexteram,  habcns  duas  si- 
militudines,  fructus  et  conformitates,  videhcet:  ^ 

lesus  vita  spectabilis;  Franciscus  operator : 
lesus  candor  signabilis;  Franciscus  indagalor; 

alius  ramus  versus  sinistram  habet  duas  alias  conformitates  et  fructus,  scilicet: 

lesus  rex  venerabilis  ;  Franciscus  excitator : 
lesus  dux  formidabilis ;  Franciscus  detestator. 

In  octavo  trunco  imponuntur  duo  rami,  primus  versus  dexleram,  habens  duas 
conformitates  et  fructus,  videlicet: 

lesus  cum  suis  comedens;  Franciscus  aemulatur: 
lesus  devotos  imbuens;  Franciscus  fabulatur; 

secundus  ramus  versus  sinistram  habet  duas  alias   conformitatcs   et  fruclus,  vi- 
delicet: 

lesus  crucem  suscipiens ;  Franciscus  consignatur: 
lesus  vita  deficiens;  Franciscus  evocatur. 

In  nono  trunco  Iribuuntur  duo  rami,  primus  versus  dexleram  continel  duas  con- 
formilates  et  fructus,  videlicet: 

lesu  genus  eripitur ;  Franciscus  constipatur: 
lesu  corpus  intruditur ;  Franciscus  tumulalur; 

secundus   ramus   versus   sinislram   duos   alios  hahet   fructus   el   conformitales, 
scilicet: 

lesus  decor  attenditur;  Franciscus  venustatur : 
lesus  ductor  suscipitur ;  Franciscus  laureatur. 

In  decimo  Irunco  el  ultimo  innectunlur  duo  rami,  unus  versus  dexteram,  et  duas 
habet  conformitates  et  fruclus,  videlicet: 

lesus  mittens  apostolos ;  Franciscus  vir  iuvatur: 
lesus  transcendens  angelos ;  Franciscus  sublimatur; 
Amlecla  —  Tom.  IV,  2 


18  PROLOGUS   SECUNDUS. 


alius  ramus  versus  sinislram  haljcl  duos  fi-uclus  scu  conformilalcs,  sciiicel: 

lesus  salmns  moestissimos ;  Francisco  mors  fugalur: 
lesus  dilans  diipiissimos ;  Francisco  cuncla  da^itur. 

Finis  aiboris. 

Francisce,  lesii  typice  dux  formaque  Minorum, 
Per  le,  Christe,  rnirifice  sunl  gesta  et  donorum. 
Mala,  pater  egreqie,  propelle  atiimorum, 
Sedes  nobis  perpetue  da  regni  supernorum. 

Quibus  frucUbus,  inferius  cleclaralis,  palebit  beali  Francisci  ad  Chrislum  confor- 
mitas  in  vila  virUiosa,  ul  dicit  primum  membrum  sccundae  divisionis  Ihematis,  ul 
de  bcalo  Francisco  ob  hoc  dicatur  illud  Eccli.  44,20;  Non  est  inventus  similis  illi, 
qui  conservaret  legem  Excelsi. 

2.  Dico  secundo,  quod  in  diclis  verbis  ostenditur  beati  Francisci  celebritas  et 
pracclaritas  sanclilate  el  fama  radiosa,  cum  addilur  fecit  illum.  Ul  hoc  videalur, 
scilicet  qualiler  et  quomodo  et  ad  quid  Deus  fecit  beatum  Franciscum,  oslen- 
dilur,  Gcn.  1,  26  ct  2,  7  s(|q.,  ubi  sic  scribilur:  Ait  Deus:  faciamus  hominem  ad 
imaginem  et  similitudinem  nostram,  et  praesit  piscibus  7naris,  volatHibus  caeli  et 
bestiis  terrae,  universaeque  crealurae,  omnique  reptili,  quod  movetur  in  terra ;  el 
sequilur:  Formavit  Deus  hominem  de  limo  terrae  et  inspiravit  in  faciem  eius  spi- 
raculum  vitae,  et  faclus  est  homo  in  animam  viventem;  sequitur:  Posuit  eum  inpa- 
radiso,  ut  operaretur  et  cuslodiret  illam;  et  ait  illi:  Ex  omni  ligno  paradisi  comede, 
de  ligno  aiitem  scientiae  boni  et  mali  ne  comedas ;  el  subditur,  quod  Deus  ait,  quod 
non  erat  bonum,  esse  hominem  solum,  et  fecil  ei  adiutorium  simile  sibi ;  et  tulil 
unam  de  costis  eius  et  ex  ea  Evam  aedificavit. 

\n  quibus  verbis  oslendilur,  quod  bcatus  Franciscus  fuil  homo,  primo  singula- 
rissimus  et  a  Deo  in  mundum  deslinalus,  non  casu  nec  fortuna,  aut  hominum  consilio, 
sed  divina  providenlia,  qua  regunlur  omnia;  ideo  ad  hoc  oslendendum  dicilur:  fa- 
ciamus,  verbum  esl  lotius  Trinitalis  bealum  Franciscum  ad  mundum  dirigenlis,  de 
quo  conformitate  II  ct  fructu  dicetur. 

Secundo,  quod  fuil  homo  sincerissimus  et  a  carnis  brulalitale  segregatus,  quia 
homo  fuit,  et  per  consequens  non  sensualis  aul  scnsualilati  carnis  deditus,  scd  ab  ea 
scparalus,  rationalis  et  ralioni  subdilus  et  subiectus.  Sic  enim  motus  sensuales  re- 
frcnavil  pocnilentia  arcliori,  ut  hoslem  domesticum  perfecte  subiicerel  el  sine  dif- 
licultale  perfectac  ralioni  pareret. 

Tertio,  quod  fuil  homo  perfcctissimus,  quia  ad  imaginem  Dei. 

Quarto,  homo  exemplarissimus,  (|uia  ad  Dei  simililudinem. 

Quinto,  in  vila  rigidissimus,  quia  piscibus  maris  praefuit. 

Sexto,  angelis  dilcclissimus,  quia  volalilibus  cacli  praefuit  et  iunctus  niil. 

Seplimo,  cunctis  peccaloribus  amicissimus,  quia  bestiis  terrae. 

Oclavo,  Deo  unilissimus,  ideo  praefuil  universac  crcalurae. 

Nono,  diaholo  infeslissimus,  (|uia  omni  rcplili  terrae. 

Dccimo,  siia  repulationc  abiecti.ssimus,  (|uia  de  limo  lerrae. 

Undecimo,  gralia  pleni.ssimus,  qiiia  inspiravit  in  ficiem  eius  spiramlum  vilae. 


PKOLOGUS  SECUNDUS.  19 


Duodecimo,  opere  virtuosissimus,  quia  facUis  est.  iii  animam  viventem. 

Decimolertio,  Deo  contempiatioiie  intentissimus,  quia  in  paradiso  semper  erat. 

Decimoquarto,  verbo  eflicacissimus,  quia  operalus  est,  scilicet,  salutem  mul- 
torum. 

Decimoquinto,  moribus  ordinatissimus,  quia  cuslodivit  se  et  alios. 

Decimosexto,  imitalor  apostolorum  et  perfectorum  (a),  quia  ex  omni  ligno  comedit. 

Decimoseptimo,  exsecrator  scelerum  contra  Deum  commissorum,  quia  de  ligno 
mali  non  comedit. 

Decimooctavo,  paupertatis  desponsator  et  abdicator  terrenorum,  quia  adiutorium 
simile  sibi,  videlicet,  contubernium  paupertatis  sibi  datum. 

Ultimo,  ordinator  omnis  sanclitatis  et  reiigionis,  quia  eo  ecclesia  quoad  tres 
ordines  est  formata  ;  tres  propagines  ex  ipso  vite  sunt,  velut  ex  lateris  costa,  germi- 
nalae  et  productae. 

Praefata  non  extendo  probando,  quia  sermo  nimis  esset  prolixus.  Qtiibus  ap- 
paret,  quanta  sit  beati  Francisci  praeclaritas  sanctitalis  et  famae  sive  virtulis  eius  ce- 
lebritas,  quia  dicitur  in  secundo  membro  thematis,  quod  fecit  ilhim,,  ut  beato  Fran- 
cisco  dicat  Chrislus  illud  II  Reg.  7,  9:  Feci  tibi  nomen  grande,  iuxta  namen  magno- 
rum,  qui  sunt  in  terra.  Celebre  factum  est  nomen  eiiis  nimiSj  I  Reg.  18,  30;  ratio, 
quia  glorificavit  illum  in  conspectu  regum,  et  ostendit  illi  gloriam  suam;  in  fide  et 
lenitate  ipsius  stare  fecit  iUum,  Eccli.  45,  3  sq.;  et  sequitur:  Excelsum  fecit  illum 
et  similem  sibi,  Eccli.  45,  7.  Et  sic  patet  secundum. 

3.  Tertio  et  ultimo  dico,  quod  in  dictis  verbis  ostenditur  beati  Francisci  felicilas 
aeternalis  ex  stola  pretiosa ;  quia  m  gloria  est  sanctonim  *.  Exponendo,  quomodo  in- 
telligitur,  quod  beatus  Franciscus  m  glo7'ia  est  sanctorum,  consequenler  apparebit, 
quanta  est  eius  felicitas. 

Ubi  sciendum,  quod  beatum  Franciscum  in  gloria  esse  sanctorum  multipliciter 
potest  intelligi:  primo  modo,  quod  ea,  quae  sunt  ad  gloriam  sanctorum,  Deus  fecit 
in  beato  Francisco,  et  cum  ad  gloriam  sanclorum  sint  ipsorum  virtutes,  ulpote  ad 
gloriam  Abel  est  fuisse  purissimum,  et  suum  sacrificium  a  Deo  respeclum,  Gen.  4,  4; 
ad  gloriam  Henoch  in  paradisum  translatum,  Gen.  5,24;  et  sic  de  aliis  saiictis  tam 
veteris  quam  novi  lestamenli;  ita  quod  omnes  virtutes  positae  in  singulis  ipsorum  uni- 
live  et  coniunctim  fuerunt  in  beato  Francisco;  de  quibus  dicetur  conformilate  sive 
fructu  1  et  infra  fructu  sive  conformitale  XXV.  ubi  ostenditur,  quod  virtutes  aliorum 
in  bealo  Francisco  fuerunt;  et  sic  si  intelligatur,  beatus  Franciscus  fuit  sanctus  si- 
milis  Christo  in  his,  quae  in  sanctis  effecit,  quae  (6)  sunt  in  gloria  sanctorum. 

Secundo,  potcst  intelligi,  quod  beatum  Franciscum  Christus  fccerit  similem  sibi 
in  gloria  sanctorum,  quia,  cum  bonitas,  pulchritudo,  utilitas  et  magnitudo  effectus  in 
opificis  laudem  sit  et  gloriam,  beatum  Franciscum  sic  faciendo  Christus,  cum  condilor 
sil  omnium,  et  praecipue  sanctorum,  lalemque  faciendo,  in  gloria  est  sanctorum. 

Tertio  polest  intelligi,  quod  m  gloria  est  sanctorum ;  quia  beatus  Franciscus 
habet  quod  alii  habent  de  gloria,  et  superaddit.  Hoc  polest  intelligi,  quia,  cum  angeh 


(a)  As  prophetarum .  —  (b)  Edd.  qni. 


»  Eccli.  45,  2. 


20  PROLOGUS   SECUNDUS. 


non  sinl  eiiisdcm  omnes  specici,  el  hoc  snllem  est  verun)  quoad  piacmium,  (juia  non 
sunl  in  eodem  gndu,  elsi  pracmium  liabeanl  eiusdem  speciei,  qui  esl  in  pracmio 
maior,  non  solum  gloriam  liabel  infcrioris,  sed  superaddil;  sic  intelligendo,  quod  liahct 
tanlum  de  gloria  sicut  inferior  et  superaddit,  sicut  species  superior  continct  inferiorem 
perfcclionaliler  et  supcraddit,  sic  in  angclis  sive  caelcslibus  spirilibus  cst  ponendum. 
Modo  cum  ordo  scraphicus  sil  aliis  supcrior,  quarc  ct  perfcclior,  sallem  muncribus 
graliarum,  contincns  pcrfcctiones  inferiorum  ordiiumi  ct  supcraddcns,  et  quia  bcalus 
Franciscus  est  in  lali  ordine  pro  praemio  locatus  et  in  supremo  illius  ordinis  gradu, 
quare  aliorum  sanclorum  habcns  perfccliones,  merita  el  praemia,  virtualiter  et  su- 
pereminens  eis  in  gloria  censetur  esse  sanclorum. 

Quarto,  polcst  intclligi,  quod  sil  in  gloria  beatorum  et  sanctorum;  cum  enim 
summa  caritate  se  diligant  heali  et  tantum  dc  hono  gaudeant  altcrius,  ul  de  proprio, 
ut  docet  Anselmus  De  similitudinibus  \  bcati  gloriam  hcati  Francisci  cernentes  gau- 
dent,  et  sic  in  gloria  accidcnlali  est  sa?ictorum. 

Quinto,  polest  intelligi,  quod  in  gloria  esl  sanctorum;  quia,  cum  heatus  Fran- 
ciscus  prae  aliis  fuerit  Christo  vita  el  transformatione  corporali  conformior,  quare 
el  in  gloria  est  sihi  propinquior,  et  consequenter  in  gloria  csl  sanctorum,  quia  pro- 
pinquior  aliis  Sancto  sanclorum,  sciliccl  Icsu,  qui  csl  m  gloria  sanclorum. 

Scxto,  potest  inlelligi  iuxta  experienliam  communem;  quanlo  enim  quisquis  pro- 
pinquius  slal  iuxta  rcgcm,  sihi  suum  sigillum  committil  ct  secrcla,  et  eum  facit 
suum  vexillifcrum  apud  ipsum,  tanto  gloriosior  talis  reputatur.  Cum  igitur  Christus 
iuxta  se  ut  suum  vexillifcrum  heatum  Franciscum  teneat,  proul  vidit  dominus  Ro- 
dulphus  Erfordiensis  episcopus,  qui  faclus  est  hac  visione  frater  Minor,  et  duo 
cives  de  Veneliis,  qui  locum  fcccrunt  de  Contrala  ad  honorem  beati  Francisci,  insuper 
sigillum  suum  sccrclum,  videlicct,  stigmata  sua  sibi  tradidit  et  nulli  allcri,  apud 
ipsum  Regem  Chrislum,  in  gloria  est  sanctorum,  id  est  prae  aliis  sanctis,  Virgine, 
Baptista  (a)  et  apostolis  dumlaxal  exceptis. 

Septimo,  potest  intelligi,  quod  healus  Franciscus  in  gloria  esl  sanctorum^  id  est, 
si  sancti  sunl  ad  gloriam  Dei  et  aliorum,  sic  et  ipse  est;  ipse  enim  est  in  gloria  et 
ad  gloriam:  primo,  Dei  Patris,  quem  mundo  destinavil  (6),  quia  ad  quae  missus  csl 
efficaciter  explevit. 

Sccundo,  Dei  Filii,  quem  sihi  per  omnia  similavil,  sua  signa  ei  praehcndo. 

Tertio,  Spiritus  sancli,  quem  sanctificavit,  sicut  ex  cedula  patuit,  quam  vidil 
fralcr  Leo  de  caelo  super  caput  hcati  Francisci  desccnderc  et  residcre,  uhi  erat 
scriptum:  Ilic  cst  gralia  Dei. 

Quarto,  beatae  Mariae,  qucm  transmitlendum  mundo  Patri  supplicavit  et  Filio, 
sicut  conformitate  et  fruclu  II  dicetur,  ac  Francisci  precihus  indulgentiaui  pro  pec- 
catorihus  in  ecclcsla  sanctac  Mariae  de  Porliuncula  impelravit. 

Quinto,  aposlolorum  Pclri  ct  Pauli,  qui  ipsum  Uomac  in  ccclesia  sancti  Pctri 
amplexantcs  osculati  sunt. 

Sexto,  heatorum  loannis  Ha|)listae  et  loannis  evangelislae,  qui  ipsum  cum  heata 
Maria  et  Christo  visitantcs  sunt  consolali. 


(a)  As    Virgine  beata  el  ajjoatolis,  —  (1)  Edd.  a  qtio  destinatus  est ;  fostea.  qHiipmm  sibi  similavit. 
sanctificavit  otc. 


'  Poliiis  Eadmerus  (inl.  op.  Ansolmi),  c.  42  (P.  L.  IHO,  GS8), 


PROLOGUS   SECUNDUS.  21 


Seplimo,  archangeli  Michaelis  et  aliorum  caelestium  spirituum,  quibus  (uit  spe- 
ciali  (levolione  coniunctus,  ipsumque  mullolies  miris  consolalionibus  laetificaverunt, 
ul  paluit  de  cilharoedo  sibi  apparente,  cuius  pulsatione  ab  ihfirmilale  corporali  fuit 
liberalus. 

Octavo,  seraj)him,  qui  in  praesenli  promeruit  eorum  arderc  incendio,  et  nunc 
in  eorum  solio  digniori,  scilicet  luciferi,  et  consortio  residere. 

Nono,  omnium  caeleslium  spirituum,  cuius  praedicalione,  vita  et  exemplo  ad 
statum  perfeclionis  mulli  conversi  eorum  ruinam  reparaverunl;  nec  eirca  lales  eorum 
cuslodia  fruslra  exstitit  operala. 

Decimo,  a|)osiolorum,  quorum  viiam  evangelicam  ad  litteram  obscrvavit. 

Undecimo,  martyrum,  (juibus  desiderio  et  opere,  quantum  in  eo  fuil,  crucisque 
in  suo  corpore  baiuiatione  assidua  per  toleranliam  infirmitatum  el  passionum  iungi 
peroptavit. 

Duodecimo,  patriarcharum,  quibus  filiorum  in  Dei  servilio  muUiplicalione  se 
eis  copulavit. 

Tertiodecimo,  prophetarum,  quibus  est  annexus  cordium  intuitu  el  abditorum. 

Quartodecimo,  confessorum,  quibus,  Deum  laudando  et  austere  vivendo  se  con- 
formavit. 

Quintodecimo,  sanctorum  doctorum,  quorum  exemplo  plebem  assidue  verbo  et 
exemplo  iuformavit. 

Sextodecimo,  virginum,  quarum  puritatem  et  integritatem  iu  se  habuit  el  con- 
servavit. 

Decimoseptimo,  omnium  electorum,  quos  suo  cousortio  et  gloria  laelificat  et 
illustrat. 

Decimooctavo,  ecclesiae  triumphantis,  quia  vexillifer  est  in  ipsa  summi  imperaloris 
[esu  Ghristi. 

Decimouono,  ecclesiae  militantis,  talem  virum  inseruisse  caelis  et  advocatum 
apud  Dominum  possidere. 

Vigesimo,  civitatis  Assisii,  quae  in  ipso  sanctificata,  nobilitata,  nominata  et  glo- 
rificata  cum  suis  fralribus  consistit;  sic  Italiae  et  Thusciae  (a)  provinciae,  quarum 
accola  fuit  hic  vir  angelicus  Franciscus,  eiusque  moribus,  signis  et  virtutibus  prae 
aliis  particeps  est  et  fuit;  mons  ille  sacer  Alvernae  gloria  beati  Francisci  gaudet  et 
iucundatur,  in  quo  Christus  stigmala  imprimendo,  beatum  Franciscum  ipsum  diligere 
prae  aliis  montibus  orbis  (b),  mirifice  declaravit. 

Vigesimoprimo,  fralrum  minorum;  si  enim  ad  gaudium  discipulorum  est  magistri 
proveclio,  exercitus  providentia  ducis,  bellanlium  vexilliferi  forlitudo  et  strenuitas, 
ovium  cuslodia  pastoris,  et  filiorum  glorificatio  patris;  cum  ipse  pater  beatus  Fran- 
ciscus  noster  sit  magister,  dux,  pastor  et  paler,  de  eius  mirificentia  et  exaltatione 
tam  in  praesenli  quam  nunc  in  gioria  gaudere  et  laetari  debemus;  quia  beati  Fran- 
cisci  stigmatizalio  nosiri  ordiuis  est  approbatio,  fidelium  devotio,  cupienlium  perfecte 
agere  direclio  et  pauperum  omnium,  quorum  ipse  paler  dilector  fuil  praecipuus, 
animatio  et  exaltatio.  0  quanttnn  Salvatori  nos  fralres  Minores  obligamur,  qui  nobis 
talem  praebuit  patrem  et  directorem,  post  quem  nobililas  mundi,  eo  abiecto,  sci- 
licet,  mundo,  incessit  devolius;   ulriusquc   sexus   mullitudo    in    tribus   ordinibus  ab 


(a)  Codex  Italia  et  Thuscia.  —  (b)  As  om.  orbis. 


22  PROLOGUS   SECUNDUS. 


eo  inslilulis  Chrislo  Domiiio  se  detlicaiulo  lcrventius,  ut  conformilale  Vlil  et  fruclu 
dicetur;  et  ipsum  patrem  reserant  divinis  praeventum  muneribus,  perfeclum  operibus, 
vita  imitabilem,  verbo  cflicacem,  devotione  praeclarum,  cunclisque  Chrislum  diligen- 
tibus  amabilcm  el  graliosum.  Hoc  denique  palre  ordo  nosler  velut  capite  singula- 
rissimo,  [mrissimo  et  perfcctissimo  insignitur,  dirigiiur  et  mirilicatur,  ac  totus  Chrislo 
conformis  convincilur  et  probatur.  Non  fccil  Deus  taliter  ornni  nationi  '^  nec  sic,  ul 
ordini  nostro  Minorum  talem  patrem  conccdendo  ipsum  in  praesenti  vila  gratifi- 
cando,  divulgando,  magnificando,  stigmalizando,  gloria  et  honoie  coronando  et  super 
alios  exaltando  et  sublimando,  ac  ordinem  nostrum  personis  insignissimis  nobililale 
gcneris,  bonitate  operis  el  scienliae  claritate  dignificando  et  promovendo;  unde,  etsi 
haec  omnia  sint  in  gloriam  nostram,  actori  bonorum  omnium,  Christo  lesu,  ad  vices 
rependendas  graliarnm  |)ro  impensis  inducimur  et  tcnemur. 

Yigesimosecundo,  in  gloria  beatus  Franciscus  est  omnium  fidelium  chrislianorum, 
ulpole,  quia  vir  christianissimus,  exemplar  perfectionis,  signifer  Christi,  ipsoque 
noslra  humana  natura  digniflcata  et  Christi  passionis  insigniis  decorala  consistit; 
cuius  vesligiis  inhacrendo  nullus  exorbilat,  eius  directionem  tencndo,  quae  recta  sunt, 
peragit,  ac  eius  prolectione  adiuti  suis  mcrilis  et  prccibus  a  diabolo  non  sinuiitur 
opprimi  in  praesenti,  animae  a  purgatorio  in  suo  nalalilio  liberantur  ct  deinde  in 
gloria  collocantur. 

lam  dictis  ergo  modis  et  expositionibus,  quomodo  bcalus  Franciscus  in  gloria  sil 
sanclorum,  patet  luculenter,  el  per  consequens  sua  felicitas  declaratur  ex  stola  pro 
praemio  percepta  gloriosa;  nam  in  gloria  est  Dei  Patris,  Phil.  2,  H.  Sic  ergo  ex 
iam  dictis  apparet  declaratio  vcrbi  |)i'opositi,  videlicet,  quomodo  Chrislus  beatum  pa- 
Irem  Franciscum  similem  illum  fecit,  videlicet  sibi  ipsi  conformando  in  vita  el  pas- 
sionis  stigmatibus,  ul  dictum  est  breviter  et  infra  lalius  declarabilur,  el  nunc  in  caelo 
deificando  ipsum  et  in  gloria  sanctorum  collocando  el  slatucndo;  ad  quam  gloriam 
Salvator  omnium,  Dominus  lesus  Christus,  nos  perduccre  dignctur  beali  Francisci  sui 
vexilliferi  merilis,  qui  cum  Palre  et  Spiritu  sancto  Deus  verus  regnat  et  vivit  per 
infinila  saecula  saeculorum.  Amen. 


Explicil  prologus  secundus.  —  Principium  arboris  et  operis. 


»  Ps.  147,  20. 


-cooogoooo- 


LIBER  PRIMUS 


Francisce,  sequens  dogmata  superni  Creatoris : 
Tibi  impressa  stigmata  sunt  Christi  Saivatoris. 


PRIMUS  FRUCTUS  ET  CONFORMITAS  EST : 
lesus  Prophetis  Cognitus  —  Franciscus  Declaratur. 


Expeditus  a  prologo  islius  operis,  Chrisli  lesn  gralia  opilulaule  merilis  beali 
patris  nostri  Fraucisci,  ad  opus,  quod  de  conformitate  vitae  beati  Francisci  ad  vitam 
Domini  lesu  intitulalur,  est  amodo  accedendum.  Girca  cuius  processum,  pro  evidenlia 
clariori  dicendorum,  istum  ordincm  servabo:  nam  anle  omnia  ponam  fruclum  seu 
conformitatem  ipsam,  de  qua  loqui  intendo,  el  demum  exposilionem  subnectam.  Verum, 
quia,  cum  quilibet  fruclus  scu  conformitas  duas  partes  contineat,  quarum  una  est  de 
Domino  lesu  el  secunda  de  beato  Francisco,  primo,  posita  prima  parle,  ipsam  exponam, 
el  consequenler  ponendo  secundam  parlem,  ipsam  exponam,  prout  divina  gralia  sub- 
ministrabit. 

Ad  liropositum  est  prima  pars  primi  fructus  et  conformitas  ista: 
lesus  prophetis  cognitus. 

Expositio. 

1.  Sapientia  illa  superna,  verbum  et  candor  iucis  aeternae,  Dominus  lesus  Christus,  qui 
omnia  in  ponderc  constituit  et  mensura  gubernat  ac  disponit  ',  ad  nos  sua  infiuita  miseri- 
cordia  et  pietatc  venire  disponens  per  carnis  assumtionem,  ne  suus  adventus  ignotus  foret 
hominibus  aut  ex  insperato  veniret,  ut  venientem  Dominum  et  ad  nos  descendentem  homines 


'  Sap.  7,  26  et  11,  21. 


24  FRUCTUS   I   —  PAKS   PKIMA. 


susciperent  debite  agnoscendo,  suum  ad  nos  descensum  multiplici  via  et  modo  voluit  esse 
tcstatum,  tam  figuris  quam  verbis,  tam  signis  et  prodigiis,  tam  praeviis  illumiuationibus 
quam  assertivis  sermonibus,  tam  figurarum  aenigmatibus  quam  prophetarum  oraculis.  patres 
antiquos  et  prophetas  de  hoc  informando.  Quod  enim  carnem  assumendo  ad  nos  descen- 
dere  deberet,  ipse  reseravit  patribus  se  incarnandum  de  eis,  promittendo  videlicet  Abrahae, 
Gen.  22,  18 :  In  semine  tuo  benedicentur  omnes  gentes ;  Isaac,  Gen.  26,  4 ;  lacob,  Gen.  28,  14 ; 
unde  de  hoc  lacob  certificatus  dixit,  Gen.  49,  10:  Non  auferetur  sceptrum  de  luda,  nec  dux 
de  femore  eius,  donec  veniat  qui  mittendus  est;  et  ipse  erit  exspectatio  gentium,  et  subdit:  Sa- 
lutare  tuum  exspectaho,  Domine.  Sancti  et  alii  patres  et  prophetae,  de  hoc  illuminati  a  Deo 
et  certificati,  ipsum  incarnandum  mundo  praedixerunt,  sicut  loseph,  Gen.  ultimo,  23 :  Dominus 
visitahit  vos ;  Moyses,  Deut.  18,  15  et  19:  Prophefam  de  gente  tua  et  fratribus  tuis  suscitabit 
tibi  Dorninus  Deus  tuus,  ipsum  audies ;  qui  autem  verba  eius,  quae  loquetur  non  audierit,  ego 
Dominus  ultor  eius  exsistam.  Idipsum  David  promisit,  Ps.  131,  11:  Inravit  Dominus  in  ve- 
ritate:  de  fructu  ventris  tui  ponam  super  sedem  meam  (a);  propter  quod  dixit,  Ps.  71,  6  sq.: 
Descendet  sicut  pluvia  in  vellus  etc. ;  sequitur:  Orietur  in  diebus  eius  iustitia  etc.  Salomon  de 
hoc  informatus  dixit,  Sap.  18,  14  sq. :  Cum  medium  silentium  tenerent  omnia,  et  nox  in  suo 
cursu  mediwm  iter  haberet,  omnipotens  sermo  tuas,  Domine,  exsiliens  de  caelo  a  regalibus  se- 
dibus  venit.  Ariolus  ille  et  gentilis  Balaam  a  Deo  de  hoc  illustratus  dixit,  Num.  24,  17  sq.: 
Orietur  stella  ex  lacob,  et  consurget  virga  de  Israel,  e.t  percutiet  duces  Moab  vastabitque 
omnes  filios  Seth,  et  erit  Idumaea  possessio  eius.  Isaias  quoque  a  Deo  irradiatus  de  hoc  dixit, 
7,  14 :  Ecce  virgo  concipiet  e.t  x>ariet  filium,  et  vocabitur  nomen  eius  Emmanuel.  Sic  et  leremias, 
31,  22:  Novum,  inquit,  faciet  Dominus  super  terram,  femina  circumdabit  virum.  Baruch  hoc 
praedixit,  5,  1  sqq.:  Exue  te,  lerusalcm  etc. ;  sequitur:  Super  misericordia,  quae  veniet  tibi 
ab  aeterno  Salvatore  tuo.  Ezechiel  idipsum  prophetavit,  44,  1  sq. :  Vidi  portam  in  domo 
Domini  clausam;  et  sequitur:  Dixit  Dominus  adme:  porta  haec  clausa  erit  et  non  a^terietur, 
et  vir  non  transiet  per  eam,  quoniam  Dominus  Deus  Israel  ingressus  est  per  eam,  eritque 
clausa  principi.  Daniel  de  hoc  locutus  est,  2,  44  dicens :  In  diebus  autem  regnorum  Ulorum 
suscitabit  Deus  caeli  regnum  aliud,  quod  in  aeternum  non  dissipabitur,  et  regnum  eius  alteri 
populo  non  tradetur ;  et  sequitur:  Ipsum  stabit  in  aeternum.  Michaeas,  divino  afflatus  spiritu, 
pronuntiavit  Deum  nascendum  in  Bethlehem,  dicens  5,  2:  Tu  Bethleliem  terra  Ephrata  parvulus 
es  in  millibus  luda :  ex  te  mihi  egredietur  qui  .tit  dominator  in  Israel,  et  egressus  eius  ab  initio, 
a  die.bus  aeternitatis.  Aggaeus  hoc  etiam  praedixit,  2,  7  sq.  dicens:  Adhuc  unum  modieum,  et 
ego  movebo  caelum  et  terram;  et  sequitur:  Veniet  desideratus  cunctis  gentibus  etc.  Per  Za- 
chariam  hoc  fuit  praedictum,  9,  9:  Ecce  rex  tuus  venit  tibi  etc. ;  sic  et  Malachias,  3,  1:  Statim 
veniet  ad  templum  sanctum  suum  dominator,  quem  vos  quaeritis  etc.  Et  sic  de  aliis  prophetis, 
qui  ut  praedicti  de  futuro  Domini  in  carnem  adventu  a  Deo  illuminati  praedixerunt,  iuxta 
illud,  quod  dicit  Amos,  3,  7 :  Non  faeiet  Dominus  verbum,  quin  prius  loquatur  ad  prophctas 
suos.  Et  Zacharias  pater  loannis  Baptistae  dixit,  Luc.  1,  70:  Locutus  esf  per  os  sanctorum, 
qui  a  saeculo  sunt,  prophetarum  eius.  Et  non  solum  praefata  de  Domino  incarnando  iam  dicti 
praefati  sunt,  sed  multa  alia,  ut  patet  in  libris  ipsorum ;  sed  praedicta  sunt  posita,  ut  osten- 
datur,  quod  eius  advcntus  sanctis  exstitit  revelatus.  Nec  solum  Dei  ad  nos  descensus  per 
carnis  assumtionem  est  revelatus,  sed  vita  quoad  actus  singulos  ipsius  Domini  incarnandi 
est  revelata,  tam  vcrbis  quam  figuris,  a  Deo  ipsis  patribus  ot  prophetis,  quac  omnia  com- 
pleta  esse  in  Domino  Icsu    sancta  evangolia  protcstantur  ct  clamant. 

Ut  igitur  praefata  videantur,  cst  scicndum,  quod  eisdem  verbis  et  figuris  est  rescratus. 

2.  Primus  actus  vitac  Christi,  vidclicet,  quod  deberet  ex  semine  Abrahae  et  aliorinn  patrum 
oriri.  Et  primo  verbis,  ut  praedictum  est,  reseratum  fuit  Abrahae,  Isaac  et  lacob  et  David, 


(a)   As  tuain. 


lESUS   PROPHETIS   COGNITUS.  25 

quod  corpulentam  substantiam  ab  ipsis  traheret  patribus ;  secundo  figuris :  altare  factum  ab 
Abraham,  Isaac  natus  ex  Abraham,  lacob  ex  Isaac,  et  sic  de  filiis  eorum ;  omnes  figurae 
fuerunt  Dei  descendendi  et  ab  eis  oriendi  secundum  corpulentam  substantiam.  Hoc  completum 
esse  ostendit  in  Domino  lesu  Matthaeus,  c.  1  ostendens  per  patrum  genealogiam,  ad  nos  per 
carnis  assumtionem  Dominum  lesum  advenisse. 

Secundus  actus  vitae  Christi,  videiicet,  quod  deberet  nasci  de  Virgine.  Hic  eis  fuit  de- 
claratus  primo  verbis,  per  Isaiam,  7,  14:  Ecce  virgo  concipiet  et  pariet  filiuvi  etc;  et  per 
leremiam,  31,  22:  Novum  faciet  Dominus  super  terram,  femina  circamdahit  viram  etc;  per 
Ezechielem,  44,  2:  Porta  haec  etc,  ut  dictum  est;  secundo  figuris  in  virga  Aaron  sine  sui 
corruptione  subito  florente  et  fructum  faciente,  Num.  17,  8;  in  ligno  vitae  posito  in  medio 
paradisi,  terra  incorrupta,  Gen.  2,  9 ;  in  rore  descendente  in  vellus,  lud.  6,  37  sqq. ;  in  lapide 
absciso  de  monte  sine  manibus,  Dan.  2,  45;  et  sic  de  aliis.  Hoc  esse  completum  in  Domino 
lesu  ostendit  evangelista  Lucas,  2,  7,  ubi  superventione  Spiritus  sancti,  incognita  manente 
beata  Maria  a  viro,  ipsum  peperit,  et  intacta  permanente. 

Tertius  actus  vitae  Christi,  et  est  secundus  in  ordine,  quod  debeat  nascendus  nuntiari 
tam  per  homines  quam  per  angelum,  iuxta  illud  Am.  3,  7,  supra  allegatum :  Non  faciet 
Dominus  verbum,  quod  non  loquatur  prius  ad  servos  suos  ^^^ophetas ;  quod  nascendus  fuerit 
praenuntiatus,  patet  ex  promissione  facta  Isaac,  lacob,  Abrahae,  David  et  aliis,  et  per  ipsum 
Deum  loquentem  patribus  per  angelum;  figuris,  patet  hoc:  Isaac,  qui  fuit  nascendus  patri 
ab  angelo  nuntiatus,  Gen.  18,  14;  Samson  matri  et  patri,  lud.  13,  5,  6,  7;  losias  etiam, 
III  Reg.  13,  2.  Hoc  impletum  ostendit  Lucas  in  evangelio  suo  1,  26  sqq.  dicens,  angelum 
a  Deo  missum  beatae   Mariae  lesum  nascendum  praenuntiatum. 

Quartus  actus  vitae  Christi,  videlicet,  quod  nasci  in  Bethlehem  deberet,  fuit  declaratus 
primo  verbis  per  Michaeam,  5,  2,  ut  allegatum  est :  Tu  Bethlehevi  Ephrata  etc. ;  secundo  figuris, 
videlicet  in  Isai,  patre  David,  I  Reg.  16,  1  sqq. ;  in  David,  I  Reg.  16,  18,  et  Deodato 
II  Reg.  21,  19,  qui  in  Bethlehem  orti  exstitere.  Hoc  impletum  fuit  in  lesu,  qui  tempore  gene- 
ralis  descriptionis  orbis  natus  est  in  Bethlehem,   ut  dicit  evangelium  Luc.  2,  1  sqq. 

Quintus  actus  vitae  lesu,  videlicet,  quod  in  loco  vili  nasci  deberet,  scilicet  praesepio,  et 
locari,  ubi  bos  esset  et  asinus,  fuit  ostensus  primo  verbis  per  Isaiam,  1,  3:  Cognovit  bos 
possessorem  suum  et  asinus  praesepe  Domini  sui;  secundo  figuris,  videlicet  Moyses  stetit  in 
loco  vili,  scilicet  fiscella,  Exod.  2,  5,  et  lob  in  sterquilinio  accubavit,  lob  1,  8.  Hoc  im- 
pletum  esse  Lucas,  2,  7,  ostendit  dicens,  quod  beata  Maria  reclinavit  puerura  lesum  in  praesepio, 
quia  non  erat  ei  locus  in  diversorio. 

Sextus  actus  vitae  Christi  est,  quod  videlicet  deberet  circumcidi.  Hoc  verbis  primo  est 
ostensuro  per  illud  dictum  Abrahae,  Gen.  17,  10:  Omne  masculiomm  circumcidetur  in  vobis ; 
secundo  figura  per  Isaac  die  octavo  circumcisum,  Gen.  21,  4.  Hoc  completum  esse  in  lesu 
ostendit  Lucas,  2,  21  dicens,  quod  post  octo  dies  puer  lesus  circumcisus  est. 

Septimus  actus  vitae  Christi  est,  quod  a  cunctis  gentibus  esset  adorandus.  Hic  fuit  ostensus 
primo  verbis,  scilicet  Ps.  85,  9  dicentis:  Omnes  gentes,  quascumque  fecisti,  venient  et  adorabunt 
coram  te,  Domine,  et  Ps.  71,  11:  Adorabunt  eum  omnes  reges,  omnes  gentes  servient  ei;  et 
per  Isaiam  60,  6:  Omnes  gentes  ad  te  current  etc. ;  secundo  figuris  in  adoratione  loseph  a 
fratribus,  qui  fuerunt  pastores  ovium,  Gen.  42,  6;  in  veneratione  Salomonis  ab  omnibus  re- 
gibus,  III  Reg.  9,  20  sqq. ;  in  adoratione,  quam  fecit  populus  primo  Deo  et  secundo  David, 
I  Par.  29,  20,  et  in  losaphat,  II  Par.  20,  18.  Hoc  completum  ostendit  Matthaeus,  2,  11, 
dicens,  lesum  adoratum  a  Magis  eidem  etiam  munera  offerentibus. 

Octavus  actus  vitae  Christi  est,  videlicet,  quod  ad  templum  duci  deberet  et  Deo  praesentari. 
Hic  ostensus  fuit  primo  verbis,  Mal.  3,  1:  Ecce  ego  mitto ;  sequitur:  Statim  veniet  ad  templum 
suum  dominator,  quem  vos  quaeritis ;  secundo  figuris  per  Samuelem  ductum  a  matre  ad  templum, 
I  Reg.  2,  18  sq. ;  per  filios  primogenitos,  qui  ad  templum  ducebantur,  Ex.  13,  2.  Hoc  impletum 
esse  Lucas  dicit,  2,  22,  in  lesu,  quem  mater  adduxit  ad  templum,  ut  sisteret  eum  Domino. 


26  FRUCTUS   I   —   PARS   PRIMA. 

Noniis  actus  vitae  lesu  est,  scilicet  ad  Aegyptuin  propulsio  et  accessio.  Hoc  ostensum 
est  priino  verbis  per  Isaiam,  19,  \  :  Ascendpt  Dominns  nnhcm  lcvem,  ef  ingredietur  Aeyyptuni ; 
secundo  figuris  per  descensum  Abrahae  in  Aegyptum,  Gen.  12  14;  et  per  descensum  leremiae, 
ler.  42,  14,  15;  et  per  fugationem  lephte,  lud.  3,  11.  Hoc  impletum  dicit  Matthaeus,  2,  13  sq. 
in  lesu,  quando  loseph  divino  mandato  tulit  puerum  lesum  et  matrem  eius  et  a  facie  Herodis 
fugit  in  Aegyptum, 

Decimus  actus  vitae  lesu  est,  videlicet  ab  Aegypto  regressio  et  revocatio.  Hoc  prae- 
dictum  fuit  primo  verbis  per  Osee,  11,  1:  Ex  Aeyypto  vocavi  filium  menm;  et  per  Balaam, 
Nuin.  23,  22:  Deus  ex  Aeyypto  vocavit  eum;  secundo  ostensum  est  figura  in  leroboain  re- 
vocato  ab  Aegypto,  III  Reg.  12,  2.  Hoc  impietum  est  in  lesu,  quem  cum  matre  loseph  ab 
Aegypto  reduxit  divino  monitu,  Matth.  2,  19  sqq. 

Undecimus  actus  vitae  lesu  est,  videlicet,  quod  in  medio  doctorum  deberet  sedere  et 
stare.  Hoc  ostensum  est  primo  verbis,  Ps.  81,  1:  Deus  stetit  in  synayoya  deorum:  in  medio 
antem   deos   diiudicans   etc. ;   secundo  figuris    per   David    sedentem    in  cathedra    sapientum, 

II  Reg.  23,  8;  et  per  Salomonem,  III  Reg.  10,  8,  cui  dictum  est:  Beati  viri,  qui  audiunt 
sapientiam  tuam.  Hoc  impletum  esse  Lucas,  2,  42  sqq.,  ostendit  in  lesu,  qui,  cum  essct  an- 
norum  duodecim,  ascendit  in  teinplum  et  sedit  in  medio  doctorum,  super  cuius  prudentia  et 
responsis  mirabantur  oinnes. 

Duodeciinus  actus  vitae  Christi  est,  videlicet,  quod  loannes  Baptista  ante  ipsum  prae- 
mitti  debebat,  ut  ei  viam  praeparet.  Hoc  primo  verbis  est  ostensum  per  Malachiam,  3,  1 : 
Ecce  eyo  mitto  anyelnm  meum,  qui  praeparabit  viam  meam  ante  faciem  tnam;  secundo  figuris 
de  angelo,  qui  praecessit  Moysen,  losue  et  filios  Israel,  Ex.  23,  20  sqq.;  et  de  propheta,  qui 
praecessit  praedicens  losiae  adventum,  III  Reg.  13,  2.  Hoc  impletum  est  in  lesu,  quem 
loannes  praeivit,  ut  habetur  Matth.  3,  1  sqq.;  Luc.  3,  4  sqq. ;  et  loan.  1,  6. 

Deciinus  tertius  actus  vitae  Christi  est,  videlicet,  quod  baptismum  instituere  debebat  in 
aqua,  quo  a  peccato  homo  mundari  deberet.  Hic  ostensus  est  per  Ezechielem  primo  verbis, 
qui  in  persona  Christi  dicit,  36,  25  sq. :  Effundam  super  vos  aquam  mundam,  et  mundahimini 
ah  omnihus  inqninamentis  vestris,  et  dabo  vohis  spiritum  novum;  secundo  figuris  in  Naaman, 
qui  descendit  in  lordanem  et  lavit,  et  restituta  est  caro  eius,  et  mundatus  est,  IV  Reg.  5,  10 
sqq. ;  in  luditli,  quae  se  baptizabat  in  fonte,  ludith  12,  7.  Hoc  ostenditur  completum  in 
lesu,  Matth.  3,  13  sqq.,  et  Luc.  3,  21,  qui  vim  regenerationis  aquis  dedit  se  baptizando. 

Decimus  quartus  actus  vitae  Christi  est,  videlicet,  quod  a  diabolo  tentari  deberct.  Hic 
est  ostensus  primo  verbis,  scilicet  per  Zachariam,  3,  1:  Vidi  lesum  sacerdotem  maynum; 
et  sequitur:  Satan  stabat  a  dextris  eius,  at  adversaretur ;  secundo  figura  in  lob,  qui  a  diabolo 
fuit  tentatione  expetitus,  scd  non  superatus,  lob  1.  Hoc  iinpletum  esse  ostendit  Matthaeus, 
4,  1  sqq.,  quod   lesus  tentatus  fuit  a  diabolo  in  deserto,  sed  non  superatus. 

Decimus  quintus  actus  vitae  Christi  cst,  videlicet,  quod  deberet  ieiunare.  Hoc  patet  verbis 
Ps.  34,  13:  Operui  in  ieiunio  animam  meum,  et  Ps.  108,  24:  Gcnua  mea  infirmata  sunt  a 
ieiunio;  secundo  hoc  ostensum  est  figuris,  scilicct  Moysis,  qui  ieiunavit  quadraginta  diebus  et 
quadraginta  noctibus,  Ex.  24,  18;  David,  II  Reg.  12,  16;  Achab,  III  Reg.  21,  27;  et  Eliae, 

III  Reg.  17,  3  sqq.;  Nehemiae,  II  Esdr.  1,  4.  Hoc  impletuin  est,  Matth.  4,  2,  quando  lesus 
ieiunavit  quadraginta  dicbus  et  ((uadraginta  noctibus. 

Decimus  sextus  actus  vitae  lesu  est,  quod  angeli  ei  ministrare  deberent.  Hic  ostcnsus  est 
primo  verbis  Ps.  90,  11  dicentis:  Anyclis  suis  mandavit  de  te,  etc. ;  sccundo  figura  in  Elia, 
cui  angelus  apposuit  panem  et  vas  acjuae,  ot  ut  comcderet  imperavit,  III  Rcg.  17,  4  sqq. 
Hoc  impletum  esse  in  lesu  ostendit  Matthaeus,  4,  11,  dicens,  quod  lesu  tentatione  superata, 
ad  eum    accesserunt  angcli  et  ministrabant  ei. 

Dccimus  scptimus  actus  vitae  Christi  est,  vidclicet,  quod  deberet  popuhim  (h)core  et 
praedicare.  Ilic  ostensus  est  primo  verbis  per  Isaiam  2,  3  diccntcm:  Venite,  ascendamus  ad 
monte.m  Domini,  et  scquitur :  Docehit  nos  vias  suas  etc. ;  et  58,  1 :  Annuntia  populo  meo  scelera 


lESUS   PROPHETIS   COGNITUS.  27 

eorum ;  secundo  figuris  in  Esdra,  qui  docuit  populum,  Esdr.  8,  3  sqq. ;  in  sapiente  Ecclesiastae, 
qui  docuit  populum,  Eccle.  ultimo,  9.  Hoc  impletum  esse  in  lesu  dicit  Matthaeus  9,  35, 
quomodo  docuit  populum  ac  civitates  circuibat  et  castra  docendo,  Matth.  9. 

Decimus  octavus  actus  vitae  Christi  est,  videlicet,  quod  deberet  esse  Spiritu  sancto  et 
prophetico  plenus.  Hic  ostensus  est  primo  verbis  Isaiae,  11,  2:  Requieseet  siiper  eum  spiritus 
sapientiae  etc. ;  Moysi,  Deut.  18,  15 :  Prophetam  suscitabit  Dominus  de  fratribtis  vestris,  ut 
supra;  secundo  figuris,  scilicet  omnium  prophetarum,  Isaiae,  leremiae,  Ezechielis,  et  sic  de 
aliis.  Hoc  impletum  dicit  in  lesu  Lucas  7,  16  voce  populi  aeclamantis :  Propheta  magnus 
surrexit  in  nobis,  de  ipso  Domino  lesu  Christo. 

Decimus  nonus  actus  vitae  Christi  est,  videlicet,  quod  discipulos  pauperes  et  abiectos 
habere  deberet.  Hic  ostensus  fuit  primo  verbis  per  Isaiam  61,  1 :  Spiritus  Domini  super  me, 
evangelizare  pauperibus  misit  me,  et  29,  18:/ra  die  illa  etc;  secundo  figuris  in  Isaia,  qui  8, 
18  dicit :  Ego  et  pueri  mei,  quos  dedit  mihi  Dominus  etc. ;  in  Eliseo,  cui  adhaeserunt  pauperes 
filii  prophetarum,  IV  Reg.  4,  38;  sic  et  in  Moyse,  cuius  minister  et  discipulus  fuit  losue, 
Num.  4,  10  sqq.  Hoc  impletum  dicit  in  lesu,  quando  apostolos  ad  suum  discipulatum  vocavit, 
Matthaeus  4,  18  sqq. 

Vigesimus  actus  vitae  lesu  est,  videlicet  paupertatis  dilectio;  debebat  esse  pauper  et 
ipsam  amare.  Hoc  primo  verbis  ostensum  fuit,  Ps.  87,  16:  Pauper  sum  ego  et  in  laboribus, 
et  Ps.  68,  30 :  Ego  sum  pauper  et  dolens  etc. ;  secundo  figuris  in  Eliseo,  qui  pauper  fuit, 
IV  Reg.  4,  8;  in  Tobia,  qui  dixit,  4,  23:  Pauperem  vitam  gerimus ;  in  Elia,  qui  nihil  habuit, 
IV  Keg.  1,  8  et  III  Reg.  17,  10  sqq.  Hoc  impletum  est  in  lesu,  qui  dixit,  Matth.  8,  20: 
Vulpes  foveas  habent,  et  volucres  caeli  nidos,  filius  autem  hominis  non  habet,  ubi  caput  suum 
reclinet;  habuitque  discipulos,  qui  omnia  dimiserunt,  Matth.  19,  27. 

Vigesimus  primus  actus  vitae  lesu  est,  videlicet,  quod  iustitiam  deberet  exercere.  Hic 
ostensus  est  primo  verbis  Isaiae  dicentis  11,  5:  Erit  iustitia  cingulus  lumborum  eius  etc. ; 
leremiae  23,  5:  Faciet  iudicium  et  iustitiam  in  terra;  secundo  figuris  in  David,  qui  faciebat 
iudicium  et  iustitiam  omni  populo,  I  Par.  18,  14;  in  lob,  qui  dixit  29,  14:  lustitiam,  ut  lo- 
ricam,  indutus  sum.  Hoc  impletum  in  lesu  ostendit  Matthaeus  primo  verbo,  capitulo  5  et  6, 
docendo,  secundo  opere,  Matth.  22,  21 :  Reddite  quae  sunt  caesaris  caesari,  et  quae  sunt  Dei 
Deo;  et  loannis  2,  15  habetur,  quomodo  ipsam  exercuit  in  vendentes  in  templo. 

Vigesimus  secundus  actus  vitae  Christi  est,  videlicet,  quod  deberet  humiliter  conversari. 
Hic  ostensus  fuit  primo  verbis  per  Isaiam  42,  1:  Ecce  servus  meus  etc. ;  et  Psalmo  118,  107: 
Humiliatus  sum  usquequaque,  Domine;  secundo  figuris  in  Moyse,  qui  fuit  mitissimus  super 
omnes  terram  inhabitantes,  Num.  12,  3;  in  David,  II  Reg.  6,  22,  qui  dixit:  Humilis  ero  etc. 
Hoc  impletum  in  lesu  Matthaeus  dixit  11,  29,  quod  lesus  discipulis  suis  dixit:  Discite  a  me, 
quia  mitis  sum  et  humilis  corde. 

Vigesimus  tertius  actus  vitae  Christi  est,  videlicet,  quod  sua  doctrina  a  ludaeis  contemni 
deberet  et  reprobari.  Hic  ostensus  est  primo  verbis  per  Isaiam  65,  2:  Tota  die  expandi  manus 
meas  ad populum  contradicentem  mihi  etc. ;  per  leremiam  7,  26:  Non  audierunt  me  etc. ;  secundo 
figuris,  scilicet  Isaiae,  leremiae,  Ezechielis,  Michaeae  et  aliorum  prophetarum,  quos  ludaei  non 
audierunt,  immo  interfecerunt.  Et  istud  impletum  esse  in  lesu  loannes  8,  13,  ostendit  dicens, 
quod  ludaei  dixerunt  Christo:  Tu  de  te  ipso  testimonium  dicis ;  testimonium  tuum  non  est  verum. 

Vigesimus  quartus  actus  vitae  Christi  est,  videlicet,  quod  ipse  deberet  miracula  operari. 
Hic  fuit  ostensus  primo  verbis  ab  Isaia,  35,  5:  Tunc  aperientur  ocidi  caecorum,  et  aures 
surdorum  patebunt  etc. ;  et  lob  5,  9 :  Faciet  magna  et  inscrutabilia  et  mirabilia  sine  numero ; 
secundo  figuris  [per  Moysen],  qui  fecit  signa  et  prodigia  in  Aegypto,  Ex.  capitulis  pluribus  et 
Deut.  ultimo;  in  Elia  et  Eliseo,  qui  plura  miranda  fecerunt,  ut  patet  in  III  Reg.  et  IV. 
Hoc  impletum  ostendit  .Matthaeus  et  alii  evangelistae  in  lesu  dicentes,  ipsum  dedisse  caecis 
lumen,  claudis  gressum,  surdis  auditum,  mutis  verbum  mortuis  vitam  et  omnes  alias  curasse 
infirmitates. 


28  FRUCTUS   I   —   PARS   PRIMA. 

Vigcsiinus  quintus  actus  vitae  Christi  est,  videlicet,  quod  deberet  populum  ct  turbani 
cibare.  Hic  ostensus  est  primo  verbis  Ezechielis  34,  23:  Suscitabo  super  gregem  meum  qui 
pascet  eos,  etc;  secundo  figuris  in  Moyse,  Ex.  16,  35,  cuius  precibus  Deus  manna  populo 
per  40  annos  dedit;  in  Eliseo,  qui  oleum  et  paues  multiplicavit  hordeaceos,  IV  Reg.  4,  6  et  44, 
et  pavit  plures.  Hoc  impletum  ostendit  Matthaeus  14,  19  sqq. ;  15,  37  sq.,  in  lesu,  qui  bis 
de  paucis  panibus  satiavit  ultra  quatuor  millia  hominum. 

Vigesimus  sextus  actus  vitae  Christi  est,  videlicet,  quod  in  suo  corpore  sacrificium  in- 
stituere  dcberet,  et  hoc  in  materia  panis  et  vini.  Hic  ostensus  est  primo  verbis  Isaiae 
25,  6  dicentis:  Faciet  Dominus  in  monte  hoc  convivium  cunctis  gentibus  etc. ;  Zachariae  9,  17: 
Quid,  inquit,  est  honum  et  quid  j)ulchrumt  Respondit:  Nisi  frumentum  electorum  et  vinum 
germinans  virgines ;  Ptov.  [),  1  sq.  dicto  Ssdomon\s :  Sapientia  aedificavit  sibi  domum,  sequitur: 
posuit  men^am,  id  est  panem,  et  miscuit  vinum,  et  ante  dicit,  quod  immolavit  victimas;  secundo 
figuris,  et  primo  in  Melchisedech,  qui  obtulit  panem  et  vinum,  Gen.  14,  18;  in  Noe,  qui  fecit 
Deo  sacrificium,  Gen.  8,  20;  in  pane,  qui  ponebatur  in  mensa  in  tabernaculo,  Gen.  18,  5.  Hoc 
impletum  dicit  Matthaeus  26,  26  sqq.  [in  lesu],  qui  panem  in  corpus  suum  et  vinum  in  san- 
guinem  convertendo  summum  sacrificium  ordinavit. 

Vigesimus  septimus  actus  vitae  lesu  est,  videlicet,  quod  deberet  regnum  ecclesiasticum 
ordinare.  Hic  ostensus  est  primo  verbis  Isaiae  9,  7:  Multiplicabitur  eius  imperium  etc,  et 
Danielis  2,  44:  Suscitabit  Deus  regnum  caeli  ete. ;  secundo  figuris  in  Abraham,  cui  dictum 
est  Gen.  12,  2:  Faciam  te  crescere  in  gentem  magnam,  David  et  aliis,  qui  regnum  suum  ac- 
creverunt  II  Reg.  5,  7  sqq.  Hoc  ostendit  impletum  esse  Matthaeus  4,  18  et  21 ;  9,  9  in  voca- 
tione  apostolorum,  et  Lucas  10,   1,  in  designatione  septuaginta  duorum  discipulorum. 

Vigesimus  octavus  actus  vitae  Christi  est,  videlicet,  quod  deberet  pro  cultu  Dei  zelare. 
Hic  ostensus  est  primo  verbis  Psalmi  68,  10  dicentis:  Zeliis  domus  tuae  comedit  me;  secundo 
figuris  in  Phinees,  Num.  25,  13,  qui  zelatus  est  pro  Domino;  in  Elia,  III  Reg.  19,  10;  in 
Mathathia,  I  Mach.  2,  26.  Hoc  impletum  in  lesu  ostendit  loannes  2,  15,  quando  zelo  eiecit 
vendentes  et  ementes  de  templo;  et  Matthaeus  21,  12. 

Vigesimus  nonus  actus  vitae  Christi  est,  videlicet,  quod  a  principibus  sacerdotum  de- 
beret  persequi.  Hic  ostensus  est  primo  verbis,  Ps.  118,  23:  Sederunt  principes  et  adversum  me 
loquebantur ;  et  ibidem,  161 :  Principes  perseeuti  sunt  me  gratis  etc ;  secundo  figuris  in  David  a 
Saul  persecuto,  I  Reg.  pluribus  capitulis.  Hoc  impletum  esse  in  lesu  ostendit  Matthaeus  2,  13 
in  persecutione  Herodis  et  ludaeorum;  loannes  7,  32  et  44,  ct  Matthaeus  9,  3  et  34  in  perse- 
cutione  ei  facta  a  principibus  sacerdotum  et  a  scribis,  et  similiter  Lucas  4,  28  sq. 

Trigesimus  actus  vitae  Christi  est  ludaeorum  ei  insidiatio.  Hic  ostensus  est  primo  ver- 
bis  Psalmi  9,  9  loqucntis  de  quolibct  Christo  insidiaiite:  Insidiatu,r  in  abscondito  quasi  leo  in 
spelunca  sua;  et  de  omnibus  loquitur  Michaeas  7,  2:  Omnes  in  sanguinem  insidiantur ;  et  lob 
30,  13:  Insidiati  sunt  et  ^iraevaluerunt  mihi;  et  Abdias  7:  Qui  comedunt  tecum,  ponent  subter  te 
insidias;  secundo  figuris:  Daniel,  cui  impositae  sunt  insidiae,  6,  4  sqq. ;  David,  I  Reg.  26,2. 
Hoc  impletum  esse  ostendit  Matthaeus  22,  15  in  lesu,  cui  ludaei  primo  insidiati  sunt,  ut  eum 
caperent  in  sermone;  secundo  in  iustitia,  ut  habetur  loan.  8,  5,  G  de  adultera;  tertio  ut  ca- 
perent  eum  in  persona,  loan.  11,  56. 

Trigcsimus  primus  actus  vitae  Christi  ost,  vidolicet,  quod  contra  ipsum  consilium  ludaeo- 
rum  dcbcret  congregari.  Hic  ostcnsus  est  primo  verbis  Ps.  2,  2:  Astiterunt  reges  terrae,  et  prin- 
cipes  convenerunt  in  unum  etc. ;  et  Ps.  70,  10  sq. :  Consilium  fecerunt  in  unum,  dicentes:  per- 
sequimini  et  comprehendite  eum  etc;  et  Sap.  2,  1  :  Dixerunt  impii  apud  semetipsos  etc. ;  secundo 
figuris  in  Icremia,  contra  quem  fcccrunt  consilium,  lor.  11,  19.  IIoc  in  lesu  esse  implctum 
ostendit  Matthacus  27,  59  dicens,  quod  contra  lesum  congregaverunt  consilium,  at  eum  morti 
traderent;  ct  in  loanne  11,  47  dicitur,  fpiod  coUrgrrunt  pontificr.s  rt  pharisaei  consiliitm  ete. 

Trigesimus  secundus  actus  vitae  Ciiristi  ost  oius  proditio.  Hic  ostensus  cst  primo  verbis; 
unde  Psalmus  54,  l.'{  in  pcrsona  Ciiristi  dicit:  Quoniam,  si  inimicus  meus  ^naledixisset  m ihi  cta., 


lESUS   PROPHETIS   COGNITUS.  29 

et  sequitur  40,  10:  Amjjliavit  siqjer  me  supplantationem ;  secundo  figuris  in  Amasa  proditore 
a  loab  interfecto,  II  Keg  20,  10;  et  in  Gaal,  lud.  9,  40  sq. ;  et  in  Amnon,  filio  David,  II 
Reg.  13,  28;  lonatha,  I  Mach.  12,  48,  et  Simon,  I  Mach.  16,  15  sq.  Hoc  evangelista  loannes 
13,  2  ostendit  et  Matthaeus  26,  24  sq.  in  lesu  a  luda  discipulo  prodito. 

Trigesimus  tertius  actus  vitae  Christi  est  eius  venditio.  Hic  demonstratus  est  primo 
verbis  per  Zachariam  11,  12 :  Appenderunt  mercedem  meam  triginta  argenteis ;  et  lereraias  12,  7; 
secundo  figuris,  videlicet  loseph  ludae  consilio  a  fratribus  vendito  triginta  denariis,  Gen. 
37,  28.  Hoc   impletum  dicit  Matthaeus  27,  3,  in  lesu  pro  triginta  denariis  vendito. 

Trigesimus  quartus  actus  vitae  lesu  est,  videlicet,  quod  capi  deberet.  Hic  ostensus  est 
primo  verbis  David  in  Ps.  58,  4:  Ceperunt  animam  meam,  irruerunt  in  me  fortes;  leremiae 
Thren.  4,  20:  Christus  Dominus  inpeccatis  nostris  captus  est  etc;  secundo  figuris  in  Tobia,  1, 2; 
in  arca  Domini  capta,  I  Reg.  4,  11;  in  Sedecia,  IV  Reg.  25  5.  Hoc  impletum  ostendit  in  lesu 
Matthaeus  26,  57,  quem  ceperunt  ludaei. 

Trigesimus  quintus  actus  vitae  Christi  est  eius  ligatio.  Hic  ostensus  est  primo  verbis, 
Ezech.  3,  25 :  Fili  hominis,  data  sunt  super  te  flagella,  et  ligabunt  te  etc, ;  secundo  figuris  in 
Samsone,  qui  fuit  ligatus  funibus,  lud.  16,  8.  Hoc  in  lesu  impletum  esse  ostendit  loannes 
18,  12  et  Matthaeus  26,  50  dicentes,  quod  ipsum  captum  ligaverunt. 

Trigesimus  sextus  actus  vitae  Christi  est  eius  spontanea  et  voluntaria  oblatio.  Hic 
est  ostensus  primo  verbis  per  Is.  53,  7  dicentem :  Oblatus  est,  quia  ipse  voluit;  et  Ps.  39,  9 : 
Facere  voluntatem  tuam,  Deus  meus,  volui;  secundo  figuris  in  Ethai  sponte  cum  David  eunte, 
II  Reg.  15,  21;  in  luda  Machabaeo,  I  Mach.  9,  18.  Hoc  impletum  esse  in  lesu  ostendit 
loannes  18,  4  dicens,  quod  lesus  sponte  obviara  ivit  ludaeis ;  et  Pilato  dixit,  loan.  10,  18 :  Po- 
testatem  habeo  ponendi  animam  meam. 

Trigesimus  septimus  actus  vitae  Christi  est  videlicet  ipsius  flagellatio.  Hic  ostensus  est 
primo  verbis,  Ps.  72,  14:  Ego  fui  flagellatus  tota  die  etc. ;  secundo  figuris  in  Pharaone  flagel- 
lato,  Gen.  12,  17;  in  leremia  30,  11  et  14.  Sed  in  lesu  hoc  impletum  est,  qui  fuit  flagellatus, 
Matth,  26,  67;  loan.  19,  1. 

Trigesimus  octavus  actus  vitae  Christi  est  eius  falsa  accusatio.  Hic  ostensus  est  primo 
verbis,  Ps.  37,  12 :  Amici  mei  et  proximi  mei  adversum  me  convenerunt  et  steterunt  etc. ;  se- 
cundo  figuris  in  Naboth  false  accusato  et  occiso,  III  Reg.  21,  13.  Hoc  impletura  esse  in 
lesu,  quera  falsi  testes  incusarunt,  ostendunt  Matthaeus  26,  10  et  loannes  19,  6  et  7. 

Trigesimus  nonus  actus  vitae  Christi  est  eius  in  maxilia  percussio,  Hic  ostensus  est  primo 
verbis,  Mich.  5, 1 :  In  virga  percutient  maxillam  iudicis  Israel;  secundo  figuris  Michaeae  percussi 
in  maxilla,  III  Reg.  22,  24.  Hoc  impletura  esse  in  lesu,  ostendit  loannes  19,  2,  qui  percussus 
fuit  in  maxilla. 

Quadragesimus  actus  vitae  Christi  est  eius  illusio  et  derisio.  Hic  ostensus  est  primo 
verbis  per  Abdiam  1,  7 :  Illuserunt  tibi  virifoederis  tui,  omnes  viri  tui  illusores;  secundo  figuris 
in  Eliseo  illuso  a  pueris,  IV  Reg.  2,  23,  in  Samsone  illuso  a  Philisthiim,  lud.  16,  25.  Hoc 
impletum  esse  in  lesu  ostendit  loannes  19,  23  et  Matthaeus  27,  19  dicentes  Christum  a 
ludaeis  et  militibus  illusum. 

Quadragesimus  primus  actus  vitae  Christi  est,  quod  deberet  poenis  affligi.  Hic  ostensus 
est  primo  verbis,  Ps.  37,  9 :  Afflictus  stim  et  humilitatus  sum  nimis  etc,  et  Is.  63,  10 :  Affli- 
xerunt  spiritum  saneti  eius;  secundo  figuris  in  lob  afflicto,  2,  7,  in  Tobia  afflicto,  2,  11.  Hoc 
impletum  est  in  lesu,  qui  diversis  poenis  fuit  afflictus,  Matth.  27. 

Quadragesimus  secundus  actus  vitae  lesu  est  eius  faciei  velatio  et  percussio.  Hic  ostensus 
fuit  primo  verbis  ab  Isaia,  50,  6 :  Faciem  meam  non  averti  ab  increpantibus  et  conspuen- 
tibus  me ;  secundo  figuris  in  Aman,  cuius  faciem  operuerunt,  Esth.  7,  8.  Hoc  in  lesu  impletum 
esse  ostendit  loannes  19,  23  dicens,  quod  milites  velantes  faciem  lesu  percutiebant  spuentcs  in 
faciem  eius, 

Quadragesimus  tertius   actus  vitae  Christi  est  ipsius  spoliatio.  Hic   ostensus  est  primo 


30  FRUCTUS   I   —    PARS   PRIMA. 

verbis,  Mich.  1,  8:    Vadam  spoUatus  et  nudm  etc;  secundo  figuris  in  leremia,  qui  spoliatus 
fuit,  ler.  38,  12.   Hoc  impletum  est  in  lesu,  quem  milites  spoliaverunt,  loan.  19,  23. 

Quadragesimus  quartus  actus  vitae  Christi  est  ipsius  blasphematio.  Hic  ostensus  est  primo 
verbis,  Is.  1,  4:  Sanctum  blasphemavei-unt  Israel,  et  52,  5:  Nomen  meum  tota  dic  blasplic- 
matur;  secundo  figuris  in  Abimelech,  lud.  9,  27,  in  David  blasphemato  a  Semei,  II  Reg.  16, 
5  et  7.  Hoc  impletum  fuisse  in  lesu  ostendit  Matthaeus  27,  39,  qui  a  latronibus,  ludaeis  et 
militibus  fuit  blasphematus. 

Quadragesimus  quintus  actus  vitae  Christi  est  eius  negatio.  Hic  ostensus  est  primo 
verbis,  Dan.  9,  26:  Non  erit  eius  popidus,  qui  cum  ncgaturus  est;  secundo  figuris  in  David,  II 
Reg.  20,  1,  qui  negatus  est  non  esse  regem,  Siba  dicente :  Non  est  nobis  pars  in  David  etc. 
Hoc  impletum  esse  in  lesu  ostendunt  Matthaeus  26,  70  et  loannes  19,  21,  qui  a  Petro  fuit 
ter  negatus  et  a  ludaeis,  quod  non  esset  rex  ludaeorum. 

Quadragesimus  sextus  actus  vitae  Christi  est  vilis  ad  mortem  ipsius  condemnatio.  Hic 
ostensus  est  primo  verbis  Salomonis,  Sap.  2,  20:  Morte  turpissima  condemnemus  eum;  se- 
cundo  figuris  in  Aman  ad  crucem  condemnato,  Esth.  7,  9.  Hoc  imijletum  est  in  lesu,  qui 
ut  latro  ad  mortem  crucis  condemnatus  est,  Matth.  27,  38. 

Quadragesimus  septimus  actus  vitae  Christi  est  crucis  baiulatio.  Hic  declaratus  est 
primo  verbis,  ler.  11,  19:  Mittamus  lignum  in  panem  eius;  secundo  figuris  in  Moyse  portante 
virgam  in  manu,  Ex.  4,  17;  in  Isaac,  Gen.  22,  6,  portante  ligna  pro  holocausto.  Hoc  impletum 
esse  in  lesu  dicit  Matthaeus  27,  31,  qui  crucem  portavit. 

Quadragesimus  octavus  actus  vitae  Christi  est  eius  crucifixio.  Hic  demonstratus  est 
primo  verbis,  lob  7,  15 :  Susj^endium  clcgit  anima  mea  etc. ;  secundo  in  figuris  in  serpente 
suspenso  in  ligno,  Num.  21,  9,  in  Absalone  suspenso  inter  caelum  et  terram,  II  Reg.  18,  9, 
in  pistore  suspenso  in  cruce,  Gen.  40,  22.  Hoc  impletum  est  in  lesu,  qui  crucifixus  est, 
Matth.  27,  85. 

Quadragesimus  nonus  actus  vitae  Christi  est  ipsius  inter  sceleratos  coUocatio.  Hic  ostensus 
est  primo  verbis,  Is.  53,  12:  Cum  scclcratis  deputatus  est;  secundo  figuris  in  Abner,  cui  David 
dixit,  quod  mortuus  erat :  Sicut  solent  cadcre  coram  filiis  iniquitatis,  sic  corruisti,  II  Reg.  3,  34 ; 
in  luda  Machabaeo  inter  malos  et  sceleratos  occiso,  I  Mach.  9,  18.  Hoc  in  lesu  impletum  cst, 
qui  crucifixus  est  inter  duos  nequam,  Marc.  15,  27,  et  latrones,  Matth.  27,  38. 

Quinquagesimus  actus  vitae  Christi  est  eius  aceti  et  fellis  cibatio  et  potatio.  Hic  ostensus 
est  primo  verbis,  Ps.  68,  22:  Dederunt  in  cscam  meam  fel  et  in  siti  mea  potaverunt  me  aceto; 
secundo  figuris  in  Booz,  qui  acetum  bibens  Ruth  suadebat,  ut  biberet,  Ruth  2,  14 ;  in  Tobia, 
cuius  oculi  sunt  felle  liniti  et  aperti,  Tob.  11,  8.  Hoc  ostendit  in  lesu  impletum  Matthaeus  27, 
34  et  48  dicens,  quod  fuit  felle  et  aceto  cibatus  et  potatus. 

Quinquagesimus  primus  actus  vitae  Christi  cst  ipsius  in  cruce  mors  et  occisio.  Hic 
dcclaratus  est  primo  verbis,  per  Isaiam  53,  12:  Tradidit  in  mortcm  animani  suam  etc;  per 
Danielem  9,  26 :  Occidctur  Christus ;  secundo  figuris  in  Abel  a  fratre  fuste  occiso,  Gen.  4,  8 ; 
in  Aaron  summo  sacerdote  mortuo,  Num.  20,  29;  in  Isboseth,  II  Reg.  4,  7.  Hoe  impletum 
est  in  lesu  in  cruce  mortuo  et  occiso,  Matth.  27,  50,  loan.  19,  30. 

Quinquagesimus  secundus  actus  vitae  Christi  est,  videlicet  eius  pro  peccatoribus  mortis 
susceptio  et  immolatio.  Hic  ostensus  cst  primo  vcrbis  per  Isaiam,  53,  8:  Proptcr  scelus  j)o- 
puli  pcrcussi  euvi ;  pcr  leremiam,  Thrcn.  4,  20:  Chrisfus  Doniinus  in  peccatis  nostris  captus 
est  etc ;  secundo  figura  in  luda  Machabaco,  qui  pro  libcrationc  populi  mortuus  est,  I  Mach. 
9,  18;  in  hirco,  qui  pro  peccato  immolabatur,  ct  aliis,  ut  habetur  in  Levitici  libro.  Hoc  im- 
pletum  esse  ostendit  Matthaeus  26,  2  et  45  in  lesu,  qui  dixit:  Ego  vadam  immolari  pro  vobis. 

Quinquagesimus  tertius  actus  vitae  Christi  cst  per  ipsum  nostra  facta  redemptio,  scilicet 
a  diabolo.  Hic  ostcnsus  est  primo  vcrbis,  Ps.  33,  23:  Redimct  Dominus  animas  servorum 
suorum  ctc,  Is.  63,  9:  In  dilectionc  sua  ct  in  indulgentia  sua  redcmit  cos,  et  Os.  13,  14:  De 
morte  redimam  eos,  et  de  manu  mortis  libcrabo  f'o.s;  secundo  figuris  in  Moysc,  cuius  prcce  et 


lESUS   PROPHETIS   COGNITUS.  31 

mediatione  Dominus  peccata  populi  remisit,  Ex,  32,  34.  Hoc  impletum  est  in  lesu,  cuius 
morte  reconciliati  sumus  Deo,  Rom.  5,  10. 

Quinquagesimus  quartus  actus  vitae  Christi  est  ipsius  vulneratio.  Hic  ostensus  est 
primo  verbis,  Ps.  21,  17:  Foderunt  manus  meas  et  pedes  meos,  etc. ;  secundo  figuris  in  dilecto 
vulnerato,  Cant.  4,  9;  in  Achab  rege,  quem  Syri  vulneraverunt,  III  Reg.  22,  34.  Hoc  im- 
pletum  est  in  lesu  in  sua  passione,  qui  in  pedibus,  manibus  et  latere  fuit  vulneratus,  ut 
omnes  dicunt  evangelistae. 

Quinquagesimus  quintus  actus  vitae  Christi  est  ipsius  lanceatio.  Hic  ostensus  est  primo 
verbis,  lob  16,  14  sqq. :  Circumdedit  me  lanceis  suis  et  vulneravit  lumbos  meos;  concidit  me 
vulnere  super  vulnus,  irruit  in  me  quasi  gigas ;  haec  passus  sum  absqiie  iniquitate  manus 
meae;  secundo  figuris  in  Absalom  lanceato,  II  Reg.  18,  14,  in  apertione  lateris  de  Adam, 
Gen.  2,  21,  cui  dormienti  Dominus  tulit  unam  de  costis,  in  apertione  ostii  lateris  arcae, 
Gen.  6,  16,  in  apertione  lateris  Amasae,  II  Reg.  20,  10,  in  petra  percussa  a  Moyse,  Num. 
20,  11,  de  qua  exivit  aqua.  Hoc  impletum  esse  in  lesu  ostendit  loannes  19,  34,  de  quo 
mortuo,  et  lancea  latere  eius  aperto,  exivit  sanguis  et  aqua. 

Quinquagesimus  sextus  actus  vitae  Christi  est  sanctorum  patrum  a  manu  diaboli  iibe- 
ratio.  Hic  ostensus  est  primo  verbis  per  Isaiam  19,  20:  Clamabunt  ad  Dominum  a  facie 
tribulantis,  et  mittet  eis  salvatorem  qui  liberet  eos;  et  per  Zachariam  9,  11:  Tu  autem  in 
sanguine  testamenti  tui  liberasti  vinctos  de  lacu  etc. ;  secundo  figuris  in  Abraham,  qui  debel- 
lavit  reges  et  reduxit  captivitatem,  Gen.  14,  15  sqq.;  in  David,  qui  liberavit  populum  de 
manu  Amalecitarum,  I  Reg.  30,  19,  et  de  manu  Philisthiim,  II  Reg.  21,  15,  et  de  manu 
Goliath,  I  Reg.  17,  49  sq.  Hoc  impletum  est  in  lesu,  qui  descendit  ad  inferos,  portas  aereas 
confringendo  captivam  duxit  captivitatem  ^. 

Quinquagesimus  septimus  actus  vitae  Christi  est  diaboli  subiugatio.  Hic  ostensus  est 
primo  verbis,  Ps.  3,  13:  Percussisti  caput  de  domo  impii,  et  Is.  51,  9:  Nunquid  non  tu  per- 
cussisti  superbumf  secundo  figuris  in  losue,  6,  21,  qui  cepit  lericho  et  regem  eius;  in  Saul, 
qui  cepit  Agag  regem  Amalec,  I  Reg.  15,  8.  Hoc  impletum  esse  in  lesu  ostendit  loannes 
evangelista,  Apoc.  20,  2,  qui  cepit  diabolum,  qui  et  Satanas  etc. 

Quinquagesimus  octavus  actus  vitae  Christi  est  eius  sepelitio.  Hic  ostensus  est  primo 
verbis  Moysi,  Deut.  21,  22  sq.:  Suspensus  in  patibulo  eodem  die  sepelietur ;  et  lob  21,  32: 
Ipse  ad  sepulchrum  ducetur;  seeundo  figuris  in  losia  cum  fletu  sepulto,  II  Esdr.  1,  31  sq. ; 
in  lona,  qui  tribus  diebus  stetit  in  ventre  ceti,  lon.  2,  1.  Hoc  impletum  esse  in  lesu  ostendit 
Matthaeus  28,  6,  qui  sepultus  stetit  tribus  diebus  in  sepulchro. 

Quinquagesimus  nonus  actus  vitae  Christi  est  ipsius  resurrectio.  Hic  declaratus  est 
primo  verbis  per  Isaiam  11,  10:  Et  erit  sepulchrum  eius  gloriosum ;  per  psalmistam  15,  10:  Non 
derelinques  animam  meam  in  inferno  nec  dabis  sanctum  tuum  videre  corruptionem ;  secundo 
figuris  in  lacob,  qui  dormivit  usque  mane  et  lapidem  erexit,  Gen.  28,  16,  18;  in  Samsone, 
qui  dormivit  usque  ad  noctis  medium,  lud.  16,  3.  Hoc  impletum  est  in  lesu,  quia  tertia  die 
a  mortuis  resurrexit,  Matth.  28,  6,  et  loan.  20,  9  sqq. 

Sexagesimus  actus  vitae  Christi  est  eius  ad  caelos  ascensio.  Hic  ostensus  est  primo 
verbis,  Ps.  46,  6:  Ascendit  Deus  in  iubilatione,  et  Dominus  in  voce  tubae;  et  Ps.  67,  34: 
Ascendit  super  caelum  caeli  ad  orientem;  et  Michaeas  2,  13:  Ascendit  iter  pandens  ante  eos ; 
secundo  figuris  in  Elia,  qui  ascendit,  IV  Reg.  2,  1 ;  in  Moyse,  qui  ascendit  montem,  Ex.  24, 
13.  Hoc  impletum  esse  in  lesu  ostendit  Marcus  ultimo,  19;  et  Lucas  ultimo,  51  et  Actuum 
1,  9  sq. 

Sexagesimus  primus  actus  vitae  Christi  est  eius  ad  Patris  dexteram  consessio.  Hic  ostensus 
est  primo  verbis,  Ps.  109,  1:  Dixit  Dominus  Domino  meo:  sede  a  dextris  meis;  secundo 
figuris  in  Salomone,  qui  sedit  in  solio  David  patris  sui,  I  Par.  29,  23 ;  in  lonadab,  qui  sedit 

»  Epli.  4,  8. 


32  FRUCTUS   I   —   PARS   PRIMA. 

in  curru  cum  Ichu,  rege  Israel,  IV  Keg.  10,  16.  Hoc   dicit  impletum  Marcus  ultimo,  19  in 
lesu,  qui  sedet  a  dextris  Dei. 

Sexagesimus  secundus  vitae  Christi  actus  est  Spiritus  sancti  super  sanctos  apostolos 
emissio.  Hic  ostensus  est  primo  verbis,  Ps.  103,  30:  Emitte  spiritum  tuum  etc;  per  Eze- 
chielem  36,  26;  Dabo  vobis  spiritum  novum  etc. ;  per  loelem  2,  28;  Effundam  de  spiritu 
meo  etc;  secundo  figuris  in  Moyse,  de  cuius  spiritu  Deus  accepit  et  septuaginta  duobus 
senioribus  dedit,  Num.  11,  25,  et  de  nube,  quae  replevit  totam  terram,  III  Reg.  18,  44  sq. 
Hoc  efFecisse  lesum  loannes  evangelista  dicit,  20,  22,  quod  lesus  insufflavit  in  apostolos. 
dicens;  Accipite  Spiritum  sanctam. 

Ultimus  vitae  Christi  actus  est  ad  iudicium  descensio.  Hic  est  ostensus  primo  verbis, 
Ps.  7,  12:  Deus  iudex  iustus,  et  Ps.  61,  13:  Reddes  unicuique  iuxta  opera  sua;  et  per  Da- 
nielem  7,  10:  Tudicium  sedit,  et  libri  aperti  sunt;  et  per  Isaiam  3,  14;  Dominus  ad  iudicium 
veniet  cum  senioribus  etc;  et  per  loelem  3,  2:  Congregabo  omnes  in  valle  losaphat;  secundo 
figuris  in  Moyse,  Ex.  18,  13,  qui  sedit  iudicare  populum;  in  Daniele,  qui  iudicavit  iudices, 
Dan.  13,  49  sqq.;  in  Salomone,  qui  iudicium  fecit,  III  Reg.  3,  28.  Hoc  impletum  esse  in 
lesu  ostendit  Matthaeus  ultimo,  18 :  Data  est  mihi,  inquit  lesus,  omnis  potestas  in  caelo  et  in 
terra,  et  loannes  5,  27 :  Dedit  ei  Pater  potestatem  iudicium  facere. 

3.  Praefatis  ergo  apparet  tam  verbis  quam  figuris,  quomodo  lesus  Christus  fuit  patribus 
ostensus  et  declaratus,  quod  erat  probandum.  Pro  declaratione  primae  partis  conformitatis, 
quae  dicit:  lesus  prophetis  cognitus,  multa  verba  et  figurae  sunt  in  praedictis  omissa;  quia 
nimis  prolixum  esset  opus,  et  per  iam  dicta  et  posita  de  aliis  potest  faciliter  iudicari.  Verum 
quia  prolixe  sunt  posita,  ad  brevitatem  reducendo  iam  dicta,  in  figuris  specialiter,  lesus  est 
prophetis  declaratus,  ut  iam  patuit;  in  losia  nuntiatus,  III  Reg.  13,  2;  nominatus  in  Ismael, 
Gen.  16,  15;  natus  in  Obed  cum  gaudio,  Ruth  4,  17;  amatus  a  Domino  in  Salomone,  II  Reg. 
12,  24;  veneratus  in  losaphat,  II  Par.  17,  5  sqq.;  circumcisus  in  patribus,  los.  5,  2  sqq.; 
oblatus  in  Samuele,  I  Reg.  2,  21;  fugatus  in  lephte,  lud.  11,  3;  tentatus  in  lob,  1,  12  sqq.; 
baptizatus  in  Naaman,  IV  Reg.  5,  14;  persecutus  in  David,  I  Reg.  19,  1  sqq. ;  consecratus 
Domino  in  Amasia,  II  Par.  17,  16;  conversatus  in  Onia,  Eccli.  50,  1  sqq.;  sociatus  apostolis 
in  lehu,  IV  Reg.  9,  6  sqq. ;  divulgatus  in  losue,  6,  27 ;  legem  docuit  in  Esdra,  II  Esdr.  8,  2 
sqq. ;  mira  fecit  in  Moyse,  Ex.  7,  10  sqq. ;  calumniatur  in  Achimelech,  I  Reg.  22,  13  sqq.; 
insidiatur  in  Daniele,  6,  4  sqq. ;  contemnitur  in  Gedeone,  lud.  8,  6  sqq.;  zelat  in  Phinees, 
Num.  25,  ''  et  11;  confortat  in  Caleb,  Num.  13,  21;  voluntatem  Dei  facit  in  Abraham,  Gen. 
22,  3  sqq.;  orat  in  Ezechia,  IV  Reg.  21,  3  sqq.;  suos  diligit  in  Nehemia,  II  Esdr.  1,  4  sqq. ; 
futura  pandit  in  Isaia,  1,  1  sqq. ;  sacrificium  offert  in  Melchisedech,  Gen.  14,  18;  venditur 
in  loseph,  Gen.  39,  1;  proditur  in  Amasa,  II  Reg.  20,  16;  capitur  in  Tobia,  1,  2;  ligatur 
in  Samsone,  lud.  16,  8  sqq.;  accusatur  in  Naboth,  III  Reg.  21,  13;  velatur  facie  in  Aman, 
Esth.  7,  8;  irridetur  in  Eliseo,  IV  Reg.  2,  23;  spoliatur  in  leremia,  ler.  38;  caeditur  in 
in  Michaea  (a),  III  Reg.  22,  24  sqq. ;  vilipenditur  in  Abimelech,  lud.  9,  53;  crucis  lignum 
baiulat  in  Isaac,  Gen.  22,  6;  suspenditur  in  serpente,  Num.  21,  8  sq;  Deum  placat  in  Aaron, 
Num.  16,  48;  genus  humanura  libcrat  in  Noe,  Gen.  7,  1  sqq.;  occiditur  in  Abel,  Gen.  4,  8; 
lanccatur  in  Absalom,  II  Reg.  18,  44;  latus  aperitur  in  Adam,  Gen.  2,  21;  hostes  dciicit  in 
Aod,  lud.  3,  15  sqq. ;  sepelitur  in  lona,  1,  15;  desccndit  ad  inferos  in  Habacuc,  Dan.  ultimo, 
35;  surrexit  mane  in  lacob,  Gen.  28,  16;  ascendit  in  Elia,  IV  Reg.  2,  11.  Et  sic  succinctc 
apparet  iam  dictis  declarata  prima  pars  primi  fructus  ct  conformitatis  de  beato  Francisco 
et  Christo. 

licstat  nunc  succincte  secundam  partem  frucfus  et  conformitatis  I  declarare,  videlicel: 
Franciscus  declaratur. 


(a)  Codex  caeditur  in  Ezecliiele,  af/ti(/ilur  in  Michaea. 


FRANCISCUS   DECLARATUR.  33 


Secunda  pars  istius  j^riini  frucfus  ct  conformitatis  cst  liic: 
Franciscus  declaratur. 

Expositio. 

\.  Declarnla  prirna  parle  friictus  primi  et  coiiformitatis,  quae  fiiit  dc  Christo,  reslat 
consequenler  secuiidam  partcm  ipsius   enodarc,  vidclicet  Franciscus  declaratur.  Pro  S 
cuius  evidenlia  est  nolandum,  quod,  cum  diclum  sit  per  Amos  supra  aliegatum  \  quod 
Deus  non  faciet  verbuni,  nisi  revelaverit  secrelum  simm  ad  servos  suos  iiroplielas, 
quo  prophetae  verho   innuitur,  si  Deus   nou   faciet  verbum,  muito   magis  nec  opus 
inirabile,  de  quo  sanctos  non   informet  prophetas,  unde  argumeiilum   evidenter  ac- 
cipitur,  quod   multi   sancli,   etsi   nohis  non   pateat,  per   ora    prophetarum  expressi  lO 
fuere  mundo  atTuturi,  et  praecipue,  qui  capili  perfeclionis  virtuosius  cohaesorunt;  de 
quibus  satis  aperte  Dominus  affuturis  praedixil;  sicul  patel  de  Isaac,  Gen.  18,  10  sqq.; 
de  Samsone,  lud.   13,   7;  de  losia,   III  Reg.  13,  2;   de  loanne  Baplisla,  Luc.  1,  13; 
quibus  innuil  et  de  aliis  praedixisse,  qui  talibus  simiies  perfectione  fuerunt  et  forte, 
loanne  Baptista  exceplo,  gratia  poliores  et  sanctitate  illuslriorcs;  Virgo  enim  Maria,  15 
etsi  in  sacro  eloquio  nou  habeatur,  quod  nascenda  nuntiata  fuerit  per  angelum,  quia 
privilegia  gratiarum  aliis  concessa  ab   ipsa  non  sunt  removenda,  immo  potius  per 
quandam  supereminenliam  attribuenda,  dehet  tamen  firmiter   teneri   et  credi  [quod] 
sic;  el  consequenter  de  aliis  sanctis,  ulpole  de  beato  patre   nostro  Frnncisco  tam 
conformiter  Chrisio  similato  et  per  ipsum  Christum  tam  excellenler  supra  alios  sanctos  20 
sublimato,  est  certe  pie  credendum,  quod  tam  valiciniis  prophetarum,  quam  figuris 
sanctorum,  quibus  fuit  conformis  morihus  et  gratia,  exstitit  verldice  declaratus;  prout 
haec  secunda  pars  huius  primi  fructus  et  coiiformitalis  declarare  inlendit  et  proponit 
dicens,  quod  Franciscus  ad  instar  Christi  luit  declaratus  aenigmatihus  et  prophetarum. 
eloquiis;  et  quia  hoc  supposiluin   hahet  duas  partes,  prima  est:  quod  bealus  Fran-  25 
ciscus  fuil  figuris  declaralus,  secunda,  quod  valiciniis  prophetarum,  ideo  primo  de 
prima  videndum  el  sic  demum  de  secunda.  Quibus  declaratis   patebit,  quomodo  in- 
telligatur  haec  secunda  pars  primi  fructus  et  conformitatis. 

2.  Quod  enim  heatus  Franciscus /?9wa/z/s  fuerit  et  exstiterit  in  veteri  teslamento, 
expresse  asserit  abbas  loachim  in  exposilione  leremiae;  sic  el  CyrWlns  cremila  montis  30 
Carmeli,  ut  in  expositione  secundae  partis  patebit*.  Insuper  cum  beatus  Frnnciscus  fue- 
ril  similis  patriarchis  filiorum  sanclorum  muitiplicatioue,  prophetis  iu  futurorum  cogni- 
lione,  aposlolis  muudi  conteinptu  el  despeclione  et  saucli  evangelii  observantia,  marty- 
ribus  desiderio,  confessoribus  vilae  austeritale,  docloribus  populi  eruditione,  virginibus 
sui  corporis  inlegerrima  puritate,  et  aliis  iustis  iuslitiae  et  sanctitalis  perfcctione,  ut  33 
de  his  omnibus  clare  infra  dicetur,  merito  per  figuras  prophetarum,  immo  verius  per 
ipsos  patriarchas,  prophetas,  apostolos,  martyrcs,  confessores,  doctores  et  virgines  ac 
alios  iustos  habet  figurari.  Et  sic,  generaliter  loquendo,  potest  dici,  quod  ipse  beatus 
Franciscus,  cum  fuerit  similis  Adae  in  creaturarum  dominio,  Abel  iu  puritate,  Enos 
in  devotione,  Henoch  iu  sursum   elevalione,  Noe  in   iustitia,  Abrahae  in    obedientia,  40 


»  Am.  3,  7.    —    *  Cfr.  infra  pag.  45. 
Analecla  —  Tom.  IV. 


34  FRUCTUS  I  —  PARS  SECUNDA. 

Fsaac  in  niedilalioiic,  lacob  in  solliciliulinc  (a),  losepli  in  sui  praescrvaliono,  iMoysi  in 
mansucUiflinc,  Aaron  in  cxhorlantlo,  Pliinces  in  zclo,  losue  in  condicUi  viUorum, 
San^soni  in  tiaemonum  supcraUone,  Icplilc  in  cordialilale  (b),  Gcdconi  in  proposiU  con- 
slanlia,  Samueli  in  Domini  scrviUile,  David  in  humiliUilc,  Salomoni  in  sensu  el  spi- 
5  ritus  prudcnlia,  Eliae  in  verho,  Eliseo  in  mundi  conlemplu,  lonadab  filio  Rcchab 
peregrine  liic  manendo,  Isaiae  in  fuUirorum  cognitione,  leremiae  in  proximorum  com- 
passionc,  loh  in  paUenlia,  Tohiae  in  misericordia,  Ezechieli  in  conlemplalioiie,  Daiiieli 
in  viUic  austerilalc,  Michaeae  in  diccnda  verilate,  Petro  in  fervore,  loanni  in  amore 
ad  ChrisUim,  loanni  BapUstae  in  sui   tlespecUone,  lacoho  in   oralione,  Barlholomaeo 

10  jn  paupertatis  dilecUonc,  Paulo  in  discursu  ct  aliis  iustis  in  opcrum  perlcctione, 
Chrisli  iinilatione  et  divinorum  praeceptorum  el  coiisiliorum  custoditionc;  quarc 
lypis  et  figuris  omnium  lalium  habel  generaliler  figurari.  Et  si  talium  figuris  habel 
hic  sanctus  figurari,  mullo  fortius  per  figuras  inanimatorum,  utpole  per  solem, 
lunam,  slellas  et  huiusmodi ;  ac  etiam  per  animam  vcgelalivam  (c),  sicut  per  arhorcs, 

15  olivam,  ccdrum,  cypressum  el  huiusmodi,  necnon  per  animalia  irrationalia,  vidclicet 
per  ovem,  columbam,  et  sic  de  aliis  et  hoc,  si  considerentur  in  ipso  quoad  virtulcs 
per  Deum  actitata;  quia  enim  fuit  lotns  exemplaris,  fuit  sol;  quia  humilis,  columha; 
quia  pacis  nuntius,  oliva,  el  sic  de  consimilibus.  Quare  ratione  virtulum  et  graliarum 
pcr  talia  potest  generaliter  figurari;  verumtamen  in  ordine  seraphico  ut  in  supremo 

20  omnis  perfectio  rcluceat  inferiorum  ordinum,  quare  beatus  Franciscus,  cum  ipsis  se- 
raphim  similis  fuerit  in  praesenti  el  nunc  sit  in  gloria,  per  ipsos  et  eorumdem  figuras 
et  consequenter  omnium  inferiorum  ordinum,  scilicet  cherubim,  thronorum,  domina- 
tionum,  virtutum,  potestatum,  principaluum,  archangelorum,  angelorum  figuras  potest 
designari  el  figurari.  Et  sic  patet,  qualiler  quidem  gcneraliter  per  iam  dicta  beatus 

25  Franciscus  habet  figurative  et  lypice  generaliter  declarari.  Aliter  potesl  beati  Fran- 
cisci  figuratio  ostendi,  ut  actibus  vitac  eius  singulis,  de  qiiibus  eril  sermo  ordinale 
et  non  ordinalc,  in  scqucntibus  figurae  debitac  applicentur. 

5.  Sit  ergo  vilae  bcaU  Francisci  primus  actus,  videlicel  eius  ad  mundum  a  Deo 

dcstinatio.  Hunc  figuravit  loscph  missus  a  patre  ad  fratres  suos  visitandos,  Gen.  57, 

30  43  sq. ;  et  Isaias,  G,  8:  Ecce  ego,  mitte  me;  lonas  in  Niniven  missus  a  Deo,  lon.  4,  2. 

Secuiidus  aclus  eius  cst  ortus  laetificatio;  nalus  est  laclantibus  mullis,  ul  patcbit 

conformitale  el  fructu  III.  Hunc  figuravil  Isaac  natus  cum  risu  et  gaudio  palris  el 

matris,  Gcn.  21,  6,  8;  Obed  cum  gaudio  Noemi  orlus,  Ruth,  4,  15. 

TerUus  actus  est  beati  Francisci  angclo  in  spccic  percgrini  ostensio,  de  quo  infra 
35  dicelur.  Ilunc  figuravit  Samuel  oblatus  et  oslensus  Ileli,  I  Reg.  1,  25;  3,  4  sqq. 

Quartus  aclus  est  bcati  Francisci  captio;  fuit  cnim  captus  a  Perusinis  cum  multis 
aliis  suis  civibus  et  positus  in  carccre,  quibus  beatus  Franciscus  servivit,  el  specialiter 
uni  militi '.  Ilunc  figuravit  loseph  caplus  ct  positus  in  carccribus,  Gen.  39,  20,  qui  aliis 
concaptivis  servicbal;  Tobias,  tjui  idipsum  fccll  caplus  ct  in  capUvilate  posilus,  Tob.  1,5. 
40  QuinUis  aclus  beati  Francisci  cst  a  patrc  ct  fratrc  ct  aliis  civibus  persecuUo,  ul 
patct  II  "^  partc  cius  Leqendac  maioris.  Ilunc  figuravit  Iosc|)h  a  fratribus  pcrseculus, 


(a)  As  solitudine.  —  (t)  Edd.  credulitate,  —  (c)  As  animata  vegetativa. 


»  Cfr.  II  Ccl.  1,  1.   —   »  C.  2  n.  2. 


FRANCISCUS   DECLAEATUE.  35 

Gen.  37,  18  sqq.;  lephte  eiccUis  («)  a  suis,  Iud.  H,  2;   David   persecuUis  a  Saul, 
I  Reg.  19,  1  sq. 

Sextus  aclus  beati  Francisci  est  ad  pauperes  compassio  el  servitium;  nam  libenter 
Dei  amore  dabat  pauperibus  et  abiectis  serviebat.  Hnnc  figuravit  lob,  51,  52;  et 
Tobias  1,  19;  el  Abraham  iavans  pcdes  et  scrviens  pcrcgrinis,  Gen.  18,  4  sq.  S 

Seplimns  actus  est  bcali  Francisci  dcvolio;  ibat  per  ecclcsias  visitando  cl  orando, 
sicul  patuit  in  ecclesia  sancli  Damiani,  in  qua  Cbrislus  fuit  ei  locutus.  Hunc  figuravit 
Tobias,  1,  6,  qui  ibat  lerusalem  ad  lemplum  Domini;  lacob  qui  erat  vir  simplex, 
habitans  in  tabernaculis,  Gen.  25,  27,  qui  vadens  in  Mesopotamiam  vidit  Dominum 
innixum  scalae,  Gcn.  28,  13.  10 

Octavus  actus  est  beali  Francisci  omnium  mundanorum  abdicatio,  qui  uihil,  ul 
peregrinus,  voluil  habere  proprium.  Hunc  figuravit  lonadab  et  filii  Rechab,  qui  semper, 
ut  peregrini,  in  lentoriis  habilare  voluit  nec  domum  habuit  nec  erexit,  ler.  35,  10. 

Nonus  actus  est  Irium  ecclesiarum  reparatio,  scilicet  sancti  Damiani,  sancti  Pclri 
et  beatae  Virginis.  Hunc  figuravit  Beseleel  et  Ooliab,  qui  fecerunt  Domini  tabcrnaculum,  15 
Ex.  36,  8  sqq. ;  Salomon,  qui  aedificavit  lemplum  nomini  Domini,  III  Rcg.  6,  1  sqq. 

Decimus  actus  est  Domini  bealo  Francisco  apparitio;  nam  pluries  ei  Dominus 
apparere  dignalus  est,  ut  infra  dicetur.  Hunc  figuravit  Abraham,  Noe,  lacob,  Isaac, 
Moyses,  el  sic  de  aliis,  quibus  Dominus  apparere  est  dignatus,  ut  patet  in  serie 
sacrae  scripturae.       ■  20 

Undecimus  actus  est  vitae  evangelicae  a  beato  Francisco  susccplio.  Hunc  figu- 
raverunl  omnes  apostoli  simul  et  sigillatim,  et  spccialitcr  beatus  Paulus,  qui  gratia 
et  imitatione  perfectus  aposlolus  est  factus,  Gal.  1,  12  sqq.;  de  apostolis  habes  Mat- 
thaei  49,  27  sqq. 

Duodecimus  aclus  est  beali  Francisci   a  diabolo   tcntatio   in  eremitorio  de  Sar-  25 
teano  '  et  in  aliis  locis.  Hunc  figuravit  David  tentalus,  II  Reg.  ultimo,  10  sqq. ;  lob, 
1,  15  sqq. 

Decimus  tertius  actus  est  beati  Francisci  socialio  et  fecundatio  quoad  fratrum 
multitudinem.  Hunc  figuravit  lacob,  qui  habuit  duodecim  filios,  Gen.  29,  32  sqq. ;  30,  5 
sqq.;  David,  II  Reg.  5,  15;  filii  Israel^  qui  multiplicnii  sunt  nimis,  Ex.  1,  7.  30 

Decimus  quartus  actus  est  beati  Francisci  regulatio  et  eius  ieiunaUo  pro  re- 
gulae  susceptione.  Hunc  figuravit  Salomon,  Eccle.  ultimo,  10,  qui  scripsit  sermones 
rectissimos  et  veritate  plenos;  Moyses,  qui  in  monte  ieiunavit  quadraginla  diebus  ct 
quadraginla  noctibus,  ut  legem  Domini  mereretur  accipere  ^ 

Decimus  quintus  actus  est  beati  Francisci   praedicatio.   Hunc   figuravit  Isaias,  35 
58,  1,  cui  dictum  est:  Clama^  ne  cesses  etc. ;  sequitur:  Annunlia  populo  meo  scelera 
eorum  et  domui  lacob  peccata   eorum;  loannes   Baptisla,  qui  praedicabal  dicens: 
Poenitentiam  agite,  Matlh.  5,  2;  Franciscus  enim  mandato  apostolico  poenitentiam 
praedicavit. 

Decimus  sextus  actus  est  beaU  Francisci  Thau  ^  dilectio  et  passionis  Christi.  Hoc  40 
signum  pater  amavit  et  suis  lilteris,  quas  miltebat,  apponebat  pro  signo  *.  Hoc  signo 


(a)  As,  N,  R  et  edd.  captus. 


'  Bonav.  Leg.  mai.  c.  5  n.  4.  —  ^  Ex.  24,  18.   —  '  Cfr.  Hieron.  Epist.  30  n.  5.   —  *  Bonav. 
Leg.  mai.  c.  4  n.  9;  miraciila,  g  10  n.  7. 


36  FEUCTUS   I   —   PARS   SECUNDA. 

bealuni  Franciscum  adornalum  in  facie  vidil  fraler  Pacificus  *,  el  dc  Clirisli  passione 
bealus  Franciscus  fralribus  sacpius  faciebal  scrmonem.  Hunc  figuraUim  declaravil 
Ezccbiel  9,  2,  per  virum,  qui  babebal  alramentarium  scriytoris  ad  renes,  (jui  si- 
gnabal  'ihaii  super  frontes  virorwn  plangcnlium  el  dolenlium,  vidclicel  Domini  pas- 

S  sioncm;   cl  lalcs  sic  signali  ab  ullione  morlis  exlremae  liberabanlur  cl  praeserva- 
banlur. 

Deeimus  seplimus  aclus  esl  beali  Francisci  crucifixi  meditalio;  in  nullo  enim 
Franciscus  didiceral  gloriari,  nisi  in  cruce  Domini  Jesu  Chrisli'\  el  nil  sciebal  nisi 
Cbrislum  pauperem  et  crucifixum.  Hunc  praefiguravii  serpenlis  inspcclio  a  Moyse  el 

10  populo,  Num.  21,  9,  cuius  allenlionc  a  morsibus  serpcnlum  populus  libcrabalur; 
Gedeon,  dum  baculo  purgat  trilicum,  hid.  G,  11;  Moyscs,  dum  tenet  virgam  Dei  in 
manu  sua,  Ex.  4,  2;  Daniel,  dum  arborem  excellentissimam  cernil  positam  in  medio 
lerrae,  Dan.  4,  7  sqq. 

Decimus  oclavus  actus  est  fratrum  a  beato  Francisco  ad  praedicandum  missio  el 

15  destinatio.  Hunc  figuravil  losapbal,  qui  plures  de  principibus  suis  misit,  ul  docerent 
populum,  n  Par.  17,  7  sqq. ;  Ezecbias,  qui  misit  ad  omnem  Isracl,  ut  venirenl  in 
domum  Domini,  II  Par.  30,  \. 

Decimus  nonus  actus  est  beati  Francisci  transformatio,  videlicet,  (juando  apparuit 
in  curru  transfiguralus  fratribus  ^  Hunc  praefiguravil  Elias  in  curru  igneo  ascendens 

20  in  caelum,  IV  Reg.  %  \\. 

Vigesimus  actus  est  aliorum  a  bealo  Francisco  informalio;  mulloties  fratres  do- 
cebat  et  alios  et  plures  scripsil  epislolas.  Hunc  pracfiguravit  Esdras,  qui  pa7'avil  cor 
suu7n,  ut  investigaret  legem  Domini,  ut  faceret  et  doceret  in  Israel  praeceptwn  et 
iudicium,  I  Esdr.  7,  10. 

25  Vigesimus  primus  aclus  est  fralrum  a  beato  Francisco  ad  gencrale  capilulum 
congregalio,  ubi  fuerunt  ultra  quinque  millia  fratrum  *.  Hunc  figuravit  losue,  congre- 
gando  omnes  filios  Israel  in  Sicbem,  los.  24,  l;Esdras,  congregando  populum  quasi 
virum  unum,  I  Esdr.  3,  1. 

Vigcsimus  secundus  actus  est  beali  Francisci  vilis  induitio.  Hunc  figuravit  Isaias 

30  malc  indulus  et  discalcealus  eundo  et  nudus,  Is.  20,  2. 

Vigcsimus  lerlius  aclus  cst  bcali  Francisci  suis  longe  distantibus  praesenlalio,  sicul 
fratribus  in  capitulo  Arclatensi,  praedicanle  bcalo  Anionio  dc  litulo  crucis  \  Ilunc 
figuravil  Eliseus  se  praesentem  exbibendo  ministro  suo  Giezi,  IV  Rcg.  4,  51 ;  Ezecbiel, 
spiritu  Iranslalus  in  lerusalem,  Ezecb.  8,  3,  et  tamen  eral  corpore  in  Babylonc. 

35  Vigesimus  quarlus  aclus  esl  beali  Francisci  miraculorum  opcralio;  fecil  enim 
multa  miracula,  ul  infra  palcbil.  Hnnc  figuravil  Moyses  mirabilia  faciendo,  Dcul.  ul- 
limo,  11,  12  et  Ex.  7,  9  sqq.;  Elias  et  Eliseus,  III  Reg.  17,  C  sqq.,  cl  IV  Reg.  5, 
20  sqq.,  4,  6  sqq.,  5,  14. 

Vigcsimus  quintus  actus  esl  beati  Francisci  zclus  ct  ad  auimas  dilcctio;  fervide 

'io  animas  Cbrisli  sanguine  rcdcmplas  zclabat.  Ilunc  figuravit  Pbinces  pro  Deo  zelando 
ct  populo  Domini  ";  Elias,  qui  dixit,  III  Reg.  19,  10:  Zelo  zelatus  sum  pro  Domino 
Deo  cic;  David,  qui  volebat  mori  pro  filio  advcrsario,  II  Rcg.  18,  53;  Moyscs,  qui 
volebal  dclcri  de  libro  viventium  pro  populo,  Ex.  52,  52;  sic  ct  Paulus,  Rom.  9,5. 


'  Cfr.  11  Ccl.  3,  49  ct  IJonav.  1.  c.   —  ^  Gal.  6,  U.   —   M  Ccl.  M ;  IJonav.  1.  c.  c.  -i  n.  4- 
—  *  Bonav.  I.  c.  c.  4  n.  10.  —   M  Ccl.  48;  nonav.  1.  c.  13  n.  10.  —  "  Nuni.  25,  13. 


FRANCISCUS   DECLARATUR.  37 

Vigesimus  sexdis  acUis  esl  beali  Francisci  sublevalio,  scilicct  iu  oralione  (a),  el  hoc 
menlis  excessu  el  corporis,  ul  inferius  palcbil.  Hunc  praefiguravil  scilicet  Moyses 
ascendenilo  montem  Sinai,  Ex.  19,20;  Balaam,  quem  duxit  Balac  ad  excelsa  Phasga, 
Num.  23,  14;  lacob,  qui  ascendit  Belhel,  Gen.  28,  H. 

Vigesimus  seplimus  actus  est  beatl  Francisci  assidua   oratio,  cui  semper  eral  5 
intentus.  Hunc  figuravit  Moyses  orando  in  monte,  Ex.  32,  H  et  Num.  H,  11  et21,  7; 
David,  II  Reg.  7,  18  sqq.;  Manasses,  II  Par.  33,  13,  qul  a  Domino  fuit  exaudilus;  Nehe- 
mias,  1,  5  sqq. ;  Daniel,  ([ui  ter  in  die  flectendo  genua  orabat,  Dan.  6,  10;  ludas  Ma- 
chabaeus,  I  Mach.  4,  10. 

Vigesimus  oclavus  aclus  est  beati  Francisci  lacrymatio;  mullum  enim  in  lacrymis  10 
abundabat  in  orando  et  dominicam  passionem  plangendo,  adeo  ut  nil  quasi  videret '. 
Hunc  beati  Francisci  fletum  figuravit  Ezechias,  qui  flevit  amare,  IV  Reg.  20,  3;  Esau, 
qui  per  flctum  obtinuit  bencdiclioncm,  Gen.  27,  38. 

Vigesimus  nonus  aclus  est  beati  Francisci  cantici  angclici  auditio,  quando  infirnius 
sibi  citharoedus  apparuit,  cuius  cantu  et  sono  sibi  consolationem  corporalem  et  men-  15 
lalem  recepit  ^.  Hunc  figuravit  Isaias,  qui  audivit  diios  seraphim  dicentes:  Sanctus, 
smiclus,  sanctus  etc,  Is.  6,  3;  Ezechiel,  3,  12,  qui  audivit  vocem  commolionis  ma- 
guae  dicentem:  Benedicta  gloria  Domini. 

Trigesimus  aclus  est  a  beato  Francisco  pauperlatis  desponsatio  ct  acceptatio  ^ 
Hunc  figuravit  Tobias,  qui  dixit  filio  suo,  4,  23:  Pauperem  vitarn  gerimus ;  Booz,  qui  20 
Ruth  pauperem  dcsponsavit,  Ru(h.  4,  13;  Assuerus  Eslher,  Esth.  2,  18. 

Trigesimus  primus  actus  cst  beati  Francisci  humiliatio;  fuit  enim  prae  aliis  hu- 
millimus.  Hunc  figuravit  David,  qui  dixit,  Ps.  37,  9:  Humiliaius  sum  nimis;  Achab, 
qui  se  humiliavit  Domino,  III  Reg.  21,  29. 

Trigcsimus  sccundus  actus  est  beati  Francisci  sui  despectio;  ab  omnibus  volebat  25 
despici  ct  contemni.  Hunc  figuravit  Abraham,  Gen.  18,  27,  qui  dixit:  Ego  sum  vermis 
et  cinis;  David,  qui  dixit,  Ps.  21,  7:  Ego  sum  vermis  et  7ion   komo  etc,  et  II  Reg. 
7,  18  dixit:  Quis  sum  ego,  Domine? 

Trigesimus  lerlius  actus  est  beati  Francisci  spiritus  propheliae  perceplio;  habuit 
enim  spiritum  prophelicum,  sicut  infra  mullis  docebitur  exemplis,  Hunc  figuraverunt  30 
omnes  prophelae,  Samuel,  David,  Isaias,  leremias,  el  sic  de  aliis. 

Trigcsimus  quartus  actus  est  beati  Francisci  cordinm  inspeclio ;  nuiltorum 
secrela  cordium  agnovit.  Hunc  figuravit  lacob  videndo  cor  Laban,  Gen.  31,  31 ; 
Eliseus  videndo  cor  Giezi,  IV  Reg.  5,  26;  Petrus  videndo  cor  Simonis  magi, 
Acl.  8,  21.  35 

Trigesimus  quinlus  actus  est  beati  Francisci  in  mari  praedicatio,  quando  stando 
in  navicula  Gaietae  populis  praedicavit  *.  Himc  figuravil  Moyses  in  mari  rubro  slando 
et  mirabilia  operando,  opere  praedicabal  Dei  magnalia,  Ex.  14,  20  sqq. ;  sic  losuc 
faciendo  stare  saccrdotes  cum  arca  in  medio  lordanis,  los.  3,  14  sqq. 

Trigesimus  sexlus  actus  est  a  bealo  Francisco  diaboli  expulsio  a  civilate  Arelii  ®  io 
et  aliis  hominibus.  Hunc  figuravit  angelus  Raphael,  i\i\\  a  Tobia  el  cius  uxore  dae- 


(a)  Edd.  monte. 


1  Bonav.  I.  c.  c.  5  n.  8.  —  ''   II  Cel.  3,  66;  Bonav.  1.  c.  c.  5  n.  H.  —  ^  Cfr.  II  Ccl.  3,  I. 
*  Bonav.  I.  c.  c.  12  n.  6.  —  ^  Bonav.  1.  c.  c.  6  n.  9. 


38  FRUCTUS   I   —   PARS   SECUNDA. 

moMciii  ropulil,  Tob.  8,  5;  Davitl,  qui  dc  arcc  lciusalcm  cxpulil  lchusacum,  11  Rcg. 
5,  6  s(|.;  Simcon,  qui  alicnigenas  cxpulil  ab  arcc  Siou,  1  Macli.  1."),  47  s(\(\. 

Triiiesimus  se[)limus  aelus  beali  Frauci.sci  esl  aquae  iii  viuum  conversio  '.  lluuc, 
clsi  non  rucril  praeliguralus  ()uaulum  ad  colorcm,  praefiguravil  quaulum  ad  saporem 
5  aqtias  Mara  dulces  reddeiido  llgiii  immissione  Moyscs,   Ex.   1o,   23;  sic  Eliscus  .sal 
|)oucudo  in  aquas  in  saporem  bouum  converlil  ct  sauilalcm,  IV  Rcg.  2,  21. 

Trigcsimus  octavus  aclus  esl  bcali  Fraiicisci  cariiis  maccralio.  Hunc  figuravil 
Elias,  qui  fuil  rigidissimus  iii  vila,  lY  Rcg.  1,  8;  JVIanasses,  qui  egil  poenilenliam 
magnam,  II  Par.  33,  12;  loaunes  Baplisla,  Mare.  1,  6. 
'^  Trigcsimus  uouus  aclus  esl  beali  Francisci  cxcmplorum  osleiisio  et  cxemplarilas. 
Hunc  dcclaravil  exemplar  posilum  iii  monle,  Ex.  25,40;  David,  iu  quem  oculi  tolius 
respicicbaut  Israel,  III  Reg.  4,  20;  caudelabrum  posilum  in  tabernaculo  Domini,  Lev.  (a); 
Simon  Oiiiae,  qui  fuit  quasi  slella  matutina^  Eccli.  50,  6. 

Qiiadragesimus  aclus  est  a  bcato  Francisco  fralrum  refeclio  et  cibalio;  de  tribus 
15  pauibus  cibavil  ullra  Irigiula  fratrcs,  et  diviua  providenlia  quinque  millia  in  quodam 
capilulo  gencrali  ^  Hunc  figuravil  Eliscus,  qui  dc  paucis  pauibus  plures  homincs  ci- 
bavit,  IV  Reg.  4,  42  sqq. 

Quadragesimus  primus  aclus  est  a  bealo  Francisco  aquae  a  petra  educlio,  sci- 
licet  iu  monte  Alvernae  (6),  quando  homini,  cuius  asello  vchcbalur,  aqiiam  oratioiie 
20  propinavit  ^  Hunc  figuravit  Moyses,  qui  bis  aquam  de  pclra  virga  pcrcutiendo  cduxil, 
Ex.  47,  6,  Num.  20,  44. 

Quadragesimus  sccundus  aclus  est  beati  Fraucisci  erga  fratres  condesceiisio;  com- 

edil  cum  fralre,  qui    dc    nocte   abslinciitia  dcficicbat  ^  et  cum  alio  infirmo  uvas  in 

viuea  ^.  Huuc  figuravit  ille  homo,  qui  recepit  lcvilem  de  moiile  Ephraim,  qui  comedere 

23  eum  coegil  et  mensam  paravit,  lud.  49,  4   sqq.;  Raguel,  qui   recepit  Tobiam  cl  ad 

manducandum  praeparavil,  Tob.  7,  9  sq. 

Quadragesimus  lertius  aclus  esl  a   beato  Francisco  mulierum  devilalio.   Hiinc 
figuravit  loscph  a  talibus  se  abslinens  {c),  Gen.  59,  42. 

Quadragcsimus  quartus  aclus  cst  bcalo  Francisco  a  Deo  lucis  traditio  et  donalio, 
30  scilicct  in  flumiiie  Padi  cl  paludibiis  ®.  Hunc  figuravit  lux  dala  filiis  Isracl  iu  Acgypto, 
Ex.  40,  23;  columna  iguis  in  nocle,  Ex.  43,  21. 

Quadragesimus  quinlus  aclus  esl  genlium  ad  bcalum  Frauciscum  devolio;  omiies 
enim  ad  ipsum  alTicicbantur  et  reverebanlur.  Huuc  figuravit  Samuel,  de  quo  dicitur 
1  Reg.  3,  20,  (piod  coynovit  universus  Israel^  quocl  fidelis  propheta  esset  Domini,  el 
33  ibidcm  dicilur,  42,  3  sqq.,  quod  homo  fuit  sancUssimus. 

Quadragcsimus  sexlus  actus  csl  a   bealo   Fraiicisco  pecuniae  detcslalio.   Hunc 
figiiravit  Petrus,  Act.  3,  6,  dicens:  Argentum  et  aurum  non  est  niihi  elc. 

Quadragcsimus  septimus  actiis  est  crcaturarum  ad   bcatum  Franciscum  alTectio 
el  subicclio;  aiiimalia  mitia  ct  immilia,  volalilia  cl  nalalilia  ad   bealum  Franci.scum 


(a)  Codox  leviter,  edd.  Leoit.  8.  —  {b)  N,  K  ot  cdd.    oni.  Alvernae;  in  As   addidit  altora  maiuis.  — 
(c)  As,  N  et  edd.  ahsentana. 


»  I  Ccl.  61;  Bonav.  I.  c.  c.  H  n.  10.  —  ^  CAw  noiiav.  I.  c  c.  4  n.  10.  —  »  II  Cel.  2,  15; 
IJoiiav.  I.  c.  c.  7  n.  12;  Mlcr(iii(!:  «  ad  (iiuindain  (■rciiiiini  »,  omisso  noinine.  —  *  II  Ccl.  2,  15; 
IJonav.  1.  (;.  c.  5  n.  7.   —   '■'  11  Ccl.  3.   110.   —   "  Honav.  I.  c.  c.  5  n.   12. 


FRANCISCUS   DECLARATUR.  39 

atticiebaiilur  et  ei  subdebanlui".  Hunc  figuravit  Adam,  cui  omnia  sunl  sub  potcstale 
Iradila  et  in  slatu  primo  subiecta. 

Quadragesimus  oclavus  actus  est  malorum  execratio  et  de  bonis  iucundatio;  de 
malis  exemplis  lurbabatur,  el  de  bonis  iucundabatur  (a).  Ilunc  figuravit  Esdras,  qui 
abominatus  est,  filios  Israel  se  alienigenarum  uxoribus  immiscuisse  ct  cum  eis  foedus  S 
pepigisse,  I  Esdr.  9,  I  sqq. 

Quadragesimus  nonus  actus  est  beati  Francisci  ob  reverentiam  sanctorum  di- 
versa  in  lempore  ieiunatio.  Hunc  figuravit  sancta  ludith,  ludilh,  8,  6,  quae  ieiunabat 
omnibus  dicbus  praeler  sabbata  et  neomenias  et  festa  domus  Israel;  Mardochaeus,  qui 
ieiunavit  Iribus  diebus  ueque  manducavit  ueque  bibit,  Est.  4,  16  sq.  10 

Quinquagesimus  actus  est  beali  Francisci  mori  pro  Christo  exoptatio;  quando 
pro  palma  martyrii  consequenda  ter  ullra  mare  ad  partes  infidelium  ivit.  Hunc  figu- 
ravit  ludas  Machabaeus,  1  Mach.  3,  21,  qui  dixit:  Moriamur  pro  lege  Dei  nostri  etc; 
Paulus,  qui  dixit,  Acl.  21,  i'5:  Ego  non  solum  alligari  sed  et  mori  paraliis  sum  pro 
nomine  Domini  lesu.  'S 

Quinquagesimus  primus  actus  est  a  beato  Francisco  scripturarum  intellectio  et 
dilucidalio,  ut  patuil,  quando  respondit  de  dubiis  scripturae  magislro  in  llieologia 
Senis  ^  et  aUis.  Hunc  figuravit  David,  cui  Dominus  Iribuit  intellectum,  Ps.  118,  54: 
Super  senes  intellexi^;  Salomon,  qui  omnium  habuit  intelligentiam,  Sap.  7  sqq.; 
Paulus,  qui  evangelium  habuit  per  rcvelationem,  Gal.  1,  12.  20 

Quinquagesimus  secundus  aclus  est  beati  Francisci  iucuudatio;  nam,  licet  haberet 
infirmitates,  tamen  in  gaudio  spirilus  semper  erat  et  in  laelilia  fralres  esse  volebat. 
Hunc  praefiguravit  Tobias,  14,  4,  qui  post  oculorum  illuminationem  residuum  lempus 
vilae  suae  fuit  in  gaudio. 

Quinquagesimus  tertius  aclus  est  beati  Francisci   infirmitalum   el  dolorum  sup-  23 
porlatio  laeta.  Hunc  praefiguravit  lob,  qui  omnia  palicnter  portavil,  lob  1,  20  sqq. ; 
Tobias,  qui  obcaecatus  non  est  conlristatus  conlra  Dominum,  sed  gralias  cgil,  Tob. 
2,  13  sq. 

Quinquagesimus  quartus  actus  est  beali  Francisci  crucifixio  et  sligmatizalio.  Hunc  • 
similavit  (i)  ille  quarlus,  qui  erat  similis  Filio  Dei,  Dan.  3,  92;  et  Paulus,  qui  dixil,  30 
Gal.  6,  17:  Stigmata  Domini  lesu  in  corpore  meo  porto. 

Quinquagesimus  quintus  actus  esl  beati  Francisci  fralribus  in  morte  dala  bene- 
dictio,  manibus  cancellatis  ^  Hunc  figuravit  lacob,  qui  moriens  manibus  cancellatis 
benedixit  Ephraim  ct  Manassen,  Gen.  48,  15  sqq.,  el  alios  filios  suos;  Moyses,   qui 
benedixit  filios  Israel,  Deut.  55,  1  sqq. ;  Isaac,  qui  caeculiens  benedixit  lacob  et  Esau,  35 
Gen.  27,  27  et  40. 

Quinquagesimus  sexlus  actus  est  beati  Francisci  mortis  revelalio  el  eius  in  Do- 
mino  obdormilio.  Hunc  praefiguravit  Aaron,  Num.  20,  26,  et  Moyses,  Deut.  54,  5,  qui 
informati  de  morte  decesserunt. 

Quinquagesimus  septimus  actus  est  beati  Francisci  animarum  purgatorii  consti-  40 
patio,  quas  extraxit  *.  Hunc  figuravit  Abraham,  Gen.  1  i,  14  sqq.,  reduccns  caplivitatem; 


(a)  As,  N,  R  ot  edd.  om.  de  malis  —  iucundahatiir .  —  (h)  As,  N,  R  et  edd.  figuravit. 


1  11  Cel.  3,  46;   Bonav.   1.  c.  c.  II   n.  2.   _  2  Ps.  118,  100.   —   '  Bonav.  1.  c.  c.  U  n.  5. 
*  Pliira  infra  friict.  XXXIV. 


40  FKUCTUS  I  —  PARS  SECUNDA. 

Esdriis,  Zorobiibel   el  Nehomias  populum   ducentcs  dc  Acij^plo,   Esdr.  2,  \  sqq.   el 
Nehem.  2,  8  sq(|. 

Quin(|u;igesimus  oclnvus  actus  esl  beali  Francisci  sepelilio.  Hunc  fii,nn'avil  lacob, 
quem  medici  condierunl  aromalibiis,  Gen.  ullimo,  2;  Asa,  II  Par.  10,  14,  quem  scpc- 
3  lierunl  plmum  leclum  aromalihus  el  ungueniis  lacicntcs. 

Quinquagesimus  nonus  aclus  csl  beali  Francisci  glorificalio.  Hunc  figuravil  loscph, 
cui  dixil  Pharao,  Gen.  41,  40:  Uno  tanlum  reqni  solio  le  praecedam,  el  ipsc  dixil 
fralribus  suis:  Nunliate  patri  tneo  omnem  qbriam,  Gen.  40,  15;  Mardochaeus,  qui 
glorificalus  fuil  a  rege  Assuero,  Eslh.  8,  15. 

'"  Sexagesimus  aclus  esl  beati  Franeisci  ad  gloriam  deduclio;  anima  beati  Fran- 
cisci  ad  gloriam  deducta  fuit  figurala  per  ludilh  inlroductam,  ubi  eranl  cius  lliesauri, 
luditli  \%  1,  et  per  Eslher  inlrodiictam  ad  cubicuhim  Assueri,  Eslh.  2,  10;  per 
arcam  diiclam  in  civilatem  David,  II  Reg.  0,  15  sq.,  cuin  canticis  in  iubilo.  Hunc 
figuravit  Simon,  I  Mach    13,  51,  qui   arcem    inlravit  cum   laude  et  ramis,   cytharis 

'•^  et  cijmbalis  etc. 

Sexagesimus  primus  aclus  est  beati  Francisci  sublimalio.  Hunc  figuravil  loscph, 
Gen.  il,  40,  exallatus  super  omnes,  (|uem  Pharao  w^^o  tantum  recjni  so/w  praccessil; 
lonathas,  I  Mach.  10,  O'^  seqq.,  quem  Alexander  rex  fecit  sedere  secum,  et  magnifi- 
cavil  eum  et  scripsit  eum  inter  primos  amicos. 

20  Sexagesimus  secundus  aclus  est  fratrum  ad  Soldanum  baplizanduin  a  beato  Fran- 
cisco  missio  ".  Hunc  figuravit  missio  duorum  diseipuiorum  a  Chrislo,  Matlh.  21,  5,  7, 
ad  solvendum  asinam  et  pullum  eius;  in  Moyse  ct  Aaron  fuit  ctiam  figuralum,  quos 
Deus  antc  se  misil,  Mich.  0,  4,  ad  deducendum  Israel  de  Aegypto. 

Sexagesimus  lertius  acius  est  mortuorum   a  beato  Francisco  rcsuscilatio.  Hunc 

23  figuravil  Elias,  (|ui  filiiim  mulieris  matrisfamilias  resuscilavil,  III  Reg.  17,  22;  Eli- 
seus,  qui  filium  mulieris  Sunamilidis  resuscitavit,  IV  Reg.  4,  34  sq. 

Ultimus  aclus  cst  beati  Francisci  merilis  a  Chrislo  donorum  dislributio  et  con- 
cessio;  in  quacumque  necessitale  bealus  Franciscus  invocelur,  subvenit  Chrislus  invo- 
cantibus.  Ilunc  figuravit  Assuerus,  qui  in  die,  qua  Esther  esl  ei  coniuncla,  dcdil  (a) 

30  requiem  omnibus,  Esth.  2,  18;  Salomon,  dando  rcginae  Saba  omnia,  qiiae  ab  co  po- 
slulassel,  III  Reg.  10,  10. 

4.  Sic  ergo  patcl,  quomodo  beatiis  Franciscus  quoad  actiis  suae  vitae  potest  dici 
figuratus  in  veleri  lcslamenlo  el  novo,  etsi  paucae  figurae  dc  utroque  tcslainenlo  sunl 
positae.  Verum,  qiiia  aliquis  possel  dicere  dictas  figuras  communes,  el  non  proprias 

33  essc,  quod  concedo,  et  aliis  a  beato  Francisco  competenles,  attamen  sicut  sanctus 
Franciscus  prae  aliis  perfcctior  fuit  ct  Chrislo  conformior,  cui  praedictac  figiirae  ap- 
proprianliir,  sic  polesl  dici,  (|uod  sibi  prac  aliis  atlribuanlur.  Scdnc  habet  aliqiias 
figuras,  (|uae  posl  Chri.slum  solum  bealum  Francisciim  exprimant  et  figurent?  Videlur 
mihi  diccndiim,  (|uo(l  sic;  (|uae  alteri  a  Chrislo  compcterc  bene  ne(|ucunt  nisi  bealo 

40  Francisco.  El  prima  est  illa,  Gcn.  1,  20  sq.  cl  2,  10  sq.,  dc  condilionc  bominis  facti  (/>) 
sexla  dic  ad  imaginem  el  simililudinem  Dei;  isla  ad  litteram  cst  dc  Adam  cl  figurative 


(a)  As,  N,  R  ot  cdd.  dona  et  reqniem.  —  (b)  As,  N,  R  ct.  odd.  fucta. 


'  Adns  c.  27. 


FRANCISCUS   DECLARATUR.  41 

(le  Chrislo;  scd  si  aileri  sancto  debct  atlribui..  danda  esl  bcalo  Francisco,  qui  sexla  die, 
id  esl  sexti  sigilli  apcrtionc,  ut  habetur  Apoc.  7,  2,  fuit  factus  ad  imaginem  impressam 
et  cxpressam  Domini  lesu  et  eius  similitudinem,  in  vita  sibi  conformem  faciendo. 

Secunda  esl  de  columba  emissa  a  Noe  ex  arca,  Gen.  8,  8,  quae  columba  ordinem 
Minorum  a  bealo  Francisco  institulum  significat,  secundum  abbatem  loacbim,  ut  di-  5 
cetur  infra  '. 

Tertia  est  figura  de  lacob,  Gen.  28,  14,  cui  diclum  cst:  Eritque  semen  tuum  sicut 
pulvis  terraej  dilalaberis  ad  orientem  et  occidentem  et  seplentrionem  et  meridiem  elc. 
Hoc  implelum  est  in  beato  Francisco,  cuius  ordo  accipit  omnes  angulos  lerrae,  ut 
conformitate  ct  fruclu  dicetur  XI.  '•o 

Quarta  figura  de  loseph,  Gen.  41,  42,  cui  Pharao  annuium  suum  dedit  in  manu 
sua.  Nulli  sanctorum  Christus  dedil  annulum  suae  expressae  figurae,  stigmatizalionis 
videlicet,  nisi  beato  Francisco. 

Quinta  figura  est  de  lacob,  qui  cancellatis  manibus  el  caecutiens  benedixit  filiis 
[oseph,  Gen.  48,  15  sq.;  quae  in  beato  Francisco  impleta  est,  qui  benedixit  fratribus  15 
Bernardo  et  Eliae  ^  et  aliis  in  morte  sua. 

Sexla  figura  de  vile,  de  qua  Ires  propagines  sunt  exortae,  Gen.  40,  10,  bealum 
Franciscum  designal,  qui  fuit  vitis  ad  instar  Christi,  ipsi  viti  Christo  perfectissime 
inhaerendo,  et  tres  propagines  ex  ipso  orlae  sunt,  quia  tres  ordines,  scilicet  Minoium, 
pauperum  dominarum  et  fralrum  et  sororum  de  poenitentia.  20 

Septima  figura  esl  de  losue,  qui  fuit  minister  Moysi  et  eius  aemulator,  Num.  H, 
28;  nemo  inter  sanctos  minister  et  servus  Chrisli,  ul  Franciscus,  el  eius  perfectus 
imitalor. 

Octava  figura  est  de  Elia  in  curru  igneo  asporlalo,  IV  Reg.  2,  \l.  Sanctus  Fran- 
ciscus  in  curru  igneo  transfiguratus  apparuit  fratribus,  ut  dicit  IV  pars  Legendae  '.  25 

Nona  figura  est  de  quarto  viso  cum  tribus  pueris  in  fornace  simili  Filio  Dei,  Dan. 
3,  92.  Isti  quatuor  in  fornace  sunt  quatuor  ordines  in  mundo  exsistentes,  ordo  videlicel 
Basilii,  Auguslini,  Benedicti  et  Francisci;  sed  quartus  est  similis  Filio  Dei,  scilicet  vita, 
quia  per  Chrisli  evangelium;  est  enim  similis  paler  Franciscus,  quia  signatus  suis 
sligmalibus.  30 

Decima  figura  est  de  viro  signante  Thau,  Ezech.  9,  4,  qui  vir  fuit  bealus  Fran- 
ciscus,  prout  vidit  frater  Pacificus  et  aliis  indiciis  esl  probatum. 

Aliae  sunt  figurae,  quae  posl  Christum  singulari  modo  beatum  Franciscum  figu- 
rant,  quas  brevilatis  causa  omitto.  Sic  ergo  apparel,  quomodo  bealus  Franciscus  fuit 
figuratus;  et  per  consequens  esl  prima  pars,  quae  crat  videnda,  declarala.  35 

5.  Restat  nunc  videndum  de  secunda  parte,  videlicel,  quomodo  beatus  Franciscus 
est  verbis  prophetarum  declaratus,  ubi  sciendum,  quod  bcatus  Franciscus  et  eius  ordo 
fuit  declaratus  primo  per  eximium  prophelarum,  Deum  el  hominem  lesum  Christum 
Dominum  nostrum,  qui  de  ordinc  praedixit  beato  Francisco,  prout  ipse  sanctus  Fran- 
ciscus  dixil,  et  hoc  Luc.  12,  52:  Nolite  timere  'pusillus  greXj  quia  complacuit  Patri  40 
vestro  dare  vobis  regnum;  ac  in  fratribus  Minoribus  dixit  completum  el  de  eis  dictum 
a  Christo  s[)ecialiter :  Quod  uni  ex  minoribus  fecistiSj  mihi  fecistis,  Malth.  25,  40  el  45  *. 


'  Pag.  53.  —  ^  Specidum  perfectionis  c.  107  et  1  Ccl.  108.  —  '  Bonav.  Leg.  mai.  c.  4.  n.  4. 
—  *  Cfr.  Leo,  S.  P.  Francisci  intentio  regulae  (Lemmcns,  Docum.  ant.  franc.  t.  I)  pag.  80. 


42  FEUCTUS   I   —   PARS   SECUNDA. 

Secundo,  fiiil  bcatus  Fraiiciscus  (icclaralus  pcr  maximum  prophelaui,  \i(lclicel  loau- 
neui  evaugelislam,  Apoc.  6,  12  sq.,  ubi  inquit  loauues:  Et  vidi,  cum  aperuisset  sextum 
sigillum,  et  ecce  terraemotus  magniis  fuctus  est^  et  sol  factus  est  niger,  tanquam  saccus 
cilicinuSj  et  luna  tota  facta  est  sicut  sanguis,  et  stellae  de  caelo  ceciderunt  super  lerram. 
5  El  sequilur,  7,  1  sqq.:  Post  liaec  vidi  quatuor  angelos  slantes  supra  quatuor  angulos 
terrae  tenentes  quatuor  ventos  terrae,  ne  /larent  super  terram,  neque  super  mare, 
neque  in  uLlam  arborem.  Et  vidi  alterum  anqelum  ascendentem  ab  ortu  solis  ha- 
bentem  signum  Dei  vivi;  el  clamavit  voce  magna  quatuor  angelis,  quibus  dalum  esl 
nocere  terrae  et  mari  dicens:  Nolite  nocere  terrae  et  mari,  neque  arboribus,  quoad- 

10  usque  signemus  servos  Dei  nostri  in  frontibus  eorum.  Sigillum  istud  scxtum,  si  dili- 
genler  iuspicialur,  apertum  fuit  lempore  iuiperatoris  Fridcrici  II  et  rcgis  Sicuiorum; 
cuius  in  tempore  factus  est  magnus  terraemotus_,  (piia  magua  persecutio  iu  ecclesia 
sancla  Dci;  nam  propter  divisionem  inler  ipsum  et  papam  el  cardiuales  de  partibus 
infuielium   ad  parles  fuleiium  multos  Saracenorum  conduxit  ecclesias  deslrucutQs  cl 

13  clericos  pcrsequenles  et  religiosos.  —  Sol  factus  est  niger,  id  est  domiuus  papa,  qui  diu 
tempore  suo  fuit  niger,  videlicetquia  non  est  inveutus,  immo  postea  ut  siuq)lex  sacerdos 
Venetiis  est  iuventus  •,  —  Luna  luta  facta  est  sanguis,  id  est  ecclesia  tota  edecta  est 
sanguis,  id  est  sauguinolenta  inlerfectione  clericorum,  cardinalium  et  aliorum  praclato- 
rum  per  ipsum  Fridericum  et  suos  fautores  interfectorum.  —  Stellae  de  caelo  mililanlis 

20  ecclesiae  ceciderunt,  quia  multi  praelati  adhaerentes  eidem  ceciderunt  deposilione 
et  excommunicaliouis  sententia  inuodali.  —  Per  quatuor  angelos  tenentes  ventum  intel- 
ligi  possunl  ipsi  daemones  in  quatuor  partibus  mundi  stanles,  impedientes  peccalis, 
ne  Deus  ventum  suae  graliae  super  terram  sufflaret,  immo  quod  magis  Deus  vindiclam 
de  lalibus  el  in  talibus  exerceret;  vel  per  quatuor  angelos  possunt  inlelligi  quatuor 

25  ordines  sanctorum,  quos,  ut  augelos  ad  mundum  reformandum  deslinaverat,  videlicet 
ordines  apostolorum,  marlyrum,  confessorum  et  anachorelarum  et  doclorum,  quorum 
exempla  mundus  et  doctriuam  coutemnens,  stabant  super  quatuor  partes  lerrae,  et 
specialiter  tcmpore  praefali  Friderici  persecutoris  ecclesiae,  quaudo  oblittcrata  erat 
omuis  via  perlectionis,  dicebantur  lenere  venlum,  scilicet  doctrinae  et  vitae  perfeclae, 

30  quam  ostenderunt  pro  tanto,  quia  nec  in  mari,  id  est  iusulis,  nec  in  lerra  plaua,  nec 
in  arboribus,  id  est  nemoribus,  vix  inveuicbatur  aliquis,  qui  tales  imitarelur.  Hoc  lem- 
pore,  quaudo  sic  fiebat,  a  Dco  directus  esl  alter  angelus  a  pracfatis,  videlicet  aii- 
gelicus  vir  Fianciscus,  qui  fuil  angelus  ratioue  puritalis  ct  suae  a  Deo  in  mundum 
ad  annuntiandum  poenilcnliam  dcstinatiouis.  —  Sed  unde  venerit,  dicit  loanuces,  quod 

35  ab  ortu  solis,  quia  a  sole  iustitiae,  Chrislo  (a),  transmissus;  vel  ab  ortu  solis,  quia 
de  civilate  Assisii  ad  ortum  solis  posila.  —  Scd  qualitor  cum  misit,  dicit,  qiiod  habobat 
signum  Dei  vivi,  id  esl  in  proximo  a  Christo  habiturus  sigiium  sacrorum  stigmalum, 
iuxta  moduin  loqucndi  scriplurac,  quae  ponit  factum  iu  proximo  fieudum;  et  sic 
Franciscus  polest  dici,  quod  habuit  signum  Deivivi,  quia  iu  proximo  erat  stigmalibus 

40  Chrisli  iusiguiendus.  —  Scd  ad  qucm  nucm  (/;)?  Certe,  inquit:  Clamavit  etc,  id  est  ut 
clamarct,  id  cst  ut  praedicarel;  ad  istum  fincm  missus  est  beatus  Frauciscus,  sicut  iu 


(a)  Codex  Christus.  —  {b)  Edd.  fructwn. 


'  Scrmo  cst  (lc  Innoconlio  IV,  (|iii  1213   a  ;u\  (•ivilatcm   Vetiilmn  y>   indcqiic  laniiam  aiifii}ril ; 
cfr.  Nicolaus  dc  (^urbio,  Vita  Inmcciitu  IV,  n.  .Xlll  (Mansi,  Miscellauca  t.  I  pof^.  197). 


FRANCISCUS   DECLARATUR.  43 

sequciili  fruclu  el  conformitate  dicetur,  voce^  iiiquit,  magna  pracdicationis  («),  opcra- 
tionis,  doclrinae,  exeinpiaritalis  et  perfeclionis,  et  ut  fideles  ad  Clirisli  sectanda  crucifixi 
vestigia  inllammaret,  induceret  et  effectum  dominicae  passionis  in  eorum  cordibus 
el  insignia  imprimeret,  et  sic  eorum  corda  lioc  signo  crucifixi  designaret  et  pingeret. 
Quod  vero  hic  angelus  habens  signum  Dei  vivi  fuerit  beatus  Franciscus,  visione  5 
facta  fratri  Silvestro  est  clarifice  demonslratum  ';  hic  enim  in  habitu  degens  saeculari 
et  sacerdos  exsistens,  ac  sancli  Francisci  viam  fralrumque  suorum  huinano  spiritu 
abhorreret,  in  somnis  totam  Assisii  regionem  a  dracone  immenso  vidit  circumdari,  pro 
cuius  telerrima  horridaque  edigie  diversis,  ut  videbatur,  mundi  climatibus  propinquum 
excidium  imminebal.  Contuebatur  post  hoc  crucem  auream  atque  fulgenlem  |)roce-  10 
dentem  ex  ore  Francisci,  cuius  summilas  caelos  langebal,  et  brachia  protensa  in 
latum  usque  ad  mundi  fines  videbantur  exlendi,  cuius  aspectus  praefulgidus  draconem 
illum  tetrum  et  horridum  penitus  effugabat.  Hoc  dum  sibi  tertio  monslraretur,  intellexit 
beatum  Franciscum  ad  hoc  destinatum  a  Domino,  ut  gloriosae  crucis  assumto  vexillo 
hostis  mahgni  robur  eUderet  ac  praeclaris  verilatis  fulgoribus  tam  doctrinae  quam  15 
vitae  mentes  fidehum  ad  passionis  Domini  vestigia  sectanda  induceret,  pariler  et  il- 
luminaret.  Quod  enim  totum  beati  Francisci  studium  praedicatio  et  conatus  fuerit, 
ut  mentes  fidehum  ad  deplorandum  et  contuendum  passionis  Christi  miranda  indu- 
ceret,  infra  fructu  et  conformitate  XIII  dicetur.  Et  si  quis  hanc  figuram  non  esse  de 
beato  Francisco  dical,  ostendat,  de  quo  alio  sit  intelligenda  habente  signum  Deivivi_,  20 
ut  habuil  Franciscus,  et  credam  ei.  Addit  ipse  loannes,  quod  beatus  Franciscus  ipse 
clamavit^  et  multi  eius  sequentes  vilam  pariter  et  doctrinam  signati  signo  Dei  vivi 
per  Franciscum,  id  est  tolaliter  Domini  passionem  in  corpore  suo  gestantes  et  medi- 
tantes,  multos  alios  siguaverunl,  sicut  infra,  quando  de  Iriplici  (b)  ordine  a  beato  Fran- 
cisco  instituto  dicetur  conformilate  et  fructu  VIII  et  de  eius  praedicatione  fructu  X  et  25 
fralrum  fructu  XI  dicetur,  evidenter  ostendetur. 

Tertio,  fuit  beatus  Franciscus  declaratus  per  apostolum  Paulum,  qui,  etsi  diceret 
dc  se  ipso,  propter  verbera  Christi  amore  pluries  accepta,  Gal.  ultimo,  11:  Ego  stig- 
mata  Domini  in  corpore  meo  porto^  et  Gal.  2,  19:  Christo  confixus  sum  cruci„  et  6,  4-4: 
Mihi  absit  gloriari,  nisi  in  cruce  Dornini  nostri  lesu  Christi;  de  nullo  alio  possunt  30 
praefata  verius  dici,  quam  de  beato  Francisco,  ut  fructus  et  conformitas  XXXI  ostendet. 
Et  si  dicatur:  habuitne  Paulus  spiritum  propheticum?  respondetur,  quod  sic;  quia 
raplus  fuit  ad  terlium  caelum  ^  Hoc  idem  patet  in  suis  epislolis  ad  Thessalonicenses 
el  aliis,  ubi  multipliciter  et  in  actibus  Apostolorum  ostendit  spiritum  prophelicum 
se  habuisse.  35 

Quarto,  de  ipso  prophetavit  et  beatum  Franciscum  mundo  affuturum  cum  bealo 
Dominico  declaravit  Sibylla,  quae  fuit  tempore  regis  Priami  et  belli  Troiani  %  quae  de 
Chrislo  et  apostolis  plura  dicens,  demum  adventum  beati  Francisci  et  Dominici  de- 
clarat  dicens:  «  hi  ultima  aetate  humiliabitur  deus  et  humiliabitur  proles  divina; 
iungetur  humanitati  deilas;  iacebit  in  foeno  agnus,  ct  puellari  oITicio  educabitur  (c)  40 


(a)  Edd.  addunt  communis.  —  (h)  Edd.   tertio.  —  (c)  Edd.  decuhahitur. 


*  Cfr.  l5onav.  Le(j.  mai.  c.  3  n.  5.  —  *  II  Cor.  12,  2.  —  ^  Cfr.  IIolder-Egger,  Italienische 
Prophetieen  des  13  Jahrhmderts,  iii  Ncues  Aichiv  der  Gesellschaft  fiir  alterc  deutsclie  Gcscliichte, 
t.  XV  pag.  155  sqq.;  Holder-Egger  vaticinium  inter  annos  1231 -1234  compositum  esse  putat. 


44  FRUCTUS  I   —   PARS   SECUNDA. 

deiis  cl  liomo.  Sigiia  praecedcnt  npud  Appollas  —  glossa:  Id  esl  ludaeos — ;  niulicr 
YCluslissima  —  glossa :  id  esl  Elisabelh  —  puerum  (a)  concipiet  —  glossa:  id  csl 
loamiem  — .  Boelcm  (b)  —  glossa:  slellam  —  orbis  mirabilur  (c);  ducalum  pracslabit 
ad  orlum  —  glossa:  scilicet  Chrisii  — .  Hic  habens  |)cdes  Irigiiita  Ires  —  glossa:  id 
6  est  aiiiios  —  sexque  pollices  —  glossa:  Id  ost  meiises  —  eligct  sibi  cx  piscatoribus 
deicclis  numeruiii  duodenarium,  id  esl  duodecim  apostolos,  unumquc  diabolum  — 
glossa:  id  est  ludam  — .  Non  in  gladio  beilove  Acneadem  urbem  —  glossa:  id  est 
Romam  —  regesque  subiiciet,  sed  in  hamo  piscatoris;  in  deiectioue  et  pauperie  supe- 
rabil  divitias  ct  superbiam   conculcabit;   morte  propria  mortuos  suscitabil,  ct  cum 

''O  mactabitur,  vivet  et  regnabil.  El  consummabuntur  omnia,  et  fiet  regeneratio;  bonos 
iudicabit  et  malos.  Hinc  quatuor  animalia,  id  est  quatuor  evangelislae,  surgeiit  in 
testimonium,  nomen  Agni  in  luba  concinent,  serentes  iuslitiam  legemque  irreprehon- 
sibilem  —  glossa:  id  est  evangelium  — ,  cui  conlradicot  beslia  —  glossa:  id  cst 
antichrislus  —  simulque  abominalio  spumae  dracoiiis.  El  surget  slella  mirabilis  — 

15  — glossa:  id  est  Paulus  apostolus  —  quatuor  animalium  habens  imaginem  — glossa: 
id  esl  totum  evangelium  a  qualuor  evangelislis  edilum  —  eritque  in  tuba  mirabili ; 
Danaos  —  glossa:  id  esl  Graecos  —  illuminabit;  in  Aeneade  —  glossa:  id  est  Roma  — 
lacus  (rf)  piscaloris  —  glossa:  id  est  socii  (e)  Pclri  —  nomen  Agni  usque  [ad  finos 
saeculi  virlute  perducel.  Inde  in  Aeneadem  iuncta  vinctos  a  diabolo]  liberabit;  hic 

20  —  glossa:  id  est  S.  Paulus  —  gladiabilur,  moriens  illustrabitur;  porro  gloriosus 
exitus  eius.  Erit  aiilem  beslia  horribilis  ab  oriente  veniens  —  glossa:  id  est  Machu- 
metus  — ,  cuius  rugitus  usque  ad  gentes  punicas  —  glossa:  id  est  Africanos  —  au- 
dietur;  cuius  capita  septem  sceptraque  innumera,  pedes  sexcenti  sexaginla  tros  — 
glossa:  id  est  sexcenti  sexaginta  tres  anni  — .  Hic  conlradicens  Agno,  ul  blas|)liemel 

25  leslamentum  eius,  augens  draconis  aquas;  reges  autem  et  optimales  saoculi  orunt 
in  sudore  torribili  et  non  diminuent  pedes  eius»,  id  esl  annos.  Subdit  de  boalo 
Francisco  ot  Dominico:  «  Stellae  quoque  duae  —  glossa:  id  est  ordo  Minorum  et 
Praedicatorum  —  consimiles  primae  consurgent  contra  ipsum  et  non  obtincbunt, 
usque  dum  veniat  abominatio  et  voluntas  Altissimi  consummolur ».  Haoc  Sibylla.  Qna 

30  prophctia  |)atet,  cpiod,  cum  beatus  Kranciscus  nominc  vocclur  stellac,  et  suus  ordo 
pcr  stellam  habot  merilo  figurari,  conlra  sectam  Machumeli  spurcissimi  porci,  au- 
dacter  dico,  nullum  ordinom  sic  iiisurroxisso,  sicut  .sancti  Francisci.  Ipse  beatus  Fran- 
ci.scus  contra  ipsam  tor  accedeiido  ad  parles  infldelium  cgit  atque  fratres  misit,  qui, 
ipso  beato  Francisco  vivcnle,  sunt  marlyrio  coronati  [ul  infra  dicotur  fruclu  VIII];  et 

35  uitra  sexaginta  a  Saracenis  de  fratribus  boati  Francisci  sunt  marlyrizati,  ipsaque  gens 

Machumoti,  ut  inforius  patebit,  per  ordinem  boati  Francisci  ad  Dominum  convertolur. 

Quinto,  beatus  Franciscus  fuil  doclaratus  ot  oius  ordo,  ul  loslatur  abbas  loachim 

super  8  ca|)iluIo  prophotiae  Cyrilli   anachorctae  et  presbytori   nionlis  Carmoli,  |)er 

quendam  diaconem  nomiiio  Polycarpum  ',  (|ui,    ut   dicit   loachim,  logisso   mulla  do 

40  ipso  ct  ordine  eius  dixisse,  cuius  dicta  ipse  loachim  minime  ponil. 


(a)  In  ed.  Holdcr - Egger  praevium.   —   {h)  As,  K  et  edd.  Baptistam.   —   (c)  Codex  ct  N  mirabiliter. 
—  (d)  Hol.-Eg.  latits.  —   (e)  As  ot  edd.  socitts. 


'  De  ([110  npiul  alios  nilii!  invcnimiis;  clr.  infra  paj,\  .'iO  o(  lihiimi  Ahbati  lonchim  maijniis  pro- 
pketa:  Ilaec  snbiccta  in  liuc  conlincntur  libcUo:  Expositio  maijni  proplictae  loachim:  in  libram 


FRANCISCUS   DECLARATUR.  45 

Sexlo,  beatus  Francisciis  fuil  eliam  declaratus  el  eius  ordo  per  Cyriiium  presby- 
lerum  et  anacborelam  monlis  Carmeli,  cui  celebranti  missam  angelus  Domini  duas 
tabulas  gracce  scriptas  aeneas  detulit,  eidem  mandando,  ut  scriberet  in  eis  contenla 
et  in  latinum  verteret  ac  occidentali  ecclcsiae  mitloret,  qui  sic  egil  \  Verum  cum  pro- 
phetia  multum  sil  obscura  in  verbis,  interprelandam  el  dilucidanilam  abbali  direxit  5 
loachim,  qui  ipsam  exposuit  ^ ;  ponendo  ergo  propheliam,  simul  et  loachim  exposilionem 
apponam,  ut  ipsa  debite  et  lucidc  intelligatur.  Ubi  sciendum,  quod  bcatum  Franciscum 
vocat  semper  in  ista  prophetia  nomine  petrae ;  palel  in  principio  el  in  aliis  capi- 
tulis  praecedentibus,  ct  patet  in  fine  fralres  Minores  omnes  alloquendo,  cum  dicit: 
«  Nempe  si  ad  petram  fortem  »  etc;  et  licet  loachim  assignet  causam,  allam  tamen  10 
inferius  adiungam.  Sciendum  secundo,  quod  in  principio  huius  propheliae  lo(|uendo 
de  bealo  Francisco  sub  nomine  pelrae  dicil  de  eius  ordine  exciso  ab  ista  petra,  et 
consequenter  videtiir  loqui  de  ordine  Praedicatorum  ac  de  ordine  Carthusiensium;  et 
de  istis  Iribus  ordinibus  dicendo  eorum  initia,  et  unde  sunt  oriunda,  de  ipsorum 
primo  conditionibus  bonis  ct  demum  malis  usque  ad  partem  illam:  «  Nempe  si  ad  15 
petram  fortem  »;  ubi  dimittendo  alios  ordines  et  bealum  Franciscum  commcndando 
ac  inducendo  fratres  ad  beati  Francisci  imitalionem  ipsam  prophetiam  concludit.  Dicit 
ergo  Deus  revelando  Cyrillo  ^- 

«  Vae  mulieribus ».  Ponit  hic  principium  ordinis  Minorum  dicens:  «  Vae  mulie- 
ribus  excisis  de  petra  dnrissima  vallis  virginis».  «  Vae  mulieribus  »,  loachim  in  glossa:  20 
mulieres  appellat  quosdam  futuros  religiosos  molles  et  delicatos,  curiosos,  ut  feminas. 
«  Excisis  de  petra  durissima »,  loachim  in  glossa  hoc  refert  ad  palrem  et  fundalorem 
islorum,  quos  alloquitur,  quia,  inquit,  erit  sanctus  (a)  et  constans  et  firmus  ut  petra 
in  timore  Dei,  cuius,   inquit,  constanlia,  virtus  et  sanctitas  inferius  nominatur  (6), 
cum  dicitur:  «  Nempe  si  ad  petram  fortem  ».  Cur  vocet  beatum  Franciscum  nomine  25 
petrae,  in  fine  aliae  causae  assignabuntur  (c).  Dicit  ergo,  quod  mulieres,  id  est  fratres, 
sunt  excisae  de  petra  durissima,  scilicet  beato  Francisco.  Sed  unde  fuit  haec  petra 
et  hic  ordo  Minorum  fundatus?  Dicit,  quod  fuit  excisus  «  de  petra   durissima  vallis 
virginis»;  loachim:  per  vallem  virginis  potest  intelligi  aliqua  regio  ecclesiae  dilioni 
subiecla,  in  loco  valloso,  cuias  oriundus  erit  illorum    fundalor  et  pater.  Ad  lilteram  30 
beatus  Franciscus  fuit  de  valle  virginis;  iu  tota  enim  prophetia  Cyrilli  nomine  virgmis 


(a)  Ed.   1  sanus.   —   (h)  As  et  edd.   denotatur,  deinde  additur.    —   (c)  Edd.   oni.   Cur  vocet  —  assi- 
gndbuntur. 


beati  Cirilli  de  magnis  tribiilationibus  et  statu  sanctae  matris  ecdesiae:  ab  his  nostris  temporibus 
usque  ad  Jinem  saeculi:  Una  cum  compilatione  ex  diversis  prophetis  novi  ac  veteris  testamenti 
Theolosphori  de  Cusentia :  presbyteri  et  heremite,  Venetiis  per  Bernardinum  Bennliuin  (1516),  fol. 
XXII  V.  —  ^  Qiiae  prophetiae  siint  edilae  adiuncto  cuni  commentario  a  P.  Pliiiippo  a  sanctissima 
Trinilate  (Lugduni  1663)  sub  titulo  Z);?;mMm  oraculum  S.  Cyrilto  Carmelitae  Constantinopolitano 
solemni  legatione  Angeli  missum.  De  vita  huius  sancti  Cyrilli  cfr.  Acla  Sanctorum,  1  martii  pag. 
300-502;  de  vaticiniis,  quae  communiter  apocrypha  habentur,  cfr.  Ehrle,  IJber  CyrdVs  Oraculum 
angelicum  in  Archiv  fiir  Litleratur-und  Kirchengeschichte  des  Mittelalters,  t.  II  pag.  327  sqq.  et 
Iluck,  Ubertin  von  Casale  (Freijjurg  1903),  pag.  93,  qui  «  oracukim  s.  Cyrilli  »  inter  12S4  et  1268 
exortum  essc  deducit.  —  ^  De  cxpositione  illa,  quae  proculdubio  apocrypha  et  nonnisi  post  me- 
dium  saeculum  XIII  orta  esl,  cfr.  Ehrlc  ct  Huck  1.  c.  —  '  Cap.  II  (I.  c.  pag.  26). 


46  FRUCTUS  1  —  PARS  SECUNDA. 


nppollalur  ccclesia.  Fiiit  ergo  beatus  Franciscus  de  valle  virginis,  id  est  de  valie  Spo- 
lelana,  (|uae  vallis  cuni  Assisio  est  Romanae  ecclesiac  ct  cius  dilioni  subiecta;  et 
ibi  Franciscus  orlus  esl  el  ordo  Minorum  fundalus;  vel  polest  dici,  quod  ordo 
noster  fundalus  est  el  excisus  a  pelra,  id  ost  inslilulus  a  beato  Francisco,  scilicet  in 
5  valle  Spolelana,  et  in  loco  virginis,  sciliccl  Mariae,  quae  per  anlonomasiam  Virgo 
dicilur;  nam  in  loco  sanclac  Mariae  de  Porliuncula  ordo  incepit  Minorum  a  bcato 
Francisco  pelra  inslilulus. 

Subdil  propbetia  de  alio  ordine:  «  Et  puollis  —  supple:  vae  —  de  monte  um- 
broso  ».  loachim:  per  puellas  aliud  genus  inlelligit  religiosorum  molle  et  delicalum,  ut 

'0  primum;  «  de  monte  umbroso  »,  hoc  forte  dicit,  quia  nigri  habilus  erit  fulurus. 

Subdil  prophelia  de  lerlio  ordino,  dicens:  «  Et  bestiis,  scilicel  vae,  de  monle 
Libano  ».  loachim:  «  besliis  »,  insinuat  tertium  genus  besliale,  simplex  el  rude;  (|uia 
forte  non  erit  adeo  lilteratum  moribusque  provectum,  ut  duo  praemissa;  «  de  monte 
Libano  »  dicit,  vel  quia  in  ipso  monte  inhabitabil,  vel  forte  quia  cum  Libanus  candidalio 

15  inlerpretatur,  habitus  albi  fulurum  erit. 

Subdit  prophetia  de  islis  tribus  ordinibus  simul:  «A  suae  tempore  iuvonlulis 
usque  in  senium  earum  novissimum  vae  mulliplex  eis  incumbit ».  loachim:  «a  tempore 
iuventulis  suae  »,  non  ab  infantia  vel  ab  origine,  in  qua  iusli  fuluri  sunt,  ut  hic  prope 
describitur,  ubi  dicilur  « infanliae  suae  primordio  »,  sed  a  iuvenlule,  id  esl  in  pro- 

20  cessu  ipsorum  ordinum. 

Sequitur  in  prophelia:  «  Infanliae  suae  primordio  usque  in  tempora  puberlatis 
margarilis  mulliplicibus  ».  loachim:  hic  insinuat,  quod  in  sui  origine  iusli  sunt  futuri 
usque  in  lempora  pubertatis,  quae  esl  secunda  aetas,  per  quod  datur  intelligi,  quod 
modicum  in  iustilia  sunt  mansuri. 

25  Sequitur  in  prophelia:  «Margaritis  mulliplicibus  parenlum  sanguine  rulilantibns 
renilebunl».  loachim:  «  parentum  sanguine  »,  hoc  ideo  dicitur,  quia  virtutes,  quibus 
nilebunt,  ab  ipsis  sanctissimis  palribus,  qui  in  infantia  eorum,  id  est  de  uovo,  migrabunl, 
cx  summa  et  nova  devoliono,  quam  habebunt. 

Subdit  prophetia:  «  Sed  pedetentim,  id  ost  paulatim,  muscarum  slercoribus  et  via- 

30  rum  pulveribus  fuscabunlur ».  loachim:  musca  est  inquieta  et  importuna;  per  quod 
notalur,  quod  inquieli  crunt  quoad  discernendum  (a)  et  impoi'luni  quoad  petendum; 
quorum  inquielatio  infcrius  denotalur,  ubi  dicilur:  «  Quas  incaulas  lcvesque  ropere- 
rinl »;  «ineaulas »,  inquam,  quia  homincs  illorum  taedio  affecli  dcvinccnlur  nec  polorunt 
quielari,  donec  corum  imporlunilalibus  salisfecerint,  « levos»  vero,  supplc:  ad  Iribucn- 

35  dum,  quia  mulli  verccundia  ducti  |)ropler  quandam  curialilatcm  naluralem,  quae 
inesl  multis  hominibus,  eorum  imporlunis  petilionibus  satisfacionl.  Haec  autem  in- 
quielatio  et  imporlunilas  stercorosa  cen.setur,  id  est  Deo  et  bominibus  odiosa;  Deo, 
inquam,  propter  intpiicludinem,  quae  displicot  Dco  clamanti:  Vacate  et  videle,  quo- 
niam  ego  sum  Deus  ';  hominihus  propler  imporlunilalem;  unde  dicilur  inforius:  «Qua- 

-io  propter  bcstiae  cavebunt  sibi  in  illos  incidoro».  «  Yiarum  pulveribus  »,  loachim: 
pulvis  viarum  infrucluosus  est  ventoque  movetur  el  evanescil;  por  quod  notalur,  quod 
vanagloriosi  futuri  sunt;  potentum  enim  et  amiciliis  nobilium  elTcrenlur  (6)  et  polilis 


(a)  R  et  cdd.  discurrendum.    —    (b)  Codcx  offerentur,  R  afferenttir. 
•  P.s.  45,  10. 


FRANCISCUS   DECLARATUR.  47 

quibusdam  verbositalibus  iaclabunlur,  et  hoc  nihil  ahud   esl  nisi  quidam   pulveres 
momenlanei,  eo  quod  evanescant  nec  durent  nec  (ructus  capialur  ex  eis. 

Sequitur  prophelia:  «  Vae  unum  et  vae  iterum.  Hos  praestolanlur  nugaces  — 
glossa  interlinearis:  id  est  derisores  vel  Iruffalores  — ,  quos  giadius  biceps  confodiet; 
horum  Deus  venter  et  lingua  cum  lumbis  eril »  — glossa:  id  est  etiam  ct  lumbi  — .  5 
loachim:  «  vae  unum  »,  hoc  referlur  ad  subsequens,  scilicet  «  quos  gladius  biceps 
confodiel »;  biceps  quidem  gladius,  scilicet  perdilio  vilae  praesenlis,  quam  non  ita 
habebunl,  ut  cupienl,  el  futurae,  eos  confodiet,  id  est  consumet. 

Sequilur  prophetia :  «  Hi  desertores  catervas  proprias  relinquentes  vagari  per 
compila  eligent,  alienorum  foraminum  invasores  »,  loachlm:  «  vagari  »,  adhaerentes  10 
quidem  vagabundae  religioni  eligent  stulle  hinc  inde  vagari,  forsitan  mendicantes; 
«  foraminum  »,  id  est  provenluum  vel  eleemosynarum;  quia  quod  nudis  pauperibus, 
puellis,  infirmis,  verecundis  et  senibus  deslilutis  debuerit  tribui,  hi  omnia  ad  se 
Irahenl,  dicenles,  se  cunclos  egentes  excellere. 

Sequitur  prophelia:  «  Hi  filii  Esau  besliarum  simplicium  venatores  in  specubus  '5 
alienis,  el  quas  incautas  levesque  repererint,  gaudenler  excoriabunt,  scelesli  glo- 
riabuntur  et  glorianter  narrabunt  complicibus,  cum  praedictis  se  fecerint  (a)  ampliores; 
quapropter  bestiae  cavebunt  sibi  in  illos  incidere,  cum  opera  eorum  didicerint ». 
loachim:  «  in  specubus»,  id  est  in  his,  quae  clericis  saecularibus  vel  aliis  personis 
ecclesiaslicis  pertinebunl.  20 

Istud,  quod  sequitur,  etsi  ad  omnes  Ires  ordines  referatur,  praecipue  tamen  ad 
ordinem  Minorum.  Subdit  prophelia:  «  Iniqui  iactabuntur  inedia,  quam  deiicient 
ascia  ».  [loachim:  hi  mentienlur,  se  delectari  in  paupertate,  quam  deiicient  ascia]. 
Ascia  esl  ferreum  instrumentum,  quod  profunde  lignum  incidit  et  devorat,  per  quod 
intelligilur,  quod  tolis  viribus  deiicient  pauperlatem  occultam  et  deliciis  inhaerebunt.  25 

Subdil  prophetia:  «  Simulatoria  et  insigni  penuria  enigrescent,  ut  capiant,  id  est 
decipiant,  el  denudent  lepusculos  —  glossa:  id  est  simplices — vehementius;  sed  dis- 
simulalis  palliatisque  copiis  effulgescent,  ut  latenler  degant  splendidius.  Hi  sunt  Belis 
presbyteri  ab  ultore  angelo  perimendi,  oblata  voranles  in  abdilis,  florebunt  in  allum, 
ul  cedri,  sanguine  et  haustu  (6)  elali  —  glossa:  id  est  sanguine —  et  scientia  litle-  30 
rarum,  usque  ad  pinnam  Sion  sublimissimam  ».  loachim:  «insigni»,hi  perfidi  pau- 
peres  insignes  se  dicent,  quasi  iuxta  formam  aposlolorum  viventes,  egentes,  quia  nec 
in  communi  nec  in  speciali  se  possidere  aliquid  mentientur. 

Subdil  propholia:  «  Tamen  leredo  ligni  medullam  corrodet  el  pertundet  intrin- 
secus,  ut  landem  optima  quaeque  dehiscant »,  loachim:  teredo  est  vermis  pertundens,  35 
Id  esl  perforans,  et  corrodens  lignum  intrinsecus,  ut  tandem  arescat;  hic  vermis  su- 
perbia  est  vel  avaritia,  quae  omnes  virlules  deslruunt  et  consumunt. 

Subditur  in  prophetia:  «  El  frondes  eius  arescent ».  loachim:  per  frondes  arborem 
decorantes  intelligit  praelatos  religiosos,  qui  ad   ecclesiaslicas  dignitales  promoli   in 
ordine  eorundem  honorem  et  gloriam  redundabunt;  falso  inquam,  quoniam  spiritualem  40 
paupertatem  deiicere  el  ad  splendidas  divilias  pervenire  non  est  honorabile  quoad 
Deum,  sed  potius  vituperabile. 

Subdit  prophetia:  «  El  decident  flores  in  limum  ».  loachim:  per  flores  odoriferos 
bonam  famam  intelligit,  qua  tandem  carebunt. 


(a)  R  et  edd.  et  Phil.  a  s.  T.  1.   c.  praedas  fecerint.   —  (h)  Codex  astu. 


48  FRUCTUS  I  ~  PARS  SECUNDA. 

Subdil  prophclia:  «  Super  hoc  lupi  rapaccs  ad  iiivicem  corrodenUir,  el  aller 
alleruni  suaviier  manducabil,  donec  foelor  sanguinis  occisorum  ascendal  ad  nares 
iudicis  impraegnati  »,  loachim:  «  lupi  rapaces  %  hic  oslendit,  quod  non  solum  exlrin- 
secus  quoad  saecularia,  scd  et  inlrinsecus  quoad  se  invicem  pravi  exsislent,  aller 
^  calterum  persequendo,  didamando  vel  alias  oficndendo  inique.  «  Ad  nares  iudicis  im- 
praegnati  »,  loachim:  «  iudex  impraegnalus »  potesl  intelligi  Deus  aeternus,  qui  modo 
muiicris  praegnantis  portat  vindictas  impiorum  in  corde,  ul  ab  erroribus  converlantur, 
qui  landem  parturiens  clainat,  ut  mulier,  cum  dolens  commendat  («)  impios  ipsos 
suppliciis  atrocibus  gehennalibus. 

10  Subdit  prophetia :  «  Faliaces  ingeniosi  mediis  linguis  fantes  cum  vidnis,  expo- 
nentes  sacriticia  mercaturae  —  glossa  interlinearis:  id  esl  tol  missas  faclas  decantari, 
da  tantam  pecuniam,  et  culpa,  poena  aul  pestis  non  erit  — ;  olTer  sacrificium,  pracbe 
lestimonium,  et  plaga  ullra  non  erit.  Haec  suggerenl  (b)  filii  nequam,  seduclores  astuli; 
ut  augeant  stercora  —  glossa:  id  est  ut  splendide  vivanl  —  el  inaltent  (c)  cacumina  ». 

LSloachim:  «  mediis  linguis  »  more  infanlium  erubescentium  plenarie  confiteri,  qiiod 
pomum  velint  eorum  aspeclibus  praesentalum;  unde  «  mediis  linguis  »  dicunlur 
eloqui  {d),  cum  non  plene  se  velle  proferanl;  sic  isti,  ciim  viduas  opulentas  vel  sim- 
plices  voluerint  spoliare,  rnediis  linguis  loquunlur,  quasi  ostendentes,  se  nolle  tanla 
recipere,  ne  hoc  deroget  summae  ac  altissimae  paupertali  illorum,  quorum  cenluplum 

20  laetanter  acciperent. 

Subsequitur  in  prophelia:  «  Febres  sanabunt  eos  ».  loachim:  hoc  verbum  non 
intelligo,  nisi  quis  dicerel  forte,  quod  ad  aegros  acccderent  el  eorum  ullimis  volun- 
latibus  assistentes  procurabunt  aliqua  ab  eis  relinqui. 

Sequitur  in  prophelia:  «  Mors  vita  illorum».  loachim:  quia  forle  de  mortuariis 

25  vel  testamenlis  defunctorum  aliqua  lucrabuntiir. 

Subditur  inprophetia:  «  Ad  querulas  voces  tibicinum  salient  laelabundi,  ut  agni 
in  pascuis».  loachim:  tibicines  erant  antiquilus  quaedam  lamentatrices,  quae  ad  de- 
functorum  corpora  vocabanlur,  ut  vocibus  querulis  lamentarenlur  plangerentque  de- 
functos;  adhuc  in  aliquibus  partibiis  observatur.  Ad  has  voces  lamentabiles  salicnt 

30  laetabundi  ob  lucrum,  ul  saliunt  agiii  in  pascuis  uberrimis. 

Sequitur  in  prophelia:  «  Sagacissimi  dcceptores  mentientur  se  potissime  mortuos 
suscitare,  ut  spolienl  virgines  —  glossa:  id  est  ecclesias  et  saeculares — ,  utdilatenl  tcii- 
toria  »  — glossa:  id  esl  aedificia — .  loachim:  polissime  dicturi  sunt  isti  malitiosi  ad 
populum:  eligite  apud  uos  sepulturam,  non  apud  saeculares  ecclesias,  qiiia  pluribus 

35  sacrificiis  abundamus,  quibus  animae  defunctorum  purgantur,  et  in  eis  gloriosior 
rcsurreclio  apparebit,  (piia  nostris  societatibus  adiungentur.  Quod  est  falsum;  clenim 
si  ultra  mare  corpiis  sepeliatur,  cilra  mare  sacrilicium  et  oratio  ei  valel,  non  obstante 
ubicumque  scpelialur;  sacrificium  quidcm  animae,  non  sepulturae  impenditur. 

Subditiir  in  prophclia:  «  0  perdili,  quid  ubera  materna  —  glossa:  id  est  paterna  — 

-iO  sprevislis,  quac  Deus  benedixit  a  sacculo,  et  ubera  novella  virginea  elegislis?  for- 
tassis  quia  illa  im|)n)vide  perdidistis,  el  his  uberiora  ncscitis,  qiiae  perditorinn  re- 
incdio  rapiiistis.  Attamen,  ct  vos  exspectate  paulisper,  (luia  igiiis  prosiliet  dc  altari  et 
consumel  iterum  Nabab  el  Abiud  saccrdotes».  loachim:  «  ubcra  »    tcrrcnos  friictus 


(a)  Etld.  condenmat.   —    (h)  Pliil.  a  s.  T.  fmgoit,  —  (c)  N,  R  ot  odd.  sallcnt,  Pliil.  a  s.  T.  erigant. 
(d)  Edd.  oui.  lingtiis  dicunlur  eloqui. 


FRANCISCUS   DECLARATUR.  49 


ex  leri-ae  viscerihiis  prodcuiilcs  mcdianlihus  Inboribus  hominum  ubern  malerua  ap- 
pcllal,  qiiae  Dcus  benedixit  a  saeculo,  ut  homo  exiiide  vesccrctur,  ct  dixit  ' :  Quia 
labores  manuum  tuanm  manducabis^  beatus  es  elc.  Hi  feruiitur  vere  rcliquissc,  cum 
Chrlsto  forsitan  pcr  vitae  perfcctionem  humiliter  adhacrenlcs  proprium  abncgaverunl, 
sed  improbi,  quia  forle  molles  el  proni  ad  levia  et  carnalia  vitia,  el  Ideo  communis  5 
vila  eis  fuissel  utilior;  quod  palet,  quia  propter  pcrfcctioncFii  huiusmodi  dcscrentes, 
virginea  ubera  sugcre  cligenl  saporosa,  id  est  dclicias  ct  ubcrlates  saccularium  clerico- 
rum,  quas  ad  se  rapere  quodam  placore  (a)  seu  quadam  souoritate  sacramcntorum  ac 
multa  hypocrisi  nilenlur  pro  possc. 

Sequilur  in  prophelia:  «  Giczi  quoque  lcpra  inficicnlur  (/;),  ul  a  plnnta  ad  cranium  '^ 
sola  ulcern  turgentia  videanlur».  loachim:  Giczi,  scrvus  Elisei,  lepra  fuit  percussus, 
quia  sanitatem  vendidil,  qunm  Naaman  Syro  gratis  et  libere  Eliscus  impenderat;  sic 
isti  exponentcs  sacrificia  mcrcaturae,  «  ut  a  planla  —  id  est  ab  ipsa  simplici  confessione 
fidei,  quam  el  dacmones  credunt  [ct  contremiscunt],  —  usque  ad  cranium  »  —  id  esl 
summam  virtulum  —  nil  aliud,  quam  lucrum  cerneretur  in  ipsis,  vel  «  a  planta  usque  '^ 
ad  cranium»,  id  est  ab  ipsis  puberibus,  qui  ipsorum  ordinem  dc  novo  assumcnt 
usque  ad  provectos  illorum  nihil  aliud,  quam  vitium  appeletur;  onines  enim  quae  sua 
sunt^  quaerent^  non  quae  lesu  Christi  ^  honoris  el  commodi  avaritiae  inhiantes. 

Subditur  in  prophclia:  «  Hi  patroiii  praedivites  confidentes  in  vaccis  pinguibus 
dormitanlibus  ».  loachim:  «  praediviles  »;  sicut  cnim  pntroni  praediviles  in  vaccis  20 
pingtiibus  et  aliis  animalibus  armcnlitiis  confldcnles  efferunlur  menlis  superbia,  quasi 
nihil  possil  eis  qunndoque  deficere,  cum  modis  innumeris  proveutus  assiduos  asse- 
qunntur;  ita  el  hi  confidunt  in  vaccis  pinguibus,  id  est  in  grossis  summisque  praelatis 
Romanae  ecclesiae,  ulpote  cardinalibus,  patrinrchisque  et  primalibus  eisdem  fnvora- 
bilibus,  ul  sic  non  paveant  infcriorum  clcricorum  calumniam  parvipendere.  ^^ 

Sequitur  in  prophelia:  « In  risu  virginis».  loachim:  hoc  dicit,  quia  memorati  prae- 
lati  applaudcnt  eisdem  ob  suiim  honorem  calumnias  hominum  formidantes;  ne  dicerel 
populus,  quod  vaccae  illae  pingiies  dormitanles  non  patiunlur  hos  humiles  pauperes 
sallem  vilissimis  clccmosynis  laicorum  nulriri.  Quid  eos  abhorrent?  quid  sacra  demunt 
eorum?  Forle  qiiia  opera  eorum  non  diligunl  nec  sequuntiu"  pauperes  praelati  memorali.  ^^ 

Subditur  in  prophctia :  «  In  robore  monlium,  in  cornibus  elevalis».  loachim: 
monles  Israel  sunt  idcm  cum  vaccis  plnguibus  dormitantibus.  Hi  dicunlur  robur 
Israel,  id  est  ecclesiac,  quia  eam  in  divitiis  viriliter  manutenenl;  montes  quoque  lerunlur 
non  a  virlutis  forlitudine,  scd  a  mcnlis  alliludine,  propler  quod  favebunt  diclis  religiosis, 
limenles  eorum  calumniam  apud  plebem.  35 

Scquitur  in  prophctin:  «  Baculis  arundineis  feminarum,  quos  se  irrigasse  iactabunt». 
loachim:  «  baculis  »,  quin  huiusmodi  confidentia  in  praelatis  eril  fragilis  el  inslabilis,  ut 
arundo,  vel  mulier,  eo  quod  in  momento  furoris  aut  iracundiae  praelalorum  particula- 
rium  ecclesiarum  conquerentlum  contra  illos  malignos,  quoniam  illorum  iura  invaserint 
et  vaslaverint,  exosos  eos  habebunt,  ita  ul  gratias  eis  sublrahant  eosque  ignomlniosos  *0 
efficiant.  « Irrigassc  »,  dicenl  forte:  nos  ecclesiam  praeter  apostolos  scicntia  irrigavimus, 
hanc  honeslalis  parsimoniae  rigorisque  moribus  informavimus;  quidquid  ergo  honoris 
et  gratiae  habet  ecclesia,  exceplis  proventibus  temporalibus,  nobis  debet  attribui. 


(a)  As  perlatione.   —   (6)  Codex  inficietur. 


»  Ps.   127,  2.    —   2  Phil.  2,  21. 
Analecta  —  Tom.  IV. 


50  FRUCTUS   I    —   PARS   SECUNDA. 

Se(|iiiliii'  in  prophclin :  «  Voriiinl.-iinon  spiritiis  vclicnions  lalcns  in  coniibus  rc- 
pcnlc  porflabil  ».  loacliim:  hio  palcnlcr  declarat,  (piod  praelalonim  dilcclio  cril 
simiilaloria  odiiqive  lalcnlis  dissimnlaloria,  in  co,  qiiod  dicil  «  S|)irilus  lalens  in  cor- 
nihiis  pernahil»,  id  esl  ira  vcl  furor  ahsconsus  in  praelalis. 

5  Snbdilur:  «  El  (juadros  absciiidel  de  monlibus,  qnos  praccipilans  maclabil  primo 
filios  pelrae  vallis  el  mullos  de  moiile  umbroso,  ul  nunquam  resurganl,  dcmum 
beslias  de  monle  Lihano»,  loachim:  «quadros»,  (piadri  dicunlnr  (luidam  morselli 
saxei,  qui  ahscidunlur  de  saxis  el  in  quibusdam  modulis  in  usus  hoFninum  (a)  confor- 
mantnr;  in  quo  nihil  aliud,  ul  puto,  voluit  intelligere.  nisi  quod  cardinales  ad  iiivicom 

10  dividenlnr  super  islorum  deslructione,  ita  ul  quidam  hoc  velinl,  quidam  dissontiant; 
sententia  vero  volenlium  praevalebit,  propter  qtiod  dicit  «  quadros  »  ctc. ;  quia  in 
hoc  non  omnes  «  monles  »  cruiil  concordes,  ut  diximus,  sed  «  quadri  »  id  esl  solum- 
modo  pars  iilorum;  ot  «  multos  »  dicil,  non  omnes,  quia  forle  sub  nigro  hahitu  diversac 
maneries  regularium  mililahunt,  sicut  et  nunc  fit,  quorum  aliquos  ecclesia  repiohabil. 

13  Sequilur  in  prophetia:  «  Si  flagiliosi  ohtulissent  virgini  aureas  murcnulas  el  in 

aures  annulos  et  Iheristria,  armillas  el  specula,  dexlrooheria  et  coronas,  proul  eam 
decehat,  cum  cius  operihus  sinl  ditati  eunuchi  virginis,  uliquc  dclulisscnl  cisdem  ». 
loachim;  in  his  omnihus  virginois  ornamentis,  quae  hic  eiuimerat,  nihil  aliiid  vull 
intolligero,  nisi  quod,  sicut  virginem  vel  sponsam  haec  decont,  ot  si  subtrahantnr  ah 

20  illis,  ulpote  servis  vel  feudalis  ipsius,  qui  sibi  doferre  tenentur,  dignos  se  iudicanl 
feudorum  privatione,  ita  ct  hi  non  deferenles  ecclesiarum  rcctoribus  ob  suam  su- 
perbiam  gratiis  privahuntur  ipsorum  el  novissime  confundentur. 

Sequitur  in  prophetia:  «  Slultus  praeslal  baciilum,  (|uo  ipso  percutialiir,  cl  qui 
non  auferl,  stultior  cst  censendus».  loachim:  Polycarpus  diaconus  in  volumine,  quod 

25  cdidit,  dicit  quod  multae  religioncs  mcndicantos  ex  dcvolionc  aposlolicae  paupertalis 
evenient,  de  quibus  aliqiiae  oh  coruin  importunilatom  ol  insolcnliam  ac  gravamcn 
eleemosyiiariorum  per  ecclesiain  deslruentur,  el  aliquae  famosiores  ex  ipsis  remanebunt 
ad  tempus,  quac  interim  non  modicum  sibi  locum  in  occlosia  vindicabunl;  cl  quia 
multis  graliis  ecclcsiaslicis  dilabuntur,  clerus  timohil   cas,  et  scrvient   ob   timorcm, 

30  donec  cl  ipsae  cum  aliis  dcslruantur. 

Sequitur  in  prophclia :  «  Hi  pinnis  monlium  in  aciobus  (6)  lumhorum  dcnsitalibus 
virgullorum  miserahililor  confiindentiir  »;  glossa  interlinoaris:  «  piiinis  montium  »,  id  esl 
allitudinibus  dignitatum;  « in  aciohus  »,  id  esl  in  montis  siiporbia;  « lumborum  »,  id  cst 
in  luxuriis;  «  densitatibus  »  etc,  id  est  terrenis  proventibiis,  quibus  lotus  ordo   bic 

3J5  scripliis  pollchit,  miserabilitcr  confundelur. 

Sequitur  in  prophclia:  «  Hi  scxlarios  soxaginla  ex  area  se  collccluros  spcrabunl, 
de  quibiis  si  decem  in  horrois  rcposuorint,  satis  potonint  conlontari  (<?) ».  loachim: 
«  hi  sextarios»,  quia  contincnles  sunt,  in  gloria  collocturi  sunt  fnictum  sexagesimiim,  ol 
coniugati  irigosimum,  siciil  ccntcsimiim  virgincs  aul  marlyrcs  aut  summi  praedicatores, 

'iO  iuxta  ex|)ositiones  sanclorum.  Ideo  hi  arroganler  se  in  numoro  contineniium  gone- 
raliler  assignabunt,  quod  essc  debuorit,  si  plene,  quod  promiserinl,  ohservavcrint. 
«  De  quibus  si  decem  »,  hoc  reforlur  ad  dcccm  legis  pracccpla,  ad  quae  omncs  le- 
nenlur;  el  voluit  dicere,  quod  si  in  numero  siniplicium  personarum  (r/),  i^oterunl 
contentari. 


(a)  As  in  nimium.  —  {h)  Pliil.  a  s.  T.  maciebus.  —  (c)  Pliil.  a  s.  T.  quietari.  —  {d)  Edil.  adduut  erunt. 


FEANCISCUS   DECLARATUE.  51 


Subdiliir  in  proplieliii:  «  Caveanl  iniseri,  ne  quiilfiuid  scverinl,  urons  spirilus  verlal 
in  slipulam  ».  Glossa :  «  quidquid  sevcrinl»,  id  esl  quidquid  feccrinl  de  gcnere  bo- 
norum;  «  vcrlal  »  elc,  id  est  in  vanum  deducal,  ul  perdant  (|uod  (■eccrint. 

Ultimo,  propbctia  ad  nos  fratres  Minores  increpandos,  quare  non  imilantur  bea- 
lum  Franciscum  palrem  eorum,  sc  figil  et  bealum  Franciscum  nudlipliciter  commen-  <"> 
dandodicil:  «  Nempe  si  ad  pclram  forlem  —  glossa  inlerlinearis:  id  est  ad  palrem 
eorum   —  et   firmam  —  glossa :   id   est  conlra    illecebras  carnis  — ,   quadram  — 
glossa    interlinearis :    in   timorc   Dei;   loacbim:    ul    sibi    et   Deo,    amico    el    inimico 
iustitiam   reddat  debilam,  vel  quadram,  id  esl   ornalam  virlulibus  quatuor  cardina- 
libus  —  ct  latam  —  glossa:  scilicel  caritale  — ,  politam  —  loacbim:  id  csl  planam,  lO 
non  asperam,   ut  superbus  et  bumilis,  arrogans  et  mitis  secum  lueril   pacifice  con- 
versatus  —  el  albam  —  glossa:  corporis  castitalc  — ,  mundam  et  sanctam  —  glossa: 
scilicet  verborum  discrelione  — ,  unde  origincni  protraxcrunl,  devote  etfidelitor  et  por- 
fecte  spectassenl  (a)  —  glossa :  id  esl  aspexissent  — ,  el  cius  eflicacias  ol  virtules,  prout 
ab  infantia  ince|)erunt  —  id  ost:  in  sui  exordio  socundum  glossam  interlinoarem  —  l^ 
el  supor  |)elram  —  glossa:  id  est  patrem  illorum  —  descriptas  viderunt,  totis  viribus 
insccuti  fuissent».  loacbim:   «  pctram  »,  boc  ideo  dicit,  quia  morum  insignia,  quae 
pater  illorum  eisdem  crodidit  observanda,  ipse  pator  in  se  porfectissime  adimplevit. 

Yerum  qnia  baoc  propbetia   boatum  Franciscum  nominat  sub  nomine  pelrae  et 
in  principio  et  nunc  iii  (inc,  est  sciondum,  quod  boalus  Franciscus,  ullra  cxposilionom  20 
loacbim  supra  posilam   et  nuiic   pracmissau!,  potesl   dici  pelra :  primo,  quia    ad  lil- 
teram  filius  fuit  Petri  Bernardonis;  unde  a  patre  Petro  potost  pelra  nuncnpari,  quia 
Potrus  ct  pelra  idcm  sunt,  MaUb.  16,  18;  secundo,  polra  dicilur,  (|uia   imit;!tor  per- 
fectissimus  Cbrisli,  qui  cst  petra,  I  Cor.  10,  4,  similiter  et  beali  Pelri,  qui  pelra  osl, 
Mattb.  16,  18,  quia  ipse  vilam  Cbrisli,  Pctri  et  aliorum   prosecutus  cst  perloctissime  25 
apostolorum,  prout  dicit  Nicolaus  papa  III  in  regulae  declaralione  ' ;  lerlio,  dicitur 
pelra,  quia  pelrao,  id  est  ecclesiae  firmissime  adbaciens;  promisit  «  obodieiUiam  et 
reverenliam  doinino  papae»,  ul  dicit  regula  in  principio,  fidcm   ecclesiao  tonuit,  ut 
de  00  cantalur  ^  ol  |)ro  eius  fide  lor  mori  volult;  quarlo  dicilur  petra,  quia  ipse,  ut 
dixil  sibi  Cbristus,  directus  ab  eo  eral  ut  reformator  tcrreslris  ecclesiae  et  sic  petrae.  30 
Sic  praefatis  de  causis  polest  dici  bealus  Franciscus  pelra.  Sed  baec  pelra  appella- 
tur  primo  durissima,  quia  firmissimus  fuit  in  inceptis;  —  secundo,  de  vallc  virginis, 
quia  beatae  Virgini  devolissimus;  —  terlio,  fortis,  conlra  diabolum  et  eius  leiitalioncs 
suporando;  —  quarto,  firma,  scilicet  in  fide;  —  quinlo,  quadra,  nullo  affectu  tcrrono- 
rum  doclinans;  —  scxto,  lata,  virtulum  el  meritorum  praerogativis;  —  septinio,  polila,  35 
graliae  pleniludino;  —  oclavo,  alba,  innocentia  decorata;  —  nono,  munda,  ab  omni 
peccato  abstersa  usque  ad  quadrantem  novissimum;  —  decimo,  sancta,  porfeclionis 
ad  apicem  appropinquando,  Deo  eopulata.  Possent  autem  et  alilor  lalia   exi)oni,  scd 
brevitati  est  insistendum.  In  capitiilis  praocedontibus  ad  istud  buiiis  propbeliae  Cyrilli 
pelra  modis  a  praefalis  aliter  vocilata  beatus  Franciscus  nuncupatur,  ut  slalim  palebil.  40 

Subdit  propbeiia:  «  Nedum  soxaginta,  sed  eliam  centum   sexlarios  in  apotbecis 
egregie  collocassent ».  —  Glossa:  id  esl  in  cacleslibus  slalionibiis;  —  loacbim:  «  cen- 


(o)  Codex  exspectassent. 


*  In  buiia  «  Exiit  qui  scminat  ».   —  ^  In  ant.   I  ad  primas  vcspcras  sui  fcsti. 


52  FRUCTUS  I  —  PAES  SECUNDA. 

liini  »  qiinsi  aiircolnm  marlyriiin  summoriim(|iio  praedicnlonim  asseculi  fuisscni;  c!e- 
nim,  qui  bcnc  regularcm  moflcsliam  obscrvaverint,  quae  in  menlis  el  corporis  caslilalc, 
obedicnlia  prompla,  pauperlalc  voiunlaria,  vigijanlia  assidua,  pareilale  discrcla,  si- 
lenlio  irrcfraiiabiii,  humililate  pcifccla  consislil,  audoo  diccre,  quod  pluribus  marty- 
3  ribus,  qiii  brevi  marlyrio  cx  hac  vila  migrarunl,  epregie  praeferunliir;  laudabilis 
quidem  vila  religiosa,  si  rccla,  el  valde  vilupcrabilis,  si  iniqua  vcl  prava;  quia  ncu- 
Irum  mundiim  acquiril  ad  volum.  Est  autem  rccta  vila  religiosa  in  omnil)us  cl  pcr 
omnia,  si  menlis  humilitas,  a  qua  cuncla  bona  proccdunl  cl  quam  innumeri  mcn- 
liunlur  liabcre,  interius  conservctur,  ct  cordis  elalio,  a  qua  cuncla  mala  nascunliir, 

10  quam  el  inniimeri  videnlur  abiicere,  scd  falluntur,  dc  foris  expcllalur. 

El  concludit  prophclia :  «  Felix  qui  munde  —  glossa:  scilicet  coniugatus  vcl 
simplex  —  collcgerit  sextarios  Iriginla  ex  area  —  loachim:  felix  qui  caslitatem  ma- 
trimonialem  illibatam  servaverit  — ,  hic  non  invidebit  superbis  cornutis  a  tcrgo »  — 
glossa:  id  est  religiosis,  qui  caputiorum  cornua  portanl  posl  lergum  — .  Haec  Cyrillus; 

15  quibus  palct,  quomodo  a  Deo  el  eo,  scilicet  Cyrillo,  qiialis  esset  fulurus,  bcalus  Fran- 
ciscus  et  suus  ordo  cxslilit  declaratus. 

Idem  quoque  Cyrillus  beatum  Franciscum  in  capitulo  5,  in  versu  illo:  «  Tunc 
cmpligadis  cvigilabit  (a)  »  elc.  vocat  pctram  durissimam ;  ilem  in  capitulo  6,  in 
partc   illa :    « Tunc    palam  »    clc.   vocat   bcaliim    Franciscum    lapidem   insccabilem; 

20  hoc,  quia  a  sanctae  paiiperlalis  formula  et  carilale  nunquam  sciiidi  potuit  aut  se- 
parari  seu  in  minimo  elongari;  el  in  omnibus  praediclis  locis  semper  loquendo  de 
petra  seu  lapide,  de  quo  diclum  est  supra  in  prophclia,  capitulo  8,  leste  loachim  de 
bealo  Francisco  loquitur.  Sed  in  capilulo  7,  in  parle  illa  «  Ne  obliviscaris  rdios»  etc, 
ibi  beatiim  Franciscum  vocat  petram  «  olco  litam  nidifluo  »,   ubi  abbas  loachim  in 

25  glossa  inquit:  «  Ne  oblivi.scaris  elc. ;  hic  tangit  quorundam  religiosorum  persecutio- 
nem;  et  scquilur:  Hi  suiit  filii  pelrae  oleo  lilae  nidifluo;  —  hacc  cst  pelra,  quae  in 
superioribus  durissima,  ul  pulo,  et  insecabilis  appcllalur,  cuius  filii  viam  el  sanctitalem 
deserentcs  palcrnam  accrbissime  punienlur  cum  aliis  quibusdam  pleclcndis,  scd  non 
totaliter  destruenlur;  excessus  quidcm   sanclitalis   in   palre  mercbilur,  ul   iisqiie  ad 

30  iudicii  tcmpora  filii  eius,  quamquam  pravi,  pcrdurcnt;  secabunliir  tamcii,  id  esl  di- 
videntur  quam  plurimi  a  slatu  illorum,  maxime  qui  vilae  rcprehensibilis  fuerinl.  0 
quam  gaudeiem,  si  lanlum  patrem  cum  filiis  mcrercr  viderc.  Ccteri  vcro  religiosi  in 
coccilo  mancbunt,  ul  liltera  innuit;  coccilus  quidem  luctus  intcrprclalur,  quod  dis- 
sipationcm  insinual »;  hacc  loachim.  Beatus  Franciscus  «  petra  oleo  lita  »  potest  vere 

35  nuncupari,  quia  Spirilus  sancli  donis  ct  graliis  copiose  inunclus,  sed  «nidifluo», 
quia  Spiiitus  sancli  olco  et  dono  intluxit  largiter  ad  Ires  nidos,  id  est  Ircs  ordincs 
faciendos,  qui  oleo  saiicli  Spiritus  iniincti  el  sanclificati  cxstilcrunl.  Hac  ergo  pro- 
phclia  Cyrilli  apparcl  excellcnlia  beali  Francisci;  apparel,  quid  suus  ordo  in  prin- 
cipio  fuil,  quid  eril  in  medio  et  eius  finc  qiioad  mores;  demum  apparct  iuxla  bcali 

'iO  Francisci  rcvelala,  (piod  ordo  Minorum  usque  ad  dicm  iudicii  pcrscvcrabit  '. 

Septimo,  fiiit  beatus  Franciscus  declaratiis  cl  cius  ordo  vcnlurus  ct  praeclara 
per  ipsum  ordinem  fienda  per  abbalem  loachim  '\  qui  fuit  ctiam,  ut  pracfatus  Cyrillus, 


(rt)  N,  R  ot  edd.  eiulahit. 


'  Cfr.  pag.  53  nol.  5.   —  *  !)c  al)l)atc  loachim  de  FloHs,  ciiis(|uc  iiifliixu  in  ordinom  fralrnin 
Minornm  hliini  (licla  snnl  in  iiUrndnrlionc. 


FRANCISCUS   DECLARATUR.  53 

per  lempora  ante  bealum  Fraiieiseum.  Hic  abbas  ioachim,  euius  opera  sunt  per  ec- 
clesiam  approbata,  libro  exceplo,  quem  edidit  conlra  magislrum  Pelrum  Lombardum  ', 
de  beato  Francisco  et  eius  ordine  loquens  in  libro,  quem  edidit  Concordiae  ^  sic  dicil 
inter  alia:  «  Erunt  duo  viri,  unus  hinc,  aiius  inde,  qui  duo  ordines  interprelanlur,  unus 
Italus,  scilicet  de  Tbuscia,  et  alter  Hispanus,  primus  columbinus,  secundus  corvinus;  5 
el  post  islos  duos  ordinos  veniet  aller  ordo  saccis  vestitus,  sub  cuius  lempore  apparebil 
(ilius  iniquitatis,  qui  dicilur  anlichristus  ».  Et  scquitur:  «  Brevissimum  esl  lempus 
illius,  scilicet  tertii  ordinis,  sicut  brevissimi  sunt  dies  anlichrisli  successoris  sui;  ordo 
enim  columbinus  usque  ad  novissima  tempora  duralurus  per  mare  aquilonare  trans- 
Ibit,  aspera  pascua  gustabit;  regina  auslri  proleget  el  fovebit  eum  in  amariludine  10 
sua;  flumen  Euphraten  Iransibit  et  undam  cl  impetum  eius  sua  pracdicalione  miti- 
gabil;  aspera  reducenlur  in  planum  in  sermone  eius.  Terra  salsuginis,  id  est  Aegypli, 
ad  Dominum  convertetur  per  eum;  in  eadem  lerra  secure  evangelium  pracdicabit; 
multae  gentes  per  ipsum  ordinem  ad  Dominum  convertenlur;  gens  idololatra,  cuius 
lingua  ignorabitur,  quae  de  finibus  terrae  veniens,  missa  a  Deo  in  adiutorium  terrae  i^ 
promissionis,  et  ut  ipsa  agnoscal  Deum  Patrem  omnipolenlem  el  Filium  eius  unicum 
Dominum  noslrum  lesum  Chrislum,  ad  fidem  catholicam  convertelur.  Futurum  esl 
enim,  quod  ordo  columbinus  virililer  se  opponal  contra  mortis  angelum  el  conlra 
eum  praedicando;  plures  et  maxima  mulliludo  de  tiliis  ipsius  ordinis  marlyrio  ad 
Dominum  transibuul;  sicut  dictum  esl  per  David  prophelam,  Ps.  78,  2:  Posueruni  20 
mortalia  servorum  tuorum  escam  volatilibus  caeli,  carnes  sanctorum  tuorum  besliis 
lerrae.  Gaudebunt  in  canticis  suis,  id  est  praedicatione,  omnes  tribus  terrae  ^,  el  gens 
immunda  Machumelica,  quae  remanebil,  ct  hi,  qui  residui  erunl,  ad  Dominum  con- 
vertentur».  Quibus  verbis  apparet,  quomodo  tam  de  ordine  quam  do  ipso  capite  est 
prophelalum;  palel  etiam,  quando  eril  volunlas  Domini,  quod  contra  Machumeth  25 
slella,  id  esl  ordo  Minorum,  praevalebil,  ut  dicebat  Sibylla  in  ultima  parte  suac  pro- 
pheliae  superius  positae.  De  permanentia  ordinis  usque  ad  diem  iudicii  dictnm  est 
supra  *  in  expositione  propholiae  Cyrilli,  et  beato  Francisco  fuil  a  Deo,  ul  dicit  Lc- 
genda  antiqua  ^  revelatum. 

El  subdit  loachim:  « Hirudo  (a)  lurpissima  et  venenosissima  clericorum  iniquitas  30 
opponel  se  contra  ordinem  columbinum,  el  ipsum  calcare  et  calcilrarc  tenlabunt  nec 
poterunt;  Dominus  enim  visilat  ipsum  ordinem  et  conservat  et  gubernat  in  necessi- 
latibus  et  laboribus  suis;  mansio  ipsius  ordinis  et  habitalio  solidata  esl  in  angulo 
sanctitatis  el  aeternae  stabilitatis.  Item,  ordo  corvinus  opponel  se  conira  ordinom 
columbinum  per  invidiam  manifestam  el  clamabit  conlra  cundem  ordinem  in  impetu  35 
et  furore.  Raucae  sunt  factae  *  voces  cius,  more  ulique  corvino.  Hi  sunl,  de  quibus 
diclum  esl  in  evangelio  Domini  ':  Cavete  vobis  a  falsis  prophetis.  Mulla  el  divcrsa 
dicenda  sunt  de  ipso  ordine  et  aliis  ordinibus  et  eeclesia  fornicaria  et  merelrice,  quae 
praetermillo  ». 


(a)  Codex :  Hirundo. 


*  Cfr.  Mansi,  Sacrorum  conciliorum  nova  et  amplissima  collectio,  t.  XXli  pag.  9S2.  — 
*  Liber  concordiae  novi  ac  veteris  tcslamenti,  Venetiis  1519.  —  ^  Cfr.  Ps.  95,  12;  1  Maci).  13,  51 ; 
Ps.  71,  17.  —  *  Pag.  52.  —  *  Lcgenda  antiqua  (od.  Minocclii)  c.  77  pag.  179;  cfr.  il  Cei. 
3,  94  et  Speculum  perfectionis  (ed.  Sabatier)  c.  81.   —   «  Ps.  68,  4.   —   '^  Matlli.  7,  15. 


54  FKUCTUS  I  —  PAK8  SECUNDA. 

El  siibdil:  «  Ordo  vero  corviims  lcinpore  psciuloprophelne  aiimilliibitur,  (]iii;i  tcm- 
porc  perseculioiiis  eloiigabilur  a  Pelri  uavicuia  durissime  fluciuaule,  quia,  quaiido 
ijalius  leiiilimus  cril  debilis  iii  caiilu,  Uiiic  ordo  corviiius  eril  conlumax  ct  rebellis; 
scriplum  esl  cnim  in  evangelio  Domini  ' :  Qui  non  est  mecum,  conlra  me  esl».  Haec 
ii  loacbim  -. 

El  idcm  libro  Concordiae  V  ^  sic  dicil,  exponeiis  illud,  quod  die  sexlo  dixit  Dcus  *, 
ul  lcrra  produccrcl  animam  vivcnlem:  Et  creuvil  Deus  honrinem  ad  imaginem  elc, 
inquil:  «  Crcavil  in  lioc  sexlo  die  in  ordine  laicoriim  novas  species  religionis,  quae 
omiies  in  adiulorium  clericorum  el  monacborum  crealao  sunl  a  Domino»;  etsubdit: 

10  «  Quod  aulem,  omnibus  complelis,  ad  ultimum  in  die  sexto  crealus  esl  bomo,  qui 
praesil  piscibus  ^  elc. ;  luturum  esl  cuim,  ul  ordo  iinus  convalcal  in  lerra,  similis 
losepb  el  Salomonis,  ipsius  quoque  Filii  hominis  ^  cui  cliam  similis  dictus  est  a  pro- 
pbeta,  quia  in  ipso  el  pcr  ipsum  el  seconduni  ipsum  rorinalus  csl,  qui  in  omnibus 
ordinibus,  qui  a  tempore  quinlo  clarere  coepcrunt,  praelalus  eril  gloria  el  dignilale; 

13  el  i[)se  subiicict  beslias  ct  omiicm  lcrram,  ul  complealur  in  co  promissio  psalmislae 
diccntis  ':  Et  dominabitur  a  mari  usque  ad  mare  et  a  flumine  usque  ad  terminos 
orbis  (errarum.  Ipse  est  ille  populus  sanclorum,  dc  quo  dixit  angclus  Danieli®:  Re- 
gnum  aulem  el  potestas  el  mognitudo  regni,  quae  est  subler  om?ie  caelum^  dabitur 
populo  sanctorum  Altissimi.  Hic  esl  populus  ille  sanclus,  ordo  scilicct  iuslorum  circa 

20  linem  fulurus,  de  quo  in  lypo  Salomonis  dicluin  esl  a  Domino  per  Nalban  jiropbe- 
lam  ^:  Ego  ero  illi  iti  patrem,  et  ipse  erit  mihi  in  fiiium,  quae  nou  soluin  dc  Filio 
Dci  inlelligcnda  sunt,  sed  de  illis  sanclis  hominibus  circa  nncm  fiiluris,  (|ui  scculuri 
suiit  ad  integriim  vesligia  eius  »;  el  plura  dicil  ibidein.  Sed  quod  abbas  loachim  in- 
lclligal  de  ordine  Francisci,  palet,  quia  ipsc  soliis  prae  aliis  scquiiur  vesligia  Chrisli, 

25  (piia  regula  el  vila  fralrum  Minorum  esl  vila  Domini  noslri  Icsu  Cbrisli,  observtire 
sanctum  evangelium  elc.  Insuper  bealus  Franciscus  primo  vita,  demum  passione  factus 
esl  ad  imagincm  el  simililudinem  Icsu  Cbrisli  crucifixi. 

Idem  abbas  loacbim  dc  ordine  beali  Francisci  ct  Dominici  loquitur  expresse  in 
exposiiione  leremiae  ^°   in   prologo,  capitulo  \,   snpcr  iliud":   Verba  leremiae^  fdii 

30  Uelciae  elc,  el  eodem  capilulo  suficr  illud:  Noli  dicere,  quia  puer  ego  sum;  posl 
mulla  sic  inquil '^-  «  Sicut  olim  elcgil  Deus  patres  seniores,  secuudo  aposlolos  iu- 
niores,  ila  ctiain  nunc  lcrlio  piieros  eliget  ad  lilteram,  ad  praedicandum  rcgni  evan- 
gelium  cl  exculicndum  Lolh  in  ipsis  pucris  ndelibus  per  Abraham  summum  ponli- 
(icein,  popiilum   scilicct  christianum  in  fluenlis  caduci   sacculi,  scilicel   labcscenlem 

35  conversaiilcmque  cuin  filiis  sceleralis.  Scd  el  pucri  Hebracorum  in  huiusmodi  pueris 
dcsignati,  vestcs  ct  spolia  saeculi  in  cullum  divinum  abiiciuiil,  id  est  non  ponunl 
arbores  el  ramos  arborum,  id  esl  iuslorum  doclrinas,  ct  viles,  immo  propagincs  de 
saecularibus  aiifcrunl,  fcrenles  flores  munditiae  el  palinas  vicloriae,  qua  munduin 
calcant,  diabolum  superanl,  caniem   frenant,   iii  iusliliae  operibus  excolendo  gralias 


'  Mallli.  12,  30.  —  ^*  Verija  lniciis(|iie  posila  (a  «  Ij-iiiU  diio  \h\  »),  (iiiac  (lcsiiiU  iii  dicla 
edilione,  1'isaiuis  ex  codice  iiUerpoiato  dcsiinisissc  videtiir;  cfr.  iiUrodiiclioncm.  —  '  C.  18  (fol. 
()()  v).  —  *  (Jcii.  I,  27.  —  '^  (icii.  I,  20  Sc(iiiciUi;i  cliani  iit  .Vrcliiv  1.  c.  p.  lOli.  —  "  Dan. 
3,  92.  —  '  l's.  71,  s.  —  "  Daii.  7,  27.  —  "  II  lU'},'.  7,  It.  —  '<>  Inlerpretntio  preclara  Ab- 
lifilis  todcltim  in  Uicrcmiiim  Vrophetmii,  Vcueliis  l'J2.').  I)c  liac  cxpositionc,  i|iiaiii  l'Yidcricli 
alii(|iic  apocrypliani  liaiiciU,  cfr.  iiUrodiulionciii.    —    "  ler.   1,   I  cl  6.    —    '-'  Fol.  I  v  iii  (Ine. 


FRANCISCUS  DECLARATUR.  55 

et  laudes  agiiiit  Domiiio  Abraluie  Patri  caelesti  excelso,  qui  a  filo  siiblcgminis  usque 
ad  corrigiam  caligae  de  bis,  quae  ad  iusliliam  perliiieiit,  vcrilalem  impugnanlibus 
non  dimittunl.  Ex  ore  siquidem  borum  praedicatio  laudis  perficilur,  dum  non  aliud 
ore  nunliatur,  quam  in  conversalione  demonslranl.  Hi  sunt  columba,  qiiam  Spirilus 
sanctus,  aller  Noe,  qui  requies  dicitur,  propter  tribulalionum  impelus,  quibus  mundus  5 
fornicator  absumitur,  emisit  et  emiltel  ex  arca,  iit  cessanlibus  aquis  diliivii  gentium 
futurarum,  quae  ad  sublevandam  arcam  conlemplantis  ecclesiae  in  sublime  conve- 
niant».  Et  subdit:  «  Ilemque  ad  convertendos  iiifideles  in  sua  caecitate  relictos  et 
operiendam  lerram  scientia  Domini  qiiantocius  remitlendos,  ul  sicut  per  Moysen  et 
losue  Cbanan;ieos  Deus  Israelilis  subiecil,  cbristianis  per  Paulum  et  evangelislam  loan-  '0 
nem  idololatras  stravit,  sic  et  nunc  pcr  duos  ordines  luturos  significatos  in  illis  gentes 
incredulas  subigal  et  convertat». 

Idem  de  praedictis  ordinibus  loquilur  super  illud  *:  Ollam  succensam  ego  video; 
de  istis  ordinibus  loquitur  supcr  illud  ^:  Ecce  ego  co^igregabo  omnes  reges  Aquilonis^ 
ct  siiper  illud  ^:  Quasi  tempeslas  currus  eius,  capilulo  4,  ubi  inquil:  « In  puero,  inquit,  '^ 
nobili  el  ignobili  duo  nolanlur  ordines  affuluri,  quemadmodum  in  Calepb  et  losue, 
in  Manasse  et  Epbraim,  in  Moyse  el  Aaron,  in  loanne   el  Christo,  in  Elia  et  Eliseo, 
in  Paulo  el  Barnaba,  in  duobus  exploratoribus  lericbo,  in  quibus,  qui  missi  sunt  ad 
solvendum  asinam  alligatam,  el  in  duobiis  euntibus  in  Emmaus  el  in  diiobus  angelis 
missis  ad   subverlendum  Sodomam  et  Gomorrham  («)  »;  cl  subdil:    «  Isti   siint  equi  20 
et  quadrigae  Aminadab,  immo  Zachariae,  immo  Chrisli,  inuno  spirilus  verilalis;  nam 
quandoque  assimilantur  in  curribus  Pharaonis,  ubi  sunt  equi  nigri,  aliquando  iii  cur- 
ribus  Eliae,  ubi  sunt  equi  ignei,  qui  et  rubei,  aliquando  in  curribus  eunuchi  rcginae 
Candacis,  ubi  equi  albi;  aliquando  in  curribus  Doi,  ubi  equi  varii;  inde  currus  Dei 
decem  millium  multiplex  \  ubi  varietas.  Isli  sunl  omnes  fortes  quoad  fidem,   quoad  25 
tribulationcm  suslinendam   varii,  quoad   praedicationem   vel   religionem   miiltiplices, 
(juemadmodum  in  corvo  et  columba,  quia  et  ille  totus  niger,  et  illa  varia,  id  est  mixta. 

Et  subdit  post  mulla  comparans  istas  religionesad  invicem  sic  inquiens'^:  « Corvus 
est  niger,  gravis,  cadavera  diligil,  vocem  grandem  babel;  econtra  columba  agilis, 
varia,  cavet  a  cadaveiibus,  gemitum  habel  pro  cantu,  in  cunctis  varietas.  Praedicatores  30 
iili  erunl  nigri  tristitia  cordis,  non  mundi,  gravcs  vita,  loquaces  doctrina,  |)roximi 
compassione  benigni.  Columba  fecundior  prole  varia  est  peniiis  virtutum,  agilis  in 
obedienlia,  grano  eleclarum  pascilur  scripturarum,  pro  canlu  praedicationis  lamentalio- 
nem  de  peccalis  et  desiderium  patriae  caeleslis  habet,  Sic  el  loannes  niger  esl  in  esca, 
quae  est  locusta,  gravis  in  vila,  viperarum  genimina  fugiebat,  baptismum  poenitenliae  35 
praedicabal,  ecce  (6)  corvus.  Econlra  lesus  filiis  spiritualibiis  iiibians,  varius  in  virlutc 
signorum,  agilis  in  Patris  exsccutione  operum,  granis  ulens  doctrinis  celebribus,  pro 
cantu  laetitiae  gemitum  tristiliae  in  anima  reportavil ».  Et  plura  mullum  pulcbra  dicil 
de.  istis  ordinibus,  ad  proposilum  plures  sacrae  scriplurae  figuras  adducendo. 

Dc  istis  etiam  duobus  ordinibus   loquitur   in   cap.   \%  super   illud  ^:   Nunquid  do 
avis  discolor  heredilas  mea,  aut  avis  lincla  per  latum?  cap.  eliam  13  super  illud  ': 


(«)  As  et  edd.  om.  et  Gomorrham.    —    (6)  Codex  ecclesiae. 


1  lcr.   1,  13.    —    =•  ler.  31,8.    —    "  ler.  i,  13;  Exp.M.  i2v.    —    *  l's.  C7,  18.    _    »  C.  4 
(fol.  I3i).    —    "  ler.   12,  9;  Exp.  fol.  13  v.    —    '  ler.  13,  4  ct  21  ;  Exp.  fol.  14v. 


56  FRUCTUS  I  —  PAKS  SECUNDA. 

Tolle  luihhure  clc.,  cl  cnp.  eodoin  supci-  ilhid':  NiOK/uid,  Uumine,  dolures  par- 
turienlis  apprehendenl  le?  De  praeilicUs  el  eodem  modo  cliam  lo(|uilur  cap.  16  supei- 
illud  ^:  Faclum  esl  verbum  Domini  ad  leremiam:  non  accipias  uxorem  elc,  el  quasi 
per  lolum  cnpilnlum;  el  cnp,  20  super  illiid  *:  Quare  de  vulva  egressus  sum?  el  cap. 
5  21  super  iilud  *:  Ecce  ego  ad  te,  habilalricem  vallis.  Iii  praefalis  ergo  locis  abhas 
loacliim  loquilur  de  praediclis  ordiiiibus  Fraiicisci  el  Domiiiici,  quibus  verbis  loachim 
apparel,  tpiod  supra  esl  diclum,  bealum  Franciscum  iti  veleri  leslamenlo  fuisse  mul- 
liplicilcr  (iguralum,  (piod  sigiiaiUer  cst  iiolaiidum,  iie  fruslra  ista  conformitas  el  frucliis 
esse  posila    videaiilur.  Sic  ergo  apparet,  quomodo  beatus  Fraiiciscus  fuil  per  ipsum 

10  ioachim  futurus  declaralus;  el  iioii  soium  ahbas  loachim  bealum  Fraiiciseum  prae- 
niiiiliavil  veiiliirum  vcrbo,  sed  etiam  opere,  quia  cum  depingi  fecil  in  ccclesia  sancti 
iMarci  de  Venetiis  super  oslium  sacrisliae  cum  sligmalibus,  sicul  cernenlibus  hodierna 
dic  clarere  polest  (a),  et  hoc  opere  mosaico  ^ 

Oclavo,  beatus  Franciscus  fuit  per  queiulam   abbalem   in    parlibus   ullramarinis 

15  habcnlem  spirilum  pro|)hclicum  declaralus;  qui  beatum  Franciscum  praedixil  veii- 
lurum,  el  de  eius  saiiclilale  el  fralrum  mulla  praedicens  mandavit  suis  monachis,  quod 
si  quando  in  partibus  illis  fralres  beali  Francisci  vel  ipsum  bealum  Franciscum  vi- 
derenl,  cum  cruce  el  omni  revercnlia  praecedere  deberenl ".  Et  sic  hiil  faclum,  beato 
Francisco  cum  duodecim  sociis  mare   transito   ad  Soldanum   pergente,   ul   dicil  Le- 

20  genda  anliqua  '. 

Nono,  bealus  Franciscus  declaratus  fuil  per  angelum  in  specie  peregrini  suae 
matri  el  nutrici,  qualis  esset  futurus;  nam,  heato  Francisco  nalo,  peregriiius  quidam 
ad  domum  patris  heali  Francisci  accessil,  el  pelila  eleemosyna,  |)uerum  natum  pctiil 
vidcre,  el  cum  nulrix  nollel,  mandato  dominae  Picac,  malris  heati  Francisci,  puerum 

25  i|)sum  eidem  percgrino  vidcndum  obluiil,  qui  ipsum  amplcxatiis  henedixil  et,  ul  di- 
cilur,  in  humero  dextro  signum  crucis  impressit  et  lunc  dixit  astantibus:  «  In  vico 
islo  hodie  nati  sunt  duo  pueri,  iste  el  unus  alius.  Iste  eril  dc  meliorihiis  hominihus 
de  mundo,  sed  alius  de  pcioribus»;  el  dixit,  quod  heatus  Franciscus  propler  insidias 
diaboli  bene  custodiretur,  quo  dicto  slalim  ipse  percgrinus  disparuil  *. 

30  Decimo,  healus  Franciscus  hiil  declaralus,  qualis  csscl  hitiirus,  per  quendam  vi- 

rum  simplicem  de  Assisio,  proul  dicit  dominus  fraler  Bonavenlura  in  Legenda  maiori. 


(a)  As,  N,  R  et  edd.  clare  apparet. 


'  Icr.  16,  1,  2;  Exp.  k)\.  17  r.  —  ^  lcr.  16,  2;  Exp.  Ibl.  3.3  v.  —  »  ier.  20,  18;  Exp.[o\. 
43  V.  —  *  ler.  21,  13;  Exp.  48  r.  —  *  Ijral  ciim  aliis  Pisamis,  imago  sancti  Francisoi  est  tem- 
poiis  postcrioris;  cfr.  Actn  Snnctorum,  maii  t.  VII  pag.  141  cl  Mcscliincllo,  Chiesn  Ihicule  di  S. 
Mnrco,  1.  I!  p.  •i').  —  "  Apiid  Gcrardiim  dc  Frachclo  0.  P.  {Vitns  Frntrnm,  p.  I  c  2)  eadcm 
pro|)liclia  ah  alibate  loachim  ctc  S.  r3omiiiico  facta  refertiir:  «  loacliim  abbas,  inqiiit,  de  ipso  or- 
dinc  Pracdicaloriim  in  miiilis  libris  ct  in  miillis  locis  scripsit;  ct  dc.scribeiis  ordinem  ct  habitiim 
moiuiit  fratrcs  siio.s,  iit  jiosl  morlem  suani,  cnm  lalis  ordo  exsiirgerel,  siiscipcrcnt  eiim  devote; 
(|(iod  ct  fcccrunt  rcciplcntcs  fralres  ciim  cruce  el  proccssioiic,  quando  primo  ven(M"uiit  ad  eos  ». 
Apiul  Maiiaiuim  Florciitinum  prophetia  atlribiiitiir  abbati  «  di  Montfignn  Ncra  in  Siria  presso  la 
famosa  ci|)la  di  .\nliocliia  a  .scltc  miglia,  (lo\c  cia  iiiia  fiimosa  abbadia  con  monaci  di  snncto 
linsilio  »;  cx  Cod.  Strozzi  XX.WIII.  '.»<»  bibl.  Nalionalis  Florcnlinac  fol.  16  (cfr.  Salialier,  Ihirtholi 
pag.  C.XXX  cl  I  i.')).  —  '  I..  c.  c.  13  sciiiio  est  dc  S.  Francisci  itinerc  iii  oriciitcm  (cfr.  Actus 
c.  27),  ai  iiiilla  (it  mentio  dc  rc  hic-  a  Pisano  relata.    —    "  Cfr.  iiifra  fr.  IV  |).  2  in  priiicipio. 


FRANCISCUS   DECLARATUR.  57 

pnrle  I  \  qiii  bealo  Francisco  adluic  sacculari  cuiUi  per  civilatem,  eidem  obviando, 
depoiicbal  pallium,  lcrgebat  viam  et  sternebat  ipsius  pedibus  vestimentum;  et  cum 
interrogaretur,  quare  sic  agcret,  asscrebat  beatum  Franciscum  omni  revcrcntia  dignum, 
utpole  qui  in  proximo  esset  magna  facturus,  et  ob  boc  ab  universitate  (idelium  ma- 
gnifice  honorandus.  S 

Undecimo,  beatus  Franciscus,  qualis  esset  fulurus,  declaratus  fuit  a  sua  matre, 
prout  narrat  fraler  Thomas  de  Celano  in  Legenda  beati  Francisci^.  Nam  Francisci 
adhuc  exsislenlis  in  habilu  saeculari  magnanimilatem  et  morum  honeslalem  admiran- 
tibus  convicinis,  ipsa  beati  Francisci  mater  divinitus  inslrucla  dixit:  « Quid  pulalis 
iste  filius  meus  erit?  merilorum  '  gralia  Dei  filium  ipsum  noveritis  affuturum».         10 

Duodecimo,  bealus  Franciscus,  qualis  essel  fulurus,  oslensus  fuit  sacerdoli  Sil- 
vestro  in  visione  illa,  de  qua  dictum  est  supra  *  de  dracone  et  dc  crucc  aurea  ex  ore 
beali  Francisci  procedenle,  quam  conspexil;  qua  visione  ler  sibi  demonstrala,  mun- 
dum  relinquens,  habitu,  professione  et  imilatione  beato  Francisco  adhaesit. 

Terliodecimo,  declaralus  fuit  beatus  Fianciscus,  quid  esset  peraclurus  in  fidelium  I5 
cordibus,  regi  versuum  et  laureato,  fralri  Pacifico,  in  habitu  adhuc  saeculari  degenti, 
qui  beatum  Franciscum  reperiens  praedicantem  apud  caslrum  Sancti  Severini  de 
Marchia,  super  ipsum  Domini  manu  facta  vidit  praedicalorem  crucis  beatum  Fran- 
ciscum  duobus  ensibus  valde  fulgenlibus  in  modum  crucis  signatum,  quorum  unus  a 
capite  ad  pedes,  alius  a  manu  in  manum  per  pectus  Iransversaliter  tendebalur;  qul  20 
beatum  Franciscum  non  noscens,  atlamen  lanto  viso  miraculo  et  verbis  eius  com- 
punctus,  mundum  abdicans,  eidem  palri  cohaesit,  quem  ab  inquietudinc  mundi  ad 
Chrislum  conversum  sanctus  Franciscns  fralrem  Pacificum  censuit  appellandum.  Hic 
temporis  processu  in  omni  proficiens  sanctitate,  Thau  meruit  videre  in  facie  beali 
Francisci,  quod  colorum  varielale  distinclum  («)  eius  faciem  miro  venustabat  ornalu  \  25 

Decimoquarto,  qualis  esset  beatus  Franciscus  fulurus,  declaratus  fuit  a  Deo  domino 
|)apae  Innocenlio  III,  qui  in  somnis  videbat  Lateranensem  ecclesiam  ruinae  fore  iam 
proximam,  quam  ipse  bealus  Franciscus  pauperculus,  modicus  et  despectus,  proprio 
dorso  submisso,  ne  caderet,  susteniabat;  el  tunc  cognovii,  quod  beatus  Franciscus  erat 
ille  missus  a  Deo,  qui  opere  et  doclrina  Chrisli  suslenlaret  ecclesiam  ®.  30 

Decimoquinlo,  fuit  declaralus  suis  duodecim  sociis,  regula  prima  iam  habila, 
qualis  essel  ipse  beatus  Franciscus,  qui  absentalus  ab  ipsis  circa  mediam  noctis  horam 
in  curru  igneo  transfiguralus  apparuil;  ad  quod  secutum  est  illud  mirabile,  ut  virtule 
talis  luminis,  quo  bealus  Franciscus  transfiguralus  apparuit,  allerius  alteri  conscientia 
nuda  fuit,  et  quod,  ut  «  veri  Israelitae  post  ipsum  incederent,  qui  virorum  spirilualium,  35 
ut  aller  Elias,  factus  fuerat  a  Deo  currus  el  auriga  '». 

Decimosexto,  fuil  fratri  Leoni,  qualis  esset  (6)  bealus  Franciscus,  mullipliciler  de- 
claralus  sursum  elevationibus  in  Deum  el  divinis  ad  beatum  Franciscum  loculionibus, 
conlemplatione  lesu  bealum  Franciscuin  praecedentis  in  cruce  aurea  fulgenlissima,  ul 
infra  suis  dicelur  in  locis;  sed  praecipue  hoc  obtinuit,  dum  semel  frater  Leo  slaret  40 


(a)  As,  N,  R  et  edd.  depictum.   —   (h)  As,  N,  R  et  edd.  adduiit  futurus. 


'  L.  c.  c.  1  n.  I.  —  *  II  Cel.  1,  I.  —  *  Rinaldi  et  Amoni  rmiltorvm,  Rosedale  mcritorum 
—  *  Pag.  43.  —  «  11  Cel.  3,  49;  Bonav.  1.  c.  c.  4  n.  9.  —  «  Bonav.  I.  c.  c.  3  n.  10.  —  '  Bo- 
nav.  1.  c.  c.  4  n.  4. 


58  FRUCTUS  I  —  PARS  SECUNDA. 

ciim  bealo  Francisco,  vidil  charlam  de  caelo  descendeMlem  super  healum  Franciscum 

sciiplam:  Ilic  est  gratia  Dei,  quae  charla  rcdiil  in  caelum  a  fralre  Leone  periecla  '. 

Dccimoseplimo,  healus  Franciscus  fuil  declaralus  cuidam  nohili,  quem  in  fralrem 

ipse  heaUis  paler  linherc  optahat;  pro  quo  orans   healus  Franciscus  dictus  nohilis 

3  vidil  Christum  loquentem  cum  heato  Francisco,  et  ipsum  heatum  palrem  tam  corpore 

quam  menle  a  lerra  elevatum.  Quo  viso,  slalim  ad  heatum  Franciscum  liomo  cucurril 

cunclaque  dimitlens  factiis  esl  fraler  Minor  devotissimus,  ul  sanctus  pater  flagraral*. 

Decimooclavo,  fuil  heatus  Franciscus,  qualis  esset  futurus,  daomonihus  declaratus; 

nam  ut  hahetur  in  Legenda  antiqua^/m  miraculo  de  quodam  daemoniaco  («)  a  healo 

10  Francisco  liherato,  ipse  diaholus  interrogalus  de  saiiclilale  heati  Francisci,  aiilequam 
ipsc  heatus  pater,  uhi  eral  ipsc  invasus,  accederel,  a  sacerdole  el  aliis,  inter  alia  dixil, 
quod  in  hora  nativitatis  heali  Francisci  tanla  facta  est  iii  inferno  commolio,  (juod 
omnes  crcdiderunt,  iudicium  futurum  advenisse,  et  tandem  videntes,  quod  iudicium 
noii  parahatur,  dixerunt  pro  cerlo  aliquem  esse  natnm,  qui  ipsum  commoveret  inferuum 

15  et  deslrueret;  et  luiic  a  principe  lenehrarum  inissi  in  omnem  terram,  huiic  healum 
Franciscum  nalum  illa  hora  repercruni,  pro  certo  tenentes  per  ipsum  fore  eos  el 
suos  deslruendos,  sicul  fructu  III  el  conformitale  plenius  dicetur. 

Decimonono,  heatus  Franciscus  fuit  declaratus  sancto  Dominico  deordinc  Praedica- 
lorum;  qui  cum  hcalo  Francisco  se  Romae  reperiens,  in   nuiluos  ruentes  amplexus, 

20  sauctus  Dominicus  chordam  pelens  heali  Francisci,  cum  impelrasset  el  a  healo  Francisco 
recessissel,  dixit  plurihus,  qui  aderanl:  «  In  verilate  dico  vohis,  hunc  virum  sanclum 
Frauciscum  celeri  religiosi  sequi  deherent,  lanla  est  suae  sanctitatis  pcrfcctio  *  ».  De- 
claratus  etiam  fuit  beatus  Franciscus  heato  Dominico  in  capilulo  genorali  celebrato 
per  healum  Franciscum  apud  Assisium,  in  quo,  cum  essoiit  ultra  qninque  millia  fra- 

25  trum,  ipse  beatus  Dominicus  cum  piuribus  ex  suis  affuil  fratrihus,  ubi  divinam  pro- 
videntiam  agnovil  circa  fratres  adesse  meritis  beali  Francisci,  cum  tot  fratribus  nihil 
hahentihus  nec  de  viclu  cogitantihus,  suhilo  divina  providenlia  omnia  minislravil 
copiose;  propter  (|uod  ipse  bealus  Domiuicus  dicere  hahuit:  »  Vere  Domiuus  hahel 
curam  de  islis  pauperculis  sanctis,  el  ego  nescieham  ^  ». 

30  Vigesimo,  fuit  beatus   Franciscus  dcclaratus  domino   Grcgorio  IX,  timc  Osliensi 

episcopo,  cui  heatus  Franciscus  praedixit  eiim  fiiturum  summum  Fontificem,  ad  (|uem 
ipse  hahuit  summam  devolionem,  cui  ipse  dixit:  «  Francisce,  fili,  qiiod  honum  est  in 
oculis  luis  fac,  quia  Dominus  tecum  csl"».  Alteri  eliam  cardinali  fuil  heatus  Fran- 
ciscus  coguitus  et  dcclaralus,  (jui  ciim  a  beato  Francisco  de  ohscuris  sermonihus  in- 

3o  terrogassel  soliitiouem,  et  heatus  Francisciis  profuudissime  respoiidisset,  dixil  ad  eum 
cardiualis:   «  Kgo  lc  non  inteirogo  lan(|uam    liltcratum,  scd   lanqiiam    hominem   ha- 


(a)  Codex  monacho. 


'  Cfr.  Vcrba  fralris  Conradi,  c.  7  (in  Opiisciilcs  dc  criliqiic  liistoiunic,  t.  I  pag.  3S0)  cl 
coil.  ms.  Collegii  S.  Anlonii  (cfr.  inlrodnclioncin  lniiiis  loini)  fol.  5.'5r;  in  piiino  loco  non  rcfcrunlnr 
vcrba  in  cliarla  iila  scripta.  —  '^  Cfr.  Fiorclli  (cd.  Ainoni)  c.  37;  lcxtus  lalinns  liuius  capilnli 
in  cod.  Kasl  -i  plul.  C  n.  2  biljj.  iiniv.  lUicno-TraiiHlinac  (cx  Anal.  liolland.  1.  XXI  pag.  4i3). 

—  ■'  In   «  lcgcnda  anliqna  >>,  (|uain   cdidil    iMinocchi,  in\cniliir  soluin   capnl  22,  quod    alii|ualilcr 
linc  rcfcrii  jxitcst;  magis  convcnit  rclatio,  (|nac  cxslat  in  Ckronicis  A'A'IV  generaliuni   pag.  27. 

—  "  II  Cel.  3,  86  ct  87.    —    "  Aclus  c.  2'J.    —    «  II  Cd.  3,   I'.). 


FRANCISCUS   DECLARATUR.  59 


hciilem  spirilum  Dei,  el  luae  responsionis  inlellecUim  itleo  libenler  nccipio,  quoniam 
scio  ipsum  a  solo  Deo  procedere'». 

Vigesimo  primo,  fuil  declaratus  nni  sacrae  Iheologiae  magislro  de  ordine  Prae- 
dicalorum  apud  Senas,  qui  cum  beatum  Franciscum  inlerrogassel  de  quodam  passu  sa- 
crae  scriplurae,  a  bealo  Francisco  responsum  de  praediclis  reporlavit,  cum  resera-  5 
lione  sui  cordis  nulli  palam  facta  (a)  secrelorum,  qui   stupore  vehementi  admiratus 
Iheologiam  beati  patris  et  spiritum  specialiler  commendavit'. 

Vigesimo  secundo,  cognitus  et  declaratus  est   domino  Bernardo  de  Quintavalle 
prudenliori,  nobiliori   et  ditiori   de   Assisio,   qui   beali   Francisci  perfectione  agnita, 
omnia  vendcndo  et  pauperibus  dando,  prius  nihil   sibi  servando,   primus  [)rac  aliis  '0 
beali  Francisci  factus  est  frater  et  filius  spiritualis. 

Vigesimo  lertio,  fuit  beatus  Franciscus  fratri  Aegidio  declaralus,  a  quo  cum  fratres 
quaererent,  quid  sentirel  de  bealo  Francisco,  respondit  lotus  inflammatus  ex  auditu  beati 
Francisci  dicens:  «  Ille  homo,  beatus  Franciscus,  nunquam  deberet  nominari,  quin 
homo  prae  gaudio  lamberet  labia  sua;  tantummodo  sibi  defuit  unum,  scilicet  corporis  15 
fortitudo;  si  enim  habuisset  tale  corpus,  quale  ego  habeo,  scilicel  ita  robuslum,  pro- 
culdubio  lotus  mundus  eum  sequi  minime  potuisset  ^  ». 

Vigesimo  quarlo,  fuit  beatus  Franciscus  bealae  Clarae  declaralus,  cuius  monitu 
et  praedicatione  dimissis  omnibus,  quae  sunt  mundi,  aelerno  sponso  est  iuncta;  nec 
id  solum  effecil,  sed  verbo  Francisci  dc  lesu  praedicantis,  adeo  (uit  in  bono  firmala,  20 
ul  nulla  Iribulatio  scu  angustia  {h)  demum  sibi  gravis  aut  diflicilis  ad  ferendum  fuerit, 

Vigesimo  quinlo,  fuit  beatus  Franciscus  fralri  Morico,  prius  de  ordine  Ciucife- 
rorum,  sed  post  de  ordine  Minorum,  declaralus,  qui,  cum  morbo  gravissimo  laboraret, 
supplex  per  internunlium  faclus  Francisco,  ut  pro  se  Dominum  exoraret,  anlidolo  a 
bealo  Francisco  confeclo  eiusque  prece  statim  ab  omni  fuit  innrmitate  liberatus  (c)  *.  25 

Vigesimo  sexto,  fuit  beatus  Franciscus  ministris  pluribus  provincialibus,  dum 
conderet  ultimam  regulam,  declaratus,  quibiis  coram  verbis  beati  Francisci  Icsiis  in- 
clinalus  suam  intentionem  sic  esse  de  regula  observanda  eiusque  se  censuit  condi- 
lorem  coram  pracfalis  et  non  bealum  Franciscum  acclamavit  ^ 

Vigesimo  seplimo,  fuit  beatus  Franciscus  agnitus  ei  dcclaratus  fratribus  consociis,  30 
quorum  conscientias  et  secreta  agnovit,  ul  palet  de  fratre  Massaeo,  fralre  Leonardo 
de  Assisio  et  fratre  Ricerio  el  de  aliis  pluribus,  de  quibus  dicelur  fructu  ct  confor- 
mitate  XVIII  el  XXVI. 

Vigesimo  octavo,  fuit  beattis  Franciscus  medico  declaralus,  cuius  esset  virtulis, 
qui  igncm  crcpitantem  a  parle  capitis  ad  aliam  cocturam  pertrahendo,  nullam  vidit  35 
ab  igne  molcsliam  beato  palri  inferri  *;  el  demum  capilli  beati  Francisci  posili  intra 
scissuram  suae  domus  de  sero,  de  mane  reperit  cam  tolaliter  coadunasse  '. 

Vigesimo  nono,  fuit  bealus  Franciscus  abbati  sancti  luslini  declaratiis,  qui  eius 
oratione  prae  solito  consolationem  persensit  spirilus  *.  Idcmque  episcopo  Assisinali, 


(a)  Codex  et  As  facto.    —    (6)  As,  N,  R  et  edd.  adversitas.  —  (c)  As,  N,  R  et  edd.  curatus. 


*  11  Cel.  3,  47.  —  ^  II  Cel.  3,  46.  —  ^  Qiiao  alio  ioco  non  invenimus;  cfr.  Dida  beali 
Aeyidii  (Bibl.  asc.  fr.inc.  t.  III),  pag.  108.  —  *  Bonav.  I.  c.  c.  i  n.  8.  —  ^  Leo,  Verba  S.  P. 
Francisci  n.  i  (in  Docnm.  ant.  franc.  t.  1  i)ag.  101);  cfr.  Specitlum  perfcctionis  c.  I.  —  ®  II  Cel. 
3,  102;  Bonav.  1.  c.  c.  5  n.  9.    —    '  Bonav.  I.  c.  c.  7  n.  II.    —    «  11  Cel.  3,  44. 


60  FRUCTUS   II   —   PARS   PKIMA. 

qui  praccipitaiilei-  heali  Francisci  ccllam  ingrediens  linguam  cum  viribus  amisil,  sed 
poenilens  deinde  recuperavil  \  Simililer  soldano  fnit  beatus  Fraiiciscus  declaralus,  qui 
ad  ipsum  summam  concepil  devotionem  cl  landem  ipsius  mcrilis  rcgcneralus  in 
Christo  esl  salvatus^ 

o  Trigesimo,  fuit  bealus  Franciscus  agnilus  el  dcclaralus  omnibus  generibus  crca- 
lurarum,  qiialis  csset,  videlicel  mari,  igni,  aeri,  terrae,  angelis  bonis,  daemonibus, 
praelatis  ecclesiae,  regibus,  principibus,  hominibns  aliis,  mulieribns,  animalibus 
brulis,  volalilibus,  natatilibus,  ferocibus,  arboribus  ct  plantis,  ul  suis  infra  in  locis 
dicetur,  el  specialiier  fructu  el   conformitale  Xill,  ul  de  ipso   beato  Francisco  lam 

10  anle  ortum  quam  in  ortu  el  |)ost  orlum  declarato  et  agnito  dicere  possimus  cnm 
Psalmo  92,  5:  Testimonia  tua  credibilin  facta  sunl  nimis.  Ceiebre  factum  est  nomen 
eius,  I  Rcg.  18,  30.  Unde  beatus  Frauciscus  potesl  diccre  illnd  Ezech,  38,  23:  Et  ma- 
(juificabor  et  sunctificabor  et  notus  ero  in  oculis  genlium  multarum;  nam  nomen 
eius  vulgatum  est  in  omni  lerra,  losue,  G,  27,  ad  laudem  Christi  lesu   Redemptoris 

•  S  uoslri.  Amen, 


SECUNDUS  FRUCTUS  ET  CONFORMITAS : 
lesus  Emissus  Caelitus   —   Franciscus  Destinatur. 

Expositio  primae  partis,  videlicet:  lesus  emissus  caelitus. 

1.  Deitas  illa  superna,  cuius  omnipotentia  de  non  esse  ad  esse,  cuius  clementia  et  bo- 
nitatc  in  esse  sumus,  cuius  misericordia  sustentamur,  cuius  liberalitate  dona  tam  naturae 
quam  gratiae  assidue  percipimus,  cuius  gratuita  pietate  nostris  condescendit  indignis  pre- 
cibus,  euius  sapientia  omnia  moderantur  et  ordinantur,  cuius  abundantia  in  bonis  ct  af- 
fluentia  humanum  genus  in  sui  exordio  est  multipliciter  adornatum,  ordinatum  et  mirificatum, 
non  solum  testimonio  psalmistae  dicentis  Ps.  8,  6  sqq. :  Minuisti  eum  paulo  mintis  ah  angelis, 
gloria  et  honore  coronasti  eum  et  constituisti  eum  super  opera  manuum  tuarum;  omnia  subie- 
cisti  sub  pedibus  eius,  oves  et  boves  universas,  insuper  et  pecora  camjn,  verum  hoc  ostenditur, 
si  attenditur,  quid  Deus  hominem  condendo  eidem  exhibuit  et  donavit.  Ipsum  enim  primum 
hominem  primo  creavit  ad  suam  imaginem  et  similitudinem;  secundo,  in  paradiso  amoe- 
nissima  coUocavit;  tertio,  scientia  omnium  illustravit;  quarto,  dominium  super  omnia  condo- 
navit;  quinto,  in  aetate  florida  formavit;  sexto,  iustitia  originali  adornavit;  septimo,  deliciis 
omnium  constipavit;  octavo,  consortio  angelorum  collocavit;  nono,  sui,  scilicet  Dei,  singulari 
cognitione  praedotavit;  decimo,  immortalitatem,  si  vellet,  concessit;  undecimo,  libcrura  arbi- 
trium,  quo  posset  stare,  indidit;  duodecimo,  firma  sponsione,  si  staret  et  obediret,  vitam 
acternam  se  daturum  eidem  repromisit  et  sibi  in  petitis  adesse  spopondit;  quibus  et  aliis 
primis  parcntibus  exhibitis,  libcralitas  Dei  ad  hominem  et  genus  liumanum  veraciter  decla- 
ratur.  Verum  quia  homo  probari  decebat  a  Deo,  si  Deo  pro  impensis  gratus  Cxsisteret,  si 
aeterna  potius  quam  temporalia  quaereret,  si  Creatorcm,  a  quo  factus  erat,  diligeret,  inhae- 
reret  ct  eius  imperio  subdi  vellet,  si  armis  liberi  arbitrii  fretus  scirct  se  custodirc  et  ab 
hoste  defendere,  si  per  merita  caelum  adire  studeret,  et  si  spiritualis  potius  optaret  esse 
quam  carnaiis;  post  praefata  homini  a  Deo  magnifice  collata  ad  cum  probandum  in  iam 
dictis,  praeccpta   non   gravia   sed    levia,   non    spernenda   scd  toto   posse    capicnda  ct   adim- 


'  I!  Ccl.  3,  43.    —    "  Aclus  c,  27. 


lESUS  EMISSUS   CAELITUS.  61 

plenda,  utpote,  quia  in  custodiendis  illis  retributio  multa  ^,  liomini  a  Deo  sunt  data.  Sed 
homo  parvipendens  Creatoris  imperium,  non  attendens  suae  creationis  initium,  aut  suae  mentis 
insignium,  hostis  maligni  desiderium,  carnis  pravum  dominium,  vel  caelestis  patriae  praemium, 
prudentiae  cuiusque  consilium  ac  suum  liberum  arbitrium,  quid  egit,  inquam?  Fregit,  con- 
tempsit,  despexit  et  a  se  deiecit  divinum  mandatum,  potius  obsecundans  carni  quam  spiritui, 
uxori  quam  Deo,  diabolo  quam  conditori,  appetitui  bestiali  quam  rationali,  parvissimo  ac 
vilissimo  et  insipidissimo  ligni  esu.  Cuius  gustu  homo  Deum  summe  ofFendit,  eum  vilipen- 
dendo,  despiciendo,  contemnendo  et  eius  excellentiam  appetendo  ;  caelum  sibi  clausit,  intellectum 
obscuravit,  hebetavit  ingenium,  hereditate  privavit  aeterna,  a  paradiso  se  exclusit,  elongavit 
ab  angelis,  diabolo  pro  servo  se  subdidit,  donis  se  gratuitis  spoliavit,  iustitiam  originalem 
amisit,  genus  humanum  originali  culpa  foedavit,  morti  se  tradidit,  et  ad  inferna,  quantum 
in  se  fuit,  cum  sua  posteritate  transmisit  et  deputavit.  Q.uibus  homo  factus  est  de  domino 
servus,  de  spirituali  carnalis,  de  domestico  Domini  hostis  et  adversarius,  de  caelesti  ter- 
renus,  de  libero  et  soluto  obligatus,  de  puro  (a)  infectus,  de  divite  pauper,  de  caeli  cive 
mundi  accola,  de  sano  infirmus,  de  virtuoso  vitiosus  {b),  de  homine  bestia,  de  innoxio  noxius, 
Deo  pro  se  et  tota  sua  posteritate  debitor  et  obnoxius  et  ad  satisfaciendum  Deo  raultipli- 
citer  obligatus  et  deputatus,  ob  commissa,  dimissa,  admissa  et  amissa  ab  eo  et  per  eum; 
et  adeo  factus  impotens  ad  Deo  satisfaciendum  ob  peccatum,  quod  nec  pro  se  et  sua  poste- 
ritate,  quam  culpabiliter   infecerat,  quoquo   modo  valeret,  loquendo   stricte  de  satisfactione. 

Quod  enim,  nec  pro  se  aut  sua  posteritate  de  stricto  rigore  satisfacere  nequiret,  patet, 
primo  quia,  cum  dicit  venerabilis  Anselmus  libro  Cur  Deus  homo  c.  1  ^,  quod  satisfactio  est 
redditio  aequivalentis  alias  indebiti,  nec  aequivalens  ad  humanum  genus  et  se  ipsum  red- 
dere  poterat ;  et  cum  Deo  in  actionibus  ex  collatis  et  in  passionibus  omnibus  Deo  ex  peccato 
teneretur,  aequivalens  alias  indebitum  reddere  non  poterat,  quod  oportebat.  Secundo,  ma- 
culam,  qua  omnes  infecerat  et  se,  ab  animabus  nullo  modo  quibat  removere,  cum  hoc 
Dei  sit  solius,  qui,  sicut  animam  per  se  creat,  sic  et  mundat,  ut  Magister  docet  II  sent. 
d.  VII  c.  9,  et  etiam  Augustinus  III  De  Trin.  c.  5  *.  Tertio,  dominium  rependere,  quo  se 
privavit,  dominium,  inquam,  carnis  ad  spiritum  per  iustitiam  originalem,  qua  perdita,  recu- 
perare  se  non  potuit,  et  dominium,  quo  soli  Deo  esset  cum  suis  subiectus,  dominium  insuper 
ad  temporalia,  ut  omnia  sibi  succederent  ad  nutum  et  sine  difficultate  parerent.  Quarto, 
debitum  exsolvere,  quod  exigebatur;  offenderat  infinitum  et  si  finite  quoad  actum,  infinite 
quoad  obiectum,  et  summe  ipsum  inhonoraverat,  sibi  creaturam  praeponendo;  quomodo 
ergo  aliquid,  quod  Deo  placeret,  poterat  exercere,  sicut  oflfensa  displicuerat,  et  tantum  de 
honore  rependere,  quantum  amoverat?  ac  quod  esset  bonum  tantum  in  se,  sicut  Dei  offensa 
mala  est  comprobata?  Quinto,  diabolum  subiicere,  sub  quo  detinebatur,  cum  non  sit  potestas, 
quae  aequiparetur  ei,  et  homo  iuste,  quia  se  diabolo  voluntarie  tradiderat,  subiiciebatur; 
quomodo  ergo  poterat  se  cum  suis  a  suis  evellere  manibus  et  removere?  Sexto,  caelum  peccato 
clausum  valebatne  homo  sibi  et  suis  sequacibus  aperire?  Certe  non;  quia  ipsius  est  aperire, 
de  quo  dicit  Psalmus  15,  5:  Tu  es  qui  restitues  hereditatem  meam  mihi,  et  leonis  de  tribu 
luda,  cuius  est  aperire  librum  et  solvere  septem  signacula  eius,  Apoc.  5,  5.  Aliis  rationibus 
posset  deduci  propositum,  sed  sufficiant  praedictae. 

Sic  ergo  patet,  quod  primus  homo  nec  pro  se  stricte  loquendo,  nec  quomodocumque 
loquendo  pro  sua  posteritate,  videlicet  natura  humana,  poterat  satisfacere,  sed  nec  aliqua 
pura  creatura  hoc  valebat;  non  angelus,  propter  iam  dictas  rationes,  quia,  etsi  angelus 
bonus  non  tenetur  Deo  in  passionibus,  sed  in  actionibus,  nuUa  passio  fuisset  intensive  infi- 


(a)  Codox  pravo.   —   (b)  Codex  de  vitioso  virtuosus. 


'  Ps.   18,  12.   —   2  p.  L.  158,  392  sq.  et  411  sq.;  cfr.  Bonav.,  Opcra  omnia  l.  III  pag.  264 
nol.  4.    —   8  Polius  c    8  n.  14  (P.  L.  42,  876). 


62  FRUCTUS   II   —   PARS   PRIMA. 


nita  et  tam  bona,  sicut  ciilpa  fuit  mala.  Item,  quodlibct  citra  Deum  est  ininus  Deo,  quare 
non  sufficiens.  Item,  nullus  angelus  est  tam  bonus,  quam  bona  erat  tota  humana  natura, 
quam  primus  homo  peccando  infecerat  et  occiderat.  Item,  da,  quod  angelus  pateretur  pro 
culpa  hominis,  homo  rationabiliter  angelo  subiiceretur,  ut  suo  rodemptori  et  liberatori,  et 
sic  homo  ad  statum  primum  non  restitueretur,  in  quo  soli  Dco  erat  subiectus  et  nulli  crea- 
turae.  Quo  concluditur,  quod  si  angelus,  qui  est  nobilior  inter  creaturas,  non  potuit  pro  ho- 
mine  satisfacere,  a  fortiori  nulla  alia  creatura  citra  hoc  valuit. 

Scd  nunquid  homo  peccando  dccuit  a  Deo  reparari? 

Respondetur,  quod  sic;  primo,  quia  totum  corruptum  erat  in  primis  parentibus;  secundo, 
quia  alio  impellente  ceciderat;  tertio,  quia  nec  propria  malitia  se  infecerat;  quarto,  quia 
terminus,  nec  tempus  poenitendi  transierat,  quae  omnia  fuerunt  in  angelis  cadentibus;  quare 
decentissimum  erat  Deum  ipsum  reparare. 

Sed  quomodo  et  per  quem  debebat  reparari? 

Respondetur,  quod  debebat  reparari  per  viam  satisfactionis  et  per  hominem-Deum.  Et 
pro  primi  evidentia  est  sciendum,  quod,  si  consideretur  divina  potentia  per  se  et  absolute, 
id  est,  quia  infinita  et  non  coniuncta  iustitiae  et  aliis  perfectionibus  divinis,  peccatum  sine 
satisfactione  Deus  potest  remittere;  sed  quia  Deus  cuncta,  quae  agit,  iuste  et  sapienter  facit, 
sic  cum  his  i^erfectionibus  Dei  potentia  coniuncta,  quae  potentia  Dei  ordinata  vocatur,  Deus 
peccatum  inultum,  id  est  sine  satisfactione  illius,  qui  peccatura  agit,  vel  alterius  pro  eo  di- 
mittere  non  valet.  Ratio,  primo,  quia  peccatum  est  contra  Dei  voluntatem ;  secundo,  hominem 
facit  Deo  rebellem;  tertio,  privat  gratuitis;  quarto,  displicet  [Deo];  quinto,  fugibilc  summum 
est;  sexto,  niliil  inordinatum  Dei  sapientia  sinit  esse  in  mundo;  septimo,  ad  peccatum  sequitur 
semper  poena  peccati ;  octavo,  si  impunitum  dimitteretur,  nulli  legi  subiaceret  et  sic  [esset] 
aequale  Deo;  nono,  apud  Deum  iustus  et  iniustus  idem  haberetur. 

Quare,  praefatis  ponderatis,  sine  satisfactione  peccatum  mortale  a  Deo  dimitti  non  valet. 
Sic  enim  faciendo,  scilicet  peccatum  puniendo,  primo  divina  iustitia  declaratur;  quae  inse- 
parabiliter  et  inobliquabiliter  peccato  annectit  poenam;  secundo,  Dei  sapientia;  poena  cnim 
in  peccati  supplicium  ordinata  ad  decorem  est  universi,  et  per  consequens  in  laudem  est 
divinae  sapientiae,  quae  in  modico  turpari  non  sinit  universum;  tertio,  divina  praesidentia  (o); 
quam  non  aufugit  peccatum,  sed  eidem  poenaliter  subiicitur  et  supponitur  suae  legi ;  quarto, 
honorificentia  maiestatis  divinae;  quaerendo  enim  suum  honorem,  qucm  peccatum  adimit,  et 
hoc  poena  debita  honor  eius  declaratur  et  manifestatur.  Et  si  dicatur:  si  Deus  peccatum 
inultum  non  (i)  relinquit,  ubi  est  eius  misericordia?  respondetur,  quod  Dei  miscricordia  rese- 
ratur  tali  punitione,  non  quod  Deus  non  puniat,  sed  quia  in  infinitum  citra  condignum  minus 
punit,  quam  mereatur,  claret  misericordia  Dei  in  suscitando  (c)  peccatorem  post  lapsum;  in 
erigendo  a  peccato,  a  quo  per  se  surgere  non  posset;  in  remittendo  culpam,  et  sibi  ab  ipso 
illata;  sed  iustitia  apparet  in  punitione  mitissima,  quam  ingerit  peccato  in  infinitum  minus 
citra  condignum  ;  et  sic  universae  viae  Domini  misericordia  et  vcritas  *.  Sie  ergo  patet,  quod 
peccatum  inultum  dimitti  non  dccet,  et  sine  satisfactione. 

Sed  pro  evidentia  secundae  partis,  videlicet  quod  decuit,  ut  satisfactio  ficrct  per  ho- 
mincm-Deum,  hoc  declaratur  quibusdam  prius  attentis.  Primum  cst,  quod  Deus  hominem 
condidit  ad  beatitudinem,  dicente  Salomone  Prov.  16,4:  Omnia  propfer  semetipsum  operafiis 
es,  Domine,  et  Augustinus  I  Conf.  ^  «  Fecisti  nos,  Domine,  ad  te,  et  inquietum  est  cor  nostrum, 
donec  requiescat  in  te».  Haec  est  conclusio  Magistri,  II  sent.  d.  I'.  Ne  frustraretur  in- 
tentum  divinum,  aliquando  homo  ad  beatitudincm  pervenire  debebat.  Secundum  est,  quod  ad 
beatitudinem   homo  pervenire  non   poterat  de  potcntia  Dei   ordinata,  nisi   pro   peccato  ho- 

(a)  Edd.  praescientia.   —  (6)  Codex  peccatum  non  inultHin  non.   —   (c)  Edd.  sttstinendo. 


'  Ps.  24,  10.    —    '  C.   I   n.  I   (P.  L.  32,  661).    —    =»  P.  II  c.  i. 


lESUS   EMISSUS   CAELITUS.  63 


minis  Deus  satisfaceret,  ut  dictum  est.  Tertium,  quod  primus  homo,  nec  aliqua  creatura 
stricte  loquendo  pro  ipsius  peccato  satisfacere  Deo  poterat.  Quartum,  quod  Deus  est  bonum 
infinitum,  et  cuicumque  se  personaliter  uniret  ad  satisfaciendum  Deo  Patri  seu  Filio  vel 
Spiritui  sancto,  esset  sufficientissimum  pretium,  ut  dicetur  infra  fructu  et  conformitate 
XXXI.  Quintum  est,  ex  quo  homo  tenebatur  Deo  pro  peccato  satisfacere  et  non  poterat,  et 
per  consequens  per  aliquid  maius  homine  hoc  fieri  oportebat.  Sextum  est,  quod  tale  decebat, 
quod  formam  haberet  et  assumeret  humanam.  Eatio,  ex  quo  pro  homine  satisfaceret,  ut 
propria  esset,  ac  homo  in  primo  esse  libertatis  remaneret,  qua  soli  Deo  subiiciebatur,  et  quia 
homo  Deo  in  hoc,  scilicet,  ad  satisfaclendum  tenebatur;  quibus  patet,  quod  per  hominem- 
Deum  homo,  qui  ceciderat,  decebat  reparari.  Nam  cum  nuUa  creatura  hoc  posset,  et  pro- 
positum  divinum  de  homine  non  debet  frustrari,  et  iustitia  satisfactionem  exigebat,  ergo,  per 
aliquid  maius  homine  et  quacumque  creatura  hoc  fieri  debebat;  et  sic  per  Deum,  et  fieri, 
non  nisi  hominem  assumendo ;  quia  solus  homo  tenebatur.  Et  quia  passione  sola  hoc  habebat, 
ut  infra  fructu  et  conformitate  XXXI  dicetur;  quare,  tali  satisfactione  pensata,  Deum 
hominem  fieri  erat  necessarium,  ut  (a)  per  Deum-hominem,  utpote  bonum  et  sufficientissimum, 
homo  repararetur.  Sic  ergo  breviter  apparet  divinae  incarnationis  congruitas  ac  peccati  pri- 
morum  parentum  iniquitas,  ob  quam  removendam  necessarium,  declarata  necessitate,  fuit, 
Deum  incarnari. 

Et  quia  in  deitate  tres  sunt  personae,  videlicet  Pater  et  Filius  et  Spiritus  sanctus, 
quae  harum  personarum  decuit  ad  liberandum  hominem  incarnari?  Certe  non  persona  Patris, 
ne  paternalis  dignitas  oflfenderetur ;  offenderetur  quippe,  si  aliquando  Filius  esset;  insuper 
patet,  cum  a  nuUo  sit,  nec  ab  alio  mitti  decebat,  nec  alteri  supplicare,  ne  persona  alia  prior 
eo  in  divinis  esse  videretur.  Nec  personam  Spiritus  sancti  decebat  incarnari,  cuius  est  pro- 
cedere,  non  quomodo  natus,  sed  quomodo  datus,  ut  dicit  Magister  I  sent.  d.  XVI,  quare  eius 
proprietas  etiam  extrinsece  obfuscari  nascendo  de  aequo  non  decebat. 

Persona  Filii  naturam  humanam  assumere  debebat;  et  fecit.  Quod  debebat,  apparet 
congruentiis  pluribus :  prima,  ut,  sicut  per  Verbum  omnia  sunt  in  esse  constituta  et  creata, 
sic  per  ipsum  omnia  ad  esse  gratificum  forent  reparata  et  reformata;  secunda,  ut  qui  est 
Dei  Patris  Filius  in  divinis  fieret  hominis  filius  in  humanis ;  tertia,  ut  imago  creata  peccato 
obfuscata  per  imaginem  increatam,  Dei  Filium  scilicet,  qui  est  imago  Patris,  reformaretur ; 
quarta,  ut  cum  per  hominem,  etsi  toti  Trinitati  offensa  sit  illata,  praecipue  Dei  Filio, 
qui  est  sapientia  Dei  Patris,  similis  et  aequalis  per  omnia  Patri,  et  ipse  sapientiam,  similitu- 
dinem  et  aequalitatem  appetiit  Dei ;  quare  per  ipsum  Dei  Filium,  qui  est  sapientia  et  Patri 
similis  et  aequalis,  decuit  reparari;  quinta,  per  Filium,  quem  Pater  ut  se  diligit,  decebat 
nos  in  Dei  filios  adoptari;  sexta,  decebat  Filium  Patri  supplicari  pro  nobis,  et  non  econ- 
verso;  septima,  per  illum,  scilicet  Dei  Filium,  a  manibus  diaboli  decebat  nos  liberari,  qui 
est  Dei  virtus ;  octava,  per  ipsum  Dei  Filium,  qui  est  heres  universorum  *,  nos  decebat  in  here- 
ditatem  induci.  Nona,  decebat,  ut  ille,  qui  est  in  caelis  sine  matre,  carnem  sumeret  de  Virgine 
matre,  utramque  nativitatem  acciperet,  aeternam  de  Patre,  temporalem  de  matre,  ut  idem 
esset  et  Filius  Patris  et  Virginis  matris.  Decima,  quia  decebat,  quod,  sicut  genus  humanum 
in  esse  exierat  per  Verbum  incarnatum  et  in  culpam  ceciderat  deserendo  verbum  inspiratum, 
nec  minus  sit,  ut  dicit  Augustinus  ^,  condita  reparare  quam  in  esse  constituere;  sicut  non 
minus  bene  esse  gratiae  quam  esse  naturae,  sic  et  resurgere  per  Verbum  incarnatum.  Aliae 
congruentiae  possunt  adduci,  sed  praedictae  sufficiant. 

Licet  ergo  mysterium  incarnationis  et  opus  tota  Trinitas  sit  operata,  in  Filio  tamen 
solo  est  haec  operatio  terminata,  Pater  ergo  aeternus  nolens   in  ira   circa  hominem   miseri- 


(a)  Codex  et. 


'  Hebr.  1,  2.   —   «  Tract.  72  m  loan.  evang.  n.  3  (P.  L.  35,  1823). 


64  FRUCTUS   II   —   PARS   TRIMA. 

cordias  suas  continere,  ad  liberandum  liominem  mittere  Filium  suum  decrevit  et  ordinavit. 
Et  quia  lioc  erat  maximum  benefieium  possibile  homini  conferri,  incarnatio  videlicet  Filii 
Dei,  utpote  homo-Deus  et  Deus-homo,  Deusque,  teste  Amos,  3,  7 :  No7i  faciet  verbum,  quod 
2)rius  non  loquatur  ad  servos  siios  x>rophetas,  hinc  est,  quod  hoc  donum  se  daturum  pa- 
tribus  promisit,  scilicet  Abrahae,  Gen.  22,  18:  In  semine  tao  benedicentur  onmes  gentes 
terrae;  Isaac,  lacob,  Duvid,  Ps.  131,  11:  De  fructu  venfris  tui  etc. ;  suumque  Filium  in- 
carnanduni  revelavit  patribus  et  prophetis.  Quo  cognito,  Deum  afiuturum  in  carne  humana 
praedixerunt,  ut  patet  de  lacob,  Gen.  49,  10:  Non  auferctur  sceptrum  de  luda  et  dux  de  femore 
eius,  donec  veniat,  qui  mittendus  est;  et  ipse  erit  exspectatio  gentiam;  de  Balaam,  Num.  24,  17: 
Orietur  stella  ex  lacob  etc. ;  de  Salomone,  Sap.  18,  14 :  Cam  quietum  silentium  tenerent  omnia, 
et  nox  in  suo  cursu  medium  iter  haberet,  omnipotens  sermo  tuas  a  rec/alibus  sedibus  venit;  de 
Isaia,  7,  14:  Ecce  virgo  concipiet  et  pariet  filium  etc. ;  de  leremia,  31,  22:  Novum  faciet 
Dominns  saper  terram:  femina  circumdabit  virum;  de  Baruch,  5,  \:  Exue  te,  lerusalem  etc; 
de  Daniele,  2,  44:  In  diebas  autem  regnoram  illoram  suscitabit  Deus  regnum  caeli,  quod  in 
aefernum  non  dissipabitar  etc. ;  de  Aggaeo,  2,  8:  Ego  movebo  caelum  et  terram,  et  veniet  de- 
sideratus  cunctis  gentibus ;  de  Zacharia,  9,  9:  Ecce  Rex  tuas  venit,  etc. ;  de  Michaea,  5,  2:  Tu 
Bethlehem  terra  luda;  et  sequitur:  Ex  te  exiet  dax  etc. ;  de  Malachia,  3,1:  Statim  veniet 
ad  templum  sanctum  suum  dominator  etc. ;  et  sic  de  aliis  prophetis,  quibus  revelando  Deus 
Pater  sui  Filii  in  mundum  destinationem  de  eius  adventu  prophetarunt  et  venturum  in  mun- 
dum  praedicarunt;  et  non  solum  eum  affuturum  praedixerunt  in  generali,  sed  eius  vi- 
tam  descripserunt  typis  et  verbis  in  particulari,  ut  fructu  praecedenti  et  conformitate  est 
dictum. 

Quam  promissionem  Dei  Patris  et  prophetarum  praedictionem  fideles  attendentes  et  per 
longum  tempus  dilationem  [deflentes]  ad  Deum  clamabant,  ut  patet  de  Moyse,  Ex.  4,  13: 
Mitte,  Domine,  quem  missarus  es ;  de  David,  qui  dixit  Ps.  79,  3:  Ostende  faciem  taam  et.veni, 
ut  salvos  facias  nos,  et  Ps.  68,  2;  Salvum  me  fac  Deus;  qaoniam  intraverunt  aquae  usque  ad 
animam  meam ;  et  Ps.  79,  4  et  8  :  Ostende  faciem  tuam,  et  salvi  erimus ;  ostende  nobis  Domine  mi- 
sericordiam  taam  et  salufare  taam  da  nobis  ' ;  et  sponsa  dicit,  Cant.  7,  10:  Veni,  dilccte  mi,  etc. ; 
de  Isaia,  qui  dixit,  G4,  1 :  Utinam  disrumperes  eaelos  et  desccnderes ;  de  Daniele,  9,  17:  Propter 
temetipsum,  Deus  meus,  inclina  aarem  tuam,  et  audi,  aperi  oculos  taos,  et  vide  desolationem 
nostram;  de  Habacuc,  1,  2,  qui  dixit:  Usqueqao,  Domine,  clamabo  ad  te,  et  non  exaudiesf 
vociferabor  vim  patiens,  et  non  salvabisf  de  leremia  in  Thren.  5,  1,  dicente:  Recordare,  Do- 
mine,  qaid  acciderit  nobis,  intuere  et  respice  opprobrium  nosfram  etc,  et  sic  de  aliis.  Quorum 
clamoribus  Deus  inclinatus  et  se  compati  dicit,  iuxta  illud,  quod  habetur  in  figura,  Ex.  2,  23: 
Eilii  Israel  ingemiscentes  propter  opera  vociferati  sunt;  ascenditque  clamor  eorum  ad  Do- 
minum,  et  aadivit  gemitum  eorum;  et  sequitur  3,  7,  quod  Dominus  aitMoysi:  Vidi  afflictionem 
popali  mei  et  clamorem  eius  audivi;  et  sciens  dolorem  eorum  descendi,  ut  liberarem  eum;  et 
Isaias,  19,  21,  praedixerat  dicens:  Clamabunt  ad  Dominum  a  facie  tribulantis;  ct  mittet  eis 
salvatorem  et  propagnatorem,  qui  liberet  eos. 

Attamen  ipse  Deus,  cuius  sapientiae  non  est  numerus  ^,  ctsi  tot  clamoribus  sanctorum 
pulsaretur  et  precibus  ac  multos  destinasset  probos  et  sanctos  viros  ad  informandum  po- 
pulum  ab  eo  electum,  scilicet  filios  Israel,  et  lioc  tempore  legis  latae  praecipue,  ante  tamcn 
miserat  quosdam  ad  totum  gcnus  humanum  rcforinandum,  videlicet  primo  tempore  misit 
patres  Seth,  Enos,  qui  incepit  invocare  nomen  Domini ',  Henoch,  qui  translatas  est  in  paradi- 
sum  *,  et  sic  de  aliis;  Noe,  qui  in  dicbus  suis,  Eccli.  44,  17,  invcntus  est  iustus,  et  sic  de  patribus 
aliis.  Secundo  misit  patriarchas,  Abraham,  Isaac,  lacob  cum  duodocim  filiis  suis.  Tertio  misit 
rectores,  Moysen  scilicet  et  Aaron.  Quarto  misit  principes,  scilicct  Naasson,  Aminadab  et 
Salmon.  Quinto  iudiccs;  sicut  patct  i)cr  totum  librum  ludicum.  Sexto  misit  reges,  sicut  David 


'  Ps.  84,  8.    —    ^  Ps.  146,  '6.    —    =>  Gen.  4,  2G.    —    '  tccli.  44,  16. 


lESUS  EMISSUS   CAELITUS.  65 


et  alios.  Septimo  sacerdotes,  ut  Eleazar,  Phinees  et  Heli,  et  sic  de  aliis.  Octavo  prophetas,  sicut 
Samuelem,  Nathan,  Eliam,  et  sic  de  aliis.  Nono  misit  duces,  sicut  Zorobabel  et  Salathiel. 
Decimo  viros  iustos  et  bonos,  sicut  tempore  ludith,  Esther,  Esdrae  et  Machabaeorum,  quorum 
temporibus  fuerunt  multi  viri  perfecti,  ut  patet  de  Tobia,  Mardochaeo,  Esdra,  Nehemia,  et  sic 
de  aliis.  Hos  et  similes  Deus  Pater  misit  non  ad  redimendum  humanum  genus,  sed  ad  re- 
formandum,  loquens  per  eos  patribus  et  fidelibus ;  non  tamen  temporibus  praefatorum  Pater 
caelestis,  etsi  praefatos  ad  suam  excolendam  misisset  vineam,  Filium  suum  voluit  destinare 
nec  mittere;  et  ratio,  quamvis  sit  notissima  Deo,  nobis  tamen  aliqualiter  poterit  apparere, 
si  solutio  quorundam  videatur  dubiorum. 

Primum  dubium  est :  cur  non  statim  post  lapsum  primi  hominis  Filius  a  Patre  ad  libe- 
randum  hominem  est  missus?  Ratio  ad  hoc  est,  quia  qui  cito  dat  beneficium  bis  dat;  insuper 
cum  misericordia  misero  sit  semper  praestanda,  ac  tali  statim  missione  et  primorum  pa- 
rentum  reparatione  videtur,  quod  fuisset  praeservatio  humani  generis  a  malo;  quare  statim, 
ut  videtur,  venire  debebat  et  dirigi. 

Respondetur,  quod  multiplex  congruentia  ad  hoc  assignari  potest,  et  ratio  una  sola  est, 
quia  voluntas  Dei  sic  voluit  exercere;  cuius  voluntatis  causa  non  est  quaerenda,  cum  ipsa 
sit  prima  omnium  causa,  et  quae  sapienter  agit.  Tamen  congruentia  prima  assignatur  a 
doctoribus,  quod  remedium  sic  est  adhibendum  morbo,  ut  morbus  cognoscatur,  medicina 
quaeratur,  remedium  concessum  acceptum  et  gratum  habeatur;  ut  patet  experientia.  In- 
firmus,  si  statim  a.  sua  liberaretur  infirmitate,  non  medico,  sed  naturae  imputaret,  nec 
suam  cognosceret  infirmitatem,  quanta  scilicet  laborasset,  nec  beneficium  sanitatis,  uti  est, 
acceptaret.  Sed  cum  diu  infirmitatem  patitur,  agnoscit,  quid  patitur,  videns  se  per  naturam 
non  posse  liberari,  tunc  quaerit  medicum ;  et  si  liberatur,  magnum  sibi  putat  a  medico  col- 
latum  beneficium.  Hac  de  causa  voluit  Deus  hominem  cognoscere  suam  infirmitatem,  quam 
magna  esset,  ut  diceret  cum  psalmista:  Iniquitates  meae  supergressae  sunt  caput  meum;  et 
sicut  oniis  grave  gravatae  sunt  super  nie,  Ps.  37,  4 ;  et :  Infixus  sum  in  limo  profimdi,  et  non  est 
suhstantia,  Ps.  68,  3.  Totum  enim  genus  humanum  infectum  fuit  et  infirmatum.  Voluit  etiam 
Deus,  quod  experiretur,  si  a  sua  infirmitate  naturalibus  poterat  liberari,  et  hoc  tempore  legis 
naturae,  et  cognovit  quod  non;  insuper  si  auxilio  alicuius  creaturae,  et  hoc  tempore  legis 
datae,  et  hoc  non,  quia  lex  non  iustificabat,  sed  fides  futuri.  Quare  videndo  homo,  infirmi- 
tatem  suam  nec  se  nec  alio  privato  (a)  posse  iuvari,  multiplicatae  szmt  infirmitates,  postea 
acceleravernnt  ^ ,  scilicet  ad  petendam  liberationem  dicentes  ^:  Libera  me  de  sanguinihus, 
lihera  me  de  aquis  multis,  quod  figuratum  fuit  in  filiis  Israel  tam  exsistentibus  in  Aegypto, 
quam  tempore  ludicum  exsistentibus  in  terra  eis  tradita  a  Domino,  etsi  a  Domino  recessissent, 
qui  ingemisccntes  propter  illa,  quae  patiebantur,  clamabant  ad  Dominum ;  et  quia  infirmitatcs 
agnoscebant,  descendebat  Deus  et  mittebat  eis  Salvatorera,  qui  liberaret  eos.  Sic  ergo  hu- 
manum  genus  agnoscendo  reatum  suum  et  iniquitates  ac  infirmitates,  ipsoque  dicente  cum 
propheta  ':  Miserere  mei,  Domine,  qu,oniam  infirmus  sum.  Sana  me,  Domine,  quoniam  defecit 
virtus  mea,  tunc  ipse  Salvator  venit  dicens  illud  Matth.  8,  7:  Ego  veniam  et  curabo  eum. 
Venit  enim  tunc  medicus,  quando  totum  humanum  gentis  pcr  mundum  iacebat  aegrotum,  ut 
dicit  Augustinus  *.  Tunc  agnovit  medicum  et  remedium  sibi  fore  per  omnia  opportunum. 

Secunda  congruentia  assignatur  [a  doctoribus]  ex  parte  descendentis:  quia  enim  magnus 
Dominus  et  Deus  veniebat,  ne  eius  adventus  ab  hominibus  ignoraretur,  et  ut  debite  recipe- 
retur,  longa  praeconum  series  praecedere  debebat ;  primo  per  patres,  secundo  per  prophetas, 
tertio  per   legem,   quarto   per   regnum  et  sacerdotium  Deum  incarnandum  est   praedictum; 


(a)  As  et  ed.  creato. 


"■  Ps.  15,  4.    —    2  ps.  50,  16;  143,7.    —    3  Ps.  6,  3;  70,9.    —   *  Savmo  ^l  {aWa^  De  verbis 
Domini  59)  c.  11   n.  13  (P.  L.  38,  537). 

Analecla  —  Tom.  IV.  5 


66  FEUCTUS   II   —   PARS   PRIMA. 

quiire  statim,  ne  eius  adventum  homines  non  agnosccrent,  noluit  venire;  sed  postquam  typis 
et  verbis  est  declaratus  hominibns,  tunc  Rex  reguin  venit  in  mundum. 

Tertia  congruentia :  modus  in  opcribus  a  sapiente  debet  servari,  et  modus  est,  ut  de 
imperfccto  ad  perfectum  procedat;  et  non  econverso.  Decuit  Dei  Filium  incarnari  non  in 
initio  tcmporum  sed  in  fine  temporum;  ut  sicut  primus  homo,  qui  fuit  totius  mundi  sensibilis 
ornamentum,  ultimo  fuit  conditus  [videlicct  sexta  die],  sic  secundus  homo,  totius  reparati 
conijilemcntum,  in  quo  primum  coniungitur  cum  ultimo,  scilicct  Deus  cum  limo,  decuit, 
ut  fieret  in  fine  temporum,  sexta  videlicet  mundi  aetate,  qua  et  tempus  gratiae  incepit,  et 
ipse  desideratus  advenit. 

Quarta  congruenlia:  distulit  Pater  aeternus  mittere  Filium,  quia  locus  dignus  pro  eius 
incarnatione  non  est  repertus,  scilicet  virgo  Maria.  Quaesita  enim  est  diu  iu  omnibus  finibus 
Israel  aliqua  pro  loco  Dei  nec  est  inventa ;  quia  nulla  illa  puritate  nitebat,  qua  sub  Deo 
maior  nequit  intelligi;  et  sic  de  aliis  virtutibus  et  gratiis,  quibus  decebat  eam,  ut  esset  Dei 
Mater,  adornari.  Sed  nunquid  Deus  potuit  istum  locum  praeparare  omni  tempore,  videlicet  bea- 
tara  Mariam?  Certe  sic;  sed  congruit,  ut  ipsa  Dei  Mater  prius  et  eius  perfectiones  declararen- 
tur  et  postmodum  a  Deo  in  esse  producerentur,  ut  quanta  esset  beatae  Mariae  excellentia 
et  sanctitas,  cunctis  demonstraretur ;  quare  prius  figurari  debuit  et  verbis  sua  excellentia 
declarari.  Quae  duo,  etsi  aliquando  sint  facta  simul,  attamcn  figurata  est  tempore  patrum 
et  declarata  per  prophetas.  Cum  ergo  totum  vetus  testamentum  horum  duorum,  scilicet  pa- 
trum  et  prophetarum,  temporibus  decurrat,  non  in  tempore  praedictorum,  sed  in  fine  Deus 
Pater  nasci  voluit  beatam  Virginem;  ut  sicut  ab  aeterno  eam  deputarat  Matreni  pro  Filio,  sic 
et  in  tempore  eam  faciendo  nasci  locum  aptum  Filio  disponeret  et  praepararet.  Hac  reperta 
et  ad  Dei  Filium  suscipiendum  apta,  tam  natura  quam  gratia,  a  Deo  Patre  missus  est  angelus 
Gabriel,  ut  eidem  in  ea  Dei  Filium  incarnandum  nuntiaret,  et  fieret,  ipsa  assensum  praebente. 
Congruentiae  aliae  multae  possunt  adduci,  sed  praefatae  sufficiant,  quia  de  hac  materia  di- 
ctum  est  per  me  sufficienter  in  opere  De  vita  heatae  Virc/inis,  fructu  XVI '.  Sic  ergo  apparet, 
quare  Pater  aeternus  Filium  statim  post  peccatum  non  misit;  et  sic  patet  ad  primum  dubium. 

Secundum  dubium,  quare  hoc  beneficium  in  fine  mundi  non  est  protensum  ad  ipsum 
horaini  conferendum,  ex  quo  dilatum  est  per  quinque  millia  annorum? 

Respondetur,  quod  hoc  factum  est  decentissime;  quia,  si  usque  in  finem  incarnari  distu- 
lisset,  nec  misericordia  Dei  apparuisset  aliquando,  nisi  eius  iustitia,  quae  puniebat,  nec 
raisericordia  suum  tempus  habuisset;  insuper  eius  adventus  nimis  tardus  fuisset,  quia  nec 
morbo  remedium  poenitcntiae,  nec  opportunitas  ex  tempore  medio  ante  iudicium  homini 
currendi  ad  bravium  affuisset,  ncc  tempus  gratiae  melius  fore  quam  peccati  esset  ostensum. 
Sacramentorum  poenitcntiae  aut  doctrinae  evangelicae  tempus  non  fuisset  debite  ordina- 
tum ;  quare  his  misericordiam  suam  Deus  non  retinuit,  sed  tempore  plenitudinis  gratiae 
adveniente,  ad  liberandum  hominem  Pater  Filium  direxit  et  misit.  Sic  ergo  apparet,  quod 
missio  Filii  a  Patre  non  debuit  cssc  statim  post  poccatum,  nec  usque  in  finem  dobuit  dif- 
fcrri;  quia  de  isto  bcneficio  loquendo,  cum  fuerit  maximum,  non  dcbuit  dari  statim,  scd 
prius  praecognosci ;  quia,  sicut  nullum  bcneficium  est  dandum  nisi  praecognosceuti,  sic  nec 
istud.  Insuper,  et  si  istam  misericordiam  ultimam  Deus  non  dedit  homini,  plures  tamen  dedit 
statim  post  peccatum,  utpote  ipsum  in  esse  dimittendo,  quo  debebat  privari  de  rigore  iu- 
stitiae,  ipsum  ad  poenitentiam  reservando  et  gratiam  infundendo;  et  sic  de  aliis. 

Et  si  dicatur:  cur  Deus  ante  peccatum  Filium  suum  non  misit?  rcsiiondotur :  primo,  quia 
parvum  tempus  fuit  inter  conditionem  hominis  ct  eius  lapsum,  ct  tantum  bonoficium  agnosci 
debebat,  quod  fieri  non  potuisset;  secundo,  quia  cum  nasci  deboret  cx  femina,  et  nulla  tunc 
csset  nisi  Eva,  si  cx  ca  carnem  sumsissct,  ct  tunc  vcl  fuisset  cognita  post  ab  Adam,  ct  sic 


*  De  vila  d  lavdibus  beatae  Mariae  Virginis  (Veneliis  1!)9(')),  I.  II  ir.  (i. 


lESUS  EMISSUS  CAELITUS.  67 

inconveniens  [fuisset],  quod  defloraretur  per  hominem,  et  si  non,  oportuisset  Deum  in  adiuto- 
rium  primi  hominis  aliam  mulierem  condidisse,  ut  ex  ipsa  genus  propagaretur  humanum ;  tertio, 
quia  vel  Eva  potuisset  peccare  post  vel  non ;  si  sic,  indecentissimum  esset,  ut  mater  Dei  ali- 
quando  peccaret ;  si  non,  et  tunc  fuisset  confirmata  in  gratia  et  sic  non  potuisset  mori,  contra 
scripturam  dicentem,  Eccle.  7,  30,  quod  Deus  fe.cit  hominem  rectum  etc. ;  sequitur,  Eccli.  15,  18 : 
Posuit  ante  eum  vitam  et  mortem  etc,  et  contra  doctores  dicentes,  primos  parentes  conditos 
esse,  ut  possent  non  mori,  sed  non,  quod  non  possent  mori.  Sic  ergo  patet,  quod  nec  ante 
peccatum  nec  iramediate   post,  seu   in  fine  temporum  circa  iudicium,  Pater  misit  Filium. 

Sed  quo  tempore?  Respondet  apostolus  dicens,  Gal.  4,  4,  quod,  ubi  venit  plenitudo  tem- 
poris,  misit  Deus  Filium  suum.  Praecesserat  tempus  legis  naturae  et  legis  scriptae ;  restabat 
tempus  gratiae.  In  hoc  siquidem  tempore  missus  est  de  valle  Hebron  loseph  a  patre,  id  est 
Dei  Filius  de  caelis  a  Patre  aeterno  ad  visitandum  fratres  suos,  et  sic  venit  in  Sichem,  id 
est  in  vallem  hanc  laboriosam  et  miseriae,  ut  in  figura  habetur,  Gen.  37,  13.  Tunc  sermo 
Domini  a  rcgalibus  sedibus  venit,  Sap.  18.  15 ;  tunc  venit  David  in  Nobe,  I  Reg.  21,  1 ;  et 
ad  gentes  apostatrices  missus  est  Ezechiel,  2,  3;  Moyses  in  Aegyptum,  Ex.  3,  10;  Elias  in 
Bersabee  luda,  III  Reg.  19,  3;  Nehemias  in  ludaeam,  II  Esdr.  2,  2;  Isaias  est  missus  a  Do- 
mino,  Is.  6,  9;  Habacuc  venit  in  Babylonem,  Dan.  14,  35;  et  lonas  ad  Ninivitas,  lon.  1,  2;  et 
sic  de  aliis  figuris  veteris  testamenti  figurantibus  hanc  piissimam  Filii  Dei  a  Patre  missionem 
et  ad  nos  adventum.  Tunc  arcus  positus  est  in  nube,  Gen.  9,  13;  columba  a  Noe  emissa, 
Gen.  7,  10;  arca  foederis  Domini  posita  sub  tentoriis,  Ex.  ultimo,  19,  et  tabernaculum  Domini 
positum  in  Silo,  los.  19,  51 ;  maiestas  Domini  ingressa  est  templum  Domini,  II  Par.  7,  1 ; 
Dominus  ingressus  est  nubem  et  Aegyptum,  Is.  19,  1;  a  femina  Dominus  circumdatus,  ler.  31, 
22;  per  portam  clausam  ingressus  est  Dominus,  Ezech.  44,  2;  lapis  abscissus  est  de  monte  sine 
manibus,  Dan.  2,  34;  et  sol  nube  est  tectus,  Ezech.  32,  7;  et  sic  de  aliis. 

Sed  adverte,  quod  apostolus  dicit,  quod  in  plenitudine  temporis  est  Filius  a  Patre  di- 
rectus;  vocat  enim  tempus  Christi  adventus  tempus  plenitudinis :  primo,  quia  tunc  venit 
plenitudo,  id  est  Christus,  in  quo  est  omnis  plenitudo  gratiae  etveritatis,  loan.  1,  14;  secundo, 
quia  Mater  eius  Maria  in  plenitudine  gratiae  et  sanctorum  est  posita  et  locata,  Eccli.  24,  16; 
nam  Mariae  plenitudo  gratiae  est  coUata,  ut  dicit  Hieronymus  in  Sermone  de  assumtione  ^ : 
Hodie  etc. ;  tertio,  quia  primo  gratia  creata  inerat  humano  generi,  sed  tunc  gratia  increata 
animae  Christi  et  carni  est  iuncta  et  unita;  et  sic  omnis  plenitudo  deitatis  homini  assumto 
est  communicata;  quarto,  quia  omnia  prophetata,  figurata  et  promissa  per  veritatem  Chri- 
stum  adimpleta  et  terminata;  quinto,  plenitudo  gratiae  ecclesiae  pro  suis  membris  ad  me- 
rendum  data  et  concessa,  quia  omnes  accepimus  de  plenitudine  eius,  loan.  1,  16;  sexto,  quia 
summa  gratia,  id  est  beneficium  summe  gratuitae  incarnationis  Dei,  est  nobis  a  Deo  Patre 
donatum;  et  demum  tempus  plenitudinis,  quia  sexta  mundi  aetate,  qua  non  iustitia,  ut  prius, 
sed  misericordia  Domini  et  gratia  cunctis  apparet  fidelibus,  quo  et  merito  tempus  gratiae  et 
misericordiae  dicitur  et  vocatur. 

Hoc  ergo  in  tempore  Dei  sapientia,  id  est  Dei  Filius  venit;  sed  quid  eius  adventu  est 
a  nobis  perceptum,  fructu  dicetur  et  conformitate  sequenti.  In  hoc  siquidem  tempore  verum 
Messiam,  id  est  Deum  hominem  assumsisse  et  oculis  apparuisse  mortalium,  ostendunt: 

Primo  a  prophetis  vaticinata,  scilicet  lacob,  Gen.  49,  10,  in  benedictione  data  ludae  di- 
cendo:  Non  auferetur  sceptrum  de  luda  etc;  quae  impleta  est  tempore  Herodis  regis  ludaeo- 
rum,  qui  non  fuit  ludaeus,  sed  Idumaeus;  a  Daniele,  9,  24:  Post  septuaginia  hebdomadas 
annorum  etc,  quae  prophetia  impleta  est  decimo  octavo  anno  Tiberii  Imperatoris,  quo  tem- 
pore  Christus  passus  est;  ab  Aggaeo,  2,  7,  dicente:  Post  modicum  ego  movebo  caelum  et 
terram;  sequitur:  Et  veniet  desideratus  etc;  sequitur:  Implebo  domum  hanc  gloria  etc,  quae 
impleta  est,  beata  Maria  Filium  in  lemplo  praesentante ;  et  sic  de  aliis  prophetiis. 


*  Epistola  ad  Paulam  et  Eustochium  (inter  opera  Hieron.),  P.  L.  30,  127. 


68  FRUCTUS   II   —   PARS   PRIMA. 

Sccundo  hoc  ostendunt,  quae  dicta  sunt  de  Messia  et  figurata,  in  Christo  terminata; 
de  hoc  dictum  est  seriose  fructu  I  et  conformitate,  et  quia  illa  debebant  impleri  in  adventu 
Messiae  et  impleta  sunt  in  Christo,  patet  propositum. 

Tertio  ostendit  hoc  unctionis  ludaeorum  cessatio,  Dan.  9,  24 :  Cum  venerit  sanctus  san- 
ctorum,  cessabit  unctio  vestra ;  sic  allegatur  haec  auetoritas  ab  Augustino,  et  sic  habetur  in 
alia  translatione;  sed  cum  ludaei  non  habeant  unctionem  regalem  nec  sacerdotalem,  patet 
propositum. 

Quarto,  hoc  ostendit  ipsorum  ludaeorum  captivatio  et  statata  desolatio,  quae  per  mortem 
veri  Messiae  et  Christi  eis  evenire  debebat,  ut  habetur  Dan.  9,  26;  quae  captivatio  et  dis- 
sipatio  ac  desolatio  usque  in  hodiernum  diem  ab  anno  1346  (a)  viget. 

Quinto,  ostendit  hoc  ludaeorum  attestatio.  loannes  Baptista  fuit  ludaeus  et  sanctus,  et 
ipse  perhibuit  Christum  venisse  dicens  loan.  1,  26:  Medius  vestrum  stetit,  quem  vos  nescitis  etc. ; 
et  infra  dicitur,  quod  loannes  testimonium  perhibuit,  quod  lesus  est  Filius  Dei;  Simeon  lu- 
daeus  fuit;  pastores,  qui  Christum  adoraverunt,  etiam  et  ipsi  Christum  venisse  perhibuerunt, 
Luc.  2,  9  sqq.  Sic  etiam  losephus,  qui  fuit  notabilis  (6)  ludaeus,  XVIII  Antiquitatum  libro ', 
de  Christo  lesu  loquens,  ubi  expresse  ponit,  quod  lesus  fuit  vere  Christus,  id  est  Messias  in 
lege  promissus. 

Sexto,  hoc  ostendit  gentilium  assertio.  Sibylla  Erithea,  quae  fuit  tempore  Ezechiae  et 
Numae  Pompilii,  secundi  regis  Romanorum,  in  expositione  somnii  visi  simul  a  centum  sena- 
toribus,  qui  viderunt  novem  soles,  et  per  solem  intelligendo  novem  generationes,  sic  inquit: 
«  In  diebus  quartae  generationis  exsurget  mulier  de  stirpe  ludaeorum,  noraine  Maria,  habens 
sponsum,  nomine  loseph,  et  procreabitur  ex  ea  sine  commixtione  viri  de  Spiritu  sancto 
Filius  Dei,  nomine  lesus;  et  ipsa  erit  virgo  ante  partum  et  virgo  post  partum;  qui  vero 
ex  ea  nascetur  erit  verus  Deus  et  verus  homo;  sicut  omnes  prophetae  praedicaverunt » .  Et 
de  tempore  subdit:  «  In  diebus  illis  erit  Caesari  Augusto  celebre  nomen,  et  regnabit  in  Roma, 
et  subiiciet  omnem  terram  sibi  ^ » .  Et  plura  dicit  ibidem,  de  quibus  vide  in  opere  a  me  edito 
De  vita  heatae  Mariae,  fructu  XXVIII  ',  et  de  praefatis  et  dicendis,  quia  ibi  copiose  hic 
dicta  ponuntur.  Illa  alia  Sibylla  Tiburtina  non  solum  praedixit,  sed  virginem  Mariam  cum 
Filio  Octaviano  imperatori  in  caelo  ostendit  *.  Albumazar  VI  maioris  introductorii  difFeren- 
tia  I  *  ponit  concordans  cum  astrologis  Babylonis,  Graecis  et  Aegyptiis,  quod  tempore  Octa- 
viani  imperatoris  anno  quarto  puella  virgo  pulchra  pareret  filium,  nomine  lesum.  Chalcidius 
super  II  Timaei  Platonis  ®  ponit,  quod  stella  quaedam  creata  fuit  designans  ortum  et  descen- 


(a)  N  ot  R  omittunt  annum;  odd.  anno  quadragesimo  post  passionem  Domini.  —  (6)  As  et  edd.  nobilis. 


1  C.  3  n.  3  (ed.  Dindorfii  l.  i  pag.  639).  —  «  Krrat  Pisanus;  non  Sibyliae  l-rilhcae,  sed  Ti- 
bnrtinac  illud  vaticinium  attribuobant.  Ilabetur  inter  opcra  lieddc  (P.  L.  90,  1181)  sub  titulo  Sibylli- 
nornm  verborum  interpretutio.  Cfr.  Mcxandvc,  Oracula  Sibyllina,  l.  II  (Paris  1856)  pag.  290  sq., 
qui  inlcr  alia  dicit,  «  scripta  hacc  csse  non  a  venerabili  Bcda,  octavo  saeculo  incipicnto,  vcrum 
ab  aliquo  sive  Italo  sivc  (Jermano  homine,  tum  quuni  Ilcnricus  sextus  Germanis  imporabat,  sub 
duodocimi  saeculi  finem  ».  —  '  L.  c.  pag.  392  ct  437.  —  *  PUira  de  huius  legondac  ortu  et 
cvolutionc  vidcsis  apud  Alcxandre,  I.  c.  pag.  303  sqq.  Pag.  306  ait:  «  Vcrum  liaclcnus  arac  [iti 
ecdesia  sanclae  Mariae  in  Capitolio]  quidcin  Virginisquc  supra  eam  visae  nicnlio  facta  cst,  ininimc 
vero  Sibyllac;  quaerondum  igitur,  (luosnain  illa  niulior  in  lianc  sccnam  habuorit  ingrcssus.  Primuin 
de  ea  auctorem  invenimus  Martinum  Potonum  circa  anniim  1268».  —  ^"  Qui  fuil  ccleberrimus 
astrologus  saeculi  IX  p.  Chr. ;  inler  alia  scripsil  Introductorium  in  astronomiam  (impr.  Auguslac 
Vindelicorum  U89),  in  cuius  I.  VI  c.  2  circa  mcdium  liabentur  su|u-a  cilata.  —  "  N.  CXXVl 
(ed.  Wrobcl,  l.ii)siac  1876,  pag.  190),  ubi  ail:  «  Lst  (juoquc  alia  sanctior  et  vcnoiabilior  hisloria, 
qiiao  [>orliil)Cl  ortii  slollae  ciiiiisdam  non  morbos  mortcs(|uc  (lonunliatas,  sod  (h^sconsum  doi  vonc- 
labiiis  ad  liiiinanae  conservationis  roruuKiuc  mortaliiim  graliam.  Quam  stcllam  cum  nocturno  ilinore 


FRANCISCUS   DESTINATUR.  69 


sum  Dei  ad  huinanae  conversationis  gratiam  mortalium,  cuius  inspectione  stellae  sapientes 
Chaldaeorum  quaesisse  recentem  ortum  Dei,  repertaque  illa  maiestate  puerili,  eam  veneratos 
esse  et  vota  tanto  Domino  convenientia  ministrasse;  Magos  etiam,  de  quibus  dicit  Chal- 
cidius,  adorasse  et  quaesisse  Deum  natum,  scilicet  Dominum  lesum,  in  diebus  Herodis  regis, 
est  certum.  Centurio  ille  gentilis  Deum  advenisse  cognovit  in  carnem  Dominum  lesura  Christum, 
quando  ipsura  adire  doraum  suam  non  perraisit,  indignum  se  esse  prdfitendo,  ut  sub  eius  tecto 
tanta  celsitudo  intraret,  Matth.  8,  8 ;  alter  centurio  passionis  Christi  terapore,  et  Deura  in 
carnera  venisse  et  Dominura  lesura  Christum  esse  Filium  Dei  professus  est,  ut  patet  Matth. 
27,  54.  Nec  rairum  est,  si  per  ora  gentilium  Dorainus  adventura  suum  voluit  esse  cognitum 
et  testatum,  qiiia  ipse  ad  redimendum  tam  geutiles,  quam  ludaeos  venerat,  et  facere  de 
eisdem  unum  populum  et  unum  ovile,  quorum  omnium  ipse  esset  pastor;  et  ideo  David 
propheta  dicit,  Ps.  86,  6,  quod  Dorainus  de  Christi  adventu  et  fiendis  per  eum  narrabit, 
inquit,  iii  seripturis  populorum. 

Septimo,  ostendit  hoc  supernorum  spirituum  proclamatio ;  eius  enim  adventum  et  incar- 
nationem  angelus  praedixit  Mariae,  Luc.  1,  31;  dixit  loseph,  Matth.  1,  20;  evangelizavit  eius 
ortum  pastoribus,  Luc.  2,  10 ;  angeli,  qui  in  eius  sacro  ortu  cecinerunt  gloriam  Deo,  Luc.  2,  14 ; 
qui  etiam  ipsi  servierunt  in  deserto,  Matth.  4,  11;  et  eius  resurrectionera  testificarunt;  ut 
patet  in  evangelio  Matthaei,  Marci,  Lucae,  loannis  circa  finem. 

Octavo,  daemonum  acclamatio  hoc  ostendit ;  daeraones  enira  lesura  esse  Filiura  Dei  et 
venisse  ad  eos  torquendum  acciamarunt,  ut  patet  Matth.  8,  29;  Mar.  5,  7;  et  Luc.   8,  28. 

Nono,  hoc  ostendit  miraculorura  operatio ;  suscitando  raortuos  et  alias  infirraitates  curando 
solo  iussu  et  verbo,  ipsura  esse  Deum  et  venisse  in  carnem  ostendunt. 

Decirao,  ostendunt  hoc  iniraicorum  Christi  deiectio  et  prostratio,  scilicet  ludaeorum, 
imperatorum  et  tyrannorum  lesum  et  suos  persequentium,  quorum  non  est  memoria  amplius  ^, 
miserabiliter  mortui  et  prostrati. 

Et  licet  sint  raulta  alia  propositura  ostendentia,  praedicta  sufficiunt  ad  praesens.  Quibus 
arguitur  Christura  Deura  esse  et  a  Patre  destinatura  et  missum  esse;  ut  dicit  prima  pars 
praesentis  fructus  et  conformitatis :  videlicet  lesus  emissus  caelitus. 

Et  dicta  sufiiciant  pro  eius  brevi  expositione. 

Seeunda  pars  secundi  fruetus  et  conformitatis  est: 
Franciscus  destinatur. 

Expositio. 

Exposila  prima  parle  secuiidi  friiclus  et  conformilatis  islius,  videiicel  lesus  emissus 
caelilus,  conscqucnler  deciaranda  esl  secunda  pars  eiusdem  fructus  et  conformitatis,  5 
scilicet:  Franciscus  destinatur,  id  est  a  Deo  ipse  est  emissus  el  destinatus.  Circa 
cuius  exposilionem  sunl  tria  videnda:  primum,  quod  bealus  Franciscus  fuit  a  Do- 
mino  deslinalus;  secundum,  de  tempore,  quo  fuil  el  debuit  destinari  et  mitti;  tertium, 
ad  quid  faciendum  a  Deo  bealus  Franciscus  est  directus  et  transmissus.  Quibus  visis, 
patebit  expositio  huius  secundae  partis  fruclus  cl  conformitatis  istius.  10 


suspcxissent  Chaldaeorum  profecto  sapientes  viri  et  in  consideralione  rerum  caelestium  satis  exer- 
citali,  quaesisse  dicuntur  recentem  ortum  dei  rcpertaque  iila  maiestate  puerili  venerati  esse  et  vota 
tnnlo  deo  convenientia  nuncupasse  ».  Ciialcidius  «  Christianus  scriptor  fuit  et  bene  antiquus! 
quippe,  si  non  temporibus  vixcrit  Constantini  Magni,  saltem  iunior  haud  fuerit  temjjoribus  Tlieodo- 
sianis  ■»  (Vossius  apud  Wrobel,  Introd.  pag.  Xii);  cfr.  etiam  Switalski,  Des  Chalcidius  Kommentar 
zu  Plato's  Timaeiis  (Miinster  1902),  c.  1.   —   '  Ps.  87,  5. 


70  FRUCTUS   II   —   PARS   SECUNDA. 

1.  QiKintum  ad  primum,  bealum  Fraiiciscum  (iircclum,  missum  el  destinatum  a 
Domiiio  mulla  osIcikIuiU. 

El  primum  csl  sacrac  scriplurae  figura.  Ubi  adverleiKlum  csl,  quod,  ut  diclum 
est  fruclu  cl  conformilalc  praecedciili,  quia  hcalus  Franciscus  gralia  divina  facicnte 
5  fuit  pntriarcha,  prophela,  a[)ostolus,  martyr,  doctor,  confcssor,  virgo  ac  angelus,  el 
Chrislo  prae  aliis  sanclis  conformior,  ut  praesens  opus  dcclaral,  quare  si  figurae 
capitis  Chrisli  ad  memhra  possunt  aliquando  coaptari,  id  est  ad  sanctos,  quare  a  for- 
liori  beato  Francisco,  el  quia  similis  omnibus  sanctis  el  eleclis,  per  figuras  omnium 
potest  figurari;  quarc  per  missos  et  directos  ot  dcslinatos  a   Domino  el  ab  his,  qui 

10  Domini  vicem  vel  figuram  rctinent,  videlicct  per  loseph  directum  a  patre  ad  fralres, 
Gen.  57,  13;  per  ludam  missum  a  lacob,  Gcn.  46,  28;  per  Moysen  in  Aegyptum 
direclum,  Ex.  3,  \0  sqq.;  per  David  missum  ad  Saiil,  I  Rcg.  17,  17  sqq.;  per  Eliam 
inissum  a  Domino  Bethel,  IV  Reg.  2,  4et25;  per  angelum  missum  a  Domino  ad  per- 
cutiendum  castra  regis  Assyriorum,  II  Par.  52,  21;  per  Nchemiam  missum  in  ludaeam, 

lo  Nehem.  2,  6;  per  Habacuc  missum,  Dan.  14,  33;  per  Isaiam  missum  a  Domino,  Is.  6,  9; 
per  leremiam,  1,  5  sqq.;  per  Ezechielem  missum  a  Domiiio  ad  gentem  apostatricem, 
Ezech.  2,  3;  per  lonam  missum  in  Ninive,  lon.  1,  2,  ct  pcr  loanncm  Baptistam,  ul 
dicetur,  missum  a  Domino,  loan.  1,  6;  el  sic  de  aliis,  quae  ad  beatum  Franciscum 
possunl  veraciter  applicari,  quia  beatus  Franciscus  loseph  est  ratione  vaticinii  pro- 

20  phetalis,  ludas  ratione  collaudationis  divinae,  Moyses  ratione  immunitalis  a  scelere, 
David  in  diaboli  superatione,  Elias  in  observantia  divinae  legis,  angelus  ratione  pu- 
ritatis,  Nehemias  in  zelo,  Habacuc  [in]  carnis  suhiugatione,  Isaias  in  sanctificatione, 
Icremias  in  compassione,  Ezechiel  in  formatione,  lonas  [in]  simplicilale  el  loannes 
Baplista  [in]  poenitentiae  exhibitione.  Quia  igilur  boalus  Franciscus  virlutis  confor- 

25  mitate  praefatis  esl  similis,  per  ipsos  habet  figurari  et  per  ipsorum  missionem. 

Et  quia  multa  virtuosa  beatus  Franciscus  exercuil,  el  hoc  circa  diversos,  ideo 
ad  distincta  loca  el  actus  more  praedictorum  dicilur  destinatus  et  missus,  ut  in  se- 
quentibus  apparebit,  el  praecipue  conformitate  X  et  fructu,  quando  de  ipsius  agetur 
pracdicatione.  Succincte  tamen  polest  dici,  beatum  Franciscum  missum  ut  loseph  ad 

30  fratres,  cum  et  fratres  congregavil,  profectum  ordinis  praedixit  et  eorum  conscicnlias 
serenavil,  et  hoc  ipso  beato  patre  in  curru  igneo  iam  Iransforinalo ';  ut  ludas  est 
missus  a  lacob  ad  loscph,  cum  omnom  inlentionem  tam  suam  quam  fratrum  agebat, 
el  docebat  iactare  in  Christum  diccns  fralribus  eos  millendo:  lacia  cogifalum  tuum 
in  Domino'^,  ac  omnia   ad  Chrisli   gloriam   refercndo  et  laudcm  *;  ut  Moyscs  ad 

33  Aegyptum,  quando  multos  de  errore  praesentis  vitae  et  tenebris  ad  liimen  sua  prae- 
dicalione  peiduxit  veritatis,  iit  patuit  in  fralrc  Pacifico  el  latronibus  per  ipsum  con- 
versis;  ut  David  ad  Saiil  est  direclus,  quando  cilhara,  id  est  cruce  Chrisli,  a  daemonio 
(luamplures  liberavil;  iit  Elias  ad  Bclhel,  id  ost  ad  .snnctiun  Mariam  de  angelis,  ad 
(piem  locum  zelum  habuit  ol  amorem  plus  quam  ad  alia  loca  ordinis;  ul  angelus  esl 

40  missus  ad  percutiendum,  quando  a  civitate  Arctii  plena  dacmonibus  omncs  eiecil,  et 
ad  pacem  civitas  esl  reducta;  ul  Nchemias  directus  in  ludacam,  ut  aedificarel  civi- 
latem  lerusalcm,  quia  bealus  Franciscus  datus  csl  a  Christo  iii  lucom  gontium,  ul 
dicctur,  el  reparationcm  lerusalein,  id  esl  ecclesiae  lerrestris,  ut  Christus  eidem  dixit*, 


»  Bonav.  I.  c.  c.  4  n.  4.    —    ^  l»s.  54,  23.    —    •'  iionav.  1.  c.  o.  3  n.  7.    -    Ml  Cei.  I,  G. 


FRANCISCUS   DESTINATUR.  71 

et  doininiis  Iiniocenlius  III  in  siislentalione  ecelesiae  Laleranensis  a  beato  Francisco 
conspexit ';  ut  Hahacuc,  quando,  habita  prima  regula,  beall  Francisci  precibus  an- 
nonam  sibi  et  sociis  Deus  ab  bomine  incognito  direxil^;  sic  et  in  mari  fecit  Scla- 
voniae  subveniendo  naulis^;  ut  Isaias  missus  est,  quando  eius  verba  erant  calculo 
ignito,  id  est  Spirilu  sancto  plena,  et  lam  saeculares  masculos  quam  feminas  ad  S 
Cbristum  convertit,  ul  paluit  in  tribus  ordinibus  ab  eo  institutis;  ut  Icremias  est 
mlssus  ad  compaliendum  cunciis,  quia  omnibus,  quibus  non  poterat  [dare]  censum, 
se  ipsum  praebebal  et  atTeclum*;  nulli  enim  rei  parcebat,  sed  omnia  dabat,  etiam 
superimpendere  semetipsum;  ul  Ezccbias  ad  infideles  esl  directus  convertendos,  et 
tandem  Soldanum  ad  Cbristum  convertil,  ut  patebit  fructu  et  conformitate  XXXIX;  10 
ut  lonas  ad  Niiiiven,  quando  beatus  Franciscus  eundo  per  mundum,  tam  exemplo  eius 
quam  verbo,  multi  omnia  dimillentes  ad  Chrislum  conversi  sunt  el  vitam  asperrimam 
actilarunl  (a),  adeo,  ut  fratribus  per  ipsum  fuerit  in  quodam  generali  capilulo  com- 
mendatum  (6),  quod  loricas,  circulos  et  huiusmodi  omnino  deberent  de[)onere^;  ut 
loannes  Baptista  est  missus,  ut  dicetur,  non  solum  ad  poenilenliam  praedicandum,  1S 
propler  quod  et  ordinem  unum  fecit,  qui  lilulo  fratrum  de  poenitentia  praenolalur, 
sed  etiam  directus  esl,  ut  viam  pararet  Christo,  id  est  vitam  Chrisli  evangelicam 
reformaret  el  Christum  crucifixuin  in  cordibus  complantaret.  Sic  ergo  apparel  praefatis 
el  similibus  figuris  directio  beali  Francisci  et  causa  figurarum  beato  Francisco  ap- 
plicatarum.  ^^ 

Sed  inter  alias  ad  nostrum  proposilum  est  figura  de  columba  a  Noe  ex  arca 
emissa,  quae,  teste  loachim  in  expositione  leremiae  el  in  aliis  locis  pluribus,  beatiim 
Franciscum  et  ordinem  eius  significavit  ®;  nam  ordo  Minorum  ab  ipso  ordo  columbinus 
vocatur,  tam  conformitate  coloris  in  babitu  quam  proprietale  in  columbae  effeclibus; 
a  Noe  ergo  coiumba  emittitur,  quando  beatus  Franciscus  a  Deo  Chrislo  et  Deo  Patre  25 
ad  mundum  destinalur,  sed  ex  arca,  (|uia  insignitus  fide  perfeclissima  sanctae  ro- 
manae  ecclesiae.  Sed  adverte,  quod  bis  ex  arca  Noe  emisit  columbam,  quia  bis 
Francisco  fuit  revelalum,  ut  dicetur,  quod  non  ad  loca  solitaria  iret  ad  morandum, 
sed  ad  civjtates,  caslra  et  villas,  quia  ad  convertendum  animas  sua  praedicatione  a 
Deo  erat  directus;  sed  secunda  vice  beatus  Franciscus  portavit  ramum  olivae  ad  Noe,  30 
quia  secundo  facta  sibi  rcvelatione  a  Chrislo.  ut  iret  ad  praedicandiim,  slatim  ac- 
cessit,  nec  solum  pacem  primo  semper  annuntiando,  sed  a  Cbristo  longinquos  ad 
Chrislum  pacificatos  verbo  suae  praedicationis  reducendo;  nam  praedicationem  eius 
luiic  homines  de  Canania  (c)  audientes,  tam  masculi  quam  feminae,  castrum  (d)  vole- 
bant  relinquere,  propler  quod  tcrtium  ordinem  communem,  qui  fratrum  de  poenitentia  35 
inlilulatur,  constiluit  '.  Sic  ergo,  elsi  Francisciis  primo  emissus,  id  est  [cum]  sibi  primo 
revelatum  fuil,  quod  iret  ad  praedicandum,  magnum  fccerit  fruclum,  in  secunda  lamen 
cmissione,  id  est  post  secundam  revelationem,  maiorem  fecit,  quia  terlium  ordinem  de 
hominibus  et  mulieribus  ad  Christum  conversis  instituil.  Sic  ergo  apparet  missio  et 
directio  beali  Franeisci  sacrae  scripturae  figura.  ^^ 


{a)  As  aptitarunt.  —  (b)  As  mandatum.  —  (c)  Edd.   Canario.  —  (d)  As  castra. 


^  Bonav.  I.  c.  c.  3  n.  10.  —  *  Bonav.  1.  c.  c.  4  n.  1.  —  '  Bonav.  I.  c.  c.  9  n.  5.  — 
*  Bonav.  1.  c.  c.  8  n.  o.  —  ®  Cfr.  Specvium  perfectionis  (ed.  Sabatier)  c.  27.  —  ^  Cfr.  supra 
pag.  55.   —    ■^  Actus  c.  IC. 


72  FRUCTUS   II   —   PAR.S   SECUNDA. 

Secuiidimi,  (jiiod  beali  Fi'ai)eisci  osleiidil  a  Deo  dcsliiuilioiieiii,  csl  ecclesiae 
censura;  domiiius  papa  Grcgorius  IX,  qui  eum  calaloijo  adscripsil  saiiclorum,  iii 
prosa,  quam  fecil  de  ipso,  quae  incipit  * : 

Caput  draconis  iiUimum,  ultorcm  ferens  glaclium, 
5  Adversus  Dei  populum  excital  bellum  seplimum, 

Contra  caelum  erigitur,  et  nititur  atlraliere, 
Maximam  parlem  siderum  ad  damnalorum  numerum, 

djcil  bealum  Franciscum  a  Chrislo  deslinaUim,  sic  subdens: 

Verum  de  Christi  latere  novus  legalus  millitur, 
10  In  cuius  sacro  corpore  vexillum  crucis  cernitur, 

Franciscus  princeps  inclytus  signum  regale  baiulal, 

Et  cclebrat  concilium  per  cuncta  mundi  climatu, 

Conlra  draconis  scliismata  acies  ternas  ordinat, 

Expeditorum  militum  ad  fugandum  exercilum, 
15  Et  tres  catervas  daemonum,  quas  draco  semper  roboral. 

Sic  ergo  patel  auctoritate  papaii  bealum  Fraiiciscum  a  Domiiio  missum  el  de- 
stinatum. 

Tertium,  quod  beatus  Franciscus  sit  missus  a  Domiuo,  declaral  dignitas  car- 
dinalis;  nam  dominus  fraler  Bonavenlura,  cardinalis  et  episcopus  Albanensis,  sanctitate 

20  el  scientia  orbi  toti  praeclarus,  iii  prologo  Legefidae  maioris  ipsius  beali  Francisci 
sic  ad  propositum  dicit:  «  Apparuit  gratia  Dei  Salvaloris  nostri^  dicbus  islis  no- 
vissimis  in  servo  suo  Francisco,  quem  lanta  benignilale  Deus  respexit '  excelsus,  quod 
non  solum  de  mundiali  pulvere  suscitavit  egenum,  verum  eliam  evangelicae  perlec- 
tionis  professorem,  ducem  ac  praeconem  effectum  in  lucem  dedil  credenlium,  ut  le- 

25  stimo7iium  perhibendo  de  lumine  *  viam  lucis  el  pacis  ad  corda  fidelinm  Domino 
praepararel.  Hic  ctenim  quasi  stella  matutina  in  medio  nebulae  ®  claris  vitae  micans 
et  doclrinae  fulgoribus,  sedentes  in  lenebris  et  umbra  morlis  irradialione  praefulgida 
direxil  {a)  in  lucem,  et  tancjuam  orcws  refulgens  inter  nebulas  gloriae  ®  signnin  in 
se  dominici  foedcris  repraesentans, /^accw?.  ct  si\h\lQm  evange/izavit  liominibus,  oxsislens 

30  cl  ipse  angclus  verae  pacis,  secundum  imilatoriam  (pioquc  simililiidincm  praccur- 
soris  destinaliis  a  Dco,  ul  viafn  parans  in  deserto  '  allissimac  panpcrlalis,  lam  excmplo 
(|uam  vcrbo  poeiiilcntiam  pracdicarct  ».  Haec  doctor  et  dominus  iste. 

Quartum,  quod  propositum  oslcndit  de  missione  beati  Francisci  a  Domino,  esl 
Cbristi  carilas  visceralis;  bcalus  Franciscus,  ut  dicit  II  pars  Legendae  maioris  ^ ,  in- 

35  sliganle  spirilu,  cum  deambiilando  circa  ecclcsiam  sancti  Damiani  candcm  inlrassel 
ad  orandiim,  ct  ante  Crucifixum  orans  consolationcm  spiritus  a  Domino  reccpissel, 
cum()ue  lacrymosis  oculis  in   dominicam  cniccm  inlcndcrcl,   voccm  Crucifixi  ad  se 


(o)  Codex  duxerit. 


'  Cfr.  Clicvalier,  Rcpertorium  Ibimnnlngicum,  n.  262o.  —  "  Tit.  2,  II.  —  '  Is.  66,  2  cl 
Ps.  112,  7.  ~  "  loan.  I,  7.  —  *  Eccli.  50,6;  (I('inde  l.uc.  I,  79.  —  e  Eccli.  50,  8;  dcindc 
(ien.  9,  13  et  Hnm.  10,  15.    —    '  Mair.   I,  3  cl  Luc.  3,  4.    —    "  C.  2  n.   I. 


FRANCISCUS   DESTINATUR.  73 

delapsam  audivil  ler  diceiitem  sibi:  «  Francisce,  vade,  repara  domum  meam,  quae, 
ut  cernis,  (ota  destruilur».  Ad  reparandum  potius  spiritualiter  quam  corporaliter 
ergo  domum  Dei  mandatum  (a)  accepil,  quod  irel  heatus  Franciscus,  et  sic  conse- 
quenter  a  Chrislo  esl  (leslinatus  et  missus. 

Quintum,  quod   oslendit   beatum  Franciscum   directum   a   Domino,  esl   divinalis  5 
revelatio;  ut  enim  dicit  IV  pars  Lcgendae  maioris  \  habita  prima  regulae  confirma- 
lione  a  domino  Innocenlio  III,  cum  in  vallem  Spoletanam  esset  reversus,  cum  sociis 
«  Iractare  coepit,   ulrum  inler   homines  conversari  deberent  an  ad  loca   solitaria  se 
transferre.  Sed  Christi  servus  Franciscus   non   de  sua   vel   de  suorum   confidens  in- 
dustria  per  orationis  instantiam  divinae  super  hoc  voluntalis  heneplacitutii  requisivil.  10 
Supernae  igitur  revelalionis  iliustratus  oraculo,  intellexit  se  ad  hoc  missum  a  Domino, 
ul  Christo  lucraretur  animas,  quas  diabolus  conabalur  auferre;  ideoque  magis  omnibus 
quam  sibi  vivere  soli   praeelegil,  illius  provocatus  exemplo,'  qui   unus  'pro  omnibus 
mori  dignatus  esl  *  ».  Et  vice  alia,  prout  in   XII  parte   habelur  Legendae  maioris^, 
dum  dubitarel,  an  orationi  vel  praedicationi  vacaret  et  dubilalionem  fralribus  expo-  '^ 
suisset  multa  pro  ulraque  parle  allegando,  el   quia  de  se  nihil  confidehat   aut  prae- 
sumebat,  volens  super   hoc   scire   Domini   beneplacitum  certum   et  habere,   fratrem 
Massaeum,  unum  ex  sociis,   cum  alio  fralre  ad  fralrem  Silvestrum,  qui  crucem  au- 
rcam  progredientem  viderat  ex  eius  ore,  qui  lunc  in  loco,  qui  de  Carcere  nunc  vo- 
catur,  manebat,  misil,  ul  super  hoc  divinum  responsum  perquirerei.  Id  ipsum  sacrae  -^ 
virgini  beatae  Clarae  mandavit,  ut  |)er  aliquam  simpliciorem  et  puriorem  de  suis  vir- 
ginibus  nec  non  el  per  suam  orationem   scire  a   Domino   mererelur.  Qui   frater  Sil- 
vester  et  virgo  Deo  dicata  Clara  ac  eius  socia  divina  revelalione  concordarunt  healum 
Franciscum  direclum  a  Domino,  ut  potius  praedicaiet  quam   oraret.  Quod   vir  Dei 
cum  summa   reverentia,  quid   Dominus  vellet  de   ipso,  percipiens,  slatim    assumtis  -^ 
duol)us  sociis,  videlicet  fratre  Massaeo  et  fratre  Angelo  sanctis  viris,  ad  praedicandum 
accessit,  ut  ad  quod  missus  erat  a  Domino,  perficeret  sine  mora  et  agerel.  Sic  ergo 
divina  revelatione  patet,  patrem  Franciscum  a  Domino  esse  directum. 

Sextum  oslendens  nostrum  proposilum,  scilicet  beatum  Franciscum  a  Domino 
directum,  est  Virginis  gloriosae  apud  Cliristum  Filium  supplicalio;  ut  enim  in  Legenda  30 
beali  Dominici  habetur  *,  Christus  |)eccatis  hominum,  videlicet  superbiae,  avariliae  et 
luxuriae  irritalus,  dum  ires  lanceas  ad  mundum  deslruendum  vellet  vibrare,  meritis 
Malris  et  supplicatione  cum  promissione  destinationis  beatorum  Francisci  et  Dominici 
ad  mundum  converlendum  ab  ipsa  Dei  Genilrice  iiiclinatus  Dominus  mundo  pepercil 
et  praefatos  ad  mundum  converlendum  destinavit.  35 

Septimum,  quod  oslendil  propositum,  est  diaboli  attestalio,  qui  per  os  cuius- 
dam  mulieris  de  beato  Francisco  et  eius  loquens  ordine  dixit,  quod,  Deus  Pater  pec- 
catis  hominum  cum  finem  mundi  vellel  malurare,  Christus  eius  Filius  Palri  suppli- 
cavii,  ul  daret  sibi  aliquos,  qui  essent  suae  crucis  baiuli,  et  numerus  salvandoruui 
augeretur;  et  tunc  a  Patre  aeterno  datus  esl  sibi  beatus  Franciscus  cum  ordine  suo,  40 
cl  ipsum  Christus  direxit  cum  ordine  ad  praefata.   De  multiplicatione  ordinis  el  de 


(a)  As  mandato. 


'  C.  4  n.  2.    —   2  II  Cor.  5,  14.    —   «  c.  12  n.  2.    —    *  Vitns  Fratrum  Gerardi  de  Frachelo, 
p.  I  c.  I  (cfr.  Acta  Sanclonm,  t.  1  augusti,  De  S.  Dominico,  n.  436-439. 


74  FRUCTUS   II   —   PARS   SECUNDA. 

iiiiillis  ;iliis,  de  (|ii!l)iis  suis  {licelui-  iii  locis  infi;i  ',  diaboliis  dixit  pei-  os  illiiis  mulieris 
cui(l;un  l);ironi  mor;iiili  iiiter  ;il|)cs  Eugubii  el  .M;issam  Tral):iriae. 

Oclavum,  (]iio(l  osleiidil  l)e;ilum  Fraiiciscum  a  Domiiio  directiim,  esl  siii  el  fralrum 
desliiialio;  stalim  eiiim,  iil  oclo  fialies  fueruiil,  eos  beatus  Fr;iiici<cus  ad  (iu;iluor  orbis 
o  parles  ad  praedicaiidum  direxil,  i|)se  cum  socio  uiiam  parlem  eliirendo  ';  sic  etiam 
fecil  temporis  in  processu  per  orbem  millendo  el  ad  partes  iiilidelium.  El  quia  iiil 
agebal,  nisi  (jiiaiitum  divinus  spiritus  pi';iemoiiel)al,  a  Deo  boc  indicio  bealum  Fniii- 
ciscum  cum  suis  esse  directum  oslenditiir  el  declaralur. 

Nonum,  oslendil  beali  Francisci  desliii:itionem  a  Domino  lesu  Cbrisli  ad  beatum 

10  Fninciscum  locutio.  Nam  qu:indo  iii(luliieiiti;im  pro  sancla  M;iri;i  de  angelis  a  Cbristo 
peliil,  tuiic  Cliristus  eidcm  dixil,  (juod  peterel.  qiiid(]uid  vellet,  circa  salutem  geiiiium, 
cl  consohilionem  aiiim:irum  el  ;id  bonorem  (leit;ilis  el  revereiili;iin,  «  quia,  iiHjuil, 
datiis  es  iii  lucem  geiillum  el  reparalionem  ecclesiae  lerreslris  ^  »;  baec  Clirislus. 
Quare  coneludlliir  merilo,  ut  aller   Isaias  et  loamies  Ba|)lisla,  de  quibus  similia  di- 

15  cuntiir,  beatiim  Franclscum  deslin;ilum  ul  i|)si  :i  Domiiio. 

Decimiim  pro|)Osilum  osleiidens  esl  be;iti  Francisci  ad  animas  fervor  el  dileclio, 
ad  quas  viseera  geslabat  malerna,  pro  quariiin  salvatione  orabat,  praedicabat,  exempla 
sanclitalis  praebebat,  el  sic  de  aliis;  quod  uli(|ue  ipse  laiilo  iion  fecissel  fervore, 
nisi  sciret  se  ad  barum  salulem  procunndam  a  Doinino  missum. 

20  Undecimum  asserens  pro[)Ositum  de  beato  Fraiicisco   est  ipsiiis  a  Cbrislo  coii- 

signalio;  s;icrorum  enim  sllgmalum  a  Cbrlsto  in  bealo  Francisco  impressio  est  evidens 
argumentum,  i|)suin  deslinalum  a  Cbristo  ad  niundum  renovandum,  ut  dicetur  statim 
et  fruclu  el  conformilate  XXXI  bitlus  oslendetur. 

Duodecimiim   oslendens  propositum  esl   sanctorum  secundum  diversitatem  teiii- 

25  poium  iii  muiidum  a  Deo  directio  et  (lesliii:itio;  nam  a  peccato  priini  bomiiiis  us(|ue 

ad  lem|)or;i  i|)siiis  beati  Fr;iiicisci  oper;irios  Dominiis  noii  destilit  niillere   in  vineain 

omni  teinjiore,  et  sic  fecit  tempore  beati  Francisci,  ut  statim  ostcndilur,  el  esl  factum. 

Qmire  i)r;ief;ilis  duodecim  viis  et  ;iliis,  de  ()iiibiis  iii  exposilione  bac,  scilicet  buius 

conformitalis,  dicclur,  patet  bealum  Franciscum  a  Domlno  missum  et  diclum,  (]Uod 

30  erat  primum  videndiim. 

:2.  Videudum  esl  iiunc  de  secundo,  scilieel  de  lempore,  quo  est  missus  a  Domino 
el  direclus.  El  (iiianlum  ad  boc  palet  respoiisio  per  evaiigelislam  loannem,  Apoc.  6, 
12  sqq.  et  7,  2  sqq.,  (]uo(l  in  :i|)ertione  s(;xli  sigilli  angelus  est  direclus  babens  si- 
gnum  Dei  vivi,  id  esl  beatus  Fr:inciscus.  Pro  cuius  evideiitia  el  dicendorum  esl  scien- 
33  dum,  quod  novum  testamentum  in  veteri  t(\st:imenlo  est  sieiit  rolu  in  rolam,  iuxla 
visionem  Ezecbiclis,  I,  !G.  Qu;ire,  (luemadmodum  iii  novo  t(\sianieiito  sunt  sepleni 
sigilhi,  id  est  totuni  lempus  novi  leslamenti  per  septem  ciirrieiihi  volvitur,  sic  el  iii 
veleri  leslameiito,  el  econvcrso,  sicul  iii  veleri,  sic  ei  In  iiovo  *.  Iii  (juoruin  quolibel, 


•  Idcm  fiisiu.s  inlia  Ir.  XXXIV  p.  II;  dr.  Clirun.  AXIV  (jener.  jm},'.  29  cl  Legendn  anliqita 
(;.  22.  —  ''  l5on<iv.  I.  c.  c.  3  n.  7.  —  ^  lUirlholi,  c.  fi.  —  '  Doctrin;i  lnu-c  dc  seiitem  avtn- 
tibus  ;i  lojichimo  in  Erpositione  in  Apocalypsijn  (Vcnetii.s  I.")I7)  Ibl.  ■•)  r  proposiUi  miillos,  priio- 
sorliiii  inlcr  «  spirittiaics  »,  liabiiil  as.seclns,  (|iii  loacliimi  idoas  plns  miiuisvo  imitatas  ropclicniiK; 
cfr.  Petrus  loannis  Olivi  (nnliizc,  Miscellanea,  l.  II  paj;.  238)  ot  Uhertinns  de  Casati  {Arhor  ritae 
crnci/ixae  lesu,  I.  V  c.  I). 


FRANCISCUS   DESTINATUR.  75 


elsi  pliircs  homines  perfccli  missi  siml  a  Deo,  Inlei'  eos  fiiil  aliqiiis  praccipue  missiis 
homo  Deo  acceplissimiis  el  singiilaris;  lol  cnim  slellac  sunt  in  firmamcnlo  ccclcsiae 
mililanlis  a  Deo  posilae  ad  liumani  generis  direclionem  et  lucem  el  tot  in  vincam 
operaril  a  Domino  missi,  quot  sanclos  Deus  nasci  in  hoc  mundo  fccil. 

Tempora  scu  sigilla  vcteris  teslamenli  incipicndo  a  mundi  exordio  cl  lapsu  pri-  5 
morum  parentuin  usque  ad  Christi  advcntnm:  primum  csl  et  fuit  prima   aetas,   vi- 
dclicct  mundialis  fahricalionis  el   primordialis  ohliqualionis;  et  incepil  ab  Adam   ct 
duravit   usque  ad  Noe.  Hoc  tempore,  elsi   sinjiularissimus  fuerit  Adam,  quia  tamen 
principium  est  nostrae  praevaricationis,  non  compulalur  inlcr  clcclissimos  Dei.  Fue- 
rtinlque  eliam   alii,   iilpote  Ahel,  Seih,   Enos,  qui  incepit  invocare  nomen   Dofnirii,  10 
Gen.  4,  26;  lair.en  prae^ipuus  inler  eos  fuil  Hcnoch,  de  quo,  Eccli.  44,  16,  dicilur, 
quod   Henoch  placuit  Deo  et   Iranslatus  est  in  paradisum;  sed   quia   dcbel   venire 
lcmpore  antichrisli,  ul  patel  Apocalypsi  ',  ad  quem  finem  subditur   in   loco   praeal- 
legalo,  ut  det  genlibus  sapientiam,  id   cst  praedicet  Christum,   Dei  virtutem,  et  sa- 
pientiam,  ^  vel,  ul  alibi  habelnr  ^  det  gentibiis  poenitentiamj,  id  est  ad  poenitentiam  15 
inducal  anlichristi  imilalorcs. 

Secundum  sigillum  et  aetas  esl  humanalis  declinationis  et  infectionis;  et  coepil 
a  Noe  usque  ad  Abraham,  (|uo  lem|)ore  omnis  homo  corruperat  viam  suam  *  vilio 
luxuriae,  adeo,  ut  poeniterct  Dcnm  fecisse  hominem  *;  atlamen  miltcndo  diluvium 
Deus  omnes  necavil  (a).  Hoc  in  tcmpore  fuit  homo  singularissimiis  destiiiatus  a  Deo,  20 
scilicet  NoCj,  iustitiae  praeco,  I  Pelr.  %  5,  qui  inventus  est  perfectus,  iustus  et  in  tem- 
pore  iracundiae  factus  est  reconciliatio,  Eccli.  44,  17,  et  solus  cum  sua  posterilate 
esl  a  Dco  a  diluvio  disparalus  {b),  Gcn.  7,  \  sqq. 

Terlium  sigillum  ct  aetas  est  singularis  plebis  elcclionis;  el  coe[)it  in  Ahraham 
el  duravil  usque  ad  iMoysen;et  vocatur  singularis  eleclionis,  quia  hoc  lempore  Deus  ^S 
praecipiendo  Abrahae,  ut  exirel  de  terra  sua  et  irel  in  terram,  quani  eidem  ostcnderel, 
Gen.  \%  1,  ipse  Ahraham  cum  sua  poslerilale  in  pcculiarcm  Domini  populum  est 
eleclus.  Sed  hoc  tempore,  clsi  mulli  iusli  fiierunt,  scilicel  Abraham,  Isaac  cl  hicob 
cum  filiis,  praccipiic  lamen  fuit  ipse  pater  Abraham,  el  ipse  a  Deo  est  missus.  Quam 
enim  fuit  singularis  et  a  Dco  acceptus,  mulla  capilula  oslendunl  libri  Gcnesis,  sed  de  ^^ 
ipso  loqucndo  Ecclesiaslicus,  c.  44,  20,  sic  dicil:  Abraliam  magnus  pater  gentium 
multitudinis,  et  non  est  inventus  similis  iUi  in  gloria,  qui  conservaret  legem  Excelsi; 
el  plura  dicit  ibidem  ad  eius  laudcm  el  conimendalionem,  vide  ibi;  n^m  pater  fidei 
nostrae  ipse  vocalur  a  matre  ecclcsia,  quia  credidit  Deo,  Gen.  15,  6. 

Quarlum  sigillum  el  actas  est  divinalis  polenliae  demonstralionis;  quo  tempore  ^'"^ 
Dominiis  in  virlute  mulia  populum  de  Aegyplo  extraheudo  nomcn  suum  Pharaoni 
el  eius  popnlo  indicavil,  scilicel  Adonai,  Ex.  6,  3.  Qua  aetate  Dominus  singularem 
misit  viruin,  scilicel  Moysen,  Ex.  3  el  4,  dilectum  a  Deo  et  hominibus,  cuius  memoria 
in  benedictione  est^\  et  qualis  hic  fucrit,  liber  Exodi,  Levilici,  Numeri  el  Deulcro- 
nomii  manifeslant.  De  islo  loquens  Ecclesiaslicus,  45,  2,  dicil:  Similem  illum  fecit  in  '*^ 


(«)  As  omnipoteHS  vocavit.  —  (h)  As  reservatus. 


'Apoc.  11,3.    —    MCor.  <,24.    —    ^  luxta  vuiij^alam  translationem  Eccii.  44,  16.    —    *  Gen. 
6,  12.    —    5  Gcn.  6,  7.    —    6  Eccii.  45,  I. 


76  FRUCTUS   II   —   PARS   SECUNDA. 


(lloria  scmclorum,  et  in  verbis  suis  monslra  placavil;  ct  iuulta  de  eo  dicil  mtigiin; 
de  lioc  dlcil  scrlplura,  Deut.  ullinio,  10,  quod  non  surrexit  prophela  ultra  in  Jsrael 
sicut  Moi/ses,  qui  fiosset  Deum  facie  ad  fociem  etc. 

Quinliiin  .sigillum  el  aelns  est  peculiaris  dominationis;  et  iiicepit  a  David  usque 
5  ad  Eliam,  quo  lemporc  populus  Doi  per  reges  est  gubcrnatus.  Hoc  lempore  inissus 
est  David,  qui  erat  vir  secundum  cor  Domini,  I  Reg.  13,  14,  qui  luit  sicut  lux 
aurorae  absque  nubibus,  11  Reg.  "23,  i;  de  quo  liabclur  Eccli.  47,  3,:  Qui  cum  leo- 
nihus  lusil,  sicut  cum  agnis,  el  sequiliir,  9  et  10:7«  omni  opere  dedil  confessionem 
sanctOj  de  omni  corde  suo  laudavit  Deum  elc. ;  el  si   mulli   fiierint  singulares,  ipse 

10  |)rae  aliis  commendalur,  quia  Clirislus  purgavit  peccata  iUius  et  exaltavit  in  aeternum 
cornu  illiiis,  dicitur  ibidem,  13. 

Sextum  sigillum  et  aelas  est  prophelalis  irradiationis;  et  cocpit  a  lempore  Eliae 
usqiie  ad  Iransmigralionem  Babylonis.  Quo  lempore  luerunt  multi  prophelae,  Elias, 
Elisaeus,  Isaias,  leremias,  et  sic  dealiis;  sed  inler  alios  hoc  lempore  luit  directus  a 

lo  Domino  ip.se  prophela  Elias,  de  quo  dicit  Ecclesiaslicus,  -iS,  1,  quod  surrexit  quasi 
ignisj  et  verbum  ipsius  quasi  facula  ardebat;  el  plurima  dicit  ad  eius  laudem,  de 
cuius  mirabilibtis  habes  III  Regum  17,  18,  19  el  in  principio  IV;  qui  landem  in 
caelum  per  turbinem  ascendit,  iit  patel  IV  Reg.  2,  11. 

Seplimum   sigillum  et   uilimum   ac  aelas  est  generalis   vexationis;  el  coepil  a 

20  Iransmigralione  populi  iudaici  («)  usque  ad  Christum;  quo  lempore  populus  Dei  fuit 
mullipliciter  allliclus,  ut  patet  de  rege  Babylonis,  de  rege  Ninive  tempore  ludllh,  de 
Aman  lenq)ore  Eslher,  ct  de  aliis  lempore  Machabaeorum.  Elsi  mulli  fuerint  singu- 
lares  hoc  lempore,  scilicel  Ezechiel,  Daniel,  Esdras,  Nehemias,  Tobias,  et  sic  de  aliis, 
praecipue  lamen  hoc  lempore  missus  est  ille  singularis  homo  a  Deo,  videlicet  Simon 

2o  Oniae,  de  <iuo  dicilur,  Eccli.  50,  1  el  6:  Quiin  vita  sua  su/fulsit  domum,  et  subdil, 
<|uod  luil  quasi  stella  matutina  in  medio  nebulae  etc. ;  multa  dicit  ad  eius  commen- 
dationem.  —  Ex  qiiibus  seplem  sigillis  sive  aelalibus,  omi.ssis  <|uae  in  eis  facta  sunl, 
|)alel,  quoil  seplem  singularissimos  homines  ad  mundum  renovandum  destinavit  Do- 
miniis  Deus,  <piorum  a<l  inslar  in  novo  teslamenlo  seplem  sigilla  ponunlur  el  aetales, 

30  de  quibus  sex  iam,  ul  creililur,  iransierunt,  ct  septima  exspecUUur  sive  iam  iucepil. 

Novi  teslamenti  |)rimum  sigillum  esl  visceralis  miseralionis,  scilicet  pleniUulinls 
graliac;  <|uo  lempore  Deus  Pater,  propter  nimiam  caritatem  suam,  Filium  suum 
misit  in  simiUludinem  carnis  peccati  '.  IIoc  lem|)ore,  elsi  loannes  Baptista  sil  missus 

35  a  Deo,  loan.  1,  0,  lamen,  qiiia  venil  in  testimonium  lesu  Christi,  ipse  lesus  esl  ille 
homo  missus  a  Deo  ad  miindiim  renovaniliim  et  redimen<him,  quem  Pater  sanctificavit 
et  misit  in  mundum  ^  qui  fiiit  verus  Deus  et  homo,  potens  in  opere  et  sermone  ', 
de  quo  dc  quampluribiis  ali<|iia  ponunt  evangelia,  ubi,  <iualis  lueril  moribus,  vila,  con- 
versalione,  doclrina  el  sermone,  osleiulilur. 

40  Scciinilum  sigillum  et  aelas  est  aposlolaris  pracdicalionis;  el  incepit  ab  adventu 
Spirilus  sancli  in  aposlolos  in  <lie  Pcnle<'osles.  Quo  lempore,  elsi  missi  sint  sancli 
aposloli  ad  praedican<lum  in  orbem  iiniversum,  .Matth.  iiliimo,  19,  lameii  iiniim  sin- 


(a)  As  addit  in  Dabylonem. 


»  Epli.  I,  4  cl  Iloin.  8,  3.    —    '^  loaii.   10,  36.    —    »  Liic.  24,  19. 


FRANCISCUS   DESTINATUR.  77 

gularilei-  elegil  el  misil,  scilicel  apostolnm  Paulum,  qui  fuit  vas  eleclionis  a  Chrislo 
direclimi,  ut  eius  nomen  'porlaret  coram  gentibus  et  regibus  et  filiis  Israel,  Act.  9,  i5; 
qui  apostolus  vocatus,  segregatus  in  evangelium  Dei,  Rom.  \,  \,  raptus  adtertium 
caelum^  11  Cor.  12,  2,  qui  plus  omnibus  laboravit,  I  Cor.  15,  10. 

Terlium  sigillum  et  aelas  est  viclorialis  Iriumplialionis,  scilicet  tempore  martyrum;  5 
el  incepit  a  persecutione  Neronis,  Domiliani  et  aliorum  imperatorum  sive  tyrarmorum 
Christum  propler  idola  persequentium  ac  sanctos  Chrisium  profilentes  inlerlicientium; 
el  hoc  tempus  beiie  per  tercenlos  et  ullra  diiravit  annos  usque  ad  Constanlini  ad 
Christum  conversionem.  Quo  tempore  missi  sunt  et  fuerunl  martyres  insignissimi,  ut 
patet  in  sanctorum  legendis,  sed  praecipue  unus  est  missus  a  Christo  et  fuit,  de  quo  10 
prae  aliis  magis  solemnizat  ecclesia,  videlicet  beatus  Laurenlius;  hic  qualis  fuerit 
solemnitas  ecclesiae  evidenter  declarat. 

Quarlum  sigillum  et  aetas  est  carnalis  subiugalionis;  el  coepil  a  baptisn)o  Con- 
stantini  et  duravit  usque  ad  lempora  beali  Benedicti.  Quo  tempore  fuerunt  illi  saiicli 
confessores  in  desertis  Aegypli  et  aliis  locis  morantes  ad  carnis  subiectionem  praecipue  '5 
immorantes,  inedia,  austeritate  vitae,  vigiliis,  oralionibus,  disciplinis  et  aliis  carnem 
in  servitutem  spiritus  redigenles.  Sed  hoc  in  tempore,  etsi  Paulus  primus  eremita  et 
alii  post  eum  plures  sanctilate  famosi  sint  directi,  praecipue  tamen  unus  fuit  beatus 
Antonius  abbas,  paler  quasi  omnium  monachorum  et  anachorelarum,  magisler  Pauli 
simplicis,  Hilarionis,  Macarii  et  sic  de  aliis,  cui  post  superationem  daemonum  dixit  20 
Chrislus:  «  Quia  viriliter  fecisti,  le  faciam  in  toto  orbe  nominari  *  »;  quo  nomine  Au- 
guslinus  et  alii  ad  sancte  peragendum  sunl  incilali. 

Quintum  sigillum  el  aetas  est  mirabilis  mundi  sublevationis  a  pressuris,  quae 
incrant  in  orbc  per  genles  Vandalorum,  Golhorum,  Hunnorum,  Longobardorum,  et  sic 
de  aliis.  Quo  tempore  missi  sunt  mulli  probi  et  sancti  viri,  prout  beatus  papa  Gre-  25 
gorius  recitat  in  libris  suorum  Dialogonim,  qui  mirabiliter  mundum  suis  virlulibiis 
et  signis  sublevarunt;  sed  inler  eos  missus  est  singularissimus  vir,  re  el  nomine 
Benedictus,  cuius  conversatio,  vita,  doctrina  ac  per  orbem  nominatio  a  beato  Gregorio 
II  Dialogorum  libro  luculenler  exprimilur  et  declaralur  *. 

Sextum  sigillum  et  aetas  est  poenitentialis  et  passionalis  crucis  renovationis;  quod  30 
lem|)us  incepit  a   beato  Francisco,   lempore  videlicet  Friderici   II   imperaloris,  1206 
Domini  anno,  quo  tempore  apertum  est  sexlum  sigillum,  ul  loannes  ponit,  Apoc.  6,  12. 
Qua  apertione  sigilli  facta  in  tempore  huius  iniperatoris  Friderici  el  regis  Siculorum 
factus  est  terraemotus  magnus,  videlicet  persecutionis  ecclesiae;  sol  factus  est  niger, 
id  est  dominus  papa,  qui  tempore  suo  fuit  niger,  ut  non  invenirelur,  reperlus  laiidem  .35 
in  quodam  hospilali  Veneliis;  et  luna  facta  est  sanguis,  quia  multi  clerici  eidem  Fri- 
derico  non  adhaerentes  occisi  sunl,  et  sic  ecclesia  per  lunam  signala  facla  est  tota 
sanguis;  slellae  cecidcrunt  de  caelo,  quia  mulli  praelali  per  slellas  signati  ceciderunt 
de  caelo  miiilantis  ecclesiae  propter  adhaesionem  ad  ipsum  Fridericum.  Islo  denique 
lempore,  quo  mundus  cruciabatur,  el  specialiler  romana  ccclesia  propler  Saracenos  40 
ad   partes   fidelium   per  ipsum  Fridcricum   adductos,  ul  nullus  auderct  papam  seu 
ecclesiam   nominare,  nec  Christum   seu  apostolos  quis  sequebatur;   vita  Chrisli   in 
contemptum  per  despectum  paupertalis  et  appetitum  diviliarum  omnino  obliltorabatur, 
inlentus  a  maiori  usque  ad   minimum  quilibet  avaritiae  signatae  per  malleolos,  su- 


*  Alhan.,  Vitn  S.  Antonii  (P.  G.  L.  26,  859).    —    2  p.  l.  66,  125  sq. 


78  FRUCTUS   II   —   PARS   SECUNDA. 

perhiae  signnlae  per  slnppiim,  liixiirine  sigiinlnc  por  picern,  invidiae  signalae  per 
naplilliam,  qiiibns  fornax  per  minislros  daemones  incciulilur  luiins  miindi,  ul  in  figura 
haheliir,  Dan.  3,  i6  sqq.  Hoc,  inqnam,  lcmpore,  ul  loannes  evangellsla  inspexit, 
Apoc.  7,  2,  sexlo  nperlo  sigillo,  ab  orlu  solis,  id  esl  de  civilale  Assisii  ad  orienlem 
'6  posila,  ascendit  angelns,  id  esl  angelicus  vir  Franciscus,  purilale  el  sanclilale  con- 
similis  angelis,  direclus  a  Domino.  Sed  quomodo?  Inqiiil:  cum  signo  IJei  vivi,  quia 
Ipse,  ul  dicetiir  Iructu  el  conlormilatc  XXXI,  et  solus  signalus  est  siyno,  id  est  slig- 
malibns,  beivivi;  cum  isto  signo  venit  bealus  Franciscns.  Sed  ad  quid,  slatim  dicelur. 
Sic  ergo  palcl,  quod   bealus  Franciscus  est   dircctus   a   Doniino   et   missus,   ct  (|iio 

10  tempore,  quia  «  sub  sexti  sigilli  aperlione»,  iil  dominus  Albanensis  asseril  in  pro- 
logo  maioris  legendae  beati  Francisci  '.  El  quod  lempore  Friderici  II  beatiis  Fran- 
ciscus  ordinem  inceperit  el  consequenlor  a  Domino  missus,  patel  chronicam  inluoiili; 
regnavil  enim  3(5  annis  et  si  pliiribns  ab  ecclesia  de|)ositus.  Insnper  islo  imperalore 
in  Apulia  cxsislenle,  bealiis  Francisciis  baronibus  suis  praedicavit,  et  ab  ipso  impo- 

^5  ralore  tandem  invilalns  ad  coonam,  collocata  esl  eius  mandalo  mulior  in  camcra  cum 
beato  Franciscn,  qtiac  miraculo  magno  viso  dc  igne,  super  quem  nndnm  so  bealus 
Franciscus  posuoral  ot  non  laesus,  ad  ipsum  bealum  Franciscnm  elTorl)uil  dovotione 
speciali  ^  Islius  eliam  lompore  beala  Clara  post  morlom  beali  Francisci  vivebat  el 
circa  gonlos  eiusdem  exercuil  iliud  miracuium,  nt  coiporis  Chrisli  portatione  omnes, 

20  qui  iam  suiiin  inlraverant  monaslerium,  elTugarel  ^ 

De  lempore  seplimi  sigilli,  qnnndo  proprie  incipi(>t  et  qiiis  spocialitor  mittotiir, 
quia  non  nobis  est  corlnm,  ideo  iiihil  ad  praesons. 

Sic  ergo  patel  dc  tempore,  qnod  eral  secundum  pro  praescnli  declarandum. 

3.  Circa  lertium,  quod  esl  videndnm,  videlicct  ad  quid  a  Domino  beatus  Franciscus 

2S  esl  missus  et  direclus,  est  advertondum,  qiiod,  cum   lomporc  beali  Francisci,  quo 

missiis  esl,  oblillorata  essct  perfoctionis  via,  quae  in  Christi  imilalione  ol  apostolorum 

fundalur,  homincs  peccatis  irrolili   poenilonliae  formam   ignornbnnl  ac  scientes  pcr- 

agcrc  doclinnbnnl;  et  benoficium  pnssioiiis  Christi  a  cordibus   hominum  abcrat  tola- 

liter,   utpolc,  quia  nec  passio  modilabalnr  a  quoquam,  noc  Chrislus  crucifixus  inlra 

30  cordis  viscera,  velul  fasciculiis  myrrhae,  slringobnlnr.  Bcatus  igilur  Franciscus  ad  hoc 

direcliis  a  Domino  est,  ul   poenitcnliam  oxcrcendo   poenilontiam  praodicarel  ol  nd 

ipsam  facicndnm  fideles  inducerot,  obiittoralam  Chrisli  viiam  ct  apostoloriim  renovarel, 

eam  tencndo,  profitondo  ot  ob-servando,  et  demum   ad  lesii  crucem  sectandam,  mc- 

ditandam  et  cordis  amplexibiis  perstringondam  omnos  christicolas  inducerel  el  vocaret; 

3'i  ad  haec  tria  a  Domino  boalus  Franciscus  esl  directus. 

Quod  onim  ad  pocnitenliam  laciendam  beatns  Frnnciscus  est  missus,  patol  primo, 
domini  Innoconlii  III  maiidnto,  qiii  rogulnm  npprobans  dedit  bento  Frnncisco  cl  suis 
sociis  «  de  poenilentin  prnodicnndn  mnndnlum  ^  »;  seciindo,  pntet,  (|uin  conversiis  ad 


'  N.  1.  Cfr.  cliam  ca,  qiiae  Ubcrtiniis  a  Cnsali,  I.  c.  !.  V  c.  2  iclcrl :  «  Kl  cjjo  niidivi  a  solcnini 
(loclorc  istius  ordinis,  (|iio(l  fratcr  Conavcnliiia,  limc  gciicralis  niinislcr  ct  (loclor  solcn\nis,  prac- 
sonlc  pracfato  doctor^',  (pii  milii  dixit,  (|MO(i  in  capiuilo  Parisicnsi  solcmnilcr  prncdicavil,  (inod  ipsc 
cral  (•crliis  cl  ccrtilicatiis,  (piod  bcatiis  I'inncisciis  crnl  nngciiis  scxti  si{,'nnciili  ».  ctc.  —  *  Cfr. 
cod.  ms.  coll,  S.  Ant.  fol.  fiS  v.  —  ^  LryciHla  S.  Clarne,  c.  3  n.  21  et  22.  —  *  Hoiiav.  1.  c. 
c.  3  n.  10, 


FRANCISCUS  DESTINATUE.  79 


Domiiuim  coepil  poenileiilinin  praedicnre,  ciiius  verbis  animnli  ad  poenitenliam  exer- 
cenclam  eidem  plures,  omnibus  relictis,  adhaeserunt;  quos  et  fralres  Minores  vir 
humilis  censuil  appellnri;  tertio,  hoc  palet  vorbis  domini  Albanensis  dicenlis  in  pro- 
logo  Legendae  maioris  ' :  «  Seciinduin  imilnloriam  quoque  simililudinem  |)raecursoris 
destinalus  a  Doinino,  ul  viam  parans  in  deserlo  ^  allissimae  paupertalis  lam  exemplo  5 
quam  verbo  poenitenliam  praedicaret  »,  de  cuius  beali  Francisci  poenilenlia  infra 
dicelnr  fruclu  el  conforinitate  XfX;  quarlo,  hoc  palel  exemplo  ordinis  el  experientia 
a  bealo  Francisco  inslituli;  nam  lerlium  ordincm  insliluil,  Minorum  ac  ordinem 
pauperiim  dominarum,  qui  ires  ordines  ad  poenilenliam  exercendam  peculiariler  a 
Chrislo  snnl  ordinati,  etsi  medianle  bealo  Francisco;  el  quol  eius  exemplo  el  verbo  lo 
sint  el  fuerinl  pocnitenliam  exercenles,  illins  est  scire,  qui  solus  stellas  numerat  et 
sua  intelligenlia  cnncta  comprehendil;  qni  enim  cupit  poenilentiam  agere  Deo  pla- 
cabilem  et  acceplam,  praefalorum  ordinum  normam  amplexelur  et  mores,  quod  fa- 
ciendo  dignos  pocnilentiae  fruclus  facere,  mcrcede  tandem  percepta,  agnoscet. 

Bealus  insnper  Franciscus  missus  esl  ad  vilam  evangelicam  in  se  et  aliis  reno-  15 
vandam,  profilendam  el  observandam;  nam  ipse  loluin  evangelium  observavit  ad  lil- 
leram,  proiit  de  ipso  cantatnr^:  «  Franciscus  evangeliciim    nec  apicem  vel  uniciim 
transgredilnr,  nec  iola  ».  Hoc  patel  eliam  tam  ex   prima   regula,  qiiam   conflrmavil 
dominus  Innocenlius  III,  quam  ex  secunda,  quam  conflrmavit  papa  Honorius  III,  quae 
regulae  omnes  sunt  fiindalae  in  sanclo  evangelio;  el  prinia  verba  sunl:  «  Regula  et  20 
vila  fralrum  Minorum  haec  esl:  Domini  noslri  lesu  Cbrisli  sanclum  evangelium  obser- 
vare»;  et  in  flne  dicilur:  «  El  sanctnm  evangelium  Domini  nostri  lesu  Christi,  qiiod 
firmiler  promisimus,   observemiis  ».  Et  qnod   regula   fratrnm  Minorum    fnndelnr   in 
evangelio,  non  solum  palet  experienlia,  sed  per  delerminalionem  patel  ecclesiae,  di- 
cenle  domino  papa   Nicolao  III  in  regulae  declaratione  —  el  esl  posila  in  Corpore,  23 
Extra,  De  verborum  significatione  **  —  Exiit^  ubi  dicit,  quod  regula  frairnm  Minorum 
«  evangelico  fundatur  eloquio,  vilae  Chrisli  roboralnr  exemplo,  fundatorum  militanlis 
ecclesiae  apostolorum   cius  sermonibiis  aclibusque  flrmalur».  De  isla   regula  mulla 
dicenlnr  fruclu  et  conformilale  IX.  Nulla  alia  regula   a  beato  Augustino  seu  Basilio 
scu  Benedicto  composita  sic  verbo  et  faclo  in  evangelio  fundalur,  ut  regula  Francisci,  30 
et  pcr  consequens,  quod  sit  vitae  [Chrisli]  expressiva  et  apostolorum;  ac  consoquenter, 
quia  beatus  Franciscus,  andita  forma  vivendi  aposloiorum,  eam  assumserit,  ut  dicit 
dominus  Albanensis  in  III   parte  Legendae  maioris  in  principio  ®,  ac  ipsam  Christus 
dictavil,  inslituil  el  sic  esse  volnit,  prout  ipse  Christus  eloquio  suo  in  monte  Raincrio 
seu  fontis  Palumbae  multis  ministris  expressil  et  fralribus,  concludi  potest  per  bealiim  35 
Franciscum  et  suos  vila  Chrisli  et  aposlolorum  sic  renovata,  approbata  el  observata; 
et  per  conscquens  claret,  beatum  Franciscnm  ad  hoc  a  Christo  directum,  ut  in  se  ac 
suis  et  per  ipsum  convertendis  Domini  lesu  vita  et  suorum  apostolorum   per  imita- 
lionem  ipsiiis  renovaretur  et  servaretur.  Unde  papa  Alexaiider  IV  in  privilegio   de 
stigmalibus  beatum  Franciscum  considerans  destinalum  a  Christo  tam  ralione  poeni-  40 
tentiae  insinuandae  quam  vitae  Christi  imitandae  —  et  incipit  privilegium  Benigna 
divinae  operatio  volunlatis  ®  —  sic   dicit:   «  Benigna   divinae   operatio   voluntalis  in 
caelo  polenler  innovans  signa  et  sapienler  immutans  miracula  super  terram,  postquam 


1  N.  1.    —   2  Marc.  1,3;  Luc.  3,  4.   —    »  Ant.  4  in  \  vesperis  sui  fesli.    —    *  Tit.  XIV  c.  1. 
—   ®  C.  3  n.  I.    —    «  Sbaraiea,  Bullarium  franciscanum,  t.  II  pag.  85. 


80  FRUCTUS   II    —   PARS   SECUNDA. 

Dei  Filius  viclor  morlis  ad  Palroin,  imde  (lcsceiKleral,  vehiciilo  propriae  maieslalis 
ascendil,  mirificae  lorliUidinis  viios  in  connrmalionem  sanclonim  diversis  lcmporibiis 
suscilavil»;  et  subdil:  «  Inlcr  alios  auiem  diebus  noslris  almns  Chrisli  confessor  ap- 
paruit  Franciscus  signis  et  virliilibus  gloriosus,  qui  clarissimis  pie  vivendi  meritis  el 
5  excmplis  fecundavil  ecclesiam,  et  caliganlia  praesenlis  aelalis  tempora  fulgoris  sui  lam- 
pade  illuslravil,  viam  perfeclae  iusliliae  parans  in  deserlo  altissimae  pau|)erlalis,  quam 
ipsc  currens  alacriler  et  cxsullans  conlra  carnem,  mundum  el  diabolum  velut  gigas,  Iraxil 
post  se  de  daemoniferis  faucibus  ct  traduxil  ad  Domiiium  popiilum  bumilem  boiiorum 
operum   scclatorcm  »;  et   scquilur:  «  Ul  aulcm  ad    illuminalioncm   gcnlium  celebris 

10  eius  memoria,  tanquam  rulilum  sidus  in  corusco  firmamenli  myslici  aclberc,  serva- 
relur,  mullis  divina  potenlia  et  adhuc  militanlcm  inter  homines  et  dcmum  in  san- 
cloriim  agmine  triumphaiilem  dignala  est  dcificare  miraculis  »;  el  subdit  postea  de 
stigmalibus,  de  quibus  infra  fruclu  et  conformitale  XXXI  habetur. 

Slc  ergo  apparel,quod  ad  duo  praefala  bealus  Franciscus  a  Domino  est  direclus. 

15  Reslat  ergo  ostendcndum,  qiiod   directus   esl  ad  crucem  Domini   praedicandam, 

baiulandam  et  cordibus  fidclium  implantandam.  Et  quod  sic  sit,  hoc  oslendilur 
primo  figura  prophelali;  Ezech.  9,  4  habelur,  quod  vir  quidam  apparuit  signa7is 
Thau  super  frontes  gementwm  et  dolentium;  qua  signatione  a  percussionc  angclica 
libcrabaiiliir;  ct  quod  haec  (igura,  elsi  [prinio]  sit  de  Christo,  secundario  sit  de  Fran- 

20  cisco,  patct  visione  fralris  Pacifici,  qui  vidit  in  facic  beali  Francisci  Thau^  scilicel  in 
fronlc;  hoc  enim  signum  bealus  Franciscus  scmper  amavit,  de  ipso  sacpius  praedi- 
cando  et  suas  liltcras  consignando  ';  secundo  hoc  patct  figura  Apoc.  7,  2  sq.,  qiiod 
loanncs  vidil  angelum  ascetidentem  ab  ortu  solis,  habentem  signum  Dei  vivi;  et  signo 
crucis,  ne  percuterenlur,  fidcles  angelus  (a)  consignavit;  haec  figura  esse  bcaii  Fran- 

25  cisci  ostcndit  et  Francisci  stigmalizatio  et  fralris  Silvestri  visio,  qui  cruccm  aurcam 
ex  ore  proccdenlcm  vidit  bcati  Francisci,  cuius  splendoie  draco  fugabatur  cl  fideles 
liberabantur  ^ 

Sccundo  [)robatur  faclura  (6)  Dci  singulari;in  signum  huius,  scilicel  quod  bcato 
Francisco  pracdicaiida  cral  crux,  ct  multi  cum  qiioad  hoc  soqui  dcbcbanl,  ipsi  beato 

30  Francisco  ostensum  est  palalium  cum  mililaribus  armis,  dictum(|ue  est  sibi,  «  sua 
forc  militumque  siiorum  '  ».  Visio  fralris  Silvcstri,  duin  adhuc  csset  presbylcr  saecu- 
laris:  ler  visio  sibi  oslensa  de  cruce  aurca  cx  ore  beali  Francisci  procedcnle  pcrtiii- 
genlc  ad  caclum  et  ad  terminos  mundi,  cuius  rrucis  visione  draco  cffugabatur,  prae- 
tcndit  idipsum,  scilicct  per  Francisciim  mcdilatio  passionis,  quia  ex  ore,  el  pracdicalio 

35  eius  per  attingcnliam  ad  miindi  terminos.  Idipsum  oslcndit  visio  fratris  Pacifici,  qui 
bealiim  Franciscum  praedicanlcin  vidil  diiobus  cnsibiis  valde  fiilgcntibiis  transvcrsa- 
liter  consignari  (c),  quo  edoclus  fiiit  per  bealuin  Francisciim  crux  et  mcdilari  ct  prae- 
tncari  ac  crucis  gloria  vcliil  per  gladiiim  cordibiis  fidclium  infigi  *.  Apparct  hoc 
cliarn  beati  Francisci  in  modiiin  cincis  siii  rcpracscnlationo,  vidcliccl  fralribus  iii  ca- 

/jO  piliilo  Arelatcnsi,  bcato  Antonio  fialribus  prac(li(!antc  ".  Aslriiit  cliam  boc  bcali  Fran- 


(o)  As  et  odd.  ah  angelis  fideles.    —    (h)  Etlil.  (Igtira.    —    (r)  Edd.  rari/irl  de  etmihiig,  qiiihiis  Iraiis- 
versaliter  heatm  Franciscus  erat  consignatus. 


•  Bonav.  I.  c.  c.  4  n.  9.  —  M!  Cel.  3,  .'i2;  Ronav.  I.  c.  c.  3  n.  W.    —  ='  1  Col.  5;  nonav. 
I.  c.  c.  I  n,  3.  —  ■•  II  Cel.  3,  49;  iJonav.  I.  c.  c.  4  n  10.  —  "•   I  Col.  48;  Uonav.  1.  c.  c.  4  n.  10. 


FRANCISCUS   DESTINATUR.  81 


cisci  it)  ornlioiie  siihieviUio;  iiiiiii  ;i  lerra  vlsiis  csl  eievaUis  iniillolics  brachiis  iii 
tnodiini  criicis  exlensis,  cl  luibecula  clarissima  circumdaUis.  Hoc  ideiu  aslriiil  visio 
fralris  Leotiis,  qiii  cuiido  de  Pcrusio  Assisiiim  Clirislum  crucifixum  vidil  praeeutilem 
beaUim  Franciscum,  ciiin  sUinle  slanlem  et  cum  ciinlc  eunleiTi  el  secum  lo(nteiilcm  '. 
Haec  omnia  indicanl  bealum  Franciscum  babuisse  ad  GbrisUim  specialetu  (a)  adecUim  5 
el  amorem;  el  qnia  amatilium  mos  esl,  ul  amorem_suum  silenlio  legere  nequeanl, 
(|uare  el  liiigua  Francisci  el  conaUis  (uil  alios  ad  Crucifixi  amorem  provocare. 

Terlio  oslendiUir  proposilum  beali  Francisci  sUidio;  iiam,  ul  babelur  in  principio 
IX  parUs  Legendoe  maioris  el  in  tiuc  Legendae  maioris'^,  loluin  suum  sUidinm  lam 
publicum  quam  [irivalum   circa   passionem  Domini   erat,  adeo  «  ut  omnis   eius  vila  10 
non  tiisi  crucis  vesligia  sequerelui",  non  nisi  critcis  dulcedinein  saperet,  non  nisi  crucis 
gloriam  praedicaret  », 

Qiiarto  oslendiiur  buc  bcali  Francisci  eloquio;  uiide  iii  IV  parte  Legendae  ma- 
ioris  '  (licitur,  quod,  carcntibus  libris  fralribus  ad  dicendum  divinum  ofTiciiim,  «  loco 
illoriiiu-,  librum  criicis  Cliristi  continiialis  aspectibns,  diebus  ac  noclibus  revolvebant  1,5 
exemplo  beali  Francisci  palris  el  eloquio  eruditi;  qui  iugiler  faciobat  cis  de  cruce 
Cbristi  sermonem  »;  quo  [)alel,  (juod  non  soliim  beatus  Franciscus,  sed  fralres  per 
eutu  inducli  suiil  ad  cotitem[)laii(lam  dominicam  passionem  el  crucetn. 

Quinto  Crucilixi  boc  oslendil  apparitio;  bjcato  Francisco  ut  conlemplalori  ac  crucis 
[iraedicatori  voluit  D(uniiius  lesus  Cbrisliis  a|)|)arerc  uli  criici  confixiis,  et  adeo  cor  20 
Francisci  translixit  liaec  ap[)arilio  el  visio,  ut  quasi  iugiler  Domini  phigas  cerneret 
et  vix  a  lacrymis  conlinere  valcrel.  El  ista  visio,  elsi  in  babitu  saeculari  exsislenli 
bealo  Francisco  esl  facta,  ad  boc  est  eidem  oslensa,  ut  qitid  deberet  contemplari  el 
qttid  praedicare  [b),  el  quomodo  crucifixio  fuil  amara,  sibi  a  Domino  monslrarelur. 
In  ecclesia  sancli  Damiani  Crucifixus  fuit  ei  loculus;  ut  ecclesiam  repararel,  deman-  25 
davii  cidcm,  ut  per  crucis  praedicatioiiem  ipse  bealiis  Franciscus  praenosceret  ec- 
clesiam  lerrestiem  ab  eo  fore  re[)arandam  \ 

Sexlo  ostendil   hoc   habiUis   designatio;   ul  Cbristus   ad   cruccm    praedicandam 
beaUim  Franciscum  direxisse  ostenderet,   el   iii  habilii,  quem    [)ortare  ipsuin    voluil, 
declaravil,  qui  habilus  in  forina  crucis  est   et  crucis   inluitu  a  beato  Francisco  sic  30 
designatus,  nt  corde  prius,  habilu  secundo  ct  demum  verbo  omnibus  Crucifixum  de- 
monslraret '. 

Seplimo  oslendit  hoc  diaboli  alteslalio   praefato   baroni,  ut  dictum  esl  supra  ®; 
diabolus  per  os  cuiusdani  inulieris  dixit,  quod  Chrislus  a  Palre  petivil,  ul  darel  sibi 
aliquos,  qui  essenl  suae  crucis  baiitli,  et  Pater  caeleslis  dedit  sibi  bealum  Franciscum  35 
cum  suo  ordiiie  (c);  el  dixil  diabolus,  (juod  si  lunc  ordo  beali  Francisci  essol  parvus, 
supei-  omncs  alios  ordines  mulliplicaretur.  Patel  ergo  pro[)Osilum. 

Oclavo  hoc  oslendit  beati  Francisci   stigmalizatio  a  Chrislo;  quod   enim  miseril 
eum  ad  cruccm  et  passionem  [iraedicandain,  imprimendo  sibi  sligmata   cunctis  evi- 
deiiler  declaravii;  et  quia  de   hoc  plene   dicelur  fructu   et  conformiUite  XXXI,  ad  iO 
praesens  omitlo. 


(a)  As  et  edd.  criicifixum  singularem.   —   (6)  Edd.  addunt  cerneret.  —  (c)  Edd.  om.  a  supra  —  ordine. 


'  Actus  c.  38  ct  39;  Chron.  XXIV  gener.  pag.  G8.   —    '  C.  9  n.  2  el  Miracula  %  \Q  n.  8. 
—   *  N.  3.   —   *  Bonav.  1.  c.  c.  2  n.  I.   —   '"  Cfr.  Legenda  aniiqua,  c.  27.    —   «  Pag.  73. 
Analecta  —  Tom,  IV.  6 


82  FRUCTUS  m   —   PARS   PEIMA. 

Noiio  hoc  osleiulil  iniinculonim  operalio  facla  criice  cl  Criicinxi  iiivocalioiie,  dc 
(l(iil)us  iniraculis  habcs  iiifra  friicUi  el  coiiforniilale  XIII. 

Quihus  novem  apparel  healum  Franciscuin  (lirecluin  a  Chrislo,  ul  noii  soliiin 
criiccm  mcdilarclur,  sed  el  crucis  gloriam  praedicarel,  ac  |)racdicaiido  ad  Cnicifixi 
5  scctanda  vesligia  el  suae  passionis  acceplanda  insignia  (ideles  inducerenlur,  Qiii  cupil 
ergo  poenilenliam  excrcere,  vilam  Chrisli  tenere  ac  lesu  criicilixi  maiiiialia  vidcrc, 
healum  Franciscuin  inspicial,  allendal  el  prose(pialur;  (|uia  ad  praefala  a  Chrislo 
emissus  iam  dicta  docenl,  el  docuil  tam  vila  (|uain  exemplo  el  verho. 

* 

Sed  quia  in  secunda  parle  huius  exposilionis,  loquendo  de  sexlo  sigillo  novi  lc- 

10  stamenti,  dicliim  est  prac  aliis  healum  Francisciim  directuin  a  Christo,  quia  pliires 
siinl  etiain  lunc  destinati,  sicul  sanctus  Bernardus  ahhas,  (pii  anle  healiim  Franciscum 
parum  lemporis  fuil,  sic  etiam  sanctus  Doininicus  fuil  emissus  el  sic  de  aliis,  videtur 
crgo  aliis  sanclis  derogari  nec  dehere  missio  prae  celeris  heato  Francisco  atlrihui; 
respondelur,  quod  non  esl  uegandtim,  (|uiii  eliain  |)rae(licli  sinl  missi,  cum  iu  quolihet 

15  sigillo  el  aetate  lam  novi  quam  vetcris  leslamenli  sinl  inulti  sancli  a  Doinino  missi; 
sed  praefali  sunl  expressi  oh  excelleiiliam  sanclilalis  ad  alios.  Quia  enim  heatus 
Franciscus  venil  el  ascendil  ah  oriente,  Dominicus  el  Bernardus  ab  occidenle,  insu|)er 
et  Franciscus  in  filiis  (a)  cl  sanctitale,  numero  et  scientia  et  uobilitate  est  exallatus, 
ut  fructu  et  conformilale  VIII  paiehil,  fuit  eliam  ipse  solus  maais  conformis  Christo 

20  quam  ipsi,  ut  hoc  opus  declaral,  el  suis  sligmatihus  consignalus,  quo  celsior  aliis 

reperitur,  iil  ostendil  fructus  et  conlormitas  XXXI;  his  ex  causis  solum  Franciscum 

dico  anlonomastice  a  Deo  deslinatum  lali  lempore  et  specialiler  talibus  finibus  el  fiiie. 

Ex  |)raediclis  patet,  quomodo  Franciscus  esl  destinalus  a  Domino,  (juo  lempore 

el  ad  quem  fmem;  el  sic  patei  succincta  declaratio  hiiius  secundae  partis  II  h'uclus 

2o  el  confoi'milalis,  videlicet:  Franciscus  desiinatur. 


TERTIUS  FRUCTUS  ET  CONFORMITAS: 
lesus  Laete  Progenitus  —  Francisco  Vir  Laetatur. 

Expositio  j^rimae  partis,  scilicet:  lesus  laete  progenitus. 

1.  Divini  consilii  inscrutabilis  altitudo  cx  quo  dccrcverat  hominem  a  diubolo  et  a 
morte  peccati  redimendum  et  libcrandum,  ac  tcmpore  gratiac  supervenientc,  ab  arcc  Patris 
missus  est  Dci  Filius,  ac  carni  nostrae  in  sacro  Virginis  utoro  unitus  in  sua  permancns 
deitatc,  factus  est  homo  verus;  iu  qua  incarnationc  mirifica  innovata  sinil  sifpia  divinae 
potcntiae,  ct  immutata  siint  mirabilia  '  stupendiora  prae  solito  Deus  excelsus  facicns. 

Et  primum  stupcndum  et  mirabile  est  Dci  ad  miscrandum  inclinatio;  pcr  quinque  raillia 
annorum  continuit  in  ira  sua  misericordias  suas  *,  non  floxus  lacrymis,  non  precibus  inclinatus, 
ncc  miseriis  commotus  sanctorum  patrum  ac  luimani  gencris;  attamcn  in  liac  iucarnationc 
quid  ait?  illud  Ex.  3,  8:  Dcscendi,  nt  liberarem  popidum  menm. 


(a)  As  figuria. 


»  i:ccli.  3C,  G.    —   ^  Ps.  76,  9. 


lESUS   LAETE   PROGENITUS.  83 

Secundum  stupendum  et  mirabile  est  Dei  humiliatio;  cum  enim  nihil  vilius  sit  carne 
humana,  et  tamen  eam  apprehendere  humiliando  se  dignatus  est  Deus,  propter  quod,  Phil.  2,  7, 
dicit  apostolus,  quod  Deus  exinanivit  semetipsum,  formam  servi  accipiens.  Unde  non  sohim 
est  stupendum  haec  unio,  scilicet  mortalis  naturae  ad  Deum,  sed  ipsa  carnis  vilis  assumtio 
stuporem  intuentibus  ingerit  singularem. 

Tertium  stupendum  est  naturarum  impermixtio;  gutta  aquae  indita  mari  et  iniecta 
nomen  amittit  et  naturam,  et  tamen  natura  humana  mari  infinito  coniuncta  nomen  retinet  et 
naturam,  ut  sine  naturarum,  scilicet  divinae  et  humanae,  commixtione  et  confusione  utraque 
permanet  in  una  persona,  quae  est  Christus,  Deus  et  homo. 

Quartum  stupendum  est  idiomatum  comraunicatio ;  Origenes  libro  I  Super  epistolam  acl 
Bomanos  ^ :  «  Propter  indissolubilem  unitatem  (a)  Verbi  et  carnis  omnia,  quae  carnis  sunt, 
attribuuntur  Verbo,  et  orania,  quae  Verbi  sunt,  praedicantur  de  carne  » ;  et  Augustinus  I 
De  Trinitate  c.  13  ^  dicit,  quod  talis  est  illa  assumtio  humanitatis  a  deitate  in  Christo,  «  ut 
Deum  hominem  faceret  et  hominem  Deum  » .  Quo  patet,  quod  tali  unione  facta  est  naturarura 
communicatio,  ut  quae  dicuntur  de  Deo,  dicantur  de  homine,  et  econverso,  saltem  concretive; 
facta  est  enim  communicatio:  primo  quoad  perfectiones  essentiales,  ut  homo  est  spiritus  in- 
finitus,  et  Deus  est  corpus;  secundo  quoad  proprietates  accidentales,  ut  Deus  est  albus,  et 
homo  aeternus ;  tertio  quoad  actiones,  quia  actiones  naturarum  communicantur  ad  invicera,  ut 
homo  creat,  et  Deus  cortiedit;  quarto  quoad  passiones,  quia  ex  quo  in  actionibus  est  comrau- 
nicatio,  erit   et   in   passionibus,  et  sic  dicitur  Deus   passus   et   homo  aeternaliter  generatus. 

Quintura  stupendum  est  plenitudinis  deitatis  communicatio  et  concessio,  quia  entitative, 
formaliter  et  secundum  oranem  perfectionera  ac  gradura  iramensum  se  homini  assurato  cora- 
municavit,  ut  dicit  apostolus  Col.  2,  9:  In  Christo  habitat  omnis  plenitudo  deitatis,  et  loan. 
1,  14:  Verbum  caro  factum  est.  Est  tamen  sciendum,  quod  non  est  coramunicata  secundum 
omnem  modum  perfectionalem,  quia,  etsi  homo  dicatur  Deus,  non  tamen  deitas  in  abstracto ; 
ratio,  quia,  etsi  natura  humana  sit  facta  una  cum  divina  unitate  personae,  non  tamen  unitate 
naturae,  quare  ibi  est  distinctio,  et  sic  ad  propositum.  Insuper  tam  animae  quam  corpori 
sic  est  unita  deitas,  scilicet  secundum  omnera  perfectionem  essentialem,  carni  tamen  non ;  sed 
animae  unita  est  secundum  modum  {b)  vitalis  iramutationis.  Ratio,  quia  corpus  non,  sed  anima 
essentia  est  vitalis;  nec  etiam  animae  unita  est  secundum  vitalera  imrautationem  imraense 
quoad  gradum,  sed  solum  quoad  speciem  et  obiectura,  quia  anima  non  est  capacitatis  ira- 
mensae  (c),  etsi  sit  capacitatis  infinitae. 

Sextura  stupendum  [est]  duarum  naturarum  et  substantiarura  una  personatio ;  in  Christo 
enim,  etsi  sint  duae  naturae,  non  tamen  est  nisi  unum  suppositum  et  una  persona;  natura 
enim  humana  non  prius  fuit  condita,  quara  assumta  in  Christo;  quare  nunquara  fuit  per- 
sona,  ut  docet  Magister  sent.  III  d.  5  ' ;  et  sic,  quod  natura  huraana  divino  subsistat  supposito, 
est  stupendura. 

Septimum  stupendum  est,  quod  in  atomo,  id  est  indivisibili,  totius  hominis  assumtio, 
ut  dicit  Damascenus*,  quia  non  prius  corpus  quam  anima,  vel  econverso,  sed  siraul  corpus  et 
anima  (d),  etsi  corpus  mediante  anima  sit  assumtum,  ut  dicit  Magister  III  d.  2  c.  2  et  3,  ut 
talis  mediatio  non  dicat  causam  et  prioritatem  colligantiae,  sed  congruentiae ;  ad  quod  se- 
cutum  est  illud  stupendum,  videlicet  corporis  Christi  in  instanti  organizatio,  animae  creatio 
ct  in  eodem  instanti  corporis  et  animae  cum  deitate  unitio,  ut  dicit  Magister  III  d.  3  c.  4, 
contra  ordinera  naturae,  quae  quadraginta  sex  diebus  corporis  huraani  quoad  virura  intendit 
formationi. 


(a)  Codex   veritatem.    —    (b)  Ed.    1  mediiim.    —    (c)  As   et  edd.  infinitae.  —   {d)   Codex  animam. 


>  N.  6  (P.  G.  L.  1 4,  852).    —    ^  N.  28  (P.  L.  42,  840).    —    '  C.  3.    —    *  111  Dc  fide  ortho- 
doxa,  c.  11   (P.  G.  L.  94,  1023). 


84  FRUCTUS   III   —  PARS   PEIMA. 

Octavum  stupendum  ost  istius  unionis  naturac  liumanae  non  ad  pcrsonam  1'atris  ncc 
Spiritus  sancti,  scd  ad  solam  personam  Verbi  terminatio,  ctsi  sint  indivisa  opcra  Trinitatis 
ad  extra,  quia  hoc  uon  est  principaliter  ad  naturam,  et  consequcnter  ad  pcrsonam,  sed  econ- 
verso;  hinc  est,  quod  una  persona  potest  incarnari  sine  alia;  sed  quare  Filius  et  non  Pater 
ac  Spiritus  sanctus,  dictum  est  fructu  et  conformitate  praecedenti. 

Nonum  stupendum  est  naturae  unitae  sic  copuhitio,  ut  nunquam  dimissio.  « Quod  semcl 
assumsit,  nunquam  dimisit»,  ut  Damascenus  dicit  ' ;  etsi  jjassionis  tempore  anima  a  corpore, 
ncutrum  tamen  a  deitate  cst  scparatum;  ct  sic  hace  unio  stabit  sempitcrnalitcr,  ut  nunquam 
dcsinat  Dcus  esse  verus  homo;  quo  scquitur  stupendum  illud,  quod  nulla  indissolubilior  ct 
maior  repcritur  coniunctio,  quam  haec  uuio  benedicta ;  patet  omnibus  modis  coniunctionis  et 
unionis  pcnsatis  cum  communicatione  idiomatum,  quae  cst  in  ista  sacra  unione. 

Decimum  stu^^endum  est  animae  Christi  sapicntiae  infusio,  ipsius  quoad  portionem  su- 
pcriorem  beatificatio  et  in  partc  inferiori  doloris  perceptio,  quae  tria  sunt  miranda;  nam 
anima  Christi  est  omnisciens,  III  scnt.  d.  13,  nec  Christus  profccit  quoad  habitum  scientiae, 
scd  quoad  experimeutum,  et  beatus  fuit  in  portione  supcriori  ct  non  inferiori,  ut  dicit  Ma- 
gister  III  d.  15  ^. 

Undecimum  [stupendum]  est  talis  naturae  humanae  assumtione  hominis  exaltatio,  ut  homo 
susceptus  sit  a  Deo  et  Dcus  factus  —  hoc  est  stupcndum  et  antea  inauditum  —  ct  conse- 
quenter  super  omnia  sublimatus,  utpote  in  bonis  potioribus  sublimatus  et  locatus,  quia  a 
dextris  Dci,  Marc.  ultimo,  9. 

Duodecimum  stupendum  est  per  cultum  latriae  humanae  naturae  in  Christo  veneratio; 
talis  enim  cultus  sibi  congruit,  ut  docet  Magistcr  III  d.  9.  Hac  enim  naturae  humanae  as- 
sumtione  facta,  angeli,  qui  primo  adorari  se  ab  homine  permittebant,  deinceps  non  permi- 
serunt,  ut  patet  Apoc,  19,  10  et  22,  9;  quibus  apparet,  quod  signa  stupenda  in  Filii  Dei 
incarnatione  sunt  a  Deo  operata. 

Possunt  etiam  alia  stujDcnda  videri  facta  hac  incarnatione.  Stupendum  quippe  est 
primo,  ut  una  puella  paupcrcula  et  modica  Dei  mater  efficeretur;  sccundo,  ut  puella  sine 
virili  complexu  et  virginitate  permanente  gravidaretur;  tcrtio,  ut  dictum  est,  in  instanti 
corporis  Christi  organizatio  et  formatio  de  purissimis  beatae  Mariae  sanguinibxis;  quarto, 
sine  labe  a  Virgine  contra  morera  aliorum  corporis  Christi  decisio ;  quinto  Christi  perfectio, 
in  illo  instanti  perfectus  homo  fuit  utens  ratione  iusta  leremiae  31,  22  vaticinium:  Femina 
circumdabit  virum;  sexto,  corporis  tam  minimi,  sicut  fuit  Christi,  in  instanti  animatio  contra 
morem  aliorum;  septimo,  totius  Trinitatis  in  Virgine  descensio;  octavo,  Christi  a  Virgine  sine 
pondere  et  gravamine  in  suo  utero  baiulatio;  nono,  Virginis  mcntis,  Christo  in  eius  ventre 
stante,  ad  cerncndum  superna  evcctio ;  decimo,  illius  animae  bencdictac  Virginis  summa  con- 
solatio  et  refectio;  undeeimo,  ultra  morem  aliorum  Christi  in  ventre  Mariae  statio  et  per- 
mansio,  quia  perfectus  homo  novem  stetit  mensibus;  duodecimo,  Christi  plus  ad  Matrcm 
suam  quam  sit  aliorum  germanitatis  et  consanguinitatis  affectio  et  dilectio;  nam  corpu- 
lentam  substantiam  totam  habuit  a  sola  bcata  Virgine, 

Alia  stupenda  possunt  dici,  sed  ijraefata  sufficiant. 

2.  Scd  hic  Dei  Filius  carne  circumdatus,  postquam  in  utcro  Virginis  novom  stetcrat 
mensibus  ad  publicum  nostrum  volens  ogrcdi  ct  sua  pracsentia  mundum  visitare,  ut  («)  antc 
muUifario  mnltisfine  modis  fuerat  jmtrilms  hcntas  ^,  videlicct:  primo  per  somnia  iu  visione, 
ut  lacob,  dum  pcrgcrct  Ilaran,  dc  nocte  in   visione   scalam  vidit  et  Deum   sibi   loquentem 


(a)  As  et  cdd.  addunt  quia. 


'  De  fide  ovthodoxa,  I.  111  c.  27  (l\  (J.  L.  Oi,  1098);  clr.  Bonav,,  Opera  omnia  l.  III  pag.  138 
nol,  8.   —   "  C.  1.   —   »  Ilcbr.  1,  1. 


lESUS   LAETE   PROGENITUS.  85 

audivit,  Gen.  28,  12  et  13 ;  secundo  vocali  expressione,  sicut  Moyses,  dum  iret  ad  videndum 
rubi  visionem,  a  Domino  fuit  vocatus,  Ex.  3,  4;  tertio  pcr  occultam  inspirationcm,  sicut  fuit 
Daniel,  quando  iuvit  Susannam  ab  impositione  falsi  criminis,  Dan.  13,  45  sqq.;  quarto  per 
manifestam  apparitionem,  in  qua  constat  Deum  loqui,  Ps.  84,  9:  Audiam,  quid  loqimtur  in 
me  Dominus  Deus  meus,  et  Os.  1,  2:  Principium  loquendi  Domino  in  Osee;  quinto  per  an- 
gelicam  informationem,  ut  patet  Zach.  2,  3:  Ecce  angelus  Domini,  qui  loquebatur  mecum; 
quod  fit  ab  angelis  per  modum  luminis  irradiantis  vel  speculum  offerentis  vel  linguae  efRca- 
citer  exprimentis;  sexto  operum  significatione,  ut  Isaias  20,  2  dicit:  Solve  saccum  de  lumhis 
tuis,  ostendens,  quod  ludaeorum  erat  solvenda  captivitas;  septimo  figurae  ostensione,  quo 
modo  Deus  loquitur  angelis  («),  sed  Moysi  ore  ad  os,  Num.  12,  8;  octavo  signorum  et 
portentorum  exhibitione,  Ex.  20,  18:  Cunctus  populus  audiebat  voces  et  videbat  lampades  etc. ; 
nono  scripturae  impressione,  ut  Baltassar  regi,  Dan.  5,  5,  qui  vidit  inanum  scribentem  in 
pariete,  et  per  articulos  manus  Deus  est  ei  locutus;  decimo  miraculorum  operatione,  ut  Eliae, 
Moysi  et  aliis  prophetis,  quae  miracula  erant  verbum  naturale  locutionis  divinae,  sicut  est 
cffectus  verbum  naturale  suae  causae,  iuxta  dictum  Christi,  loan.  5,  36:  Ipsa  testimonium 
perhibent  de  me;  undecimo  flagellorum  incussione,  sic  locutus  est  Deus  pharaoni  in  Exodo, 
11,  1  et  12,  29,  et  Heliodoro,  II  Mach,  3,  25  sqq. ;  duodecimo  doctorum  eruditione,  loquitur 
enim  per  linguas  doctorum,  ut  patet  de  prophetis  missis  ad  populum  informandum,  quibus 
dicit  Christus,  Matth.  10,  14  ':  Qui  vos  audit,  me  audit;  tertiodecimo  peccatorum  impropera- 
tione,  sic  locutus  est  Adae  post  peccatum  dicens,  Gen.  3,  9:  Adam,  ubi  es?  quartodecimo 
creaturarum  informatione,  Ps.  18,  1:  Caeli  enarrant  gloriam  Dei  etc. ;  quintodecimo  benefi- 
ciorum  collatione,  Ps.  98,  7:  Tn  columna  nubis  loquebatur  ad  eos;  tandem,  quid  egit  Do- 
minus?  Inquit  illud  Is.  52,  6:  Ecce  ego  ipse,  qui  loquebar  adsum,  ita  quod  per  scipsum,  id 
est  ostendendo  se  incarnatum,  voluit  nobis  loqui,  et  hoc  quando  Dei  Geuitrix  ipsum  peperit 
Filium  suum  primogenitum,  Luc.  2,  7.  Et  inter  alia  duo  fecit:  primo,  quia  fuit  nobis  locutus 
multiplieiter,  non  lingua  carnis,  sed  exemplo  et  effectu  operis;  secundo  tali  allocutione  et  suo 
ortu  nos  multipliciter  laetificavit. 

3.  Primo  dico,  quod  locutus  est*  uobis  multipliciter,  non  solum  ipse,  sed  iuxta  modum  lo- 
quendi  apostoli,  Hebr.  1,  2,  Pater  aeternus  in  Filio  est  nobis  locutus,.  Sed  quomodo?  Certe, 
inquam,  Pater  ipsum  nobis  largiendo  Filium  primo  in  prctium  nostrae  redemptionis,  Gal. 
1,  4;  secundo  in  pabulum  nostrae  refectionis,  Ps.  135,  25;  tertio  in  speculum  et  radium  no- 
strae  cognitionis,  Luc.  ultimo,  31;  quarto  in  modulum  et  titulum  nostrae  correctionis,  loan. 
13,  8  sqq. ;  quinto  in  socium  nostrae  consolationis,  Ps.  105,  44  sqq.;  sexto  in  brachium  per- 
severationis,  Eccli.  24,  30;  septimo  in  medium  foederationis,  I  Cor.  5,  4  et  Is.  42,  1  sqq.; 
octavo  in  vinculum  nostrae  adamationis,  loan.  17,  3  sqq. ;  nono  in  dominium  gubernationis, 
III  Reg.  3,  11  sqq.;decimo  in  baculum  sustentationis,  II  Reg.  17,  40;  undecimo  ad  studium 
bonae  operationis,  Is.  49,  6  sqq.;  duodecimo  in  praemium  nostrae  remunerationis  et  beatifi- 
cationis,  I  Pctr.  1,  4  sqq. 

Ipsc  denique  Dei  Filius  speciali  modo  nascendo  est  nos  allocutus,  exempla  nobis  inge- 
rendo  obedientiac,  venit  enim  ad  nostras  calamitates,  ut  Patri  obcdiret;  humilitatis,  dicit 
apostolus,  Phil.  2,  7  et  8,  quod  humiliavit  et  exinanivit  semetipsum,  formam  servi  accijyiendo; 
paupertatis,  ostendit  in  parentibus,  in  loco,  in  quo  natus  est,  in  lecto,  ubi  est  reclinatus, 
in  pannis  vilibus,  quibus  fuit  involutus,  et  in  incommodorum  susceptione;  mundi  despectibi- 
litatis  (i),  in  suo  enim  ortu  ac  vitae  progressu  omnia  mundana  contempsit;  caritatis,  hac 
dedit  se   nobis,  non   nostris   meritis;   austeritatis,   pocnitentiae   statum   in   suo   ortu    incepit 


(a)  As  et  edd.  aliis.    —    [h)  Edd.  contempttis. 


*  Potius  Luc.    10,  16. 


86  FRUCTUS   III   —   PARS   rRlMA. 

cubitando  in  paleis,  in  frigore  stando  et  nuditate;  piae  et  benignae  conversationis,  consi- 
deratis  cum  quibus  est  conversatus,  cum  animalibus  mitibus,  cum  Maria  ct  suo  sponso;  evi- 
tationis  pcecati,  pro  cuius  expiatione  natus  et  tot  inconimoda  suscepit;  affectionis  totalis  ad 
patriam,  dum  enim  mundum  contemnit,  exemplum  praebet  et  patriam  appetendi;  perfectionis, 
omnia  enim,  quae  gessit  in  suo  ortu,  perfectionem  dicunt  et  osteudunt;  dilcctionis  divinae, 
a  qua  nunquam  recessit,  quia  semper  est  Deus,  etsi  carnem  assumsit;  imitationis  assiduae, 
ut  quemadmodum  fecit,  sic  et  nos  agamus.  Sic  locutus  est  nobis. 

Allocutus  est  lesus  oriens  multos  et  diversimode,  et  primo  Matrem,  quam  continue  il- 
lustrabat;  secundo  angelos,  quos  ad  Deum  et  se  laudandum  incitabat;  tertio  pastorcs  et 
Magos,  quos  ad  se  adorandum  vocabat;  quarto  mundi  priucipes,  quos  suo  exemplo  ad  mundi 
contemptum  invitabat;  quinto  sacerdotes,  quos  ad  verum  sacrificium  de  (a)  se  offerendum  ordi- 
nabat;  sexto  pauperes  et  humiles,  quibus  se  conformabat;  septimo  divites,  quos,  eorum  statuoi 
fugiendo,  declinabat;  octavo  crudeles,  quos  ut  Herodem  superabat;  nono  peccatores,  ad  quos 
liberandos  se  humanabat;  decimo  ignorantes,  quos  de  se  luce  venustabat;  undecimo  patres 
antiquos,  quos,  ut  dicetur,  suo  ortu  laetificabat;  duodecimo  indigentes,  quos  ad  accipiendum 
optata  dulciter  provocabat. 

Beatam  Mariam  suam  matrem  alloquebatur  livffiia  Chanaan,  de  qua  Is.  19,  18,  quae 
glorifieata  interpretatur ;  quia  eam  suo  ortu  gloria  maternitatis  et  honore  glorificavit.  An- 
gelos  allocutus  est  lingua  iadaica,  de  qua  habetur  II  Par.  32,  18,  quae  confitens  Domino 
interpretatur;  nam  in  suo  ortu  Deum  confitentes  laudaverunt.  Pastores  et  Magos  allocutns 
est  lingua  clementiae,  de  qua  habetur  Prov.  31,  26,  quia  clementer  ad  se  adorandum  vocabat. 
Mundi  principes  allocutus  est  lingna  syrica,  de  qua  habetur  IV  Reg.  18,  26,  quac  lingua  inter- 
pretatur  sublimis;  quia  per  contemptum  mundi  ad  sublimia  appetenda  mens  elevatur.  Sa- 
cerdotes  lingua  angelica,  de  qua  habetur  I  Cor,  13,  1,  est  allocutus;  quia  ut  angeli  debent 
esse  puritate,  ut  Deo  placeant.  Pauperes  et  humiles  lingua  humaoia  et  henigna,  de  qua  ha- 
betur  I  Cor.  13,  1  et  4,  quibus  se  conformavit.  Divites  allocutus  est  lingua  ignea,  Is.  30,  27, 
quia  tales  ut  ignem  de  suo  consortio  emittebat.  Peccatores  allocutus  est  lingua  lactea  et 
mellica,  Cant.  4,  11,  quia  ad  dulcedineiu  suae  miserieordiae  invitabat.  Crudeles  ailocutus  est 
lingua  fera  et  chaldaica;  quia  ipsos  superavit.  Ignorantes  allocutus  est  lingtia  criidita,  Is.  50,  4. 
Patres  antiquos  allocutus  est  lingua  exsidtationis,  Ps.  125,  2.  Indigentes  allocutus  est  lingita 
sapientiae,  Prov.  12,  18.  Praefatis  linguis  iuxta  proprietatem  eorum,  quos  alloquebatur,  puer 
et  infans  lesus  in  suo  ortu  est  locutus. 

4.  Ad  istam  denique  allocutionem  dulcissimam  et  suavissimam  Dei  Patris  in  Filio  ct  Filii 
in  se  ipso  et  per  se  ipsum,  quid  secutum  est?  Certe  nostra  exsultatio  et  laetificatio;  ct  istud 
est  secundum,  quod  erat  videndum,  de  quo  dicit  prima  pars  huius  III  fructus  et  conformitatis, 
videlicct  quod  lesus  laete  quoad  nos  et  omnia  est  a  beata  Maria  progcnitus.  Et  circa  hanc 
partem  est  sciendum,  quod  Ciiristus  humanam  carnem  assumendo  et  postmodum  ad  nos  egre- 
diendo,  laetificavit  omnia  iuxta  illud,  quod  David  in  Ps.  95,  12  praedixerat  dicens:  Tnnc 
exsultahunt  omnia  ligna  silvarum  etc,  et  Ps.  96,  1 1  :  T,itx  orta  est  iiisto  et  recfis  corde  laetitia, 
ct  Ps.  alio,  97,  1  et  4:  Cantatc  Domino  canticum  noviim,  quia  mirabilia  fecit;  sequitur:  Jii- 
bilate  Deo  omnis  terra  etc. 

Exsultavcrunt  et  laetificata  sunt  oninia:  et  primo,  supcrcaelestia,  scilicet  caelestes  spiritus 
propter  multa:  priino,  quia  assumtione  animae,  quae  est  soror  angoloruin,  corum  natura  est 
nobilitata,  quia  Deo  anima  est  indissolubiliter  unita;  .secundo,  ipsorum  ruina  est  reparata, 
etsi  non  Christi  ortu,  sed  fine  incarnationis;  tertio,  hostium  ipsorum,  scilicet  duemonum, 
saevitia  est  mitigata,  nam  post  incarnationein  Ciiristi  eorum  audacia  cst  rcfrenatu  ct  spc- 
cialitcr  Christi  passione;  quarto,  quia   eorum   custodia   circu   liomines   roboratu,    nain    unte 

(a)  As  ad. 


lESUS   LAETE   PROGENITUS.  87 


nullum  ad  paradisum  poterant  deducere,  sed  diaboli  ab  eorum  manibixs  omnes  liomines  sive 
bonos  sive  malos  accipiebant  et  ad  limbum  sive  infernum  deducebant;  quinto,  quia  pax  cum 
homine  et  concordia  est  celebrata,  i^ropter  quod  cantaverunt:  In  terra  pax  hominibus  bonae 
voluntatis  ' ;  sexto,  eorum  oratio  pro  homine  a  Deo  est  acceptata,  ut  parceret  Deus  homini, 
instanter  exposcebant;  septimo,  quia  ipso  Domini  misericordia  est  mirabiliter  declarata, 
de  honore  divino  gaudent,  quare  et  videndo  Deum  incarnatum  hanc  misericordiam  exhi- 
buisse  homini ;  octavo,  quia  gaudium  eorum  accidentale  accrevit,  animam  Christi  cernentes 
beatam  et  alios  per  Cliristum  in  brevi  beatificandos;  nono,  quia  a  gloria  animae  Christi  vita 
superna  et  civitas  (a),  utpote  ab  anima,  super  omnes  beatificata  est  et  splendore  nimio  {b) 
clarifice  perlustrata;  decimo,  quia  ipsorum  puritas  et  integritas  in  Maria  pariente  et  Christo 
oriente  est  declarata,  et  similia  similibus  gaudent;  undecimo,  est  operatio  divina  excellenter 
demonstrata,  quia  Deus  fecit  effectum  insoiitum,  et  de  honore  et  gloria  Conditoris  (c)  gaudent; 
duodecimo,  quia  munificentia  summi  Domini  et  Dei  ipsorum  est  homini  reserata,  quia  non 
dedit  Deus  se  homini  quoad  partem,  sed  totum,  quia  Deus  factus  est  homo  et  homo  Deus. 
Quare  laetificati  cantaverunt  in  nativitate  Domini :  Gloria  in  altissimin  Deo  Patri  mittenti 
et  Filio  venienti  et  Spiritui  sancto  naturam  humanam  cuin  divina  unienti. 

Secundo,  laetificata  sunt  caelestia,  quod  patuit  in  stella  oriente ;  statim  enim  caeli  stellam 
emiserunt,  et  si  non  suam,  saltem  suis  similem  et  prae  aliis  stupendissimam,  ut  fructu  et 
conformitate  sequenti  dicetur  in  parte. 

Tertio,  laetificata  sunt  elementa  et  elementata;  aer  nova  Christi  ortu  indutus  est  cla- 
ritate  iuxta  vaticinium  Isaiae  9,  2:  Populus,  (pii  amhulabat  in  tenebris,  et  corporaliter  et 
spiritualiter  (d),  vidit  lucem  magnam ;  aqua,  quae  se  convertit  Romae  in  oleum  in  taberna 
emeritoria  et  abundantissime  fluxit;  terra,  quae  in  statuis  idolorum  emarcuit  et  ad  nihilum 
ea  redigendo  se  purgavit;  templo  Romuleo  Romae  cadente,  terra  Deum  natum  solum  et 
adorandum  est  professa;  ignis,  scilicet  sol,  qui  est  igneus  effectualiter,  qui  se  triplicavit  ^. 
Et  sic  elementa  et  elementata  prae  solito  facta  laetificata  se  esse  Christi  ortu  professa  sunt. 

Quarto,  laetificata  sunt  animata.  Si  de  animatis  anima  vegetativa,  patet  [in  vineis 
Engaddi,  quae  floruerunt  et  balsami  fructum  dederunt.  Si  de  anima  vegetativa  et  sensitiva, 
patet]  de  bove  et  asino,  iuxta  vaticinium  Isaiae  1,  3,  qui  eognoverimt  i^ossessorem  et  praesepe 
Domini  sui,  ipsum  Deum  adorando.  Si  de  animatis  anima  vegetativa,  sensitiva  et  intellectiva, 
scilicet  de  hominibus,  patet  quod  Christi  ortu  gavisi  sunt  et  laetati,  et  primo  generaliter  ob 
beneficia  percepta  Christi  ortu,  incarnatione  et  nativitate;  nam  Christi  ortu  et  incarnatione 
data  est  patria  exulibus,  panis  esurientibus,  aqua  vitae  sitientibus,  portus  naufragantibus, 
hunen  ignorantibus,  antidotum  languentibus,  requies  laborantibus,  vita  morientibus,  salus 
despcrantibus,  venia  peccatoribus,  via  errantibus  et  summum  bonum  in  caelo  commorantibus, 
propter  quae  merito  debet  homo  gaudere. 

Alia  etiam  beneficia  sunt  homini  coUata:  primum  divinae  miserationis,  quia  deitas  ad 
miserandum  homini  est  inclinata;  secundum  est  pacificationis,  quia  pax  inter  Deum  et  ho- 
minem  et  angelum  facta  est  et  celebrata;  tertium  est  promissionis  factae  patribus  adimple- 
tionis,  quia  quod  locutus  est  et  promisit  patribus,  perfecit,  et  sic  quietavit  eorum  desideria 
et  aftectus;  quartum  est  deificationis,  nam  homo  factus  est  Deus  et  Deus  homo,  utraque 
natura  impermixta  permanente  (fi);  quintum  vencrationis,  nam  natura  humana  propter  as- 
sumtionem  a  Verbo  ab  angelis  et  aliis  veneratur  et  honoratur,  ut  patet  Apoc.  22,  9,  ubi 
angelus   loannem   non   permisit   eum   adorare;   sextum   est   diaboli   subiugationis,    quia   per 


(o)  As  carifas.    —    (6)  As   modo.    —    (c)   As   comlitionis.    —    (d)  As  et  edd.   oui.  et  corporaUtcr  et 
apiritualiter.    —    (e)  Edd.   iinpermixta  et  permanente. 


'  Luc.  2,  14.    —    2  Cfr.  Bonav.  t.  VIII  pag.  95,  t.  IX  pag.  123. 


88  FRUCTU.S   111    —    PAKS   riJlMA. 

iiicariKitionein  Filii  Dei  et  passioiiein  nh  eius  sumus  inaaibus  liberati;  septiinum  est  exau- 
ditionis,  nam  per  Christuin  e.xaudiniur  dieentein:  Qnifhjiiid  jM-Ueritis  in  nomine  mco,  dabitar 
vobis  \  et  ante:  Ciim  muUipUi-avcrili.s  oraUoneti  vaU-as,  non  exniidiam^;  octavum  gratiae 
collationis,  quia  tempus  praesens  vocatur  gratiae  tempus,  et  de  plenitudine  C'hristi(a)  omnes 
arcepimns,  loan.  1,  10;  nonuin  est  hereditatis  restitutionis,  Ps.  15,  5:  Tu  es,  ijiii  rcstitiics 
licreditatem  meam  mihi;  ipse  est,  qui  apcruit  librnm  signatum,  Apoc.  5,  0;  decimum  est 
nostrae  e.xaltationis,  quia  a  dextris  Dei  natura  humana  in  Christo  collocatur;  undecimum 
super  omnes  dominationis,  quia  Chri.stus  factus  est  imperator  caeli  et  terrae,  qui  cst  frater 
nostcr^;  duodeciinuin  est  beatificationis,  quia  homo  totus  in  Christo  beatificatur  quoad  ani- 
inam  in  deitate,  quoad  corpus  in  humanitate.  Sic  ergo  generaliter  Iiis  beneficiis  natura  hu- 
maua  adventu  et  ortu  Christi  lesu  exsultat  et  hietatur. 

Laetari  debet  quilibet  homo  liuius  benedicti  puerl  lesu  a  Maria  progeniti  conditio- 
nibus  consideratis,  quas  ponit  sanctus  Lucas  2,  1  sqq.  in  cvangelio  suo,  quod  evangelium 
in  nocte  cantatur  nativitatis  ipsius;  nam  ip.se  est  primo  orbis  imperator,  quia  est  caesar 
aiir/tistiis,  et  conscquenter  inagnificus;  secundo  rnundi  ordinator,  quia  cdictiim  emisit,  quare 
prudentia  conspicuus;  tertio  plebis  exaininator,  quia  mundnm  dcscribit,  et  sic  est  iustificus; 
quarto  fidei  condonator,  singuU  enim  suo  ortu  profitcnfnr,  quare  est  pro  nostra  salute  sol- 
licitus;  quinto  veri  demonstrator,  vadunt  enim  sinrfidi  ad  civitafem  suani,  quare  in  oranibus 
veridicus;  sc.xto  gratiae  largitor  et  ministrator,  quia  Toscph  asccndit  etc,  et  sic  est  totus 
gratificus;  septimo  est  fratrum  exaltator,  quia  euin  pepcrit  Maria,  quare  et  amator  noster 
praecipuus;  octavo  Matris  conservator,  quia  pepcrit  FiUum  suiim  primocienitum,  quare  et 
actor  mirificus;  nono  pompae  abdicator,  j^annis  involutits,  quare  vir  caelificus;  decimo  carnis 
macerator,  quia  in  pracscpio  rccUnaftis,  quare  iinitatione  dignificus;  undecimo  cordis  excitator, 
quia,  pasfores  etc,  quare  et  operator  vivificus;  duodecimo  mentis^  illustrator,  quia  claritas 
Dci  ctc,  quare  ipse  est  fontalis  radius;  tertiodecimo  gentis  roborator,  quia  noUte  timere  etc, 
quare  totus  salvificus;  quartodecimo  noster  consolator,  cvangeUzo  vobis  etc  ,  quare  deificus; 
quintodecimo  coetus  adamator  (6),  quia  omni  populo  et  non  uni  etc,  quare  in  donis  munificus: 
sextodecimo  a  morte  peccati  liberator,  quia  Salvafor,  quare  in  cunctis  salvificus;  deeimo- 
septimo  Deus  et  Creator,  quia  Chrisfus,  id  est  Messias,  est,  quare  factor  singularissimus; 
decimooctavo  omnium  gubernator,  quia  Dominus,  quare  rector  assiduus ;  dccimonono  verax  et 
promissi  observator,  quia  hoc  vobis  erit  signum,  quare  testis  indubius;  vigesimo  solus  trium- 
phator,  statim  enim  miUtia  caelestis  ei  congregatur,  quarc  victor  exercitus;  vigesimoprimo 
aptus  praemiator  (c)  et  caelibator  {d),  quia  f/loria  in  altissimis  est,  quare  noster  finis  per- 
petuus;  vigesimosecundo  noster  mediator,  quia  pax  etc,  quare  noster  fidus  et  medius;  vi- 
gesimotcrtio  oinnis  pcrfecti  patrator,  quia  bonac  vohtnfatis,  quare  bonus,  sanctus,  factor 
boni  indcsinens  ct  continuus.  Hac  sunt  conditiones  pueri  lesu  ad  nos  egrcdientis;  quare 
suscei)tione  eius  et  tanti  doni  laetificari  debemus. 

Quibus  evidenter  ostenditur,  quod  homo  quilibct  in  nativitate  Doinini  gaudcre  et  laetari 
debet  ct  diccre  cum  Isaia,  Gl,  10:  Gaudcns  gaudctjo  in   Domino  etc. 

5.  Scd  in  speciali  dcbctne  hoino  aliquis  laetari  et  gaudere?  Dicitur,  quod  sic ;  et  ])rinio 
sancta  eius  genitrix  Maria.  Nam  nativitate  Dei  Filii  eiu.s  in  utero  et  ortu,  etsi  ante  multa 
haVxTct  et  habucrit,  habuit  tainen  ea  inodo  perfcctiori,  et  aliqua,  quae  ante  non  habuit.  Et 
quac  habuit  beata  Maria,  unde  laetatur  ct  laetificata  cst  eius  Filii  benedicti  ortuV  Multa, 
inquiim,  habuit:  priiiio,  (|iiia  fiiit  jierfcctissime  sanctificata,  Ps.  45,  5:  Sanctificavit  tabcr- 
niirit/iiiu  niiiim  A/fi.ssiiiiiis;   secundo,  fiiit  gratia  plene  fccundata,  Luc.   1,  28   sqq.;  tertio,  est 


(a)  As  ot  0(1(1.   gratiae.    —    (b)   .A.s   ndntiatnr.    —    (<■)   Codox   praetiator.    —    (d)   As   caeUl»ajiilalor. 
•   loaii.   14,   i:i.    —    —  -'  Is.   I,   i:{.    —    ■'  Madh.   12,  ?iO. 


lESUS  LAETE   PROGENITUS.  89 

in  gratia  et  in  plenitudine  consummata,  ut  dicit  Hieronymus  in  Sermona  de  ansumtione  ' : 
Hodie  ctc.  et  Richardus  de  sancto  Victore  in  expositione:  Ecce  virgo  concijnet,  lib.  II  ^; 
tantam  enim  plenitudinem  gratiae  Deus  animae  beatae  Mariae  infudit,  quantam  eam  pro 
futuro  promereri  conspexit;  quarto,  donis  Spiritus  sancti  repleta  et  impinguata,  quia  Spi- 
ritus  sanctus  venit  super  eam  excellentiori  modo,  quam  super  aliquain  puram  creaturam ; 
quinto,  fuit  in  bono  et  in  gratia  confirmata;  hoc  asserit  Richardus  loco  praeallegato  et 
Bernardus  \n  Epistola  ad  lAigdnnenses  ^;  non  euim  habuit  potentiam  peccandi  post  secundam 
sanctificationem,  ut  dicit  Bonaventura  III  sent.  *  d.  3  q.  G,  Thomas  parte  III  q.  27  a.  5,  in 
responsione  ad  secundum  articulum,  Alexander  de  Halis  III  parte  1  q.  88,  et  Richardus  de 
Mediavilla  III  sent.  d.  3  q.  4;  sexto,  de  perseverantia  in  gratia  et  stabilitate  finali  cer- 
tificata;  hoc  scivit  Magdalena  de  parte  optima  electa,  Luc.  10,  42,  apostoli  de  permansione 
Spiritus  sancti  in  aeternum  in  eis,  loan.  14,  16,  Paulus  apostolus  de  inseparatione  a  ca- 
ritate  Christi,  Rom.  8,  39;  non  debet  hoc  a  Virgine  negari,  quia  privilegia  gratiarum 
secundum  Bernardum  aliis  concessa  ab  ipsa  negari  non  debent,  sed  concedi,  et  hanc  certi- 
tudinem  habuit  vel  habere  jjotuit  divina  inspiratione  vel  revelatione  vel  alio  modo  ad  hoc 
convenienti;  septimo,  fuit  internaliter  radiata  (a),  quia  luce  aeterna  eam  radiante  (i)  edidit 
canticum  Mac/nificat,  in  quo  triplici  lumine  prophetico,  scilicet  praesentis,  praeteriti  et  futuri, 
se  illuminatam  deprompsit;  octavo,  sunt  ei  sacrae  scripturae  mysteria  quoad  incarnationem 
revelata,  ut  ipsa  expressit  in  ultimo  cantici  sui  versn,  cum  dixit:  Siciit  locutus  est  ad  patres 
nostros  etc. ;  nono,  fuit  sibi  Dei  facies,  ut  pie  creditur,  revelata;  saltem  hoc  pie  credi 
potest  Verbo  in  eius  utero  commorante  esse  factum;  decimo,  secundum  quod  est  possibile 
in  praesenti  vita,  recreata;  hoc  sequitur  ad  nonum  praemissum ;  Petrus,  visa  gloria  Christi 
transfigurati,  dixit^:  Domine,  bonum  est  nos  hic  esse ;  quid  beata  Maria,  visa  deitate?  un- 
decimo,  Mater  Dei  vocata  et  facta,  quo  nihil  potest  dici  maius  ad  Virginis  honorem ; 
hoc  solo  posito,  quod  ipsa  est  Mater  Dei,  sequitur,  quod  beata  Maria  est  purissima,  quia 
Deus  in  mundissimo  habitare  dignatur;  gratiis  et  donis  plenissima,  ut  Mater  Dei  esset,  hoc 
exigebatur;  Deo  acceptissima,  quia  ipsa  sola  hanc  apud  Deum  invenit  gratiam ;  omni  laude 
dignissima,  quia  ipsa  sola  prae  aiiis  hac  gloria  decoratur ;  in  mente  elevatissima,  spiritus 
eius  in  Deo  exsultavit  salutari  suo  ^;  intellectu  illuminatissima,  habuit  enim  lucem  inacces- 
sibilem  in  ventre  suo,  et  consequenter  in  mente;  vita  singularissima  verbo,  cibo,  potu, 
convictu  et  consolatione  divina;  sua  anima  perfectissima,  saltem  in  esse  perfectionis  et  gratiae 
est  verum,  et  credendum  est  etiam  de  esse  naturali;  cunctis  creatis  amantissima,  quia  genuit 
Creatorem  omnium ;  ad  dandum  et  influendum  copiosissima,  per  eius  gratiam  largo  Spi- 
ritus  sancti  imbre  perfusa  est  omnis  creatura,  secundum  Hieronymum  ',  super  omnes  mu- 
lieres  excellentissima  conditionibus  et  aliis,  et  super  oinnia  eminentissima,  quia  imperatrix 
est  caeli  et  terrae;  haec  et  alia  Virgo  beata  habet,  quia  Mater  Dei ;  duodecimo,  quia  ipsa 
est  super  omnes  puras  creaturas  exaltata  gratia,  meritis  et  gloria;  magnitudo  gloriae  Mariae 
processit  ex  undecimo  praemisso,  quia  Mater  Dei;  quare  ex  hoc  fuit  et  est  super  omnes 
exaltata. 

Quia  igitur  haec  duodecim  singularia  fecit  lesus  in  beata  Maria,  virginitate  servata  in 
partu,  matremque  effecit,  ipsa  suo  ortu  in  utero  et  ex  utero  est  a  Filio  laetificata;  propter 
quod  ipsa  haec  considerando  in  se  facta  intonuit  in  laudem  Dei  dicens:  Magnificat  anima 
mea  Dominum,  cuius  cantici  expositionem,  cum  factis  a  lesu  Filio  in  Maria,  vide  in  opere 
edito  a  me  De   Virgine  Maria,  fructu  XXII  *. 


(a)  As  aeternaliter  radificata.    —    (b)  As  mediante. 


»  P.  L.  30,  126  sq.  (inter  op.  S.  Ilieron.).  —  «  c.  30  (P.  L.  196,  664).  —  '  Epist.  174 
n.  5.  Cfr.  Bonav.  III  sent.  pag.  72,  nol.  8.  —  *  iNunc  dist.  III  p.  I  a.  2  q.  3.  —  ^  Matth.  17,  4. 
—    «  Luc.   I,  47;  deindc  I  Tini.  6,  16.    —    '  Cfr.  supra  pag.  67  not.  L    —    »  Pag.  327. 


90  FRUCTUS   III   —   rAR8   PRIMA. 

Secundo,  suo  ortu  lesus,  etsi  in  utero,  loannem  Baptistam  laetificavit;  nam  beata  Maria 
pergens  in  montana  ct  intrando  domum  Zachariao,  dum  salutat  cognatam,  virtute  Icsu  iam 
orti  in  utero  Mariac  loannes  in  utero  matris  exsultavit,  et  mcrito,  quia  visitatione  lesu  et 
Mariae  loannes  fuit  tunc  primo  ab  originali  purgatus;  secundo  gratificatus,  quia  gratia 
infuit;  tertio  Spiritu  sancto  repletus;  quarto  modo  miro  tam  negative  et  privative  quam 
modis  aliis  sanctificatus;  quinto  confirmatus  in  gratia,  ut  nunquam  mortaliter  peccaret;  sexto 
cognitione  virili  et  sensu  illustratus  secundum  Augustinum  et  Hieronymum;  septimo  de 
deitate  lesu  certificatus;  octavo  exliilaratus,  quia  cxsdUavit  in  (jcuidio  *;  nono  regem  Cliristum 
vcneratus,  eius  adventum  gaudio  declarando;  decimo  summe  refectus  et  consolatus,  quia 
diem  Christi  vidit.  Quapropter  loannes  gaudendo  lesu  nato,  lesus  est  ei  natus  laetifice.  De 
hoc  plenissirne  vide  in  Arhore  de  vita  beatae  Mariae,  fructu  XX  *. 

Tertio,  in  suo  ortu  est  Elisabeth,  mater  loannis  («),  laetificata.  Nonne  Elisabeth  est  Christi 
ortu  in  utero  laetificata?  quae  repleta  est  Spiritu  sancto  praesentia  eius  visitata  cum  Filio, 
voccque  salutata  Mariae  exclamasse  voce  magna  evangelista  testatur.  Haec  enim  sancta 
mulier  Domini  praesentia  visitata,  Christo  videlicet  exsistente  in  Mariae  ventre,  cognoscendo 
lesum  beatae  Mariae  Filium  primo  promissorum  impletorem,  ut  sicut  promiserat,  sic  in 
Maria  incarnatus  erat,  ut  ipsa  agnoscebat;  secundo  veterum  terminatorem,  incarnando 
enim  dicta  et  prophetata  quoad  multa  sunt  impleta;  tertio  cordium  laetificatorem,  patuit 
in  filio,  qui  exsultavit;  quarto  miraculorum  operatorem,  filio  loanni  usum  rationis  contra 
consuetudinem  infundendo;  quinto  mentium  illuminatorem,  quia  se  sibi  et  filio  revelavit, 
unde  filius  exsultavit  et  ipsa  exclamavit;  sexto  criminum  purgatorem,  se  enim  et  filium  a 
peccalo  purgavit;  septimo  hominum  sanctificatorem,  ipsam  enim  cum  filio  sanctificavit; 
octavo  recreatorem  omnium  et  consolatorem,  patuit  filii  exsultatione;  nono  donorum  dif- 
fusorem,  filium  et  ipsam  Spiritu  sancto  replevit;  decimo  fidelium  protectorem  et  adiutorem, 
patuit  in  Maria,  quam  cernebat  per  tantum  iter  ad  se  venisse  infatigata,  ac  filium  suum 
loannem  deinceps  a  peccato  servavit;  undecimo  omnium  foederatorem,  videndo  ipsum  coniun- 
xisse  summa  imis  et  Deum  homini;  duodecimo  omnium  dominatorem  et  gubernatorem,  nam 
Mariam  vocat  Matrem  Doraini ;  tertiodecimo  bencdictionis  obtentorem  et  impetratorem,  quia 
ipsum  benedictum  fructum  dicit;  quartodecimo  hominum  renovatorem  dicit:  ex  quo  facta 
est  vox^  etc. ;  quintodecimo  ad  laudandum  Dcum  incitatorem  et  excitatorem  Elisabeth 
exclamat;  scxtodccimo  humilium  dilectorem,  quia  Mater  Domini,  quare  et  dilecta  ab  ipso; 
decimoseptimo  pauperum  promotorem  et  exaltatorcm,  dicit:  Unde  mihi  hoc,  ut  veniat  Mater 
Domini  mei  ad  me*?  Haec  omnia  Elisabeth  videndo,  merito  de  lesu  nato  in  utero  et  ex 
utero  debebat  gaudere. 

Laetificatur  etiam  Elisabcth  praesentia  Mariae,  talem  filium  habendo  in  utero  et  se 
visitando;  quomodo  enim  non  laetificabatur  agnuscendo  consanguineam  suam  esse  primo 
obedientissimam  et  promptissimam,  cum  enim  Maria  impulsu  divino  ageretur  cum  festinatione 
ad  Elisabeth  eundo,  obedientiam  summam  ostendit  et  promptitudinem;  secundo  in  cultu 
honestissimam,  ad  eam,  etsi  accessit,  ut  serviret,  ivit  nihilominus,  ut  vitaret  consortia  ho- 
minum;  tertio  ipsam  esse  patientissimam,  per  tantum  itcr  ad  ipsam  accedendo;  quarto 
sanctissimam,  haec  compreheudit  et  domum  intrando  et  ipsam  salutando;  quinto  eam  esse 
virtuosissimain,  quia  cam  salutando,  salutem  eidem  prccata  est  et  obtinuit;  sexto  ipsam 
esse  singularem  quoad  operationem  et  eflicaciam,  ad  vocem  Mariae  commovetur  infans  et 
exsultat  in  utero;  septimo  plcnam  esse  Dei  gratia  et  caritate,  quia  ipsam  Elisabeth 
replevit  Spiritu  sancto  mcritorie  ct  interccssive ;  octsivo  ipsam  essc  summae  potestatis, 
quae   sic   eam   commovit   et   exclamare   coegit;   nono   ij)sam   esse   Deo   acceptissimain,   (juia 


(a)  As  et  edd.  addunt  Daptistac. 


»  Luc.   I,  44.    —    "  Pag.  281  sqq.    —    =>  I.iic.   I,  i4.    —    *  Luc.  I,  i3. 


lESUS   LAETE   PEOGENITUS.  91 


eain  henedictam  inter  mulieres,  id  est  snper  omncs  asserit  mulieres;  decimo  ipsam  esse 
Dci  Filio  fecundatam,  quia  clamat:  Bencdictus  fructus  ventris  tui,  et  Matrem  Domini  eam 
dicit;  undecimo  prae  cunctis  eam  praedicat  humilitate  insignem :  Unde  lioc,  inquit,  mihi, 
ut  veniat  Mater  Domini  ad  me?  duodecimo  ipsam  esse  excellentissimam  quoad  dignitatem, 
dicendo  eam  Matrem  Domini;  tertiodecimo  purissimam  esse,  dum  eam  asserit  Dei  Matrem ; 
quartodecimo  benignissimam,  quia,  inquit,  ad  me  veniai,  cuius  non  sum  digna  corrigiam 
calceamenti  solvere;  quintodecimo  liberalissimam,  dona  ipsa  recepit,  inquit,  ex  quo  facta 
est  vox  tua  in  aurihus  meis;  sextodecimo  ipsam  esse  summae  magnificentiae  et  bonitatis, 
quia  heata,  quae  credidisti;  decimoseptimo  ipsam  esse  refulgentissimam,  eam  illuminando 
de  multis  et  eundo  ad  ipsam  et  cum  ea  stando,  propter  quae  ipsa  dixit:  Perficicntur  in  te, 
quae  dicta  tihi  sunt  a  Domino.  Quia  ergo  Elisabeth  talem  agnoscebat  Matrem  Domini  et  sic 
in  se  ortum  habere  Dei  Verbum,  merito  gaudebat  ipsa  Elisabeth  et  laetabatur  Christi  ortu ; 
poterat  dicere  cum  Habacuc,  3,  18:  Ego  autein  in  Domino  gaudeho  et  exsultaho  in  Deo  lesu 
meo.  Et  sic  apparet,  quare  et  quomodo  antea  est  laetificata.  De  hoc  vide  plenius  in  opere  a 
me  edito  De  vita    Virginis  fructu  XXI  ^ 

Quarto,  in  Christi  ortu  est  laetificatus  ille  senex  antiquus  et  summus  sacerdos  Zacharias, 
pater  loannis  Baptistae,  qui,  prout  in  suo  patet  cantico,  cognito  Christi  ortu  et  pro  quo 
fine,  gaudiose  et  laete  Christum  Deum  Israel  benedixit.  Se  enim  gaudere  deprompsit  Christi 
ortu  et  consequentibus:  primo,  quia  Pater  aeternus  Christo  directo  humani  generis  fecit 
redem])tionem,  accipit  praeteritum  propter  infallibilitatem  divinae  praescientiae  et  ordinationis 
pro  futuro;  secundo,  Deus  lesu  Christo  incarnato  et  nato  nostram  fecit  sublimationem, 
carnem  sumendo  de  David,  sublimissimum  cornu  fecit  nostrae  salutis,  hominem  Deum  fa- 
ciendo;  tertio,  ipsum  lesum  fecit  terminatorem  omnium  promissorum,  fideliter  enim  adim- 
plevit,  quae  locutus  fuerat  ^jer  os  sanctorum  tam  verbis  quam  figuris ;  quarto,  de  ipso 
Christo  fecit  hostis  diaboli  deiectionem  et  prostrationem,  eum  privando  potestate  et  sanctos 
patres  ab  eius  manibus  extrahendo ;  quinto,  ipso  Verbo  incarnato,  quia  reconciliati  Deo 
Patri,  indulgentiam  et  misericordiam  ab  ipso  obtinuimus;  sexto,  quod  patribus  ad  gaudium 
est  promissum,  Zacharias  vidit  impletum,  scilicet  Domini  ad  jjafres  iusiurandum,  quod  se  per 
incarnationem  daret  nobis.  Quare  praefatis  generaliter  Christi  ortu  collatis,  inducit  Zacharias 
ad  gaudiose  serviendum  et  laete  Domino,  et  modum  ostendit :  quia  in  sanctitate  vitae,  in 
iustitia  quoad  Deum  et  proximum,  cuilibet  quod  suum  est  tribuendo. 

Non  solum  autem  gaudebat  Zacharias  factis  lesu  ortu  circa  homines  generaliter,  sed 
propter  acta  circa  filium  specialiter:  primo,  quia  fecit  eum  suum  fidelem  servitorem,  quia 
puerum  Altissimi;  secundo  illuminavit,  quia  prophetam ;  tertio  suum  praecursorem  et  de- 
claratorem  fecit,  ut  eum  advenisse  mundo  reseraret  et  sic  scientiam  dare  de  eo  et  agni- 
tionem ;  quarto  praedicatorem  singularem,  cuius  praedicatione  cum  fide  Redemptoris  gentes 
haberent  remissionem  peccatorum;  demum  Zacharias  laetabatur  magis,  quia  ortus  Christi 
nostris  non  est  factus  meritis,  sed  per  viscera  suae  misericordiae ;  et  quantum  bonum  Chrjsti 
ortu  est  secutum,  quo  merito  ipse  et  nos  laetari  debemus  concludit,  quia  fidem  dedit,  qua 
illuminamur  in  hac  valle  fenehrarum,  ac  viam  ostendit  per  quam  ijcdes  nostri,  id  est  affectus 
et  opera,  diriguntur  in  viam  obtinendae  perpetuae  x^acis.  Ecce  quam  mira  suo  lesus  ortu  in 
utero  et  ex  utero  suo  operatur;  propter  quae  natus  laetifice  Zachariae  declaratur. 

Quinto,  Christi  ortu  laetatus  est  archangelus  Gabriel,  qui  ipsum  nascendum  Matri  Mariae 
nuntiaverat,  quia,  ut  praedixerat,  erat  impletum,  et  quia  Regem  suum  cernebat  natum  et 
finem  sciebat  propter  quem  et  alia  ;  cum  ipso  angelo  facta  cst  multitudo  militiae  caelestis 
exercitus  laudantium  Deum  laete  et  gaudiose,  Luc.  2,  13. 

Sexto,  ipse  loseph,  vir  Mariae,  est  Christi  ortu  laetificatus,  quia  etsi  lesus  non  erat 
filius  suus,  erat  tamen  suus,  quia  mutua  traditione  corporum  facta  inter  ipsum  et  Mariam, 


^  Pag.  306  sqq. 


92  FRUCTUS  III   —   PARS   PRIMA. 

lego  tliori  servata  in  inatrimonio,  quidquid  cx  Maria  exibat,  erat  ijisius;  quarc  et  lesus.  Et 
(]uia  integritatein  agnoscebat  Mariae  informatione  angelica,  sanctitatem  ac  Filii  divinitatcm 
finemque,  quia  salutem  humani  gcncris  fiendam  por  ipsum,  gaudebat  summe  et  lactatus  erat. 
Quid  enim  loseph  habuerit  matrimonio  et  consortio  Mariae  et  lesu,  dixi  in  Arbore  Virginis 
Mariac,  fructu  XV  et  XVI II.  Gaudebat  enim  loseph  videndo  Christo  et  sua  uxore  Maria 
in  loanne  Baptista  mira  fieri,  in  Eiisabcth  sua  matre,  in  patre  Zacharia,  et  specialiter  iu 
Christi  ortu  caelestes  spiritus  gratulari,  lucem  inefiabilcm  tenebras  noctis  expellentem  terris 
dari,  de  lesu  pastorcs  informari,  animalia  puerum  losum  vencrari,  Magos  ad  Christum  ado- 
randum  tali  stellae  signo  duci,  elementa  deitatcm  Christi  protestari,  Simeonem  cum  Anna 
puero  lesu  iucundari  ac  lesum  speciosum  ^j?-ae  filiis  homimim  ^,  Filium  Dei  Patris,  sibi  in  cu- 
stodiam  dari  et  assignari ;  qui  puer  sua  deitate  ipsum  illuminavit,  sua  sanctitate  sanctificavit, 
sua  gratiositate  laetificavit.  Non  immerito  ergo  potera*  dicere  illud  apostoli  II  Cor.  7,  4: 
Superabundo  gaudio,  repletus  sum  consolatione,  et  ipsi  puero  lesu  illud  Prov.  23,  15:  Gau- 
dehit  cor  meum  tecum;  nec  immerito,  quia  illum  cernebat  oculis,  cuius  diem  Abraham  videndo 
sola  promissione  gavisus  est,  qui  est  gaudium  et  laetitia  onniium  beatorum,  et  qui  eum  novis 
revolationibus  et  gratiis  continuc  tangondo,  stringondo  et  cum  eo   stando  replebat. 

Superlaetificati  [sunt]  alii  Christi  ortu,  videlicct  pastores,  qui  sunt  septimi  in  ordine: 
octavo  Magi;  nono  Simeon  et  Anna;  et  quia  do  his  dicetur  fructu  et  conformitate  sequonti, 
ad  praesens  dimitto  et  venio  ad  alios,  qui  laetificati  sunt  Christi  ortu,  et  sunt  in  hoc  ordino, 
dimissis  pastoribus,  Magis,  Simoone  et  Anna,  soptimo,  laetificati  sunt  sancti  patres  in  limbo 
degentes.  Si  enim  angelus  ad  gaudium  Christi  ortum  nuntiavit  pastoribus,  pie  credendum  est. 
quod  sanctis  patribus ;  insuper  tripudium  et  gaudium  ab  angelis  est  factum  Deo  Patri  in  nati- 
vitate  Christi;  quare  etsi  sancti  non  audierunt,  tamen  ad  ipsos  angcli  descendentes  factum 
gaudium  et  causam  nuntiaverunt,  cum  angelorum  ad  ipsos  continuus  esset  descensus;  aliter 
nullam  consolationem,  sed  desolationem  semper  habuissent  tam  ex  loco  quam  daemonum  visione, 
cuius  oppositum  doctores  dicunt.  Insupor  multi  sancti  in  praesenti  (a)  exsistentes  Dei  revela- 
tione  agnoverunt  non  solum  Deum  incarnandum,  sed  et  tempus  sciverunt;  patet  de  lacob, 
Gen.  49,  10:  Non  auferetur  sceptrum  de  luda;  patet  de  Isaia  7,  14  sqq.;  patet  de  Aggaeo 
2,  8;  patet  de  Daniele  9,  24  sqq.,  et  sic  de  aliis;  nec  talium  post  mortem  sunt  obliti,  cum 
recordentur  practeritorum,  ut  dicit  Augustinus  super  illud  Ps.  108,  9 :  Fiant  filii  eius  orphani  etc, 
et  IX  Confessionum ;  et  Gregorius  exponens  illud:  Misericordias  Domini  in  aeternum  cantabo  '•', 
et  omnes  doctores  catholici  idipsum  dicunt,  hanc  matcriam  tractantes  IV  sententiarum  d.  44 
et  45;  quare  de  tempore  Christi  ortus  advento  (i)  gaudebant. 

Sed  qua  de  causa?  Corto  prima  erat,  quia  videbant  eorum  dosidoria  quiotata;  optabant 
onim  totis  praocordiis  Doum  dcscendore  por  carnis  assumtionem,  dicente  Isaia  ^:  Utinam 
disrumperes  caclos  et  descenderes,  et  sic  de  aliis;  et  videndo  Doum  incarnatum  morito  gau- 
debant;  secunda  causa,  quia  promissa  a  Doo  erant  verificata  et  observata,  sicut  locutus 
est  ad  ipsos,  quod  incarnari  deberet,  sic  ot  focit  Deus;  tertia,  sub  figuris  et  aenigmatibus 
ab  eis  visa  impleta  erant  et  declarata;  nam  quod  viderat  Adam,  Gen.  1,  3,  lucem  factam, 
impletum  videbat,  quia  deitas  incarnata;  terram  germinare  herham  virentem,  quia  Maria 
gorminavit  Cliristum  humilem  ;  soxta  die  sc  factum  ad  imaginom  Dei,  Gen.  1,  27,  sie  sexta 
mundi  aetate  factus  cst  alius  Adam,  qui  est  imago  Dei  inrisifjifis;  fonfon  ascendentem  c  terra, 
Gen.  2,  G,  Christum  ogrodiontem  e  Virgine  Maria;  ^^«'''fdisum  jylantatum,  Gon.  2,8  et  9,  et 
lignum  vitae  positum  in  mcdio,  Mariam  paradisum  cum  anima  Christi  intelligobat,  in  cnius 
Mariac  utero,  ut  in  medio,  vita  nostra,  Christus,  esset  collocata;  Noe  qiiod  viderat  de  arcae 


(a)  Eild.  add.  vila.    —    (h)  As  et  edd.  (ulvenisse  C/irisli. 


'  Ps.  44,  3.    —    «  Aug.,  Emrvnt.  in  Ps.  lOS  n.   17  (P.  I..  :{7,  I  i.37  s(|.);  Grog.,  IV  Moral. 
c.  36  n.  72  (P.  F..  75,  678).    —    «  C.  6i,  1. 


lESUS   LAETE   PKOGENITUS.  93 

fabricatione,  Gen.  6,  14  sqq.,  et   eius   ingressu,  Christum   intelligcbat  Mariam  condidisse  et 

ipsam  incarnando  introisse;  de  arcu  posito  in  nube,  Dei  Verbum  in  carne,  ad  quod  respiciendo 

Deus  recordatar  misericordiac  siiae  ^ ;  Abraham,  cui  dictum  est,  quod  cneli  s/dlas,  si  posset, 

nnmcraret,  Gen.  15,  5,  hoc  videbat  in  Christo  impletum,  cuius  anima  ad  instar  caeli  beata 

infinitis  gratiis  et  virtutibus  est  repleta;   Rebecca   Isaac  est  iuncta,  Maria  lesu  Christo  est 

copulata,  Gen.  24,  67;   Isaac  agram  dicit  benedlctum,  Gen.  27,  27,  anima  Christi  et  Mariae 

omni    benedictione   sunt  repletae;  lacob,  Gen.  28,  12,  cernit  scalam,  cui  stat  innixus  Deus, 

hoc  videbat    impletum  deitate   humanitati   indissolubiliter   unita;   loseph,    Gen.    40,   10,  tres 

propagines  uni  viti  videbat   inseri,  hoc   cernebat  impletum  in  unico   supposito   tria,   scilicet 

deitas,  anima  et  caro,  insimul  inesse;  manipulus  loseph  sta^,  quia  deitas  carne  non  inficitur, 

et  humanitas  latriae  honore   veneratur,  Gen.  37,  7;   Moyses  rubum    ardere   conspexerat  et 

non  comburi,  cernit  impletum,  quia  deitas  in  carnem  («)  non  mutatur,  Ex.  3,  3  sqq.;  exemplar 

in  monfe  ponitur,  Ex,  25,  40,  lesus  plenus  virtutibus  in  Maria;  man  caelicum  in  arca,  Num. 

11,    9,    cum    lesus   in   medio   ventris   est   locatus  Mariae  Virginis;  nubem  cernit   surgere  de 

tabernaculo,   Num.   9,  18   et  20,  quia   caro   Verbi  scinditur   de   Maria;    virga   statim  floret, 

Num.  17,  8,  quia  in  instanti  corpus  Christi  couficitur  ex  Maria;  losue  cernit  stare  solem  in 

medio   caeli,   los.    10,  12  et   13,    quia   lesus   stat   in  Maria;  Gedeon   vidit   rorem   in  vellus 

descendere,    lud.  6,  37,  id  est  deitatem   carni  uniri ;  Salomon  vidit  gloria  Domini  templum 

repletum,    III   Eeg.  8,  11,   quia  humanitatem  deitate;  arcam   collocat    In  sancta   sanctorum, 

III  Reg.  8,  6,  quia  anima   Christi   deitati   unitur;  Elias   cernit   nubem   elevari   a   mari,    III 

Reg.  18,  45,    quia   humanitas  Christi   de  Virgine   sumitur;   Isaias  vidit   cum  Ezechia   solem 

decem  lineis  retrogradum,    IV  Reg.   20,    9,    quia   novem    ordinibus   angelorum   praetermissis, 

decima  drachma   natura  humana  a   Verbo  est  inventa  et  eidera  unita;  Daniel   lapidem   de 

monte  sine  manibus  cernit  scindi  ^,  quia  sine  corruptione  Mariae  caro  Verbi  accipitur;  montem 

Isaias  dixerat  ponendum  in  vertice  montium,  Is.  2,  2,  hoc  intuebatur  impletum,   humanitate 

deitati  copulata;  portam  clausam  intrat  Deus,   ut  viderat  Ezechiel  44,  2,  quia  Mariam  in- 

corruptam  intrat   deitas  incarnando;  Esther  iungitur  Assuero,  id  est  humanitas   nostra  Dei 

Filio,  Esth.  2,  16;  et  sic  de  aliis   figuris,  quae  multa  in   sacro  eloquio,  ut  attinet   ad   pro- 

positum,  reperiuntur,  quae,  quia  impletione  erant  declaratae,  ad  gaudendum  de  Christi  ortu 

patres  merito  inducebat;  quarta  causa  est,  quia  se  exaltatos  summae  humanitatis  assumtione 

et  unitione  ad  Dei  Verbum  perpenderunt,  quo  videbant  Deum  factum  hominem  et  hominem 

Deum,  quo  nihil  maius;  quinta,  se  de  propinquo  intelligebant  redimendos,  quia  nostrae  carnis 

a  Deo   susceptio  ad  hoc  una  ex  causis  ordinabatur,  quare  et   a  tali  captivitate,  in  qua  de- 

gebant,  liberandos ;    sexta   hostem   infernalem   suppeditandum,   quia   eos   tanto   tempore   sub 

tyrannidis  habenis  habuerat  constrictos;  septima,  quia  redemptione   eorum  a   Christo  facta 

per   ipsum   ad    hereditatem    amissam   erant  introducendi    et  restituendi.   Quibus  ex   causis 

Christi  ortum  agnoscentes  tam  revelatione  Dei  intrinseca  quam  insinuatione  angelica,  laetati 

sunt  laetitia  magna,  quae  audita  est  procul,  ut  in  figura  habetur,  II  Esdr.  12.  42. 

Octavo,  ortus  lesu  fnit  laetificus  et  debet  esse  iuxta  dictum  psalmistae  96,  11  rectis 
corde,  quia  lux  orta  est  iusto  ct  rectis  corde  laetitia.  Lux  est  vere  orta  iusto,  quia  pueri 
lesu  ortu,  qui  est  sol  iustitiae,  Mal.  4,  2,  et  lux  vera,  loan.  1,  9,  ac  lux  mundi,  loan.  8,  12, 
lux  et  lumen  datum  est  iustis  multipliciter:  primo,  respectu  credendorum,  quia  puer  lesus 
natus  e§t  Dcus,  secunda  in  Trinitate  persona,  a  cuius  deitate  cum  humanitate  ortum 
habet  fides  catholica ;  secundo,  respectu  colendorum,  in  nativitate  Christi,  in  signum  solius 
Dei  adorationis,  angeli  non  creaturae  sed  Deo  gloriam  concinunt,  Luc.  2,  13;  tertio,  res- 
pectu  abhorrendorum,  vitia   sunt  detestanda,  quae  Deus  homo,  puer  lesus,  in  suo  ortu  nou 


(a)  As  et  edd.  carne. 


»  Luc.  I,  54.   —   ^  Dan.  2,  34. 


94  FRUCTUS   III   —   PARS   PRIMA. 

accepit,  sed  caruit,  etsi  alios  defcctus  liumanos  accepit;  quarto,  respcctu  contcinnendorum, 
nasccndo  Cliristus  iustis  ostendit  niundi  contcmptum  et  abdicationcm,  quia  nihil  i^ompae 
divitiarum  et  quae  sunt  mundi  liabere  voluit;  quinto,  respectu  acceptandorum,  virtutes 
ostendit  totis  praecordiis  acccptandas,  dum  omnes  se  suscepisse  et  habuisse  oriendo  decla- 
ravit,  ut  supra  dictum  est;  sexto,  respectu  subiugandorum  et  refrenandorum,  scilicet  sen- 
sualitatis  ct  carnalis  contagionis,  qualiter  sint  domanda  praefata,  in  foeno  iacere,  parvo 
lacte  nutriri,  frigore  angi  et  nuditate,  et  sic  de  aliis  incommodis  lesus  nascendo  ostcndit; 
scptimo,  respectu  peragendorum,  quia  Dei  mandata  (o)  perficienda  puer  lesus  dechirat, 
qui,  ut  Patris  iniuncta  perficcret,  nostra  suscipiendo,  ad  nostram  miseriam  est  egressus; 
octavo,  respectu  patiendorum,  ut  non  turbetur  iustus  illatis  aut  incommodis,  puer  Icsus  non 
qucrimoniam  edidit,  sed  corde  tacito  tolerando  adversa,  patientiam  conservavit;  nono,  rcs- 
pectu  expiandorum,  ut  pro  te  Deo  Patri  satisfaceret,  scilicet  pro  peccato,  carne  se  induit 
puer  lesus  et  ad  nos  egressus  est  redimendos;  decimo,  respectu  appetendorum,  Deum  nos 
semper  appetcre  debere  et  ei  coniungi,  lesus  ostendit,  qui  natus  nobis  deitati  sempcr 
romansit  unitus;  undecimo,  respectu  intelligendorum,  prophetata  tara  quoad  verba  quam 
etiam  figuras  lesus  oriens  implevit,  quare  et  intelligenda  quomodo  forent,  himcn  iustis 
infudit;  duodecimo,  respectu  beatificandorum,  nam  lesus  puer  nasceus,  in  quo  sit  totius 
hominis  beatitudo,  deprompsit;  in  humanitate  resurrectione  beatificanda  et  in  sua  deitate 
corporis  et  aniraae  nostrae  beatitudinem  consistere  declaravit.  —  Sic  ergo  duodecira  prae- 
fatis  patet,  lucem  iustis  ortam  esse  nativitatem  Dei  Filii;  sed  non  solum  lucem,  sed  et 
cordis  lae.titiam  rectis  dicit  psalmus  fore  progenitam.  Sed  quomodo?  Attende,  quod  si  Dei 
allocutio  seu  suae  visionis  communicatio  fuit  ad  gaudium  patribus,  quibus  sic  sunt  factae, 
multo  raagis  ad  gaudium  exstitit  videre  Deum  incarnatum,  natum,  factuin  nostrum  fratrem, 
nostrum  concivem,  socium  nostrum,  nostrum  servura  et  raitiistrum,  nostrura  liberatorem, 
nostrura  medicum,  nostrum  panem  {h),  nostrum  ducem,  nostrum  regem  et  Deum  nostrura, 
nostrum  bonum  et  finem  nostrum. 

Gavisus  est  pater  Adam  Deura  videndo  in  conditis  et  creatis  et  donis  eidem  traditis, 
Noc  allocutione  divina  cum  praeservatione  a  diluvio,  Abraham  in  promissionibus  a  Deo  sibi 
factis,  Isaac  in  benedictione  a  Deo  in  cunctis  accepta,  lacob  in  Domini  visione,  loseph  in 
occultorum  revehatione,  Moyses  in  legis  perceptione  et  Dei  ad  ipsum,  ut  amici  ad  amicum, 
allocutione,  losue  in  sua  a  Deo  protectione,  Gedeon  in  vohintatis  a  Deo  irapletione,  Samuel 
in  Dci  invoeatione  (c),  David  in  sua  exaltatione,  Salomon  in  acceptatione,  Elias  in  com- 
raonitione,  Isaias  in  sui  destinatione,  lereraias  in  sanctificatione,  Ezechiel  in  mentis  sublc- 
vatione,  Daniel  inscriptione,  et  sic  de  inodis  aliis,  quibus  Deus  sanctos  patres  et  prophetas 
allocutus  est;  quibus  inerito  laetitia  eis  est  imraissa.  Quia  aenigmatice  Dcus  eis  loquebatur  et 
non  carnis  assuintionc,  hinc  cst,  quod  cis  laetitia,  etsi  magna  affuerit,  non  tainen  ut  rectis 
corde,  quibus  Pater  in  nativitate  locutus  est  in  Filio  suo,  Deo  vero  carne  humanato  et 
nobis  liberaliter  condonato,  quo  dono  in  sanctis  et  rectig  cordc  lux  nova  orta  est,  gaudiim, 
honor  et  trijmdium,  ut  habetur  Esth.  8,  16. 

Nono  et  ultimo,  omnibus  conditis  ct  creatis  laete  Dominus  noster  lesus  Christus  est 
progenitus;  quod  utiquc,  etsi  iam  dictum  sit  supra,  scilicet  quod  aj^paruit,  ipsarum  creatu- 
rarura  omnium  attcstatione  generali,  attamcn  hoc  ostcnditur  cx  dono  cis  dato  singulari, 
raagnifico  ct  spcciali. 

Dictum  est,  quod  exsultaverunt;  scd  de  causa  cst  videndum;  ubi  sciendum,  quod  omnis 
entitas  creaturaruin,  etsi  varic  distinguatur,  Christi  ortu  liabet  gaudere:  priino,  considerato 
oriente  {d),  quia  Deus  est  omnium  conditor,  gubernator  ot  conservator,  quare,  sicut  omnia 
dona  ab  eo  habent  crcationis  et  assiduac  manutcncntiae  et  gubcrnationis,  sic  crcaturain  ad 
se  assumendo,  in  eis  est  materia  continuae  iubilationis,  quare  eo  oricntc  creaturae  coj^ulato 


(o)  Codex  mandala  qnae.  —  (b)  As  ot  cdil.  jiatrvin.  —  (r)  As  ct  cUU.  vocalkiuc.  —  ((/)  EiUl.  o»;/»ii  enle. 


rEANCISCO   VIR  LAETATUR.  95 

in  eis  gaudium  esse  debet;  secundo,  considerata  re  a  Dei  Verbo  progrediente,  assumto  vi- 
delicet  homine;  quia  enim  homo  per  esse  convenit  cum  lapidibus,  per  viverc  cum  arboribus, 
per  sentire  cum  animalibus  et  per  intelligere  cum  spiritibus,  hinc  est,  quod  assumtione 
hominis  a  deitate  exaltatio  est  omnium  creaturarum,  et  cum  talis  assumtio  hominis  sit 
omnibus  reserata  Christi  ortu  et  nativitate,  quare  tunc  omnia  debuerunt  prae  solito  gaudere; 
tertio,  fructu  pensato  proveniente  et  consequente;  nam  unione  hac  sacra  hominis  a  Deo, 
quae  ortu  Christi  est  cunctis  manifesta,  omnis  creatura  potest  dici  ex  participatione  ad  ho- 
minera  primo  Deo  unita  et  copulata,  secundo  deificata,  tertio  specialiter  adamata,  quarto 
summe  exaltata,  quinto  non  vilipensa  sed  honorata,  sexto  perpetuata,  quia  perpetuo  Deo 
unita,  septimo  digne  venerata,  quia  latria  colitur,  octavo  mundificata,  quia  nihil  labis  seu 
peccati  in  homine  assumto  reperitur,  nono  in  suo  esse  conservata,  quia  etsi  sit  assumta, 
non  tamen  in  Dei  natui'am  conversa  seu  mutata,  decimo  beatificata,  quia  prius  anima  Christi 
beatificata  fuit  secundum  portionem  superiorem  et  nunc  (a)  totum  assumtum,  undecimo,  quia 
renovata  et  reparata,  duodecimo  est  indissolubili  foedere  Deo  pacificata. 

Quare  praefatis  diligenter  attentis,  omnis  creatura  Christi  ortu  et  nativitate,  etsi  prius 
incarnatione,  scilicet  Christi  ortu  in  utero,  est  gavisa  et  laetificata;  ac  consequenter  patet 
prima  pars  huius  III  fructus  et  conformitatis,  quomodo  est  intelligenda,  videlicet  lesus  laete 
progenitus,  quae  erat  declaranda. 

liestat  declaranda  secunda  pars,  videlicet;  Francisco  vir  laetatur. 

Secimda  pars  tertii  fructus  et  conformitatis  cst: 
Francisco  vir  laetatur, 

Expositio. 

\.  Poslquam  visnm  esl  iii  praecedeiilibus,  quomodo  inlelligilur  piima  pars  III 
frnclns  et  conformilalis,  reslaf  consequenler  videiuUim,  quomodo  secunda  pars  habet  5 
inleiligi,  videlicel:  Francisco  vir  laelatur.  Pro  cuius  evidentia  esl  sciendum,  quod,  sicut 
dictum  esl  supra  per  Amos  3,  7,  quod  Deus  non  facit  verbum,  qnin  loqualur  prius  ad 
servos  suos  prophetas,  et  per  hoc  oslensum  esl,  heatum  Franciscum  et  fuisse  decla- 
ralum  eloquiis  piurium  et  aenigmalihus  figurarum;  quare  el  hi,  quibus  de  advenlu 
beali  Francisci  est  revelalum,  ipsnm  futnrum  agnoscenles,  propter  eminentiam  suae  lo 
sanctitatis  et  frucluositatis,  quae  fienda  erat  per  ipsum  et  suos  copiose  quoad  animas, 
merito  laelabantur. 

Unde,  cum  duplex  esse  reperialur,  naturae  el  graliae,  sic  et  duplex  est  orlus  seu 
nalivitas:  primus,  cum  quis  ortns  in  utero  egredilur  ad  puhlicum  noslrum  nascendo 
temporalitcr  de  matre,  seciindus,  cum  quis  haplismo  primo  et  deinde  per  perfectam  15 
Chrisli  imilationem  lenascitur  Deo;  sic  et  duos  ortns  oportet  iios  heali  Francisci  at- 
tendere:  primum  de  matre,  secundum  in  religione,  quando  omnihus  dimissis,  Christo 
lotaliter  inhaerendo,  spirilualiler  mundo  et  ecclesiae  est  orlus  et  natns.  Modo  cum 
mulli  sancli  beatiim  Francisciim  viderunl  alTulurum  lani  in  esse  naturae,  quam  gra- 
tiae,  et  hoc  divina  revelalione,  sicul  loannes  evangelista,  qui  slalum  lolius  ecclesiac  20 
us(pie  ad  finem  divina  agnovit  revelatione,  quare  et  Franciscum  deslinandum  ac 
stigmalibns  decorandum  et  mundum  ad  Crucifixnm  per  eum  revocandum;  sic  Cyrillus, 
sic  Polycarpus  diaconus,  sic  abbas  loachim,   et  sic  de  aliis,  de   quibus  diclum  esl 


(rt)  Edd.  non. 


96  FRUCTUS   III   —  PARS   SECUNDA. 


siipra  fniclu  I  cl  coiifoi-diilalo,  parlo  secuiula  ' ;  (|uarc  pracfali  sic  ai,Mioscciilcs  el 
(licm  hcali  Kraiicisci  vidciilcs  iuxla  dicluui  Chrisli,  \on\i.  S,  oii:  Abra/uun  vidil  dieni 
nmim,  vidit  el  r/avisus  esl,  laclali  suiil  el  gavisi;  iii  cuius  siiriiuni  ilixil  ahbas  loa- 
cliiiii,  ul  (liclum  esl  supra  %  supcr  7  c.  propheliac  Cjrilli:  «0  (|uam  gaudcrcm, 
^  si  laiilum  palrcm  cum  filiis  mcrcrcr  videre  ».  Yidchal  cuiii  ulicjuc  spirilu,  scd  cor- 
poralilcr  oplahal  vidcre;  el  sicul  csl  dc  ipso,  sic  el  dc  aliis,  qui  ipsiim  vciiluriim 
agiioveruiil;  (piomodo  cnim  homo  cxsislens  iu  gralia,  facla  sihi  revclalioiie  de  ali(|uo 
sanclo  luliiro  cl  iiiiris  per  ipsum  facUiris,  posscl  gaiulio  piivaii  el  laclilia  sic  agiio- 
sccudo?  Quare  iiec  praelali  de  orlii  heali  Fraiicisci  lam  lu  muiidum  (piam  iu  religiouem 

10  noii  polucrunl  non  laelari. 

Sed  sciciidum  pro  maleria  dicciidorum,  (juod,  proul  |)alcl  scri|)iiira  divina,  ali- 
(piando  (|uis  gaudel  de  fuliiro,  Hah.  3,  18:  Gaudebo  in  Domino  el  exsuUabo  in  Deo 
lesu  meo ;  el  de  aposloiis  dicilur,  (juod  Chrislus  dixil  eis:  llerum  videbo  vos,  el  gau- 
dcbit  cor  veslrum.  Ali(]uaiulo  (juis  gaiidel  de  praelerilo  et  exsullal,  siciil  Aniia  malcr 

\'o  Samuelis,  qiiac  dixil,  I  Rcg,  2,  1:  ExsuUavit  cor  meum  in  Do7nino;  cl  psalmisla, 
Ps.  96,  8  dicil:  ExsuUaverunt  fiiiae  ludae  propter  iudicia  lua,  Domine;  cl  Acl.  3,  41 
dicilur,  quod  apostoU  ibant  gaudenles  a  cotispeciu  conciUi^  rjuoniam  digni  habili  sunt 
pro  nomine  lesu  cojitumeliam  pati;  a|)Ostoli  gaudcrunl  ct  lactariint  viso  Domino  *; 
sic  el  Mariae,  loan.  20,  10  s(|q. ;  lacoh  de  loscph,  Gen.  40,  30  ail:  Laetus  moriar, 

20  quia  vidi  faciem  tuam;  et  Estlier  8,  16:  Judaeis  nova  hix  oj'iri  visa  est,  gaudium,  elc. 
Aliquando  laclatur  (|uis  ct  gaudct  dc  praesenli  iuxla  illud  Chrisli,  loan.  H,  15  ni 
suscilationc  Lazari,  (|iiando  dixil:  Gaudebo  propter  vos;  ct  aposlolus,  Pliil.  2,  17: 
Gaudebo  et  congralulor  vobis;  et  angelus  dixil,  Luc.  2,  10,  Chrislo  nalo,  paslorihus: 
Ammntio  vobis  gaudium  magnum  elc. 

23  2.  Ad  propositum  noslrum:  de  ortu  el  nalivilalc  heati  P^rancisci,  taiii  in  esse  na- 

luiac  (|uain  graliac,  quidam  laetificati  sunt  ipsum  fuluriini  agnoscciiles.  Et  hi  diipli- 
citcr  distingiiunliir;  (|uia  quidam  sunl  supcrcaclcsles  et  su|)Ciiorcs,  utpotc  caelestcs 
spirilus,  alii  sunt  infcriores  ct  lerrcstres,  id  esl  homines.  Superiores  et  caclcslcs,  ciim 
hcatiim  Francisciim  in  s[)eculo   illo   diviiio  ccrnercnt  ciim   suis  perfcclionihus,  quia 

30  ipsum  non  pulo  ah  eis  ahscondilum  cxstitissc,  procul  diihio  de  eiiis  advcnlu  (a)  laetati 
siint;  et  geiieralilcr  (juia  eis  prinio  iii  zelo  animariim,  secundo  in  amorc  ad  Domi- 
num,  tcrlio  in  ohscrvantia  divinorum  mandalorum,  quarlo  iii  puritatc,  quinlo  in  ah- 
ieclione  omnium  terrenoriim,  de  (|iiil)us  ipsi  nihil  in  se  hahent,  ct  scxto  In  agnilionc 
ahdilorum  hiit  similis   et  confoimis;  el   specialilcr  quia    ipsum   sciehant    ser.qiliim, 

35  eorum  iiiceiidio  igniciidum  et  consorlio  copulandum  ac  in  sede  lucifcri  ipsiiin  |)ro 
pracmio  locandum,  proiit  rescraUim  cst  fralri  Pacifico  ct  fralri  Leonardo  de  Assisio, 
et  diaholus  per  os  uniiis  mulieris,  nomiire  Zanlcsac  (6)  esl  confcssus  *;  si  ergo  gaudeiit 
dc  uliquo,  qui  ad  corum  ordinem  assumiliir,  et  quo  eorum  reparalur  ruliia,  iiiullo 
fortius  de  heato  Francisco,  qui  etsi   fiiliirus  eral   in   re  quaiuloipic    cl  aliquando  in 

40  csse  gratiae,  (|uia  laincn  futura  sunt  cis  praesenlia,  laclali  siinl  incrilo  hcali  Fran- 
cisci  orlu    el    natali;  chcriihim    ciim    agnosccndo    divinorum    arcanorum    mjslcriis 


(a)  As  et  odd.  ortu  el  adventu.    —    {b)  As  Zateaae;  odd.  nt  supra  dictum  est. 


'  Pag.  42  scici.    —    *  Pog.  52.   —   '  loaii.  20,  20.    —   *  Cfr.  BarlhoU  pag.  37. 


FRANCISCO  Vm  LAETATUR.  97 

imbneiidiim ;  Ihroni  in  ipso  Deo  praeparari  babilaculum  singulare  et  Deo  lolaliler 
uiiiendum;  dominalioiies  per  ipsum  edoceri  cariiis  supercilium  spiritui  subiicien- 
dum;  virtutes  per  ipsum  miracula  fienda;  polestates  per  eum  intelligendo  dae- 
mones  et  ipsorum  virlutem  ac  dominium  proslernendiim;  principatus  ipsum  prin- 
cipem  singulari  Christi  insignitione  tam  in  ecclesia  militanle  quam  Iriumphante  in-  5 
stituendum;  archangeli  per  eum  secreta  caelestia  hominibus  intimanda;  angeli  eius 
praedicalione  et  suorum  animas  agnoscendo  ad  Dominum  convertendas.  Quare  beati 
spiritus  conformiter  agendum  ad  se  bealum  Franciscum  perpendentes  in  arce  prima 
el  s|)eculo  divinali  et  consequenter  per  beatum  Franciscum  et  suos  ob  praedica- 
lionem,  vilam  et  exemplum  mundum  convertendum,  quo  ipsorum  ruina  reparatur,  lO 
de  beali  Francisci  adventu  et  ortu  laetanter  sunl  gavisi. 

Item,  sunt  laetitia  perfusi  homines,  inferiores  scilicct  angelis  el  terrestres,  beati 
Francisci  orta  eum  talem  scientes  futurum,  ulpote  prophetae  veteris  testamenti,  qui 
lempora  futura  agnoverunt  el  consequenler  sanctos  futuros  inspexerunt;  multi  etiam 
in  novo  testamento  habentes  spirilum  prophelicum,  utpote  loannes  evangelisla,  apo-  15 
stolus  Paulus,  Cyrillus,  Polycarpus,  abbas  loachim;  et  sic  de  aliis,  ut  dictum  esl 
supra  conformitale  et  fructu  I  '.  Hi  enim  divina  insinuatione  beatum  Franciscum  et 
sanctitalem  eius  scientes  de  ulroque  eius  ortu  et  nalivilate  sunt  laetali;  David  clamat 
se  laetatum  in  his,  quae  dicla  sunt  ei,  Ps.  121,  1 ;  (juare  et  isti  dicentes  cum  psalmista, 
118,  162:  Laetabor  super  eloquia  tua^  sicut  qui  invenit  spolia  multa.  20 

Quomodo,  inquam,  habentes  caritatem  Dei,  scientiam  Dei,  et  divinae  voluntati 
conformes  posscnt  de  beati  Francisci  ortu  non  gaudere?  Ex  quo  videbant  eum  a  Deo 
Patre  direclum,  ut  mundum  renovaret,  a  Deo  Filio  electum,  ut  suam  vilam  perageret  el 
crucem  baiularet,  a  Spirilu  sancto,  cuius  lemplum  debebat  esse  perfectum  per  sanctifica- 
ionem  et  virtulum  ornatum,  a  caelestibus  spiritibus  adamatum  propter  ipsius  beati  25 
Francisci  ad  ipsos  similitudinem,  certe  nequibant  non  laetari.  Quare  si  angeli  in 
paradiso  laetati  sunt  ac  homines  hic  degentes,  etsi  a  Deo  inspirati,  quid  homines 
in  patria  cum  angelis  et  Deo  conviventes?  Inquam,  gavisi  sunl  ortu,  destinalione 
et  nativilate  beati  Francisci  utraque.  Gavisi  sunl  patriarchae  in  filiis  electis  beatum 
Franciscum  eis  coaequandum,  prophetae  atlendentes  eum  spiritu  prophetico  ra-  30 
diandum,  apostoli  eis  vita  et  mundi  contemplu  conformandum,  martyres  voluntate 
el  opere  eis  sociandum,  doctores  per  eum  coetum  informandum,  confessores  in 
eorum  numerum  et  collegium  computandum,  virgines  puritate  decorandum,  sancli 
omnes  per  beatum  Franciscum  eorum  numerum  scientes  multiplicandum.  Et  si  de 
ortu  iusti  recte  gaudent  et  iusti,  ut  dicit  Ambrosius  ^  quare  el  de  orlu  beati  Fran-  35 
cisci  utroque  praefati  sunt  gavisi  et  laetali,  utpote  in  speculo  divino  de  bealo 
Francisco  magnalia  intuentes.  Sic  ergo  futurum  aliqui  beatum  Franciscum  atten- 
denles,  in  oius  orlu  sunl  laetati. 

3.  Sunt  plerique  de  Francisci  ortu  in  praesenti  laetificati,  et  gaudentes  de  eius 
ortu  in  esse  naturae  et  gratiae  laetali  sunt  sancti  angeli;  sicul  enim  in  Christi  ortu  40 
tripudium  magnum  gessere,  sic  pie  credondum   esl  factum  in  beati  Francisci   nati- 
vitale.  Quod  etiam  astruitur  per  locum  aboppositis;  angeli  et  daemones,  etsi  natura 
sunt  conformes,  difformes  tamen  sunt  gralia,  merilo  et  voluntate;  et  quod  uni  placet. 


^  Pag.  42  sqq.    —   ^  L.  n  Exposit.  in  Luc,  c.  2  n.  30  (P.  L.  15,  1563). 
Amlecta  —  Tom.  IV. 


98  FRUCTUS   III   —  PARS   SECUNDA. 


nlleii  (lis|)lieol;  el  de  quo  iinus,  scilicel  (lacmon,  deflel  el  plornl,  aliiis,  scilicel 
aiiiielus,  canlal,  laudal  el  iubilal;  sed  cum  orlu  el  beali  Francisci  nalivilale  daemones 
iiilernales,  ul  per  os  unius  daemoniaci,  (pii  beali  Francisci  praesenlia  in  processu  fuil 
lijjeralus,  diclum  esl  ',  maximum  liabueriiil  dolorem  el  lerrorem  —  fuil  enim  bora 
.■)  nalivilalis  beali  Francisei  lanlus  lerror  el  commolio  in  inlerno,  qnod  liicifer  cum 
aliis  crediderunl  Cbrislum  ad  iudicandum  descendisse;  sed  iiiquisilione  facla  per 
eos  solerli  per  orbem  universum  apud  Assisium  bealum  Franciscum  reperiunl  naUim; 
de  quo  pro  cerlo  lali  inferni  commolione  lenenles  ipsorum  bostem  nalum  el  dcslru- 
clorem  indicibili   sunl  dolore   repleli;  el  lunc,   ul   dixil  praefalus  daemoniacus,  de 

10  exlinclione  pueri,  beali  Francisci  vidolicel,  ordiiiaverunt,  el  si  non  valercnt,  de  eius 
perseculione  per  lentaliones,  el  demum  si  ipsum  nequirenl  superare,  conlra  ordinem 
ipsius  per  eum  facluriim  consilium  inierunl;el  quae  tuiic  slatuerunl  contra  ordinem 
peragcnda,  nunc  cerninuis  fore  complela  —  quo  coneludilur,  cum  conlraria  modis 
fieri  babeant  opposilis  ci  conlrariis,  si  hostes  daemones  trislati  exstitere  beati  Fraii- 

lo  cisci  ortii,  quod  sancli  angeli  in  caelo  singulari  gaudio  sunt  laelificati. 

De  praesenli  el  fuluro  gaudium  babuit  et  laetiiiam  maler  ipsius  beati  Francisci, 
domina  Pica  vocata,  quae  morum  praeclarilale  el  virlute  praeclara,  veliil  altera 
Elisabelb,  spirilu  irradiala  divino,  cum  bealum  Franciscum  genuisset  (a),  scieus  fienda 
per  filium,  non  solum  laetala  ul  Elisabetb  est  in   eius  ortu,  sed    ipsum   loannem  in 

20  sacro  baptismo  vocavit  ^  dans  inlelligere  bealum  Franciscum  puerum  filiiim  suum 
loanni  Baplislae  similandum  in  pluribus  el  conlormandum.  Si  enim  beatus  Franciscus 
similis  faclus  esl  Filio  Mariae,  lesu  Cbristo,  a  fortiori  loaiini  Baptislae;  beatus  enim 
Franciscus  loanni  similis  reperitur  Baplistae;  nam  loannes  Baptisla  praecnrsor  Cbrisli, 
Franciscus  praedicator  ct  signifer  Cbristi,  quo  ipsum  loannem  excedit;  loannes  poe- 

25  nitcntiae  praedicator,  Franciscus  et  praedicalor  el  ordinis  poenilenliae  inslitulor  ct 
ordinalor,  et  quoad  boc  Franciscus  loannem  praecedit,  quia  plures  convertit  et  in 
pluribus  locis  per  se  et  suos  poenilentiam  praedicavit,  quia  loannes  in  ludaeae  gremio, 
unibilico  ct  populo,  Franciscus  cum  suis  in  loto  mundo,  ac  tres  ordines  poenilen- 
tiales  instiluit,  Minorum,  Sororum  et  fratrum  de  poenilenlia;  loannes  omnia  deseruil 

30  el  ad  deserlum  perrexit,  Franciscus  omnia  coram  episcopo  dimisil,  nibil  mundi  ba- 
bere  voluit,  et  loca  solitaria  et  deserta  lolo  afleclu  sempcr  quaesivit;  convcrlil  mullos 
per  duos  annos  et  parum  plus  loannes  praedicando  ad  |)oenilcntiam,  convertit  plures 
Franciscus  pcr  annos  dccem  et  oclo  conlinue  praedicando;  vcrbum  de  pocnitenlia 
acccpit  loannes  a  Domino  praedicanda,  accepit  Franciscus  de  poenileiilia  praedicanda 

35  a  Deo  mandalum  et  domino  papa;  loannes,  qualis  csset  luturus,  per  angelum  palri 
et  Spiriiu  sancto  per  propbelas  fuit  declaratus,  Franciscus  a  propbetis  fuit  declaratus 
el  a  Domino  lesu  Cbristo,  ul  dictum  est  supra  conformilate  el  fructu  I,  per  angelum 
fuil  malri  declaratus  el  famulae  iii  s|)ecic  peregrini,  ul  dicetur  fruclu  el  conlormitate 
sequenli;  nam  dixil  bealum  Franciscum  tunc  pueruni  fulurum  de  melioribus  bomi- 

40  nibus  de  mundo;  loannes  matrem  intercessive  Spiritu  sancto  propbctico  replcvil, 
Francisco  Dcus  matrem  suam  propbctam  fecit,  quac  admirantibus  vicinis  de  filio  suo, 
sciliccl  bealo  Francisco,  eum  fulurum  gratiae  filium  praedixil;  loanncs  sic  esl  vocalus 


(a)  As  gessisset;  cdd.  concejnsset. 


'  Cfr.  siipia  pag.  »8  nol.  3.    —    *  CAv.  11  (:<•!.  I,  I. 


PRANCISCO  VIR  LAETATUR.  99 

a  malre,  Franciscus  in  baplismo  loannes  est  a  sua  malre  vocatus;  loannes  in  ulero 
et  exlra  prophetavit,  Franciscus  in  utero,  id  est  in  carcere  apud  Perusium  captus, 
cum  gaudio  se  magnum  futurum  in  mundo  praedixit  '  et  spiritu  proplietico  claruil; 
loannes  amicus  sponsi,  Franciscus  similis  Christo;  loannes  obiurgalor'  peccatorum, 
Franciscus  detestator  pravorum,  patet  in  nobilibus  de  Perusio,  quorum  praedixit  5 
expulsionem  ob  peccala  %  el  patet  de  aliis  in  Legenda,  ut  dicetur  Iructu  et  conforrnitale 
IX;  loannes  congregalor  discipulorum,  Franciscus  aggregalor  fratrum  hominum  san- 
ctornm;  loannes  vita  singularissimus,  Franciscus  in  victu  parcissimus,  utpote,  qui  vix 
sumebal  suslentalionem  naiurae,  et  in  una  quadragesima  de  duobus  panlbus  medie- 
latem  sumsit  unius  ^;  loannes  mundo  singularissimus  sanctitate,  Franciscus  excellen-  lo 
lissimus  ad  Chrislum  prae  aliis  sligmatizalionis  conformilate;  loannes  in  ordine  se- 
raphico  sublimatus,  Franciscus  in  ipso  ordine  in  sede  luciferi  collocatus.  Sic  ergo 
praefatis  quia  Franciscus  loanni  conformis,  mater  eius  divino  spirilu  illuminala  eum 
vocavit  loannem,  ac  velut  Elisabeth  in  eius  nativilate  et  ortu  laetala  est. 

Sed  suntne  alii  gavisi  de  orlu  beati  Francisci?  Certe  sic;  et  pro  quo  haec  secunda  15 
pars  principaliler  ponitur,  scilicet  Henoch  et  Elias,  hi  ortum,  missionem  et  nativilatem 
beati  Francisci  in  mundum  in  esse  gratiae  el  religionis  agnoscenles,  maximo  gesliere 
gaudio.  Ut  enim  in  Legenda  habelur  fralris  Benedicti  de  Aretio  *,  sanclitale  praeclari, 
i]y\\  a  beato  Francisco  fui(  habilu  indutus  et  minisler  Anliochiae,  ipse  frater  Benedictus 
de  j)arlibus  ullramarinis  dum  redirel  ad  Italiam,  superveniente  maris  tempeslate  j)ro  20 
alleviatione  navis  sorte,  ut  aller  lonas,  missus  est  in  mari,  quem  angelus  Domini  sus- 
cipiens,  ad  paradisum  duxit  deliciarum,  ubi,  dum   esset  inlerrogatus  ab  Henoch  et 
Elia,  cuius  esset  ordinis,  respondit,  quod   beali   Francisci;  dixeruntque:  ergo   Fran- 
ciscus  venit?  Et  eo  respondente,  quod  sic,  maximum  coeperunt  gaudium  facere  et  Iri- 
pudium  dicentes,  quod  tempus  antichristi  in  brevi  esset,  et  ipsorum  per  marlyrium  25 
ascensus  ad  caelum,  dictum  fratrem  cum   laetilia   ducentes  per  paradisum,  omnia 
ostenderunt  ei,  qui  post  moram  susceptus  ab  angelo  in  portu  ante  alios  de  sua  navi 
est  locatus  Anconae.  Sic  ergo  Henoch,  vir  sanclus,  el  Elias,  propheta  praeclarus,  unus- 
quisque  eorum  Francisco  est  laetatus;  nec   immerito,  cum  simile  simili  congaudeat 
el  laetetur;  bealus  enim  pater  Franciscus  cum  fuerit  Henoch  oratione,  voluntatis  di-  30 
vinae  implelione  et  Dei  benevolenlia,  ac  Elias  verbo  ignito,  zelo  iustitiae,  auslerilate, 
coutemplalione  ac  in  curru  igneo  sublevatione  et  transfiguralione,  de  eius  ortu  sancli 
cl  iusti  gavisi  sunt. 

Sic  ergo  apparet,  quomodo  aliqui   de  pracsenti  gavisi  sunt  et  laelati  de  beati 
Francisci  ortu  el  nalivitate,  tam  in  esse  gratiae  quam  naturae.  35 

4.  Fuerunt  et  sunt  muiti,  qui  laetantur  ct  gaudent  de  beati  Francisci  ortu  utroque 
et  nativitate  pro  praeterito,  qui  gaudenl  de  ipsius  iu  mundum  ortu  et  destinatione. 
Gandet  enim  primo  mater  ecclesia,  ad  cuius  direclionem  et  reparationem,  ut  Chrislus 
dixit  bealo  Francisco,  erat  a  Deo  destinatus  et  directus;  secundo  lerusalem  superna, 
cuius  civitatis  habitaior  factus  et  civis,  eam  nobilitat  sua  gloria  cum  comitiva  suorum;  40 
lertio  omues  angeli  et  sancti  ceteri,  quorum  consortio  inserlus  inter  ipsos  stigmatum 
impressione  praecellit  privilegio  speciali;  quarto  gaudet  mater  Maria,  cui   devolis- 


'  II  Cel.  1,1.   —   Ml  Cel.  2,  6.    —   "  Actus  c.  6.   —   *  Cfr.  Chron.  XXIV  gen.,  pag.  224; 
Miscell.  Fvanc,  t.  Ylil  pag.  6. 


100  FRUCTUS  IV  —  PARS  PRIMA. 


sinuis  serviilus  fuil  et  filius,  el  per  eins  ohleiiUim  mulliis  gr;Ui;ts  a  Clirislo  oblinuil; 
(juinlo  lnel;Uur  ipse  ordo  fralrum  Minorum  cum  ordine  Sororum  el  fralrum  de  poe- 
nitenlia,  (juorum  paler  el  iusiitulor  fuil  ipse  beatus  Franciseus,  euius  inslilulionibus 
optimis  dirigitur  el  prolectionibus  continue  adiiivalur;  sexto  exsultal  Assisii  civilas, 
5  quae  hunc  peperil  orbi,  cuius  sanclitate  el  miraculis  divulgalur  in  nuindo  el  decla- 
ralur;  seplimo  lola  Italia  cum  |)rovincia  Thnsciae,  quae  ipso  celebris  habetur  ubique 
ct  eius  faclis  et  geslis  prae  aliis  patriis  honoralur  et  eruditur;  oclavo  g;iudent  animae 
in  pnrgatorio  degentes,  quae  eius  natalilio,  et  praeserlim  si  de  aliquo  Irinm  ordi- 
iiiim  fuerint  eius,  a  poenis  liberanlur;  noiio  gaiidenl  omnes  male   li;ibentes  cl  variis 

10  detenti  iidirmilatibus,  ciiius  invocatione  cum  precibus  a  Deo  perfeclissime  liberanlur 
et  curanlur;  decimo  gaudenl  mortui,  cuius  meritis  resuscilanlur  a  Deo,  de  quibus 
conformitate  et  fruclu  XXXIX  traclalnr;  undeciino  peccalores  exsultant,  cuius  pre- 
cibus  dc  morte  ad  vitam  resuscitaulur,  ut  poenitentiam  peraganl,  ut  patel  specialiler 
de  domino  Pelro  Rodoueiisi  episcopo  ';  qui  graliam  inveniunt  in  praesenti  el  gloriam 

15  el  misericordiam  in  fuluro,  iuxla  promissa  a  Chrislo  bealo  Francisco;  duodecimo  lae- 
tanlur  infideles,  quorum  terra  filiorum  Francisci  marlyrio  coronatur  et  sanguine  irro- 
raliir,  ac  per  filios  Francisci  ad  lumeu  verae  fldei  deducunlur;  tertiodecimo  gaudent 
ipsiiis  devoti,  cuius  patrocinio  in  praesenti  proteguntur  ab  hostibus  ct  denium  cae- 
lestibus  innectuntur;  ultimo  gratulalur  et  gloriam  recipil  ipsa  beala  Trinit;is  ex  effe- 

20  clibiis  mirandis  in  bealo  Francisco  peractis  et  per  ipsum  bealum  Franciscum  (juolidic 
aclitatis,  sicut  arlifex  in  suo  arlificialo  el  ex  eo  commendatur  et  laudatiir  ac  in  ipso 
complacel  et  delectatur. 

Sic  ergo  apparet  praefatis  declarata   seciinda   pars  huius  III   eonformitatis    el 
fructus,  videlicel:  Francisco  vir  laelalur. 


QUARTUS  FRUCTUS  ET  CONFORMITAS: 
lesus  Magis  Exhibitus  —  Franciscuf'  Amplexatur. 

Expositio  primae  partis,  videlicet:  lesus  Magis  exliibitus. 

1.  Nato  Salvatore,  sicut  eius  ortus  cunctarum  creaturarum  attestatione  est  mundo  decla- 
ratus  ad  gaudium  esse  omnium  conditorum,  sic  ipse  a  Deo  Patre  per  suam  Matrcm  dulcis- 
simam,  scilicct  bcatam  Mariam,  multis  traditus  est  ad  ipsorum  laetitiam,  gaudium  et  conso- 
lationcm,  videlicet  sanctis  pastoribus,  Magis,  Simconi  et  Annae,  prout  in  parte  superiori  est 
tactum,  etsi  liic  fructus  et  conformitas  non  de  pastoribus,  Simcone  ct  Anna  faciat  nientionem, 
sed  solum  dc  Magis;  pro  tanto  enim  de  ipsis  specialiter  ponitur,  quia  ipsi,  ratione  regiae 
dignitatis,  ceteris  celsiores  aestimantur.  Quamvis,  ut  dictum  est,  fiat  de  eis  specialis  mentio, 
dc  aliis  nihilominus  inteliigitur;  dccebat  cnim,  ut  puer  lesus,  etsi  humiliter  natus  esset,  a 
quolibct  genere  creaturarum  agnosceretur,  et  per  conscquens,  sicut  ab  angelis,  rebus  insen- 
satis,  brutis  animalibus  est  cognitus,  sic  ct  ab  hominc,  proptcr  quem  vcncrat,  agnosceretur 
ac  cognitus  lioiiorarctur  ct  vcnerarctur  ct  ab  hominis  statu  quolibct  ac  sexu.  Cum  crgo  in 
statu  liominis  quidam  sint  plcbei,  et  tales  per  pastores  denotantur;  aliqui  nobilcs,  et  hi  de- 
signantur  per  Magos  regcs;  aliqui  de  ordinc  saccrdotali,  et  hi  per  Simeonem;  alii  vero  sexu 
sunt  inulieres,  et  hi  designantur  per  Aiinain  vi{(iiiui^,^  a  pastoribus,  Mjigis,  Simcone  ct  Anna, 


Idem  fusius  fr.  XXXIX. 


i  LI3RA-  V  ^ 

i 


lESUS   MAGIS  EXHIBITUS.  101 


tain  a  sexu  utroque  hominis  quam  statu  quolibet  agnitus  puer  lesus,  quis,  qualis  et  quantus 
esset,  non  solum  talibus  ad  laetitiara  est  natus,  sed  exhibitus  est  a  Matre  proeul  dubio  ad 
gaudium  et  exsultationem  ac  consequenter,  ut  eius  maiestatem  quilibet  panderet,  eum  digne 
excoleret,  et  iii  humanitate  pueri  lesu  eius  deitatem  homines  agnoscentes  Deum  verum  et 
hominem  praedicarent.  Maria  enim  non  invida  sed  benevola,  non  superba  sed  humilis  an- 
cilla,  misericordiae  mater  et  regina,  laetificata  sui  Filii  ortu,  et  propter  fecunditatem  cum 
virginitate  et  virginitatem  cum  fecunditate  et  sui  Filii  deitatem  ac  maiestatem,  nec  non 
et  alia,  de  quibus  dictum  est  fructu  et  conformitate  praecedenti,  benedictum  Filium  volens 
omnibus  ostendere  et  ad  laetitiam  dare,  non  eum  clausit  in  loco  seereto,  sed  publico  posuit, 
videlicet  in  diversorio,  ut  omnibus  adventantibus  pateret  libere,  qui  ad  ipsum  debite  acce- 
derent  et  devote. 

Sed  licet,  quantum  in  ea  fuit,  omnibus  eum  ad  videndum  exposuerit,  quia  tamen  tanti 
pueri  non  quilibet  dignus  erat  aspectu,  secreto  Dei  consilio  praebuit  ad  videndum  quatuor 
generibus  personarum  prae  aliis. 

2.  Et  primo  pastoribus,  id  est  simplicibus  seu  humilibus,  ad  videndum  praebuit  et  ado- 
randum  et,  ut  pie  creditur,  ad  osculandum;  et  quia,  ut  dictum  est,  Dei  consilio  Maria  hoc 
egit,  videndum  est,  quales  hi  fuerunt  pastores  et  quid  agnoverunt  esse  puerum  lesum,  et 
consequenter  apparebit,  quod  non  fortuito  sed  Dei  prospectu  tales  prae  aliis  ad  Deum  vi- 
dendum  humanatum  sunt  admissi;  et  sic  patebit,  qualiter  Christi  ortu  et  facta  eis  demon- 
stratione  (o)  sunt  gavisi. 

Pro  primi  evidentia  videndum  est,  cur  beata  Maria  et  Pater  caelestis  voluit  prius  Chri- 
stum  exhibere  pastoribus  quam  aliis  hominibus,  utpote  Magis,  sacerdotibus  et  potentibus. 
Respondetur,  quod  hoc  actum  est,  ne  Deus  videretur  esse  acceptor  personarum,  ut  magis 
videretur  diligere  potentes  quam  humiles  et  pauperes ;  secundo,  quia  pauperes  et  humiles 
exaltat,  superbos  odit  et  humiliat ;  tertio,  ut  eflfectu  ostenderetur,  quod  postmodum  per  ipsum 
Christum  est  proclamatum,  Matth.  11,  25:  Confiteor  tibi,  Pater,  Domine  caeli  et  tcrrae,  quia 
abscondisti  haec  a  sapientihus  et  prudentibus  et  revelasti  ea  parvuUs ;  quarto,  ut  quorum  con- 
sortium  diligeret,  scilicet  humilium,  in  pastoribus  demonstraret ;  quinto,  quia  ipse  de  pasto- 
ribus  corpulentam  traxit  substantiam,  ut  patet  de  Abraham,  Isaac,  lacob,  luda  et  David, 
qui  pastores  fuerunt;  ad  pastores  loquendo,  scilicet  praefatos,  se  venturum  promisit;  cum 
pastoribus  fuit  prius  amicabilis  eius  conversatio,  patet ;  cum  Abraham  non  solum  est  multoties 
locutus,  sed  et  comedit;  locutus  est  Isaac,  lacob,  Moysi,  David  etc. ;  pastorum  prius  sa- 
crificia  acceptavit,  patet  de  Abel,  Gen.  4,  4,  Abraham  etc. ;  pastoribus  populi  sui  imperium 
et  regnum  dedit,  patet  in  Moyse,  David  et  aliis;  quare  et  prius  Christus  est  pastoribus 
exhibitus,  quam  aliis;  sed  sexto  est  in  causa  pastorum  conditiones;  licet  enim  quis  possit 
dicere,  quod  pro  tanto  prius  viderunt,  quia  propinquiores  erant  ad  locum,  ubi  puer  lesus 
erat,  ut  ostendit  evangelium,  attamen  conditiones  eorum  Deo  placentes  in  causa  fuere;  hi 
enim  pastores,  ut  dicit  Lucas  in  evangelio  c.  2,  erant  a  somno  peccati  elongati,  quia  erant 
vigilantes;  sensus  internos  et  externos  soUicite  gubernantes,  quia  erant  custodientes  cjregem 
siium;  Dei  dona  considerantes,  quia  servabant  vigilias  noctis,  in  vigilia  matutina  percussit 
Dominus  castra  Aegyptiorum,  Ex.  14,  24  sqq.,  per  pastorem  Moysen ;  innocentia  decorati,  quia 
pastores  et  simplices  Deo  accepti ;  angelus  Domini  stetit  iuxta  illos,  non  ante  vel  supra,  nec 
post  vel  subter,  quare  et  gratia  repleti ;  notitiam  Dei  habentes,  quia  claritas  Dei  circumfulsit 
illos  ^ ;  timorati,  ideo  dicitur,  quod  timuerunt;  contTa.  diahohim  securati,  ideo  dicitur  eis:  iVb- 
lite  timere;  ad  fidem  evocati,  ideo  dicitur:  Evangelizo  vobis  gaudium  magnum;  laetitia  divina 


(a)  Codex  eis  de  ipso  de  more. 


^  Luc.  2,  9;  infra  I.  c.  vv.  10,  1 1,  12  sqq. 


102  FRUCTUS   IV   —   PARS   PRIMA. 

confortiiti,  ideo  f/aiidiiun  niaf/ninn  possident;  in  fide  plenius  instructi,  quia  cnt  vohis  Salvator 
natits,  C/iristiis  Doininiis  in  civitate  David;  ab  omni  haesitutione  et  dubitatione  scparati,  hoc 
erit  vobis  signum;  caritate  ct  dilectione  Dei  ferventes,  non  solum  unus  angelus,  sed  plures 
eis  apparuerunt,  ut  dicitur  Luc.  2,  15:  Factum  cst,  clum  discessernnt  angeli  ab  eis,  quare 
plures  viderunt;  concentus  angelicos  audientes,  scilicet  cantantes  angelos:  Gloria  in  excelsis 
Deo^;  prompti  ad  Dei  mira  (a)  indaganda  et  veneranda,  loquehantur  ad  invicem  dicentes: 
Transeamus  usc/up  Betldelicm ;  supra  terrena  pcr  cogitationem  elevati,  quia  Verbum  intelle- 
xerunt  carnem  factum;  sollicitudine  non  ])\gv\,  vcnierunt  fcstinantes ;  a  Deo  prae  cunctis  aliis 
accepti,  quia  invenerunt  Alariam  et  infantem  positum  in  praesejno;  de  promissionibus  factis 
patribus  certificati,  quia  videntes  coc/noveriint  de  verho  etc;  Dei  magnalia  pracdicantes,  quia 
mirati  sunt  omnes,  cpii  andierunt  etc. ;  pro  impensis  bcneficiis  Deo  grati,  quia  laudantes  et 
glorificantes  Deiun.  Quia  ergo  sic  erant  isti  sancti  pastox-es,  Maria  prius  eis,  quam  aliis  Filium 
suum  exhibuit  videndum  et  adorandum. 

Sed  quomodo  ad  Christum  videndum  venerunt?  Certe  divina  revelatione,  quia  angelus 
apparuit  eis ;  ac  non  naturalibus  freti  vident  Deum,  sed  gratia  divina,  quia  elaritas  Dei 
circiunfulsit  illos.  Sed  quid  periienderunt  Christum  puerum  FMlium  Mariae  esse?  Certe  impe- 
ratorem  angelorum,  quia  ad  ipsos  angelum  destinavit;  illuminatorem  cordium,  quia  claritas 
Dei  circumfulsit  illos;  protectorem  suorum,  quia  facit  angelos  stare  iuxta  ipsos;  debilium 
roboratorem:  Nolite  timere;  veri  reseratorem,  quia  evangelizat  eis;  mentis  recreatorem,  quia 
cjcmdiam  mac/niim  dat  ipsis  et  omni  populo;  Deum  verum  et  hominem,  quia  Christus;  omniura 
gubernatorem,  quia  Dominus;  nostrum  Redemptorem,  quia  Salvatorem;  hominum  devotorum 
rcfectorem,  quia  in  civitate  David  Bethlchem  nascitur;  promissorum  exhibitorem,  quia  lioc 
erit  vobis  .ngnum;  mundanorum  detestatorem,  quia  pannis  involutum,  etc. ;  angelorum  et 
aliorum  iucundatorem,  quia  gloriam  cantant  angeli  ipsi  Christo  nato.  Qua  in  re  haec  atten- 
dentes  (h)  sancti  pastores  iuxta  dictum  angeli,  lesu  viso  et  adorato,  gavisi  et  laetati  fuere, 
ut  in  praecedentibus  est  dictum,  et  iuxta  dictum  angeli  gaudium  magnum  habueruut. 

Et  sic  patet,  quod  beata  Virgo  Maria  prius  Filium  suum  pastoribus,  id  est  humilibus, 
exhibet,  et  quibus  de  causis. 

3.  Secundo,  beata  Virgo  Maria,  ut  dicit  hic  fructus  et  conformitas,  sanctis  Magis  exhibuit 
et  dedit  ad  videndum  Filium  suum  puerum  lesum,  adorandum  et  osculandum.  Sed  sciendum 
primo,  quod  cum  Christus  puer  esset  Rex  regum  et  Dominus  dominantium  *,  licet  ex  humilitate 
in  praesepio  pauperrimus  decubaret,  quare  decentissimum  fuit,  ut  in  suo  ortu  monstraretur 
regibus,  agnosceretur  a  regibus,  veneraretur  a  regibus,  timeretur  a  regibus,  inquireretur  a 
regibus,  divulgaretur  a  regibus,  profiteretur  a  regibus,  cum  gaudio  videretur  a  regibus  et 
ut  generalis  imperator  et  dominus  honoraretur  a  regibus.  Secundo  sciendum,  quod,  si  ma- 
gnum  fuit  Christi  ortum  per  crcaturas  attestari  sensibiles  et  angelos,  sed  quoad  homines 
magnum  fuit  testimonium  acccpisse  a  Magis,  et  ratione  gentis,  quia  non  ludaei,  sed  gentiles 
fuerunt;  ratione  officii  et  dignitatis,  quia  reges  erant,  ut  dicit  ecclesia;  ratione  intelligentiae 
et  sufficientiae,  quia  in  astrok)gia  erant  peritissimi,  secundum  Chrysostomum  ';  ratione  certifi- 
cationis,  quia  Christi  lesu  stellam  vidcrunt;  ratione  apparatus  et  ostcnsionis,  quia  non  la- 
tenter,  sed  apparenter  venerunt,  quia  Icrosolymam ;  ratione  tcstificationis,  dicentos:  Vidimus 
stellam  eius  in  oriente;  ratione  professionis,  dicentes:  Venimus  adorare  eum;  ratione  de- 
votionis,  quia  af^orauerwwi  e?m;  ratione  deductionis,  quia,  co  adorato,  deducti  sunt  per  aliam 
viam  in  regionem  suam.  Tertio  sciendum,  quod  lesum  puerum,  etsi  viderunt  eum  postea  per 
Mariam  matrcm  eis  cxhibitum,  eum  tamen  viderunt  prius  in  signo  insolito  et  singuiari,  quo 


(a)  Codex  de  Dei  misericordia.    —    (b)  Ilic  (loficit  codex  (cfr.  iiitroiluctionom). 


»  Luc.  2,  15.   —    M  Tim.  (i,  I.j.    —    ^*  noviil.  3  iii  cp.  ad  Tit.  u.  2  (P.  G.-L.  G2,  678). 


lESUS   MAGIS   EXHIBITUS.  103 


viso  ad  eiim  videndum  corporaliter  et  venerandum  accesserunt,  videlicet  stella.  Quod  signum 
stellae  et  ipsa  stella  quoad  causam  efficientem  fuit  signum  excellentissimum;  ut  dicit  ^Zossa 
Matthaei  secundo  *,  fuit  a  Deo,  quia  creatum;  quoad  materiam  fuit  singularissimum  hoc 
signum,  quia  non  de  praeiacente  materia,  sed  de  nova;  quoad  formam  fuit  stella  verissima, 
ut  dicit  Gregorius  VI  Moralium,  sed  pulchrior  aliis  in  forma  et  figura,  ut  dicit  Leo  *  et 
Augustinus  ^;  quoad  refulgentiam  fuit  radiosissima,  nam  Magos  multipliciter  illuminavit,  ut 
dicetur;  quoad  influentiam  fuit  efficacissima,  nam  dedit  sanctis  Magis  intellectum  de  lesu 
Christo  et  audaciam  in  profitendo  Christum;  quoad  ea,  quae  gessit,  fuit  stupendissima,  patet 
in  apparitione  eius,  occultatione,  reapparitione,  ductione  ad  Christum  et  operatione,  quia 
Magos  laetificavit,  ad  Christum  perduxit  et  ministerio  expleto  esse  desiit;  quare  hoc  signum 
fuit  singulare  et  alias  insolitum  et  invisum,  etsi  per  Balaam  fuerit  prophetatum,  Num.  24,  17: 
Orletur  stclla  ex  lacob  etc.  Huius  ergo  stellae  visione  admirati  sunt  Magi,  utpote  nunquam 
alias  visa,  consolatione  spirituali  repleti,  ortum  Dei  per  ipsam  intelligentes,  iucundati,  Deum 
humanatum  ipsa  agnoscentes,  ac  gaudio  magno  repleti  et  laetificati  ipsius  demonstratione 
et  ducatu  ad  adorandum  Deum  hominem  pertingentes.  Huius  mysterio  stellae  sancti  Magi 
et  aliud  viderunt  et  aliud  mente  conspexerunt,  ut  dicit  Leo  in  sermone  * ;  unde  hac  stella, 
quae  duo  significabat,  Mariam  et  Filium,  saucti  Magi,  ut  puto,  de  eis  magnalia  perpen- 
derunt;  prophetia  enim  Balaam  de  stella  lacob  potest  tam  ad  Mariam,  quam  ad  eius  Filium, 
ut  in  opere  De  Virginis  Mariae  vita  ®  declaravi,  referri.  Quare  ad  utrumque  stellae  mysteria 
coaptando  et  primo  ad  Matrem,  deinde  ad  Filium,  dico,  quod  sancti  Magi  per  stellam,  quam 
in  aere  primo  viderunt,  Virginem  Mariam  intellexerunt,  quam  et  postea  pculis  corporalibus 
cum  Filio  aspexerunt.  Ipsa  enim  stella  ex  lacoh  nata  et  ex  David,  splendida  et  matutina; 
huius  stellae  radii  sunt  mirabiles  et  per  Magos  mysterialiter  intellecti;  intellexerunt  enim 
huius  stellae  videlicet  primum  radium,  scilicet  eam  esse  quoad  genus  praeclarissimam,  quia 
eius  Filium  regem  ludaeorum  professi  sunt,  quare  et  Matrem  origine  insignissimam ;  ex  21 
regibus  orta  est;  secundum  radium  prophetis  sanctis  notissimam,  patet,  quia  Balaam  hanc 
vidit,  Michaeas  ortum  praedixit  Filii,  quare  propositum;  tertium  radium  ipsam  esse  mun- 
dissimam,  quia  non  habitat  in  carne  Deus  subdita  (a)  peccatis  ^ ;  in  hoc  istud  ostenderunt 
se  eius  Filium  Deum  dicentes  venisse  adorare,  quare  et  Matrem  Dei  eam  asserentes ;  quartum 
radium  eam  esse  pauperrimam  et  cultu  abiectissimam,  hoc  ex  loco  apprehenderunt,  ubi  cum 
Filio  residebat,  et  utrorumque  ornatum  et  apparatum;  quintum  radium  ipsam  esse  humil- 
limam,  cum  Filio  humiles  diligente  manere  conspicientes ;  sextum  radium  in  aspectu  vere- 
cundam,  non  ia  publico  vagantem,  sed  intus  cum  Filio  stantem,  oculos  defixos  ad  terram 
habentem  aspexerunt;  septimum  radium  esse  reverentissimam  {b)  in  obsequendo,  invenerunt 
eam  cum  puero  eidem  officiosissime  obsequentem,  nec  in  puncto,  ut  humilis  ancilla,  ab  eo 
recedentem;  octavum  radium  eam  esse  prudentissimam  et  in  verbis  ct  in  gestu,  et  ad  hoc 
ostendendum  evangelium  nihil  ponit  beatam  Mariam  Magis  locutam  esse;  nonum  radium 
ipsam  esse  liberalissimam,  cuius  liberalitatem  perpenderunt  ex  Filii  ad  videndum,  osculandum 
et  adorandum  traditione  et  concessione,  tantum  donum  eis  largiendo;  decimum  radium  eam 
plenam  esse  gratia  et  in  donis  copiosissimara,  intelligentes  enim  eam  Dei  Matrem,  conse- 
quenter  agnoverunt  ei  concessa,  quae  ad  Dei  maternitatem  exigebantur ;  undecimum  radium 
ipsam  esse  super  omnes  sanctos  et  sanctas  sanctissimam,  quia  ad  supremum  sanctificationis 


(a)  As  subiecta.    —    (b)  As  reverendissimatn. 


•  Gloisa  interlinearis  in  Matth.  2,  2  (apud  Lyranum).  —  ^  Sermo  31  (alias  30)  c.  2  (P. 
L.  54,  23.5).  —  '  Sermo  201  (aiias  31  de  Tenipore)  n.  1  sec.  sensiim  (P.  L.  38,  1031).  — 
*  Sermo  34  (aiiam  33)  c.  3  sec.  sensum  (P.  L.  34,  246  sq.);  cfr.  etiam  Sermo  31  c.  2  et  Sermo 
33  c.  2.  —  ^  \n  fructu  VIII  libri  tertii  (pag.  431),  qui  pUiries  ad  verbum  supradictis  convenit. 
—    «  Sap.  1,  4. 


104  FRUCTUS   IV   —   PARS   PRIMA. 

gradum  Dei  matcrnitate  pervcuit;  duodecimuin  radium  eam  esse  Deo  dilcctissimam,  ct  hoc 
ex  cius  electione  ad  Dei  maternitatem  prae  aliis  mulieribus  intcllcxcrunt;  tcrtiumdecimum 
radium  ipsam  esse  illuminatissimam,  quod  ex  radiatione  stellae  materialis  apprehenderunt;  si 
illa  sic  relucebat,  quanto  magis  Maria  per  eam  designata?  quartumdecimum  radium  eam  esse 
super  omnes  mulieres  in  benedictionc  excellentissimam,  quia  sola  ipsa  Dei  Filium  generavit; 
quiutumdecimum  radium  ipsam  esse  super  omnes  creaturas  eminentissimam,  quia  nihil  maius 
potest  effari,  quam  ipsam  Matrem  Domini  dici,  quare  propositum  couchiditur;  sextumde- 
cimum  radium  cam  essc  omui  laude  diguissimam,  quia  virtuosissimam,  gratiosissimam  et  Dei 
Matrem,  quarc  propositum. 

Hi  sunt  radii,  quos  de  stella  Maria  procedentes  sancti  Magi  videruut  et  intcllexerunt. 
Sdesi  radios  hos  de  beata  Maria  iuxta  dicta  Balaam,  quae  apud  eos  manebant,  volumus 
intelligere,  possumus  dicere,  quod  sancti  Magi  bcatam  Mariam  primo  viderunt  esse  patrum 
imitatricem,  quia  sicut  a  lacob,  ut  dicit  prophetia,  corporcam  traxit  substantiam,  sic  habuit 
virtutem  per  imitationem ;  secundo  parcutum  et  aliorum  consolatricem,  ad  parcntum  conso- 
hitiouem  est,  ut  ex  eis  aliquis  maguus  oriatur;  Maria  est  orta  ex  lacob;  tertio  sauctorum 
illuminatricem,  si  Balaam,  ut  cognosceret  Mariam,  fuit  ilhiininatus,  qui  erat  pravus  et  malus, 
multo  fortius  prophetae  alii,  quod  ex  lacob  ipsa  oriri  debcret,  sunt  ilhimiuati,  ea  pro  ftituro 
hoc  merendo ;  quarto  diviuorum  (a)  iuspectatricem,  unde  per  scahim  lacob  (b)  stella  ex  eo 
nata  ascendebat  et  exsurgebat,  ut  dicit  prophetia ;  quinto  vitiorum  exstirpatriccm,  quia  stella 
et  consequenter  purissima ;  sexto  omnium  beuedictionum  contentricem,  quia  ex  lacob  orta, 
et  consequenter  ut  ijise  omni  benedictione,  Geu.  27,  29,  est  benedicta;  septimo  errorum 
et  haeresum  dissipatricem,  quia  stella,  quare  clarissima  et  sine  errorum  macula  et  cx  lacob 
orta,  in  quo  non  est  idolum,  Num.  23,  21 ;  octavo  rectorum  operum  exemplatricem,  quia  ut 
stella  fulget,  ut  lacob  duodecim  filios,  id  est  duodecim  virtutes,  emitteus,  quae  opus  bonum 
ostenduut  et  efficiunt,  quae  sunt  humilitas,  mausuetudo,  paupertas,  caritas,  austeritas,  rigi- 
ditas,  fidelitas,  misericordia,  pietas,  iustitia,  temperantia  et  in  omni  bono  perseverantia;  nono 
petitorum  impetratricem,  quia  steUa  cx  lacob  orta,  quare  cum  nou  minor  lacob,  exaudita  iu 
cuuctis,  ut  ipse  lacob,  fuit;  dccimo  hostium  supplantatricem  et  subicctricem,  quia  ex  lacob, 
qui  supphmtator  iuterpretatur,  sub  pede  Mariac  hostis  diabohis  stat  prostratus;  undecimo 
arcanorum  speculatricem,  quia  orta  ex  lacob,  qui  Dominum  vidit  facie  ad  faciem,  Gen.  32, 
30,  quare  et  Dei  secreta  couspexit  (c);  duodecimo  futurorum  inspectatricem;  quia  orta  haec 
stella  ex  lacob,  qui  propheta  fuit,  Gcu.  49,  10,  quare  et  ipsam  hoc  donum  habere  diguum 
est;  tertiodecimo  christianorum  dilectricem,  quia  orta  ex  lacob,  qui  amore  tenerrimo  suos 
dilcxit  filios,  quare  et  Maria  christianos  a  Christo  Filio  suo  progcnitos  diligit  et  amat 
praecordio  siugulari;  quartodecimo  douorum  largitricem,  quia  ex  lacob  orta,  qui  suis  douis 
fratrem  placavit,  Gen.  32,  13  sqq.,  Maria  omnibus  datafflucnter;  quintodecimo  illius  muudi 
imperatricem,  quia,  ut  lacob  domiuus  fratrum  suorum,  sic  ipsa  a  Christo  facta  est  imperatrix 
cunctorum ;  sextodecimo  servatricem  mandatorum,  quia  lacob  Dei  praecepta  servavit,  sic  et 
Maria  eius  vohxntatcm  effecit  dicens:  Fiat  mihi secundum  verbum  tuum;  ecce  ancilla  Domini^, 

Sancti  Magi,  etsi  uon  ponatur  expresse  in  sacra  scriptura,  quod  praedicta  viderunt  de 
Maria,  attamen  iu  luminc  illo  superno,  quo  cognovcrunt  Dcum  incaruatum,  dc  ipsa  praefata 
et  maiora  coguoscere  valuerunt,  quibus  agnitis  de  ista  stelhi  bencdicta,  videlicet  beata  Maria, 
gaudium  magnum  et  laetitiam  habuerunt. 

Verum  etsi  stella,  quam  viderunt,  beatam  designaret  Mariam,  principalitcr  tamen  Do- 
minum  Icsum  Christum,  quare  ad  fulgorem  huius  micantis  sideris,  scilicet  pueri  lesu  Cliristi, 


(a)  N  futm-ornm.    —    (b)  As  stellam  lacob.    —    (c)  As  et  N  occulta  conspexerit. 


'  I-uc.   I,  38. 


lESUS   MAGIS   EXHIBITUS.  105 


oculos  mentales  elevantes,  viderunt  multa  velut  radios  ab  ipsa  stella  procedentes.  Ostendit 
enim  se  puer  lesus  his  sanctis  Magis  multos  radios  (o)  erga  ipsos  emisisse,  quibus  de  ipso 
notitiam  singularissimam  habuerunt;  nam  ab  ijjsa  stella  lesu  Christo  viderunt  Magi  egredi 
ad  se  illuminandos  primum  radium,  ostendendo  se  esse  consolatorem  afflictorum,  quia  na- 
tum  se  eis  ostendit  (5),  cuius  ortus  ad  gaudium  magnum  est  omni  x>opulo,  Luc.  2,  16, 
ut  dixit  angelus ;  secundum  radium,  ostendendo  se  veterum  terminatorem  et  promissorum, 
dum  in  diebus  Herodis  regis  natus  est  et  a  sanctis  Magis  adoratus,  cuius  in  tempore  pro- 
phetia  lacob,  Gen.  49,  10,  impleta,  est:  Non  auferetur  sceptrum  de  luda  etc;  sic  et  Daniel, 
Dan.  9,  24  sqq.,  de  septuaginta  hebdomadis  annorum ;  tertium  radium,  ostendendo  se  excita- 
torem  devotorum,  nam  ipse  sanctos  Magos  excitavit  ad  se  quaerendum,  et  ideo  hoc  ostendit, 
Matth.  2,  1  dicens:  Ecce  Magi  ab  oriente  etc;  nam  eos  excitavit  et  ad  se  adorandum  per- 
duxit;  quartum  radium,  ostendendo  se  esse  cordium  corroboratorem,  corda  enim  Magorum 
adeo  roboravit,  ut  non  timerent  Herodem  seu  Romanos,  quaerendo  regem  ludaeorum  (c); 
quintum  radium,  ostendendo  se  esse  gubernatorera  mundanorum,  quia  eum  dicendo  regem, 
patet  ipsos  iUuminatos  a  Christo  fuisse,  esse  rectorem  mundanorum;  Ubi  est,  qui  natus  est, 
inquiunt,  rex  ludaeorumf  sextum  radium,  ostendendo  se  mirorum  patratorem  et  creatorem, 
quia  inquiunt  Magi  hoc  radio  illuminati:  Vidimus  stellam  eius  etc,  quam  scilicet  condidit  et 
creavit ;  septimum  radium,  ostendendo  se  esse  obcaecatorem  malignorum,  quod  utique  agno- 
verunt  videntes  Herodem  et  Hierosolymitas  {d)  turbatos  esse  Christi  ortu  et  nativitate,  qui 
si  oculos  videntes  habuissent,  de  Christo  non  perturbationem  sed  gaudium  percepissent; 
octavum  radium,  se  esse  ostendendo  ductorem  et  directorem  insciorum,  quod  ostendit,  dum 
eis  a  Hierosolyma  discedentibus  stellam,  quam  prius  viderant,  emisit,  ut  iter  praeberet  usque 
ad  locum,  in  quo  degebat ;  nonum  radium,  se  ostendendo  recreatorem  anxiorum,  nam  qui 
amissione  stellae  prius  erant  desohiti,  ea  recuperata,  gavisi  sunt  et  laetati  gaudio  magno; 
decimum  radium,  ostendendo  se  contemptorem  mundanorum,  nam  ipsum  reperiunt  non  in  pa- 
latio  sed  in  praesepio,  non  in  loco  odorifero  sed  foetenti,  quia  in  stabulo,  non  amictum 
pannis  sericis,  sed  contectum  vilibus  panniculis,  non  in  culcitra  sed  in  foeno  cubitantem, 
quae  videntes  de  eius  paupertate  et  humilitate  tanta  mirati  sunt;  undecimum  radium,  osten- 
dendo  se  esse  Deum  verum  et  habere  cum  humanitate  deitatem,  et  per  consequens  omnium 
entium  primum  et  supremum,  nam  eo  viso,  statim  genu  flexo  adoraverunt  eum ;  duodecimum 
radium,  ostendendo  se  generalem  Dominum  mundi  et  habere  imperiositatem,  quia  in  signum 
subiectionis  tria  dedere  munera,  scilicet  aurum,  thus  et  tnyrrham;  tertiumdecimum  radium, 
ostendendo  se  esse  cognitorem  occultorum,  nam  inspecta  mala  intentione  Herodis  Magos 
monuit,  ne  ad  ipsum  redirent  Herodem;  quartumdecimum  radium,  se  esse  ostendendo  provi- 
sorem  futurorum,  per  aliam  vi;im  ipsos  ad  propria  reducendo.  Quibus  radiis  sancti  Magi 
de  puero  lesu  habitis  et  illuminati,  merito  de  lesu  a  Maria  eis  exhibito  ad  oscuLandum,  vi- 
dendum  et  adorandum  sunt  gaudio  magno  Laetati. 

Sic  ergo  patet  quomodo  beata  Maria  puerum  lesum  secundario  exhibuit  Magis;  quo 
datur  intelligi,  quod  sollicite  quaerentibus  lesum  Christum  et  propriam  patriam  relinquen- 
tibus  Dominus  lesus  se  ostendit,  dat  et  exhibet  libenter  cum  summa  consolatione,  ut  efFectum 
est  in  sanctis  Magis. 

4.  Tertio,  a  beata  Maria  puer  lesus  exhibitus  est  Simeoni,  sancto  seni,  qui  non  solum 
eum  vidit,  sed  in  ulnis  suis  accepit  et  habuit,  quem  tenendo  in  brachiis,  propter  multa, 
quae  in  ipso  fecit  puer  lesus  Christus  et  quae  de  ipso  agnovit,  gaudio  magno  repletus  et 
consolatione  psalmum:  Nunc  dimittis  servum  tuum,  Domine  etc  devotissime  peroravit.  Sed 
qualis  erat  hic  senex  Simeon,   qui  lesum  sic  accepit,  et  beata  Maria  suum  puerum  libenter 


(rt)  As  radios  gratiae.    —    {h)  Ed.  1  oiii.  natitin.    —    (c)  As  ut  non  timerent  Herodem  quaerendo  re- 
gem  Imlaeoruin  seti  Romanorum.    —    {d)  As  Israelitas. 


106  FEUCTUS   IV   —   PARS   PRIMA. 

dodit  et  exliibuit,  certe  Liicas  cxprimit,  c.  2,  25  sqq.  sui  cvangelii,  hunc  senem  commendans 
de  multis,  videlicet:  primo  de  virtute  et  perfectione,  qui  erat  homo  scilicet  virtuosus  et  non 
vitiosus,  qui  iumentis  assimilatur;  secundo  de  pacifica  conversatione,  quia  in  Hierusalem  in 
loco  pacis,  correspondens  locus  locato,  et  econverso ;  tertio  de  instantia  in  oratione,  quia 
vocatur  Simeon,  qui  exaudibilis  interpretatur,  loan.  9,  31 :  Qui  Dei  cultor  ftierit,  hune  Deus 
exaudit;  quarto  de  operatione,  quia  erat  iudus;  quinto  de  devotione  ad  Deum,  quia  erat  timo- 
rntus;  sexto  de  vera  devotionc  ad  proximum  dilectione,  qxiiSi  exspectans  non  suam,  sed  eonso- 
lationem  Israel;  septimo  de  recta  intentione,  quia  Spirltus  sanctus  erat  in  eo;  octavo  de  eius 
cura  Deo  intima  mentis  coniunctione  mente,  quia  responsum  acceperat  se  mortem  non  vi- 
surum  etc. ;  nono  de  cognitione,  quia  venit  in  Spiritu  sancto  in  templo  et  cognovit  lesum 
natum  et  portatum;  decimo  de  acceptatione  a  Deo,  quia  visio  Christi  ei  concessa  est  ante 
mortem ;  undecimo  de  innocentia  et  purgatione,  quia  eepit  puerum  lesum  Christum  in  ulnas 
suas;  duodecimo  de  gratitudine  et  gratiarum  actione,  quia  benedixit  Deum.  Ecce  qualis 
est  homo  iste  senex,  cui  exhibet  beata  Maria  Filium. 

Sed  quid  puer  lesus  in  hunc  scnem  ab  eo  acceptum  fecit?  Vere  multa  et  stupenda; 
nam  ipsum  primo  ab  omni  macula,  si  qua  inerat  vel  infuisset,  purgavit  et  forte  in  gratia 
confirmavit,  quare  ipse  Deum  benedicit;  secundo  Deo  gratum  exhibuit  et  reddidit,  beneficio 
accepto  Deura  benedixit;  tertio  quae  Christus  effecit  generi  huraano,  per  hunc  senem  reticere 
noluit,  quia  benedixit,  id  est  benedictionem  datam  per  Christum  cunctis  hic  senex  expressit; 
quarto  ipsum  sanctificavit  et  gubernavit,  quare  vocat  eum  Dominum  dicens:  Domine;  quinto 
eius  desideriura  quietavit,  appetebat  enim  eura  videre,  ideo  dixit:  Nunc  dimittis;  sexto  ipsum, 
ut  promiserat,  secundum  verbum  suura  visitavit,  et  sanctis  patribus ;  septimo  Deo  foederavit, 
quia  inquit:  in  pace,  scilicet  eura  posuit;  octavo  iUuminavit,  ut  eius  intelligeret  divinitatem, 
ideo  dicit:  viderunt  oculi  mei;  nono  a  morte  peccati  liberavit  praeservando  eum,  ideo  sa- 
lulare  eum  vocat;  decirao  se  prosequendum  et  iraitandum  ab  ipso  et  aliis  indicavit  et  re- 
seravit,  ideo  dicit  eura  paratum  a  Deo  Patre  ante  faciem  omnium  populorum;  undecimo  ad 
discernendum  Dci  magnalia  facilitavit,  ideo  lumen  ad  revelationem  (fcntium  dicit;  duodecirao 
glorificavit,  quia   f/loriaui  plehis  tuae  Israel,  scilicet  ei  daturura,  repromisit. 

Quare  non  iraraerito  hic  sanctus  senex  Siraeon  Christi  ortu  et  donatione  pueri  lesu  a 
Maria  matre  est  gavisus  et  laetatus.  Et  non  solum  ob  praedicta  in  ipso  efifecta  laetatus  est, 
sed  et  cernendo  lesura,  quem  in  uhiis  tenebat,  talem  et  qualem,  cum  declaraavit  («)  dicens: 
Nunc  dimittis  etc,  ubi  ostendit,  puerura  lesum  Mariae  Filium  esse  prirao  afflictorura  conso- 
latorera  et  sohitiura,  quia  est  consolatio  Israel,  quam  exspectat;  secundo  ad  Deura  hiudandum 
incitatorem,  quia  eura  ad  Deura  benedicendum  incitavit;  tertio  generalem  mundi  imperatorem, 
monarchara,  Dorainura  et  gubcrnatorera,  quia  eura  Dorainum  dicit;  quarto  veridicum  imple- 
torem,  quia  secundum  verbura  suum  dicit  sibi  et  aliis  fecisse ;  quinto  mirificum  foederatorem, 
Dei  scilicet  et  horainum,  quia  in  pace  scilicet  nos  posuisti;  sexto  cordium  gratificum  conso- 
latorem  et  quietatorem,  quia  diraittis  me  scilicet  consolatum;  septimo  illuminatorera  deificum, 
quia  oculi  mei  per  te  aperti  viderunt  tua  deifica;  octavo  huraani  generis  Rederaptorcm  et 
Iil)eratorem,  quia  salutare  est,  id  est  Salvator  noster;  nono  reseratorera  almificura,  quia  in  se, 
velut  in  exeniplari  perfectissimo,  omnera  declarat  perfectionem,  ideo  dicit  eum  praeparatum 
ante  faeiem  omnium  populornm;  decimo  doctorem  clarificum,  quia  lumen  estet  doctor  perfectus 
gentiuin;  undecirao  maloruin  punitorem,  quia  dicit  eum  ])ositum  in  eorum  7va»mm ;  duodecimo 
glorificatorera  perfectissiraum,  quia,  inquit,  ad  gloriam  plel)i,s  Isracl,  scilicet  datus  et  ordinatus; 
tertiodecirao  suorum  fidelium  subliraatorera,  quia  in  resurrectionem  est  multorum  in  Israel; 
(|uarto(lccirao  dot(\statorera  omnis  j^ravitatis,  quia  sif/num  cui  confradicetur;  quintodecimo  vi- 
vificatorein  nostrae  inortalitatis,  (luaiulo,  in(|uit,  tuaui  pertransi/)it  (/l((dius  animam ;  sestodc- 
ciino  reseratorein  cordium  et  occultorura,  et  hoc  teinpore  generalis  iudicii  et  aequitatis. 


(«)  As  declaravit. 


lESUS   MAGIS   EXHIBITUS.  107 


Haec  sunt  testimonia  pueri  lesu,  quae  agnoseendo  Simeon  de  ipso  palam  et  publice  pro- 
fitetur.  Sic  ergo  praefatis  apparet,  qualis  fuit  hic  senex  et  quid  in  ipso  puer  lesus  effecerit 
et  quid  de  ipso  sit  attestatus,  cui  Maria  tertio  loco  suum  filium  exhibuit;  quo  et  merito  est 
laetatus  et  gaudio  repletus,  per  quem  patet,  quod  servantibus  divina  praecepta  lesus  datur 
et  communicatur. 

6.  Quarto  loco  et  ultimo  a  Maria  puer  lesus  est  Annae  vetulae  exhibitus  et  monstratus, 
ut  patet  ex  serie  evangelii,  Luc.  2,  36  sqq.,  beati  Lucae,  cuius  laudes  declarans  evangelista 
beatus  Lucas  loco  praeallegato  ostendit,  eam  fuisse  primo  Deo  acceptam  ex  nomine,  quia 
Anna  interpretatur  gratia;  secundo  Deo  gratam  pro  impensis,  qu\a  de  temj^lo  non  dlscedebat ; 
tertio  promptam  ad  Deo  parendum,  quia  dicit  evangelium :  Deo  serviebat;  quarto  eleemosy- 
narum  largitricem,  nam  Anna  donans,  id  est  largiens,  interpretatur ;  quinto  a  Deo  pluribus 
praeventam  gratiis,  quia  Anna  donatio  interpretatur,  scilicet  a  Deo  ei  facta  de  suis  donis; 
sexto  Dei  contemplatricem,  quia  filia  Phanuel,  quae  contemplans  Deum  interpretatur ; 
septimo  motus  sensuales  coercentem,  quia  Phanuel,  cuius  fuit  vera  filia,  facies  Dei  interpre- 
tatur,  quia  imaginem  mentis,  quae  facies  Dei  est,  mundara  tenuit,  quare  propositum; 
octavo  a  Deo  de  futuris  illuminatam,  quia  prophetissa  fuit;  nono  a  Deo  visitationibus  et 
consolationibus  visitatam,  quia  erat  de  tribu  Asser,  qui  divitiae  vel  beatitudo  interpretatur, 
quia  divitiae  consolationis  et  beatitudinis  per  visitationem  a  Deo  sunt  ei  datae;  decimo 
vero  coniugio  alligatam,  quia  septem  annos  cum  viro  suo  stetit,  quare  et  matrimonio  sancte 
usa  fuit;  undecimo  vita  famosam  propter  antiquitatem  et  morum  religiositatem,  processerat 
in  diebus  suis  etc. ;  duodecimo  Deo  dicatam,  no7i  discedehat  de  templo,  quare  locus  locato 
congruebat  et  econverso;  tertiodecimo  carnem  macerasse,  quia  ieiuniis;  quartodecimo  depre- 
cationibus  pro  se  et  aliis  contiuue  intentam,  quia,  inquit,  occupata  erat  obsecrationibus ; 
quintodecimo  divinis  praeceptis  per  omnia  mancipatam,  quia,  inquit,  Deo  serviebat  non  uno 
tempore,  sed  die  ae  nocte.  Has  laudes  de  ista  Anna  dicit  evangelista,  ut,  cui  Maria  Filium 
exhibet,  perpendatur. 

Sed  haec  sancta  domina  videndo  puerum  lesum  quid  egit?  et  quid  de  ipso  omni  volenti 
audire  et  redemptionem  Israelis  exspectanti  promisit?  Certe  miranda;  haec  enim  sancta  vetula 
puerum  lesum  praedicat  primo  Deum  verum  et  hominem,  confitetur  eius  deitatem  et  hu- 
manitatem,  Redemptorem  dum  eum  nominat;  secundo  dicit  eum  omnipotentissimum,  quia  se 
faciendo  hominem  et  Deum  homini  coniungendo,  infinita  potentia  concurrit;  hoc  dicit,  dum 
eum  Redemptorem  asserit;  tertio  sufficientissimum,  quia  Redemptorem  eum  nominat;  quarto 
benevolentissimum,  quia  redemptionem  nostram  nostris  non  egit  meritis,  sed  sola  sua  bene- 
volentia  et  pietate;  quinto  veracissimum,  quia  redemptionem  patribus  promissam  facere  de- 
bebat;  sexto  iustissimum,  quia  non  potentia  sed  iustitia  nostram  redemptionem  voluit  exer- 
cere;  septimo  humillimum,  in  tantum  enim  inclinatus  est,  ut  carnem  assumeret,  et  ad  redi- 
mendum  nos  mori  decrevit;  octavo  sanctissimum,  ex  quo  fecit  redemptionem  nostram,  san- 
ctissimus  et  Deo  acceptissimus  fuit;  nono  providentissimum  et  sapientissimum,  tanta  sapientia 
nostram  redemptionem  oporando;  decimo  vigorosissimum  faciendo  nostram  redemptionem, 
consequenter  a  diabolo  nos  eripuit;  undecimo  efficacissimum,  quia  nos  redemit  a  morte  peccati 
et  reduxit  ad  vitam  gratiae;  duodecimo  pandit  eum  gloriosissimum,  quia  ipse  solus  de  nostra 
redemptione  triumphum  reportavit.  Hoc  asserit  Anna,  dum  dicit  evangelista,  quod  ipsa  de 
puero  lesu  loquebatur  omnibus,  qai  exspectabant  redemptioiiem  Israel,  designans  ipsum  Re- 
demptorem  esse  et  nostram  facturum  esse  redemptionem.  0  quam  laete  haec  vetula  de  puero 
lesu  loquebatur,  nec  immerito,  quia  interius  laetificata;  os  gaudium  et  lingua  exsultationem 
habebant. 

6.  Sic  ergo  patet  praefatis  quatuor  cum  antedictis  in  praesenti  fructu  et  conformitate, 
quod  beata  Maria  ad  gaudium  et  laetitiam  Filium  suum  parvulum  exhibuit;  sicut  exhibuit 


108  FRUCTUS   IV   —   PAES   SECUNDA. 

gratiose  oiniii  lioiinnuin  statui,  sic  et  sexui ;  et  Icsu  ortu,  visione  et  contrectatione  omnia  sunt 
gavisa  et  laetificata,  nec  mirum,  quia  videndo  illum,  qui  est  gaudium  nostrum  et  solatium,  ac 
ipsum  tangendo;  si  enim  fimbria  vestimenti  lesu  et  herba  tangens  eius  vestimenta  mirabilem 
efficaciam  habebat,  quanto  magis  eum  tangendo,  cum  scriptum  sit,  Luc.  6,  19,  quod,  quotquot 
tangebant  eum  salvabantur  (o),  et  corporaliter  et  spiritualiter;  quare  consolatione  recreati 
interna  divino  gaudio  et  laetitia  consolabantur. 

Sed  adverte,  quod,  etsi  per  Mariam  sit  datus  puer  lesus  in  suo  ortu  et  post  omnibus 
laetifice,  tamen  quibusdam  est  datus  diversimode;  nam  datus  est  lesus  Mariae  Filius  loanni 
Baptistae  in  aolatium,  Elisabeth  in  radium,  pastoribus  in  gaudium,  Magis  in  praeconium, 
Simeoni  in  pacis  vinculum,  Annae  in  fastigium  (b),  Aegyptis,  ad  quos  accessit,  in  lucis  spe- 
culum,  loseph  ad  meritum,  apostolis  in  magisterium,  pauperibus  in  socium,  aegrotis  in  re- 
medium,  perfectis  in  exemplum,  iustis  in  subsidium,  peccatoribus  in  refugium,  populis  in 
pabulum,  nobis  in  pretium  (c),  beatis  in  praemium,  matri  Mariae  ad  omne  bonum,  subli- 
mationem  et  super  omnes  consolationem  et  plenissimum  gaudium  et  contubernium. 

Sic  ergo  praefatis  apparet  declarata  prima  pars  huius  IV  fructus  et  conformitatis,  vi- 
delicet:  lesus  Magis  exhibitus  etc. 

Secunda  pars  huiiis  quarti  fructus  et  conformitatis  videlicet: 
Franciscus  amplexatur. 

Expositio. 

Reslal  niinc  tleclnranda  secunda  pars  IV  fructus  el  conformilalis,  scilicel:  Fran- 
5  cisciis  umplexatur.  Quia  enini  bealus  paler  nosler  Franciscus,  elsi  non  in  inilio  sui 
orlus  cl  nalivilalis  in  nuinduin,  fiicrit  gralia  cl  virlulibus  plenus  ac  perfectus,  sed  in 
secundo  orlu  et  iialivilale,  videliccl  in  esse  graliae  et  religionis,  quando  mundo  ap- 
paruil  paupertatis  professor,  poenileniiac  forma,  veritatis  {d)  praeco,  sanctitalis  spe- 
culnm,  evangelicae  perfcclionis  exemplar,  pudicitiae  liUilus,  carnis  maceralor  el  omni 

10  virlule  conspicnus,  altamen,  quia  scriptura  aliquando  dicit  esse,  quod  in  proximo 
fiendum  esl  iiidubie,  ac  in  Dei  prospeclu  beatus  Franciscns  el  praedestinatione,  gratia 
ct  virtiitibus  soinper  fuerit  amictus,  idcirco  in  primo  orUi  et  naiivitale  Deus  voluil 
sibi,  videlicet  bcato  Francisco  parum  anle  iam  (e)  nalo,  fierl,  qiiod  fiendum  eral 
temporis  in  processu,  ct  hoc  per  angclum  suum,  qui  orliim  beali  Francisci  Deo  pla- 

15  cilum  ostenderel,  ipsum  pueriim  ut  sancli  Magi  langerel,  in  suis  ulnis  acciperel  ul 
Simeon,  el  quid  facturus  esset  Franciscus  ut  Simeon  et  Anna  clarius  reserarel.  El 
hac  cx  causa  principaliter  ponitur  haec  sccunda  pars,  scilicet  Franciscus  (/')  ad  inslar 
Christi  est  liaditus  ad  videndum  el  amplexandum.  Ut  enim  Legenda  pandit  antiqua  \ 
et  fratcr  Nicolaus  de  Assisio,  guardiaiius  post  {g)  Spoleli ',  habuit  a  domina  Margarila 


(«)  As  sanahatitur.    —    {b)  ka  vestiginm.    —    (c)  Xs  praeiniutn.    —    {(1)  A.s  oirtutis.    —    {e)  As  ta»i. 
(f)  As  Francisciis  amplexatiir.    —    (g)  As  oni.  post. 


'  Cfr.  LP(jendn  (mliqua  (edila  a  Minocclii)  c.  31;  idoni  le^ilur  in  prologo  Legendnc  3  so- 
ciorum,  proul  exslal  in  codice  Vancano  7339,  (Ti-.  Ut  Leggemla  di  S.  Francesco,  eilii.  a  P.  Mar- 
ccilino  ct  P.  Tiicophilo,  pag.  fi.  —  ^  In  (;od.  Ottob.  522  (vide  Analecta  Franciscana  l.  I  pag.  113) 
fol.  ^.So  V  liacc  liahcnliir:  «  Nairavit  libi  fiater  iSicohtus  de  Assisio:  Domiis,  inqiiil,  patris  inci  con- 
iiincta  cst  (lomui  bcali  Francisci.  Uofcrchat  autom  sic  inalor  inea:  ctini  (iuiosiorot  in  loolo  post 
partiiin  niator  beati  Fiancisoi,  ul  solcnt  niiiiieios  in  |)iiorpcrio,  ol  vicinnc  muliores  niiqiine  ciroa 
cain  esscnl,  pcrcgrinus  ad  oslium  quasi  clcemosynam  petcns,  cuin  acccpisscl  partein  puili  a  inatrc 


FRANCISCUS   AMPLEXATUR.  109 

sua  malre,  vicina  et  nola  mali'i  beali  Francisci,  malre  referenle  el  pedissequa  beali 
Francisci,  ipso  die,  quo  nalus  fuit  beatus  Franciscus,  ad  oslium  domus  beali  Francisci 
quidam  advenit  angelus  in  specie  peregrini,  petens  inslanter  a  famula,  ul  pucr  Frain 
ciscus  eidem  ad  videndum  et  tangendum  exhiberetur.  Sed  cum  famula  timeret  hoc 
agere,  ac  ille  in  rogatu  persisleret,  landem  mandato  matris  beati  Francisci  peregrino  5 
Franciscus  est  oblatus,  qui  eum  in  suis  ulnis  accipiens,  slringens  et  osculans,  eius 
humeris  in  parle  dextra  crucem  impressit  dixitque:  «  Hodie  in  isto  vico  nati  sunt 
duo  pueri,  hic  Franciscus  et  alius;  hic  erit  de  melioribus  hominibus  de  mundo,  et 
alius  erit  de  peioribus  ».  Demum  praedixit  infantulum  Franciscum  magna  cuslodia 
gubernandum  propter  insidias  daemonum,  qui  de  eius  ortu  lurbati  ad  necandum  eum  10 
muilas  insidias  praepararent  cidem;  alque  his  dictis,  statim  disparuit,  nullibi  in  dicta 
Assisii  civilale  amplius  visus.  Quibus  apparel  Chrislum  beato  Francisco  in  amplexu 
et  visione  et  datione  in  manibus  alterius,  ut  faclum  est  de  ipso,  sibi  voluisse  similari, 
ut  sicut  beata  Maria  lesum  Iradidit  Mago  quaereuti,  sic  mater  beati  Francisci  dedil 
eum  peregrino  peleuti;  el  sicut  Simeon  plura  de  lesu  et  circa  eum  fuluris  dixit,  sic  I5 
el  de  Francisco  angelus  in  specie  peregrini  matri  reseravit.  Palet  ergo,  ad  quid  haec 
conformitas  ad  Christum  pro  secunda  parle  sit  posita. 

Sed  sciendum  ulterius,  quod,  si  bealus  Franciscus,  etsi  non  in  primo  ortii  sil 
datus  omnibus,  sed  modo  solum  praefato,  attamen  in  secundo  orlu,  videlicel  gratiac 
el  religionis,  ipse  datus  et  exhibitus  est  a  Christo  diversis  generibus  personarum,  a  20 
quibus  dulciter,  non  corporaliter,  sed  spirilualiter  slrictus  est  et  amplexatus.  Nam  est 
exhibilus:  [primo]  sanctis  prophetis  per  spiritus  luculentiam  ad  ipsum  considerandum 
fulurum,  et  cum  quanla  virtuositale,  ut  dictum  est  supra  fructu  I  et  conformitate. 

Secuudo,  matri  ad  gaudium  el  laetitiam,  quae  spiritu  futurum  agnosccndo  fdium 
et  videndo  ipsum  mira  facere  in  orbe,  laelilia  est  replela.  25 

Tertio,  mundo  ad  renovationem;  nam,  ut  dicit  11  fructus  el  conformitas,  beatus 
Franciscus  ad  mundum  lolum  renovandum  a  Domino  est  direclus,  quod  et  fecit  vila, 
doclriua  et  signis,  ut  patet  omnibus  evidenter. 

Quarto,  ecclesiae  militanti  ad  eius  reparalionem,  ut  Chrislus  Francisco  dixil,  et 
dominus  Innocentius  papa  in  visione  vidit  ecclesiam  Lateranensem  per  beatum  Fran-  30 
ciscum  sustineri,  ne  caderel,  ac  in  Iribus  a  beato  Francisco  inslitulis  ordinibus  patuil 
luculenter. 

Quinlo,  civibus  ad  conversionem;  Assisinatibus  beatus  Franciscus  prae  aliis  datus 
esl  ad  eorum  conversionem  ad  Dominum,  sicut  patuit  de  fratre  Bernardo  de  Quinla- 
valle,  fralre  Petro,  fratre  Aegidio;  quorum  primus  nobilitate,  divitiis,  scicntia  et  sensu  35 
fuil  famosior  de  dicta  civilate,  qui  vitam  agnoscendo  Francisci,  reiectis  omnibus  et 
pauperibus  datis,  primus  filius  et  frater  fuit  beati  patris  Francisci. 

Sexto,  fratribus  ad  imitationem;  nam  multi,  .«^aeculo  relicto,  post  Francisci  ve- 
stigia  velut  per  callem  tulissimum  et  sancti  hominis  semitam  incedentes,  ad  apicem 
omnis  sanctitalis  pervenire  meruerunt,  ut  fruclu  et  conformitate  VIII  dicetur.  40 


beati  Francisci  miltente,  instare  coepit  et  dicere,  veile  se  videre  piiernlum  natum;  et  cum  re- 
pelleretur  a  mulieribus,  quae  ibi  erant,  coepit  asserere,'quod  nullo  modo  recederet,  nisi  puerulum 
istum  parvum  videret.  Quem  complexum...  dixit:  ,Hac  nocte  nati  sunt  duo  pueri  una  die  in  vico 
isto,  iste  et  alius;  unus,  hic  scilicet,  erit  de  melioribus  hominibus  mundi,  altcr  pe.ssimus  erit', 
([uod  revera  processu  temporis  verum  esse  rerum  exitus  docuit ». 


110  FRUCTUS   IV   —   PARS   SECUNDA. 

Scplimo,  iii  siihiiini  posilis  i-egihus  el  pi"iohUis  el  aliis  praesidcnlihiis  in   devo- 

lionem;  nonne  domini  miindi  Cln'islo  iiilKiereic  oplanles  healo  Fi'ancisco  vita  el  bahilii 

cohaescrunl?  sicul  rex  loannes,  rex  lerusalem  el  im|)eralor  Conslaniiiio|)olilanus,  loannes 

rex  Armcniae,  el  mulli  alii,  dominus  Viceplaccnlintis  iii  cardinalalii,  cl  sic  dc  aliis, 

■)  iil  dicclur  fruclu  Ylil  el  conformilale,  qui  facli  sunl  fralres  Minorcs. 

Oclavo,  dacmonihus  ad  lerrorem  el  deicclionem,  quos  pracdicalione  el  ad  Cliri- 
slum  conversione  a  fidclihus  cxpulil,  ipsos  de  corporihus  ohsessis  eiecil  el  de  civiialc 
Arelii  solo  imperio  eflugavil. 

Noiio,  devolis  ad  pcrfeclionem;  qiii  ipsiim  lesum  cu|)il  prosequi,  Deus  exliihuil 

10  healo  Francisco  (a),  qiii  evangelii  nec  iola  de  ohservanlia   dimisit,  adeo  exslitit   vir 

perfcclus,  ul  in  rcgulariim   condilorihus  ei  similis  noii   hahcalur,  quare,  ul   perfccla 

proscquaris  in  regulis  Irium  ordinum   secundum  slatus  lui  decentiam  a  healo  Fran- 

cisco  insliluta. 

Dccimo,  scieiilihus   ad   illuminaiionem;  nam  viris  eruditis   iion  ul  homo  scieii- 

15  lificus,  sed  Dei  spirilu  illuminalus  ahdila  pandidil  divinorum  eloquioriim,  ul  paluil  in 

responsione  dala  sacrae  Iheologiae  magislro  cl  sanclae  romanae  ecclcsiae  cardiiiali  '. 

Undecimo,  angclis  in  amiciliam  el  complacenliam,  qui  hcalum  Franciscum  elsaepius 
visitare  el  cum  ipso  stare  ac  mclodiam  peragere,  ut  ipsorum  fido  amico,  suiil  dignali. 

Duodccimo,  sanclis   iii  s|)ccialem  servum   ct  reverenliam;  hahuil  enim   healus 

20  Franciscus  specialem  dileclioncm  ad  healam  Virginem,  Michaelem  archangclum,  loaii- 

nem  Baptislam,  Pelium  cl  Paulum,  et  sic  de  aliis,  quoruin  dcvolioni  iii  scrvum  fidclcm 

sc  tradidil,  ieiunando  et  alia  faciendo;  qui  versa  vice  ipsum  heatum  Franciscum  di- 

ligentes  mullas  consolaliones  apparendo,  amplexando  el  cum  ipso  manendo  peregcre. 

Terliodecimo,  populo   ad    informalionem;  nam   oh  animarum   lucrum  ihal   cir- 
25  cumcundo  civilalcs  el  caslra,  non  in  doclis  verhis,  sed  iii  Dei  virtule  praedicalionis 
el  populuin  inslruendo;  cuius   inslruclione  mirahilem  fecil   frucliim,  ul  fruclu  X   ct 
coiiformilale  dicelur. 

Quarlodecimo,  peccalorihus  ad  conversionem;  palel  in  mullis  lalronihus  *,  quos 
verho  convertil  el  apud  Chrislum   pro   eis  veniam   misericorditer  impelravit;  ul  de 
30  fratre  Angelo  (6)  et  aliis  iii  processu  operis  palebit. 

Quintodecimo,  perfeclis  ad  virtulum  consummalionem;  vis  ad  apicem  venire  per- 
fcclionis,  vitam  ciiiii  Minorihus  allende  heali  Fiaiicisci,  quam  fralres  Bcrnardus,  Aegi- 
dius  et  alii,  ul  dicelur  friiclu  VIII  et  conformilale,  attendentes,  ad  omiiis  sanclilatis 
proposilum  pcrvencrunl. 
3;)  Scxlodecimo,  activis  in  operalionem;  el  quam?  cerle,  ut  serviant  summa  cuin 
diligcnlia  suo  excmplo  lcprosis  et  horrihilihus,  et  sic  fralrihus  mandahat  statim  or- 
dinciii  ingressis,  ut  iii  lalihus  ohsequiis  Deo  studerent  placere. 

Decimoscplimo,  paiiperihus  in  amorem  et   dilcctionem,  (|Uos  speciali   dilcxit  af- 
fectii;  quihiis  omnia,  etiain  paramciita  allaris,  ut  palchit  infra  fruclu  el  conformilalc 
40  XVI,  largiehatiir  ct  scmetipsum;  ad  niillos  sic  a(liciel)aliir   ut  ad  pauperes,  lam  iii 
liahilu  .saeculari  quam  in  religione  consistens. 


(«)  Ed.  2  prosequi  imitetur  regulam  evangelicam,  quam  Deus  exhibuit  heato  Francisco.    —    (b)  N 
Agnello. 


>  Cfr.  II  Cei.  3,  Ui  et  -47.    —    >*  Clr.  Actiis  c.  2<). 


FEANCISCUS   AMPLEXATUR.  111 

Decimooclavo,  allis  corde  iii  abnegalionem  et  luimilialionem;  non  laudes  quae- 
rebal  de  se  audire  sed  viluperia,  nec  in  allis  sed  in  minimis  de  se  senliendo  am- 
bulavil,  omnia  ad  humililalem  pertinenlia  efficiendo,  ut  fruclus  XVII  ostendit, 

Decimonono,   pravis    ad   poenilentiae    exhibilionem;   mulli    enim   variis   irretili 
peccatis  et  pravis  moribus  deordinati    exemplo   beati  Francisci   deserentes  vana   ad  5 
poenitentiam  convcrsi   ad  caeli  alla   ascendere   meruerunt   posl  decessum,  sicut  in 
fratre  Pacifico  patuit  et  pluribus  aliis;  ob  hoc  enim  ipse  solus  de  poenilentia  ordinem 
specialem  fecit  et  instiluit. 

Vigesimo,  bonis  ad  crucis  et  passionis  Christi  meditationem;  cum   enim   beatus 
Franciscus  sludium  baberet  totum  circa  passionem  et  crucis  meditalionem,  fratres  et  10 
alios  ad  id  peragendum  inducebal,  unde  sic  allecti  ad  meditaudum  Domini  passionem 
die  cum  nocte  insistebant. 

Vigesimoprimo,  piis  ad  misericordiae  continuationem  (a);  non  semel  bealus  Fran- 
ciscus  indigenlibus  imparliebatur,  sed  assidue;  statim  enim  videndo  miseros,  spoliando 
se  habitum  porrigebat  vel  manteHum.  15 

Vigesimosecundo,  avaris  ad  mundi  contemptum;  nihil  enim  voluit  habere  proprium 
cum  mundo,  sed  omnia  penitus  contempsit  et  despexil;  nullus  tam  avidus  thesauri, 
quam  iste  contemplor. 

Vigesimotertio,  malis  ad  punitionem;  non  parcebat  peccanlibus,  quin  el  verbo  et 
quandoque  facto  feriret,  quia   non   adulalor,  sed  iustus  erat  reprehensor;  patet   in  20 
hominibus  de  Grecio  el  nobilibus  de  Perusio,  Gedeone  praebendario  ac  muliere  in 
castro  Cisternae,  quae  monilioni  palris  non  acquiescens  a  diabolo  fuit  asportata,  ut 
fruclu  X  et  conformitate  habetur. 

Vigesimoquarto,  animabus  omnibus  ad  indulgentiae  oblentionem;  procuravit  in- 
dulgentiam  a  Christo  et  Matre  eius  ac  a  domino  papa  Honorio  pro  omnium  pecca-  25 
torum  remissione  obtinenda  in  inlroitu  sanctae  Mariae  de  Porliuncula   secunda  die 
augusli,  quolibet  anno,  omnibus  christianis  poenilentihus  et  confessis. 

Vigesimoquinlo,  lubricis  el  carnalibus  ad  carnis  macerationem;  bealus  Franciscus 
ieiuniis,  disciplinis  et  aliis  rigidilalibus  carnem  coegil  servire  spiritui,  ut  fructus  XIX 
el  conformilas  ostendit;  unde  in  fine  habuit  dicere,  quod  de  nullo  habebat  culpam  re-  30 
cognoscere,  nisi  quia  fralrem  corpus,  qui  se  sponle  spiritui  subdiderat,  male  tractasset '. 

Vigesimosexlo,  praelalis  ad  sui  deieclionem  et  humilitatis  inclinalionem;  bealus 
Franciscus  noluit  fratres  suos  in  praesidenlia  esse,  sed  ut  Minores  vocantur,  in  imis 
persislere;  ac  ipse  generalis  cedens  oflTicio  sub  unius  sociorum  suorum  usque  ad  finem 
voluit  obedienlia  victitare.  35 

Vigesimoseplimo,  religiosis  in  considerationem;  nam  tanta  fuit  sanctitas  beati 
Francisci,  ut  beatus  Dominicus  diceret  de  eo,  quod  omnes  religiosi  ad  eum  attendere 
deberent,  prosequi  et  revereri  ^ 

Vigesimooclavo,  fidelibus  in  mirorum  executionem;  nam  beatus  Franciscus  non 
solum  operibus  sanclitatis,  sed  signis  el  rniraculis  exstitit  celeber  et  orbi  gloriosus,  40 
de  quibus  babes  fruclu  et  conformitate  XIII,  et  praecipue  Irium  mortuorum  susci- 
tatione;  vide  ibi. 


(a)  As  intimationem. 


'  Cfr.  11  Cel.  3,  137.    —    «  n  Cel.  3,  87. 


112  FRUCTUS   IV    —    PARS   SECUNDA. 

Vigesimonono,  Dei  amicis  iii  oi';Uionem,  iil  est  in  normain  oralionis  el  orandi;  nam 
«  ambnlans  el  scdcns,  laborans  cl  vacans,  inUis  el  foris,  vi  menlis  scmper  eral  oralioni 
inlenlus,  ul  quidquid  eral  in  eo  operis  el  lemporis,  oralioni  dedicassc  videreUir '  » 

Trigesimo,  Dcum  guslanlibus  in  conlcmplalioncm;  non  solum,  qualiler  ad  con- 
3  tcmplaUoncm  bomo  vcnil,  bealus  Franciscus  oslcndil,  scd  qnalilcr  miris  cxccssibus 
cl  visionibus  de  ipso  babiUs  in  conlcmplalione  vir  Dei  se  dcbcl  babcrc,  clare  ex- 
prcssil,  de  quibus  babcs  IVuclu  cl  conformiiale  XV. 

Trigcsimoprimo,  ad  Cbrisli  adbaesioncm;  nani  qiialilcr  cl  quomodo  bomo  Cbrislo 
debeal  inbacrcre,  l)eaUis  Franciscus  oslcndil  dimissionc  omninm,  lolo  affcclu  ad  ipsum 
10  cl  inlra  nbcra  suae  devoUonis  CbrisUim  babcndo  cl  lcnendo  ac  pro  ipsius  amore 
morlcm  oplando. 

Trigesimosecundo,  animalibus  in  dulccdinem  cl  compassionem;  ipsi  bealo  Fran- 

cisco  lanquam  vero   Trinilalis  cullori,  siciil  omnis  creaUira,  ul   diccUir,  parebal  ad 

mUum,  sic  animalia  inulla  libcntcr  inbacrcbant ;  quibus  ct  vcram  oslcndil  pictalcm  el 

1.^  magnam  pro  lcmporc  cxbibuil  compassioncm;  palcl  de  lupo  fcrocissimo  apud  Eugubium 

sicut  agnus  effcclo  el  de  aiiis  animalibns,  ul  fruclus  XIII  el  conformilas  ostcndil. 

Trigcsimotertio,  cordi  in  pcrscrulalioncm;  cordium  enim  vidil  arcana,  sicul 
paluil  de  fratre  Massaeo,  Riccrio,  fralre  Lconardo  de  Assisio,  el  sic  de  aliis. 

Trigcsimoquarto,  tcmpori  in  agnilionem;  vidil  enim,  quae  venlura  cranl  pro 
20  icmpore  futuro;  sicut  ordiiiis  dilatalioncm,  persccutioncm  el  deviationcm  pracdixit. 

Trigcsimoquinto,  aflliclis  in  fiduciam  el  consolalioncm;  patuit  dc  fralrc  Lconc 
lentato,  fralrc  Riccrio,  fralre  Rufino  el  sic  dc  aliis,  quos  a  lcnlalione  el  afllictione 
liberando  gaudium  cis  dedil  et  consolationem. 

Trigesimosexlo,  deficicntibus  in  sublevationcm;  patcl,  quando  fratri  de  nocte  de- 
25  ficienli  subvenil,  Iriginla  fratres  el  amplius  de  tribus  panibus  cibavil  cl  in  mari  Scla- 
voniae  de  paucis  elcemosynis  multos  dicbus  pluribus  mulliplicatis  sublevavil. 

Trigesimoseptimo,  acgrolantibus  in  liberalioncm;  omncs  enim  morbos  expulil  cl 
infirmilales,  et  quod  maiiis  cst,  lcprosos  suis  manibus  contreclando  libcravit. 

Trigcsimooclavo,  infidclibus  in  salvationem;  nam  soldanum  Babyloniae  convcrlil 
30  el  alios  infideles,  lain  per  se  quam  per  suos  filios  fralres,  ad  viam  salutis  deduxit. 

Trigesimonono,  condilis  in  dominium  ct  praesidentiam ;  omnia  enim  condita  sibi 
obcdicbanl,  aer  sibi  lucendo,  ignis  calorem  mitigando,  lcrra  in  domo  mcdici  se  glu- 
tinando,  aqua  se  in  vinum  mulando,  el  sic  dc  aliis. 

Quadragcsimo,  pa[)ac  et  cardinalibus  in  praccipuam  rcgulam;  nam  papa  et  car- 
35  dinalcs  praccipua  ad  ipsum  rcvcrcntia  et  dcvotionc  fcrcbantur,  eum  bonoranles  in 
omuibus  el  libenlissime  sciscilantcs,  sicul  in  operis  buius  pluiibus  locis  palcbil. 

Quadragesimoprimo,  sanclis  in  sluporem  cl  admiralioncm,  dum  sligmalibus  esl 
a  Cbrislo  consigiiatus  siiac  sacralissimac  passionis. 

Quadragcsimosccundo,  caelcslibus  iu  bonorcm,  gloriam  cl  iubilalioncm,  duni  est 
'i"  intcr  eos  collocatus,  gloria  ct  boiiorc  |)rae  aliis  sublimatus. 

Qiiadragesimotcrlio,  moituis  in  vivificalioncm,  ciim  cius  invocalionc  cl  incrilis 
ipse  Domimis  Icsiis  suscilavil  iiilra  Iriginla  morUios,  iit  palcl  friiclu  XXXIX  el  con- 
formitale,  el  .siiscilal  conlinue  el  spirilualilcr  ct  corporalitcr,  si  dcbilc  bcatus  Fran- 
ciscus  invocelur. 


'  Bonav,  Leg.  mni.,  c.  10  n.  I. 


lESUS   PARVUS  INSEQUITUR.  113 


Quadragesimoquarlo  el  ullimo,  chrisUcoIis  omnibus  iu  exsullationem,  sublima- 
lionem  el  honorem;  quod  tanlus  sit  et  talis  bealus  Franciscus  effectus  a  Deo,  ad 
gloriam  est  cunctorum  fidelium  exsistentium  tam  in  ecclesia  triumphante  quam  mi- 
lilanle,  cum  inter  sanclos  sit  singularissimus  meritis  et  dignitate  sligmatizalionis. 

Sic  ergo  bealus  pater  Franciscus  a  Christo  exhibitus  iam  praefatis  ab  eis  am- 
plexatur  et  slriclus  est  brachiis  tolius  amoris.  Quibus  diligenter  inspeclis,  patet  expo- 
sitio  secundae  partis  huius  IV  fructus  et  conformitatis,  videiicet:  Francisciis  ample- 
xatur,  tam  rntione  primi,  quam  consequenter  dictorum,  quomodo  Franciscus  est  a 
Christo  multis  varie  exhibitus  et  monstratus. 


QUINTUS  FRUCTUS  ET  CONFORMITAS: 
lesus  Parvus  Insequitur  —  Franciscus  Agitatur. 

Expositio  primae  partis,  videlicet:  lesus  parvus  insequitur. 

1.  Virtutum  omniuin  Dominus  lesus  Christus,  cum  sit  Rex  et  Dominus,  ut  ait  psalmus  5,  3, 
ac  fons  et  origo,  ut  ait  Bernardus  *,  virtutum,  ac  inter  virtutes  virtus  patientiae  homini  ne- 
cessaria  pro  statu  isto  multipliciter  comprobetur,  utpote,  quia  assidue  impugnatur  a  diabolo, 
carne  et  mundo,  ut  se  praefatis  valeat  praeservare,  defendere  et  custodire,  hanc  debet 
habere  pro  thorace,  galea,  scuto,  spata  et  lancea,  scilicet  patientiae  virtutem ;  quae,  teste 
Cassiodoro  super  psalmo  ^,  «  omnia  vincit  adversa,  non  colluctando,  sed  suflPerendo,  non  mur- 
murando,  sed  gratias  agendo ;  ipsa  est,  quae  faecem  totius  voluptatis  abstergit ;  ipsa  est,  quae 
limpidas  animas  Deo  reddit » .  Hinc  est,  quod  hanc  virtutem,  cum  in  vitae  suae  processu  pluries 
ostenderit  facto  verboque  docuerit,  in  suae  vitae  principio  eam  opere  placuit  demonstrare. 
Ipsam  enim  ostendit  nascendo,  si  considerentur  incommoda,  quae  sustinuit  quoad  locum, 
quia  in  praesepio  foetido;  quoad  lectum,  quia  in  foeno  et  palea  amota  culcitra  cubitavit; 
quoad  vestitum,  cum  frigus  esset  intensum  et  igne  caruit  et  pannos  ad  se  cooperiendum  non 
habuit;  quoad  alia  necessaria,  quia  natus  est  pauperrime;  multaque  alia  incommoda  percepit 
et  tamen  non  murmur,  non  querimoniam  edidit,  sed  patientissime  omnia  portavit,  ipsamque 
veraciter  ostendit,  quando,  dum  mensium  vix  esset  duorum,  ab  Herode  ad  mortem  quaesitus, 
monitu  divino  loseph  ipsum  cum  beata  Maria  matre  eius  in  Aegyptum  fugiendo  deduxit. 

Sed  qualis  quantaque  eius  fuerit  patientia,  hac  persecutione  Herodis  et  ad  Aegyptum 
accessu  et  ibi  per  septennium  mansione  patere  potest,  si  consideretur  ipsius  lesu  altitudo, 
quia  Deus,  et  sic  mirum  (o)  fuit,  quomodo  a  creatura  Deus  persequi  se  permisit;  si  consi- 
deretur  sanctitudo  eius,  quia  sanctus  sanctorum,  quare  non  persequi,  sed  venerari  a  quolibet 
decebat;  si  consideretur  teneritudo,  quia  infans,  nullus  deberet  ei  obesse,  sed  prodesse;  si 
consideretur  eius  pulchritudo,  quia  speciosus  forma  prae  filiis  hominum  ^,  omnes  deberent  in 
eo  complacere  et  nuUus  displicere;  si  consideretur  gratiae  plenitudo,  quia  plenus  gratia  et 
virtute,  quare  adhaerere  et  non  repellere  quis  deberet  a  se;  si  consideretur  magnitudo, 
super  omnes  deos  est  magnus,  quare  omnes  eum  debent  adorare  (6),  et  sub  eius  manibus 
corpus  et  animam  committere ;  si  consideretur  eius  dignitas,  qui  Rex  regum  et  Dominus  do- 
minantium,  a  subiectis  non  debet  abiici,  sed  suscipi;  si  consideretur  gratitudo,  quia  suavis 
et  dulcis,   quare  debet  a  quolibet  diligi  et  non  odiri;  si  consideretur  rectitudo,  quia  iustus 


(o)  As  patiens.    -^    (h)  N  et  edd.  exorare. 


*  Sermo  in  nativ.  Ss.  Innocent.  n.  1,  secundiim  rcm  (P.  L.  18.3,  129).  —    ^  Exposit.  in  Ps. 
32,  20  (P.  L.  70,  231).    —    =»  Ps.  4i,  2. 

Analecta  —  Tom.  IV.  8 


114  FRUCTUS  V  —  PARS  PRLMA. 

et  nuUuin  offendit,  offendere  ergo  euni  pravum  ct  iniquum  est;  si  consideretur  fortitudo,  quia 
potest  persequentes  annihilare,  unde  non  est  insectandus;  si  consideretur  liinpitudo,  oninia 
enim  videt,  quare  et  consilia,  quae  per  malos  fiebant  contra  eum ;  si  consideretur  eius  bea- 
titudo,  cum  enim  sit  omnium  beatitudo,  et  beatitudo  naturaliter  a  quolibet  appetatur,  puer 
lesus  insequi  non  deberet,  sed  omni  affectione  suscipi  et  acceptari.  Sic  ergo  conditionibus 
pueri  lesu  pensatis,  ei  nullam  persecutionem  decebat  inferri.  Quare  cum  oppositum  sit  factum, 
ut  dicit  prima  pars  huius  fructus  et  conformitatis,  scilicet:  Icshs  parviis  inseqnitur,  hanc 
persecutionem  suscipiendo  mitissime,  patientiae  virtutem  opere  omnibus  declaravit. 

Quam  patientiam  declarat  ulterius  aetas  ipsius,  quia  parvus  et  vix  duorum  mensium; 
prolixitas  itineris,  quia  ultra  viginti  diaetarum  est  iter  per  viam,  quam  accessit,  unde  Mater 
et  loseph  fatigabantur,  et  ipse  puer  lesus,  etsi  in  gremio  seu  brachiis  portaretur  et  foveretur 
suae  Matris ;  viae  incommoditas,  quia  non  homines,  sed  bestiae,  non  arbores,  sed  terra  sterilis, 
nec  aqua  ad  potandum,  nisi  bis  in  tanto  itinere,  invenitur,  quare  ibi  aderat  indigentia  et 
necessitas  rei  familiaris;  dolor  Mariae  videndo  Filium  persequi,  a  finibus  proi^riis  expelli  et 
ad  terram  incognitam  se  cum  Filio  deduci;  magnitudo  timoris  tam  Mariae  quam  loseph,  in 
cuius  signum  de  nocte  surrexit  et  ad  Aegjptum  perrexit ;  in  Aegypto  permansio  per  tantum 
tempus  cum  summa  paupertate,  incogniti,  linguam  nescientes,  nec  habentes  hospitium,  nec 
ad  conducendum  pecuniam  possidentes.  Haec  et  alia,  quae  debent  circa  hoc  cogitari,  si  pen- 
sentur,  persecutionem  habuisse  diram  lesum,  Matrem  et  sponsum  apparet,  ac  patientiam 
magnam  eius  pandunt,  clamant  et  ostendunt. 

2.  Sed  quare  hanc  patientiam  et  virtutem  voluit  opere  sic  ostendere  in  sua  infantili  aetate, 
nisi  quia  iustis  voluit  esse  conformis  etelectis?  Quis  enim  fuit  iustorum,  qui  persecntionem 
non  habuerit  in  hoc  mundo?  Abel  a  fratre  Cain  mactatur;  Noe  subsannatur  et  deluditur,  dum 
diluvium  praedicaret  futurum;  Abraham  in  igne  ponitur;  Isaac  ab  Amalech  expellitur;  Loth 
omnia  perdit;  lacob  ab  Esau  et  Laban  fatigatur;  loseph  a  fratribus  venditur;  Moyses  ad 
mortem  quaeritur;  lephte,  Samson  et  Gedeon  persecutionibus  agitantur;  David  insidiis  un- 
dique  circumvenitur;  Tobias  excaecatur;  lob  flagellatur;  Ezechias  a  Sennacherib  concluditur; 
losias  occiditur;  Isaias  secatur;  leremias  obruitur;  Daniel  in  lacum  mittitur,  et  sic  de  aliis 
prophetis  et  iustis,  qui  variis  sunt  lacessiti  iniuriis  et  patientiae  virtute  probati.  Ut  enim 
praefatis  lesus  fuit  conformis  quoad  corporalem  substantiam,  quia  homo,  sic  et  similis  eis 
esse  voluit  quoad  patientiae  virtutis  susceptionem.  Voluit  etiam  hac  virtute  probari,  ut  ipsam 
nobis  facto  et  demum  in  vitae  progressu  facto  et  verbo  declararet  a  nobis  suscipiendam. 

Haec  enim  est  virtiis,  qua  primo  homo  vincit  se  ipsum ;  multi  sunt,  qui  urbes  magnas 
in  sua  redegerunt  potcstate,  sed  ijauci,  qui  se  (a),  ut  dicit  Seneca  in  Quaesfionibus  natura- 
libus  ^  •,  secundo  reddit  hominem  invictum,  glossa  *  super  illud  lob  4,  6:  Ubi  est  fortitudo  tuaf 
dicit:  « Qui  se  vincit,  contra  omnia  fortis  est»;  vere  patiens  unus  homo  a  toto  mundo  vinci 
non  potest,  et  Seneca  ' :  Facilius  est  gentem  unam  quam  unum  hominem  vincere ;  tertio  de 
hoste  gloriose  triumphat,  diabolus  patientia  superatur;  in  Vitis  patrum*  daemoniacus  cum 
percussisset  senem  in  maxillam,  et  ille  cum  patientia  praeberet  alteram,  diabolus  statim 
aufugit;  quarto  facit  hoinincin  sui  possessoroin,  Luc.  21,  19:  In  ^^ofientia  vesfra  possidebitis 
anijnas  vestra;  quinto  iram  Dei  mitigat,  Prov.  25,  15:  Patientia  leniefur  princeps;  David 
patientia  Dcum  placat,  II  Reg.  15,  25  sqq.;  sexto  homo  reddit  vices  Deo  hac  virtute,  I  Petr. 
2,  21:  Ckristus  passus  est  etc,  et  sequitur:  Ut  sequamini  vestigia  eiu^;  Christus  piscem  assum 
comedendo  dedit  reliquias  apostolis;  ct  apostolus,  Col.  1,  24:  Adimpleantur,  quae  desunt  pas- 


(a)  As  se  ipsos  vincant. 


'  In  praefntione  ad  libriim  ill.    —    '^  Ordinaria  apud  l.yianum  in  Imnc  locum.    —    '  Cfr.  1.  c. 
—    *  L.  V,  lihcil.  I.")  dc  iMimiiilale  n.  14  (P.  L.  7.3,  9.'i7). 


lESUS   PAEVUS  INSEQUITUR.  115 

sionum  Christi  in  carne  mea;  septimo  hominem  martyrem  facit,  Gregorius^:  «  Sine  ferro  vel 
flammis  martyres  esse  possumus,  si  patientiam  in  animo  conservamus  »;  octavo  mira  agit, 
Grregorius  /  Dial.  ^:  «  Virtutem  patientiae  signis  et  miraculis  maiorem  puto»;  rubus  ardet 
et  non  comburitur,  sic  et  vir  patiens,  etsi  malis  pulsetur,  tamen  non  deiicitur;  nono  sa- 
pientiam  inducit,  Prov.  14,  29:  Qui  patiens  est,  multa  gubernatur  sapientia;  et  c.  19,  11. 
Doctrina  viri  per  patientiam  agnoscitur;  decimo  animam  perficit,  lacobiis  in  canonica  c.  1,  4: 
Patientia  opus  perfectum  hahet;  habent  et  aliae  virtutes  opus  suum,  quantum  ad  sufBcientiam, 
sed  haec  quantum  ad  sufficientiam  et  efficaciam,  quia  omnia  consummat;  undecimo  animi 
magnitudinem  ostendit,  Seneca  ^ :  «  Magni  animi  est,  iniurias  in  sua  patientia  pati  » ;  duode- 
cimo  et  ultimo  caelum  acquirit,  Matth.  5,  10:  Beati  qui  persecutionem  patiuntur  propter 
iustitiam;  quoniam  ipsorum  estregnum  caelorum.  Quia  (o)  ergo  tot  bona  facit  patientia,  utnobis 
suscipiendam  ostenderet  puer  lesus,  hanc  accepit  insecutus  iniuste  ab  Herode  et  a  ludaeis. 
Ulterius  pro  evidentia  patientiae  Salvatoris  in  pueritia  inspice  causam.  lesus  parvus  in- 
sequitur,  scilicet  ab  Herode,  cuius  regnum  non  accepit  nec  accipere  venerat,  quia  regmim 
eius  non  est  de  hoc  mundo;  eum  non  irritaverat  verbo,  facto  non  lacessiverat,  ad  cuius  sa- 
lutem  et  aliorum  natus  erat,  et  ei  se  daturum  gloriam  et  gratiam,  si  vellet,  advenerat;  sic  non 
ludaeos,  qui  de  eius  ortu  turbati  sunt,  qui  una  cum  Herode  ad  insequendum  ipsum  erant 
armati;  non  offenderat  unquam,  immo  suis  beneficiis  semper  iuverat  et  se  eis  benevolum  osten- 
derat ;  quare,  cum  nulla  suppeteret  causa  persequendi  puerum  lesum,  et  Christus  patienter 
omnia  tolerando,  suam  ostendit  patientiam  magnam  et  persecutionem  atrocissimam  fuisse  et 
crudelem. 

3.  Sic  ergo  apparet,  quomodo  intelligitur  prima  pars  huius  V  fructus  et  conformitatis : 
lesus  parvus  insequitur.  Nam  eum  Herodes  et  ludaei  extinguere  voluerunt;  et  hoc  in  in- 
fantili  aetate,  quamvis  id  perficere,  divino  praeventi  consilio,  non  potuerunt;  sed  hunc  lesum, 
quem  necare  puerum  voluerunt,  et  ut  ipsum  extingueret,  Herodes  crudelis  pueros  innocentes 
necavit,  temporis  in  processu  iam  defuncto  Herode,  ab  eius  persecutione  abstinuerunt?  Certe 
non,  immo  iniuriis  innumeris  sunt  insecuti;  ipsum  enim  reddere  contemptibilem  et  despecti- 
bilem  populo  sunt  conati,  diversas  vias  et  modos  invenientes,  ac  famam  eius  denigrare :  primo, 
eius  vitae  detrahendo  dicentes  de  eo  *:  Hic  homo  vorax  est  et  potator  vini,  puhlicanorum 
et  peccatorum  amicus;  secundo,  eius  miracula  contemnendo,  Luc.  11,  15:  In  beelzehuh  principe 
daemoniorum  eiicit  daemonia;  tertio,  eius  famae  et  favori  invidendo,  dicentes,  loan.  11,  47 
et  48:  Ecce,  totus  mundus  vadit  post  eum ;  quidfacimus?  si  dimittimus  eum  sic,  omnes  credent 
in  eum;  quarto,  eum  despiciendo:  quomodo  hic  scit  litteras,  cum  non  didicerit?  Nonne  hic  est 
fabri  filius  ?  ®  etc. ;  quinto,  suae  doctrinae  insidiando,  Matth.  22,  15 :  Consilium  inierunt,  ut 
eum  caperent  in  sermone;  sexto,  ipsum  personaliter  persequendo,  voluerunt  enim  eum  lapidare 
et  capere,  Ps.  7,  6  et  10,  3;  septimo,  ei  non  credendo,  dicentes,  loan.  8,  13:  Tu  de  te  ipso 
testimonium  dicis,  tesfimonium  tuum  non  est  verum;  octavo,  eum  blasphemando,  loan.  8,  48: 
Nonne  bene  dicimus  nos,  quia  Samaritanus  es  et  daemonium  habes  ?  nono,  in  passione  illudendo, 
dicentes,  Luc.  22,  64:  Prophetiza  nobis,  quis  est,  qui  te  percussit ;  decimo,  ipsum  deridendo, 
Matth.  27,  40:  Vah!  qui  destruis  templum  Z)ej  etc. ;  undecimo,  accusando  Pilato  ®:  Sinon  esset 
hic  malefactor  etc. ;  duodecimo,  mortem  turpissimam  inferendo  et  condemnando,  quia,  ut  cru- 
cifigeretur,  petierunt. 

Hae  iniuriae,  et  si  aliquae  fuerunt  reales,  ut  plurimum  tamen  verbales  fuerunt.  Verum 
ipsi  non  contenti  verbis  ad  opera  accedentes,  ipsi    Christo   lesu,   nostro  Salvatori,  magnas 


(a)  R  Quare. 


*  Homil.  35  in  evang.,  n.  7  (P.   L.  76,  1263).   —   "  C.  2   (P.  L.  77,  161).  —    ^  W  De  ira, 
c.  32  Dc  rcmcdiis  irae.   —   *  Luc.  7,  34.   —   «  MalUi.  13,  54  et  55.    —   ^  loan.  18,  30. 


116  FRUCTUS   V   —   PARS   SECUNDA. 

iniurias  irrogarunt;  et  lioc  primo  in  ordinatione  suae  captionis,  eum  capere  cum  discipulo  pro 
parvo  pretio  ordinaverunt;  secundo  in  captione,  quia,  ut  ad  latronem  capiendum  accesserunt; 
tertio  in  deductione,  quia  eum  ligaverunt;  quarto  in  domo  Annae  vclatione  diccntes:  Pro- 
phetiza,  etc. ;  quinto  in  maxillae  percussione,  in  loco  tara  solemni  et  tali  corporis  parte  et 
sine  causa  et  a  tam  vili  persona;  sexto  in  facie  in  sputis  deturpatione;  septimo  in  traditione 
ipsius  in  manibus  Pilati,  ut  esset  male'factor;  octavo  in  missione  ad  Herodem  et  despectione 
ipsius  ab  Herode  et  suis;  nono  in  Barabbae  (a)  petitione  et  dimissione;  decimo  in  flagella- 
tione,  quia  Pilatus  voluit  eum  corripere;  undecimo  in  condemnatione  ad  mortem,  ut  esset 
latro;  duodecimo  in  crucifixione;  tertiodecimo  in  latronum  cum  ipso  crucifixione  et  associa- 
tione;  quartodecimo  in  aceti  cum  felle  potatione;  quintodecimo  in  tituli  appositione;  sexto- 
decimo  in  spoliatione  et  denudatione;  decimoseptimo  in  exprobratione  et  derisione  latronum 
et  aliorum;  decimooctavo  post  mortem  lanceatione.  Tot  ergo  iniurias  inferentibus  ludaeis, 
quid  egit  Christus?  Inquit  Petrus  in  sua  canonica  I,  2,  23:  Cum  malediceretur,  non  male- 
dicebat;  cum  pateretur,  non  comminabatur.  Sic  ergo  patet,  quae  et  quanta  Dominus  lesus 
sustinuit,  ut  nobis  capiendam  virtutem  patientiae  indiceret,  exemplo  suo  instrueret  et  doceret 
ac  pro  inferentibus  exorare,  ut  fecit,  Luc.  23,  34,  dicens:  Pater  ignosce  illis,  quia  nescianf 
quid  faciunt. 

Patet  ergo  praefatis  succincte  expositio  primae  partis  huius  V  fructus  et  conformitatis, 
videlicet:  lesus  parvus  insequitur. 

Secunda  pars  quinti  fructus  et  conformitatis  videlicet: 
Franciscus  agitatur. 

Expositio. 

\.  Expedila  primnc  parlis  luiius  V  friicliis  el  conformilalis  cxposilioiie,  vidondiim 
5  est  de  iiileliigeiilia  seciiiidae  parlis,  videlicel:  Franciscus  agitalur.  Pro  cuius  evidenlia 
est  scicndum,  quod  ul  patct  ex  scriplura  divina  et  snnctorum  exemplis,  vir  per  pa- 
lientiam  pluribus  modis  probalur  et  paliens  esse  cognoscilur,  el  primo,  carnis  infir- 
mitate  el  percussione,  lioc  a  bealo  Gregorio  iu  IV  Dialogorum  '  commendalur  vir  Dei 
Sanctulus,  qui  omni  tempore  vitae  suae  iacuil  in  lcclulo  membris  omnibus  deslitutus; 

10  secundo,  in  displicenliae  omnis  illatione,  de  hac  CbrisUis  in  cruce  commendalur,  qui 
se  cousolanlem  non  invenit;  terlio,  verbis  iniuriosis  imperlilione,  de  bac  commen- 
datur  Sara  {b),  quae  ab  ancilla  maximas  iniurias  audivil  et  palienter  porlavil,  Gen. 
10,  5  sq. ;  quarto,  nulla  habita  compassione,  sub  bac  probati  sunl  filii  Israel,  Ex.  1, 
iO  sqq.,  quibiis  praelecli  pbaraonis   niillam    bnbebtinl  compassionem   in  laboribus; 

15  quinlo,  mala  sui  traclatione,  de  hac  commendalur  loseph,  qui  vendilus  a  fratribus, 
infamatus  a  fcmina,  conicclus  est  in  vincula,  Geii.  59,  i  sqq.;  sexlo,  sui  a  patria 
expulsione,  sub  hac  fuit  Moyses  expulsus  de  Aegyplo  a  pbaraone,  Ex.  2,  3.;  seplimo, 
flagellorum  perciissionc  cl  vcrberalione,  in  hac  praccipue  fuil  lob  perciissus  el  flagel- 
lalus  a  diabolo,   lob.  1,  12  s(iq. ;  octavo,  assidua  perseciitione,   hanc  perpessus  est 

20  David,  I  Reg.  cnpilulis  pliiribus,  a  Saul,  qui  usque  ad  inorlcm  non  deslitit  David  per- 


(a)  R  Barnabam.    —    (b)  A.s  Sara  Tobia. 


'  Le^'otuluni  videtur  Sn'vulus ;  vidc  I.  IV  c.  14  (P.  L.  77,  341  sq.),  ubl  cius  mirn  palicntia 
in  inliiMiilate  coinmeiKliilur;  dc  Siuuliilo  vido  I.  III  c.  :n,  iii  (|iio  hiiiiis  s.  viri  mira  siniplicilas  ot 
cariliis  dc.scrihitur. 


FEANCISCUS   AGITATUR.  117 


seqiii,  ut  palet  ibitlem. ;  nono,  bonoriim  temporalium  amissione  (a),  de  hac  lauclalur 
sauctus  Euslacliius  et  lob,  a  quibus  bona  fortunae  et  naturae,  scilicet  filii,  fuerunl 
ablata;  decimo,  consolationis  subtractione,  in  hac  fuit  Abraham,  Gen.  \i,  51,  m 
Ur  Chaldaeorum^  'u\  est  in  igne;  Ires  pueri,  Dan.  3,  15,  in  medio  ignis  per  tem- 
pus;  Susanna,  Dan.  13,  22  sqq.,  qui  omnos  in  principio  privati  videbanlur  homini-  5 
bus  consolatione,  landem  palientia  sunt  recreati  dulcedine  ipsa  divina;  undecimo, 
diaboli  infeslatione  assidua,  uti  luil  in  Paulo  apostolo,  cui  erat  datus  carnis  slimulus; 
duodecimo,  illius,  quod  homo  appetit,  subtraclione,  hac  fuit  probalus  Tobias  senior, 
lumine  oculorum  orbatus  pro  lempore,  sed  patienter  ferendo  reiterato  a  Deo  lumen 
visus  recepil.  Praefatis  ergo  modis,  ut  patet  ex  scripturis,  virtus  palientiae  decla-  10 
ratur;et  si  doclores  alios  assiguent,  ad  praedictos  vel  aliquem  praemissorum  possunt 
reduci.  Verum,  cum  sancti  iam  diclis  modis  probali  a  Deo  fuere,  nec  praedicta  conlra 
iuferentes  turbati  aut  maluni  pro  malo  corde,  voluntale,  nec  opere  reperti  sunt  reddere, 
immo  eis  compati,  pro  inferentibus  deprecari,  eisque  misericorditer  et  benigne  indul- 
gere,  ob  patientiam  perfeclum  opus  habentes,  patientiae  vicissitudine  praemiantur  15 
a  Chrislo. 

2.  Quorum  exemplo  vir  gloriosus  beatusFranciscus  inductus  quoad  praefata  ostendit 
virtulem  palientiae,  non  solum  poslquam  Christum  perfecie  induit  religione  incepta, 
sed  in  habitu  saeculari  exsistens  sub  praefatis  palientiae  modis  agilatus,  quia  loleravit 
cuncta  palienter,  Christo  lesu  iu  hoc  reperitur  conformis,  prout  hic  fructus  V  et  con-  20 
formilas  pro  secunda  parle  nititur  demonslrare.  Fuit  enim  beatus  Franciscus  sub  prae- 
diclis  modis:  sub  primo  modo,  scilicel  infirmitate  et  corporis  passione,  saecularis  exsi- 
stens;  quia  enim  ignorabat  caelestis  allocutionis  arcanum,  facla  esl  manus  Domini  super 
eum  el  casligatus  fuit  exlerius  prolixi  languoris  gravedine  el  clarificalus  fuil  interius 
sancti  Spirilus  unctione.  Factus  frater,  quia  naturae  erat  debilis,  semper  erat  infirmus,  25 
el  praecipue  infirmitale  hepalis,  splenis  et  stomachi,  et  haec  ei  acciderant  ex  corporis 
dira  pertractatione.  Circa  finem  vero  variis  coepit  infirmitalibus  laborare  et  doloribus 
continuis  comprobari,  non  lamen  aliquando  est  couquestus,  sed  poenas  ipsas  sorores 
suas  vocabal.  Adeo  enim  in  hoc  divinae  voluntali  concors  erat,  ut  semel  dicenli  sibi 
fratri,  quod  rogaret  Chrislum,  ut  secum  milius  ageret,  respondit  cum  maximo  eiulalu:  30 
«  Nisi  noscerem  in  te  simplicem  puritalem,  tuum  ex  nunc  abhorrerem  consortium, 
qui  ausus  fueris  circa  me  divina  iiidicia  reprehensibilia  iudicare»;  et  proslratus  in 
terram  ossibus  collisis,  ad  Dominum  inquit:  «  Gratias  tibi  ago,  Domine  Deus  meus, 
de  omnibus  his  doloribus  meis,  teque,  mi  Domine,  rogo,  ut  centuplum  addas,  si  libi 
placuerit,  quia  hoc  eril  mihi  acceptissimum,  ut  affligens  me  dolore  non  parcas,  cum  35 
luae  sanctae  voluntatis  adimplelio  sit  mihi  consolalio  superplena  '  ».  In  suis  infirmi- 
lalibus  non  didicit  pater  conqueri,  sed  semper  laelitiam  ostendere  singularem,  non 
conquestus  aliquando,  sed  scmper  Deo  grafias  agens. 

Sub  modo  fuit  secundo  beatus  Franciscus,  videlicet  displicentiae  omnis  ilialione; 
pluries  enim  et  multoties  displicentias  accepit  et  sustinuit.  Nani  saecularis  dum  esset  40 
et  guerra  esset  inter  Perusium  et  Assisium,  captus  cum  pluribus  ex  suis  civibus,  in 


(a)  As  amotione. 


^  Bonav.  1.  c.  c.  14  n.  2. 


118  FRUCTUS   V    —    PARS   SECUNDA. 

carceroin  missus,  ibidcm  piM'  aniuim  slclit,  doncc  pax  inler  Assisinalcs  et  Perusinos 
finnala  csscl.  In  quo  carcere  dum  essel,  cum  displiccnliam  habere  deberet  ex  his, 
quae  in  carceribus  habcntur,  ct  libertate,  qua  carent,  vir  Oei  Franciscus  aliis  con- 
dolentibus  caplivis  ct  tristaiilil)us,  ipse  iucundus  stabat  ct  alacer  adco,  ul  ad  slul- 
•5  titiam  sibi  imputarclur;  supcr  quo  ab  uno  rcprehcnsus  ex  sociis,  cur  lanto  gaudio 
hjelnrelur,  respondit  viva  voce:  «  Ouid  putatis  dc  me?  adhuc  adorabor  per  tolum 
mundum  '  >;.  Concaplivus  ergo  manciis  Pcrusii,  vchit  allcr  Tobias,  suis  concaptivis 
servicbat,  ul  polerat;  ac  uni  milili,  qui  alteri  iniuriam  irrogarat,  proplcr  quod  cmis- 
sus  erat  ab  aliis,  bealus  Franciscus  ncc  socictale  dcscruit,  nec  a  ministratione  ces- 

'0  savil  ^  Postquam  vero  mundo  rcnuntiavcrat  ct  fratrcs  habcrc  inccperal,  omnis  con- 
solalio  aberat,  ct  quantum  ad  tcgumcntum,  quia  vilissime  indutus;  quantiim  ad  locum, 
quia  in  quodam  stabulo  prope  Assisium,  quod  cos  capere  non  poteral ;  quanlum  ad 
lectum,  quia  lcrra;  quantum  ad  cibum,  prac  famc  ct  quia  non  dabanlur  cis  elee- 
mosynac,  utpotc  incognilis  adhuc,  rapas  cos  comederc  oportcbat  per  loca,  ad  quae 

15  ibant;  quidam  diccbant  cos  insanos,  et  luto  cl  lapidibus  impetebantnr  cl  quandoque 
per  caputia  trahcbantur  et  rctro  rcportabantur;  quidam  diccbant  eos  fures  et  latrones, 
nec  eos  volebanl  sub  teclo  aut  porlicibus  recipere  ad  hospitandum  ',  et  lamen  omnia 
Dei  amore  libentcr  et  paticntcr  fcrebant.  Qnapropter  bealus  Franciscus  huiic  palientiae 
modum  volcns  ostendcrc  ct  de  hoc  dcclararc  sociiim  suiim  fralrem  Leoncm,  dum  iret 

20  cum  co  lcmporc  magni  algoris  de  Pcrusio  Assisium  (a),  dixit  fratri  Leoni:  «  Quamvis 
fralres  Minorcs  in  omni  terra  dcnt  exemplum  magnac  sanclilalis,  honcstalis  cl  aedi- 
ficationis,  ibi  tamcn  non  cst  pcrfccta  lactilia.  El  quamvis  fralcr  Minor  illuminet  caecos, 
contractos  extcndat  et  dacmoncs  pellat,  surdis  auditiim,  claudis  grcssum  et  inutis 
reslituat   verbum,  cl  quod  plus  esl,  qualriduanum   resuscilet  mortiium,  ibi  non  esl 

25  perfecta  lactilia.  Etsi  fralcr  Minor  sciret  omnes  linguas  ct  omncs  scicntias  ctscripturas, 
ita  (b)  scirel  prophetarc  et  revelarc  non  soUim  futura,  sed  eliam  conscientias  aliorum, 
ibi  non  esl  perfecta  laelilia.  Et  si  fratcr  Minor  loqualur  lingua  angclica  el  sciat  stel- 
larum  cursus  et  virtutcs  hcrbarum,  et  sint  ci  rcvelati  omnes  thcsauri  terrarum,  el 
si   cognoscerel  ct    proprietates  avium,    piscium,   animalium,   hominum  ct  radicum, 

30  lapidum,  arborum  et  aquarum,  ibi  non  est  perfccta  lactitia.  El  si  scirct  tam  so- 
lcmniler  prncdicarc,  quod  convcrteret  omncs  infidclcs  ad  fidcm,  ibi  non  csl  pcr- 
fccta  lactitia  ».  Et  cum  fralcr  Lco  pclcrel  ab  ipso,  in  quo  cssct  perfccta  laclitia,  rc- 
spondit  dicens:  «  Quando  veniemiis  ad  sanctam  Mariam  dc  Angclis  sic  balncati,  plu- 
viaquc  ct  frigorc  congclati  ct  luto  ctiam  delurpati  ac  famc  alllicti,  el  ad  porlam  loci 

33  pulsabimus,  cl  portarius  veniel  iralus  dicens:  ,Qui  estis  vos'?  Et  nos  diccmus: 
jSuinus  duo  de  Iratribus  veslris';  el  ccontrario  diccrct:  ,lmino  cstis  duo  ribaldi, 
qui  ilis  circiimquaque  per  mundum  paupcrum  elccmosynas  rapiendo';  et  non  apcrirel 
nobis,  scd  faccret  nos  stare  ad  nivem  ct  aquam  in  frigore  ct  fame  usquc  ad  noctem; 
tiinc  si  nos  tot  impulsus  ct  iniiirias  sine  lurbatione  et  murmurationc  tolcrabimus  pa- 

40  ticnler  cl  cogitavcrimus  hiimiliter  el  caritalivc,  quod  illc  portarius  veraciter  nos  co- 
gnoscil,  ct  quod  Dcus  linguam  suam  cxcrccrct  contra  nos,  o  fratcr  Lco,  scribc,  quod 
ibi  cst  perfccta  lactitia.  El  si  nos  pcrscveraverimus  in  pulsando,  el  illc  porlarius  lan- 


(rt)  R  om.  (htin  —  Assisittm.    —    (t)  As  ita  ut. 


'  11  Ccl.  1,1.   —   -  II  Col.  ib.   —   ^  Legenda  5  sociornm,  n.  39. 


FRANCISCUS   AGITATUR.  119 


qiiam  coiilra  importuiios  exeal  contra  nos,  el  durissime  nos  afficiat  alapis,  diccns: 
.Recedite  hinc,  pullrones  vilissimi,  et  ite  ad  hospilale;  qui  estis  vos?  penitus  hic 
non  manducabitis',  el  si  nos  haec  palienter  portabimus,  et  iniuriati  cum  amore  pe- 
percerimus  lolo  corde,  scrihe,  frater  Leo,  qnod  ibi  est  perfecta  laetitia.  Et  si  nos 
undique  afflictos,  fame  urgente,  frigore  affligenle,  nocte  insuper  appropinquanle,  pul-  5 
sabimus,  clamabimus,  fletu  inslabimus,  ut  aperiatur  nobis,  et  ille  deinde  stimulatus 
dixerit:  ,Isti  sunt  homines  procacissimi  et  prolervi,  et  egopacabo(a)  eos',  et  exiens 
cum  uno  fusle  nodoso  capiens  nos  per  caputium,  et  ad  terram  super  lutum  et  nives 
proiiciet  el  taliter  nos  verberabit  cum  fuste  nodoso,  quod  undique  nos  plagis  im- 
plebil,  si  tot  mala,  tot  iniurias  et  vcrbera  cum  gaudio  loleremus,  cogitanles,  quod  lO 
poenas  Christi  benedicti  nos  lolerare  el  porlare  debemus,  scribe,  h-aler  Leo,  quod 
ibi  est  perfecla  laetitia».  El  addidit:  «  Inter  omnia  charismala  Spiritus  sancti,  quae 
cunctis  suis  amicis  concesserit  Chrislus  et  concedat,  cst  vincere  se  ipsum  et  li- 
benter  propter  lesum  Chrislum  el  caritatem  Dei  opprobria  sustinere.  Nam  in  omnibus 
mirabilibus  supradictis,  non  possumus  gloriari,  quia  non  sunt  noslra,  sed  Dei;  sed  13 
in  cruce  tribulalionis  et  afiliclionis  possumus  gloriari;  quia  illud  est  nostrum;  ideo 
dixit  apostolus  ^:  Mihi  aulem  absit  gloriari^  nisi  in  cruce  Domini  etc.  ».  Haec  beatus 
Franciscus  ^ 

Sub  lertio  modo,  fuit  beatus  Franciscus,   videlicet  verbis  impetitus  iniuriosis; 
dum  enim  perseculionem   patris  voluisset  ad    tempus   vitare  el  in  quadam   occulta  20 
fovea   stetisset,   tandem   spirituali  quadam  cornpletus  laetitia  et  virtute   indutus  ex 
allo,  relicta  fovea,  civilatem  intravit  Assisii.  Quem  cum  iuvenes  cernerent  et  «  cives 
facie  squalidum  et  mente   mutatum   ac   per  hoc  alienatum   putarent  a  sensu,  lulo 
platearum  et  lapidibus  impeterent,  et  tanquam   insano  et  dementi   clamorosis   vo- 
cibus  insullarent,  famulus  Dei  nullus  fractus  aul  mutatus  iniuria,  ut  surdus  in  omni-  25 
bus  pertransibat  ^ ».  Factus  religiosus  et  frater,  ut  docel  dorninus  Bonaventura  in  VI 
parte  Legendae  maioris  *,  «  stultum  iudicabal  mundanis  extolli  favoribus,  gaudebal  de 
opprobriis  et  de  laudibus  tristabatur;  malebat  quidem  de  se  vituperium  audire,  quam 
laudes,  sciens,  quod  haec  ad  se  emendandum  induccrent,  illa  aulem  ad  cadendum.  Et 
cum  laudaretur  a   populis,   fratri   mandabal  socio,  ut  verba   ipsum  vilificanlia   suis  30 
auribus  inculcaret  (6);  et  licet  invite  hoc  socius  expleret,  rusticum,  mercenarium,  im- 
peritum  et  inutilcm  dicendo,  exhilaralus  tam  mente  quam  facie,    respondebat:  ,Be- 
nedicat  te   Deus,  fili   carissime,  quia    verissime  loqueris,  et  talia   filium   Petri  Ber- 
nardonis  decet  audire'».  Immo  ad  sibi  dicendas  iniurias  et  opprobria  inferenda  po- 
pulos  inducebal,  occultos  defectus  palam  reserando.  Unde  in  Legenda  antiqua  ^  ca-  35 
pitulo    de   perfectione   humilitatis,    ipse    beatus   Franciscus   aliquando   dixit   socio: 
«  Non  mihi  videlur,  quod  sim  frater  Minor,  nisi   essem  in  slalu,  in  quo  tibi  dicam. 
Ecce,  fratres  cum  magna  reverentia  et  devotione  invitant  me  ad  capitulnm,  ei  motus 
ex  devotione  vado  ad  capitulum   cum  eis;  ipsi  autem  congregati  rogant  me,  ut  an- 
nuntiem   verbum   Dei  et  praedicem   inter  eos;  el  surgens  praedico  illis,  sicul  me  40 
docuerit  Spiritus  sanctus;  finita  praedicatione,  ponatur,  quod  omnes  fratres  clament 


(a)  N  et  As  pagaho.    —    (6)  As  insultaret ;  rusticum. 


1  Gal.  6,  U.    —   »  Actus  c.  7.    —   »  Bonav.  1.  c.  c.   2  n.  2.    —   *  N.  1.   —    *  Specuhm 
perfectionis  (ed.  Sab.)  c.  64;  cfr.  II  Cel.  3,  83  et  Bonav.  1.  c.  c.  6  n.  5. 


120  FRUCTUS   V   —    PARS   SECUNDA. 

adversum  me,  (licciiles:  ,Noluinus,  le  regnare  super  nos,  non  enim  es  eloquens,  sicut 
deccl,  et  es  nimis  simplex  et  idiola,  et  verecnndnmur  nimis,  inlcFn  hahcre  praelalum, 
ila  simplicem  et  despectum  supcr  nos;  undc  dc  cclero  non  praesumas  le  noslrum 
vocare  praclatum';  et  sic  eiiciunt  me  cum  vituperio  ct  opprohrio;  non  crgo  mihi  vi- 

5  detur,  quod  sim  frater  Minor,  si  codcm  modo  non  gandeo,  (piando  me  vilipendunl  et 
cum  verccundia  mc  eiiciunt,  nolentes,  quod  sim  praelalns  ipsorum,  sicul  quando  vene- 
ranlur  ct  honorant  mc,  corum  profeclu  ct  ulililate  (a).  Nam  si  gavisus  sum,  cum  exal- 
lant  (6)  el  honoranl  mc,  propler  profectum  et  devolioncm  ipsorum,  uhi  lamen  animae 
meae  periculum  esse  polcst,  mullo  magis  dehco  gaudcre,  dclcctari  et  iucundari  de  pro- 

'^  feclu  el  salule  animae  mcac,  cum  vilu|)cranl  mc,  uhi  est  certum  meae  animae  Incrum». 
Hoc  idem  in  VI  parte  Legendae  maioris  haheltn'.  Et  idco  hcalus  Franciscus  in  suis 
Admonitionibtis  *  de  hoc  tcrtio  modo  palicntiac  loqucns  dicit:  «  Bcalus  servus,  qui, 
cum  reprchendilur  el  accusatur,  illam  rcprchcnsioncm  cl  accusalioncm  ita  paticnter  su- 
stinet  ah  aliis,  sicut  a  semelipso.  Bealus  servus,  qui  rcprehensus  henigne  ac(|uiescit, 

15  verecunde  ohtemperat,  humilitcr  confilelur  ct  lihcnter  satisfacit.  Bcalus  servus,  qui  non 
esl  velox  ad  se  excusandum  cl  humililcr  susiinet  vcrccundiam  et  reprchcnsioncm 
de  peccaio,  uhi  non  commisit  culpam  ».  Hacc  hcalus  Franciscus. 

Suh  quarto  paticnliae  modo  fuit  heatus  Franciscus,  vidclicet  si  nulla  ei  hahehalur 
compassio.  Francisco  saeculari   cxsistenle,  videnle  cum  palre  a  civihus  impeli  luto 

20  el  lapidibus,  hahuitnc  sibi  compassioncm?  Cerle  non.  Audito  siquidcm  patre  rumore, 
quem  cives  conlra  filium  facichant,  «  accurrens  omni  niiseratione  nalurali  et  compas- 
sione  subtracla,  non  ad  liherandum  eum  sed  perdcndum,  pertraclum  domi  primo  ver- 
beribus,  deinde  vinculis  angit  ^  ».  Prius  cnim  patcr  eius  inseculus  esl  cum  ob  pannos 
et  equum  venditos  pro   reparationc  ccclcsiae  sancli   Damiani,  de  cuius  reparalione 

2o  a  Christo  mandatum  acceperat,  cuius  perseculioncm  healus  Franciscus  dcclinans 
in  quadam  occulta  fovea  uni  soli  de  sua  domo  nota  pluribus  slelit  diebus.  Insupcr 
cum  iam  abrenunliasset  omnibus  el  palri  etiam  veslimenta  tradidissel,  nudo  ipso 
remanente,  pater  non  fuil  piclate  commolus,  ut  aliquid  ei  de  vestimcntis  darel;  el 
quod    iniquius   csl,  ipsum   videndo,  iam  Chrislum    indnisse  ct   algore   deficientem, 

30  ad  Iradendum  ci  pannum  |)ro  tunica  aliqua  nullatenus  fuit  pietatc  commotus  (c). 
Sicque  Franciscus  a  suis  dercliclus,  a  Patrc  palrnm,  qui  in  caclis  est,  in  qucm  af- 
fectum  totum  posucrat,  bcnignissimc  susceplus,  abundanter  oh  palientiam  cuncla 
peroplata  accc|)it.  Et  ideo  ipse  pater  bealus  Franciscus  dixit  in  suis  Admonitionibus  ^, 
loquens  de  hoc  quarto  paticnliac  modo:   «  Non  potest  cognosci  servus  Dei,  quanlam 

35  habcat  palicnliam  el  humililalcm,  dum  .salisfaclum  cst  ci  sccundum  volunlalcm  et 
necessilatem  suam;  cum  autem  veneril  lcmpus,  quo  illi,  qui  dcbent  salisfacere  ei, 
faciiint  sihi  conlrarium:  qiianlam  habct  ibi  palicntiam  et  humilitatem,  lantam  habet 
et  non  plus  (rf)  ». 

Fuil  etiam   bealus  paler  Franci.scus  sub   qulnto  modo  paticnliac   approbalus, 

iO  videlicet  sui  mala  tractalione  (e).  Saecularis  a  patrc,   ininste  videlicct,  ut  viam   Dci 


(rt)  Etl.  Speculi  add.   utrolujue  acquaUter  .se   hahente,    —    (h)  N,  As  ot  odd.    1    ot  2   e.rsultant.    — 
(c)  As  om.  daret  —  commottis.    —    (d)  As  quanlam  hahet  et  non  plus.    —    (c)  As  contractatione. 


'  Opusciila  S.  /'.  Francisci  (cd.   Ad   ('larns  .\(|iias),  pag.    IG  (ii.  XXIII).   —    '■*  Bonav.  I.  c. 
c.  2  n.  2.   —  "  L.  c.  pag.  12  (n.  XIII). 


FRANCISCUS  AGITATUR.  121 


desereret  et  muntliim  prosequeretur,  fuit  nequiter  traetatus,  utpole  verberibus  attritus 
el  vinculis  alligatus  ac  verbis  inclecentibus  lacessilus.  Frater  iam  exsistens,  ab  episcopo 
Imolensi  fuil  expulsus  intlebite;  et  quia  patienter  tulit,  iterato  reversus,  ab  episcopo 
laudabiliter  est  susceptus  '.  Sic  ipsius  ad  soldanum  accessu  caplus  a  saracenis,  «  qui 
tanquam  lupi  accurrenles  in  oves  feraliler  comprehensos  crudeliter  et  contemplibi-  5 
liter  pertractarunt,  aRicientes  conviciis,  affligenles  verberibus  et  vinculis  alliganles», 
ut  dicitur  in  IX  parte  Legendae  maioris  ^.  Sed  quia  sciebat  bealos  diclos  a  Chrislo,  qui 
patiuntur  propter  iustitiam,  quoniam  ipsonmi  est  regnum  caelorum,  Matlh.  5,  -10, 
praefata  omnia  et  Christi  amore  gaudenter  suscepit.  Et  ideo  dicit  in  Admonitionibus 
suis  ^  exponens  illud  Matth.  5,  9:  Reati  pacifici,  quojiiam  filii  Dei  vocabuntur:  «  Illi  lo 
sunt  vere  pacifici,  qui  de  omnibus,  quae  in  hoc  saeculo  patiuntur  propler  amorem 
Domini  nostri  lesu  Christi,  in  animo  pacem  servanl». 

Fuil  beatus  Franciscus  sub  sexto  modo  palientiae,  videlicet  a  patria  expulsione, 
probatus.  Fnit  enim   persecutione   paterna  ab  Assisio  effugatus  per  dies  nonnullos; 
quia  eum  vidit,  quod  revocare  nequiret,  de  provincia  saltem  conalus  est  effugare,  ut  15 
dicit  II  pars  Legendae  maioris  *;  verum  vir  Dei  Franciscus,  cum  bonis  abrenuntiasset 
paternis,  et  a  patre  et  omnibus  liber  effeclus  civitate  relicta  Assisii,  Eugubium  per- 
rexit  et  ibidem  per  dies  aliquos  mansit.  Et  quia  foi'ti   viro  omnc  solum  patria   esl, 
nec   iuxta   apostoli   dictum   /mbemus  hic  ynanentem  civitalem,  sed  futuram   inqiii- 
rimus,  Hebr.  13,  14,  hinc  est.  quod,  sicul  ipse  beatus  Franciscus  plus  de  una  patria  20 
non  curavit  quam  de  alia;  ita  et  specialiter  de  hoc  fratres  in  regula  admonel,  c.  6 
dicens:  «  Fralres  nihil  sibi  approprient,  nec  domum,  nec  locum  etc.  ».  Non  de  expul- 
sione  curat  a  patria,  qui  locum  nullum  habet.  Bias,  ut  dicit  Valerius  ^  amissa  palria 
cum  rebus,  nihil  se  amisisse  causabalur,  quia  non  sua  iudicabat  illa,  quae  forluna 
aliquando  possit  auferre.  Sic  beatus  Franciscus,  caeli  iam   civis,  de   patria   mundi  25 
penitus  nihil  curavit. 

Fuit  eliam  beatus  Franciscus  sub  seplimo  modo  patientiae  (a),  videlicel  flagel- 
lorum  percussione.  Beatus  Franciscus  a  patre  prius  diris  flagellis  est  attrectactus,  a 
sarncenis,  ac  demum  in  hospilio  domini  cardinalis  Leonis  a  daemonibus  esl  crudelitcr 
flagellalus  et  verberatus  *;  verum  quia  carnem  suam  continue  disciplinis  flagellabat  et  '^^ 
abslinentia  edomabat,  non  conquerebatur  de  flagellis  corporis,  ubi  (6)  causa  non  esset 
in  ipso  facinoris;  immo,  ut  iam  dicta  demonstrant,  Dominum  deprecabatur,  ut  sibi 
flagella  et  poenas  renovaret;  unde  cum  psalmista  57,  18  dicebat:  Ego  in  flagella 
paratus  sum.  Et  ipse  ideo  beatus  Franciscus  in  suis  Admonitionibus  '  dicebat:  «  Beatus 
servus,  qui  semper  manet  sub  virga  correclionis  » ;  nam  Deus  flagellat  omnem  filium,  35 
quem  recipit,  ait  apostolus  ad  Hebraeos  12,  6. 

Fuit  eliam  sub  octavo  patientiae  modo  probatus,  videlicet  assidua  perseculione. 
Dum  saecularis  essel,  persecutus  fuit  a  patre  et  sociis,  quos  deseruerat,  a  quibus 
luto  et  lapidibus  est  impetilus.  Sed  ipso  ad  Deum  converso,  palerna  persecutio  non 
cessavit;  nam  «  ubicumque  eum  reperiebat,  sibi  maledicebat.  Quod  bealus  Franciscus  40 


(a)  As  probativo  et.    —    [b)  N  et  As  nisi. 


»  II  Cel.  3,  83.  —  »  N.  8.  —  8  L.  c.  pag.  13  (n.  XV).  —  *  N.  3.  —  ^  L.  VII  De  sa- 
pienter  dictis  aul  factis,  De  Bia  Priennensi.  —  ®  11  Cel.  3,  61;  Bonav.  I.  c.  c.  6  n.  10.  — 
'  L.  c.  pag.  17  (n.  XXIV). 


122  FRUCTUS   V   —   PARS  SECUNDA. 

allendeiis,  qucndam  honiinem  panpercnlum  el  despectum  in  palrem  assumsil;  cui  et 
de  eleemosynis  dabat,  cui  el  dixil:  ,Cum  videris  palrem  meum  maledicenlem  mihi 
et  ego  di.xoro  libi,  benedic  mihi,  palor,  signabis  me  et  bcnedices  vice  ilhus'.  Sic 
ergo  isto  |)aupere  benedicenle  sibi,  beatus  Franciscus  dixil  ad  patrem:  ,Non  credis, 
5  quod  Dominus  possit  mihi  dare  palrem  bcnedicenlem  mihi  contra  Uias  maledictio- 
nes'  ?  Sic  el  mulli  deridenles  eum  omnia  palienter  sulTcrre,  mirabantur  '.  Frater  quoque 
ipsius  carnalis  nec  a  persecutione  ccssavil,  immo  eum  cum  aliis  deridebat;  unde 
tempore  inlensi  algoris,  cum  vidisscl  beatum  Franciscum  pauperculis  conlectum  in- 
dnmenlis,  dixit  uni  ex  suis  concivibus  ironice:  «  Dicas  Francisco,  quod  tibi   unam 

10  nummalam  (a)  vendat  de  sudore  »;  cui  beatus  Franciscns  respondit  gaudio  perfusus 
gallice:  «  Ego  care  vendam  Domino  meo  istum  sudorem  *  ».  Et  quia  servos  Dei  noverat 
persecutionibus  assiduis  comprobari,  velut  aurum  in  fornace,  hinc  esl,  quod  de  lalibus 
perseculionibus  nihil  curabal,  sed  polius  appelebal;  talesque,  qui  huiusmodi  vexa- 
bantur  persecutionibus,  singularibus  verbis  demulcebat.  Unde  cuidam  fratri  tentatione 

15  gravissima  laboranli,  cum  Deum  exorarel  pro  amolione  eius  nec  obtinendo,  quod 
pelebal,  se  a  Domino  rolictum  piilarel,  talia  depromsit  bcatus  Franciscus:  «  Crede 
mihi,  fili,  quoiiiam  magis  propter  ea  servum  Dei  tc  credo,  et  quo  magis  lenlatum, 
magis  a  me  dilectum  le  novoris.  Nullus  onim  se  servum  Dei  reputare  debet,  quo- 
usque  per  tenlationes  el  Iribulationes  transiorit.  Annulus  est  quodammodo  victa  ten- 

20  tatio,  qno  Deus  sibi  dosponsat  animam  servi  sui.  Plures  sibi  de  annosis  merilis  blan- 
diunlur  el  nulla  sustinuisse  tenlamenta  (6)  lactantur;  sed  quoniam  ante  congressum 
solus  eos  terror  oliderot,  sciant  spirilus  sui  debililalem  consideratam  a  Deo;  vix 
enim  obiiciunlur  corlamina  fortia,  nisi  ubi  fuerit  virlus  perfecta.  Signum  amplioris 
est  graliae,  nihil  in  scrvo  suo  impnne  relinquere,  dum  vivil  in  hoc  mundo  ».  Haec 

25  beatus  Franciscus,  ut  dicit  fraler  Thomas  in  sna  Legenda  ^. 

Sub  nono  modo  probalivo  |)ationliae  fuit  bealus  Franciscus,  vidclicet  omniiim 
bonorum  lcm[)oralium  amolione.  Nam,  otsi  spontc  omnia  loinporalia  reliquoril,  sub 
sanctac  paupcrtatis  et  indigontiae  ac  incommodilatis  camino  et  patienlia  fuil.  Licct  enim 
paupertatom   prao  aliis  dilcxorit  ot   tonuoril,  oam   tamon  servando  multis   indiguit, 

30  quorum  indigenlia  oi  ad  morilum  fuil  palionliae,  et  praecipue  in  ordinis  cxordio 
habendo  rornm  penui"iam;  quia  non  agnoscobatur  ipse  ncc  socii,  nec  aliquis  paupor 
crat  voluntarius  dimillondo  el  osliatim  mondicando;  quia  habenles  defoclum  panis 
et  aliorum,  eoinodere  rapas  cnm  sociis  suis  est  compulsus  ob  famem.  Insuper,  ubi 
non  agnoscebatur,  quia  bealus  Franclscus  oral  parvus  el  despoclus,  panis  frusla  non 

35  dabantur  sibi  lam  bona  nec  pulchra,  sicut  .sociis;  ul  paluil,  quando  ipse  ivit  proxime 
cum  fratre  Massaco,  .socio  suo,  qnia  fralor  xMassaeus  eral  pulcher  hoino,  el  beatus 
Franciscus  non,  meliora  el  pulchriora  frusla  eloemosynae  habuit  quam  ipse;  el  tamcn 
in  (|uomo(locumque  collatis  bealus  Franciscus  gralias  agoiis  immonsas  reddobat  Al- 
tissimo,   proul   dicil  l.cQenda  anliqua  *,  iii(ligiinm  se   tanlo   eleemosynae  dono  profi- 

40  lendo;  propter  quod  tcmporis  in  |)rocessu  scmper  de  eloomo.^^yna  abiectiora  ct  de- 
leriora  accipiebat  frusta  pro  S(%  meliora  ct  albiora  aliis  fratribiis  diinillcndo.  Et  quia 


(ff)  As  gutlam.    —    (h)  N  ct  As  tormenta. 


•  Leg.  3  soc,   n.    23.    —    »  Lrg.  3  soc,  I.  c;  cfr.    II  Cei.   1,7.    —    Ml  Ccl.  3,  60  el   61. 
*  Adus  c.  13. 


FRANCISCUS  AGITATUR.  123 


rebus  lemporalibus  inops  fuit  et  palienter  eorum  penuriam  supportavii,  Deus  sibi  ad 
nutum  in  cunclis  paruit,  ut  fructu  XVI  et  conformitale  dicelur.  Quapropter  ei  Do- 
minus  polerat  dicere  illud  Isaiae  48,  10:  Elegi  te  in  cami^io  'paupertatis ;  nam  reliclis 
omnibus,  secutns  est  eum^  Matth.  9,  9. 

Sub  decimo  modo  patientiae  probatus  fuit  beatus  Franciscus,  videlicet  consola-  3 
tionis  sublractione.  Ubi  sciendum,  quod,  cum  bealus  Fronciscus  in  habilu  adhuc  esset 
saeculari  el  Deum  fervenler  orarel,  dictum  cst  iili  a  Domino:   «  Francisce,  omnia,  quac 
carnaliter  dilexisti  el  habere  desiderasti,  oportet  le  odire  et  conlemnere,  si  meam  vis 
agnoscere  voluntatem;  quod  poslquam  inceperis  facere,  quae  libi  prius  suavia  et  dulcia 
videbanlur,  erunt  tibi  imporlabilia  el  amara;  alque  in  his,  quae  prius  horrebas,  hauries  '0 
magnam  dulcedinem  et  suavilatem  immensam  ^  ».  Quo  faclum  est,  ut  in  his,  in  quibus 
ponunt  homines  suas  consolationes  et  gaudia,  beatus  Franciscus  per  oppositum   ad 
desolalionem  putavit  et  aftliclionem;  ncmpe  mundani  in  diviliis,  deliciis,  voluplatibus 
corporis,  pulchro  amictu,  carnis  delectationibus  el  huiusmodi   suas  ponunl  delecla- 
tiones;  sed    beatus   Franciscus  opposilum,   nam   divitias  abhorruit,  delicias  evilavil,  13 
frenum  sensibus  posuil,  vcstimenlis  pauperrimis  et  vilissimis  usus  fuit,  carnem  novis 
continuae  abstinentiae  modis  coercuil,  el  quae   perlinebant  ad  carnis  deleclalionem, 
omniiio  non  scivit.  Et  quia  talibus  carere  poenale  esl  et  durum,  sic  beatus  Franciscus 
talium  delectaliones  fugiendo,  sub  consolationis  omiiis  saecularis  sublractione  fuit,  sciens 
dictum  ab  apostolo,  Gal.  ultimo,  24:  Qui  autem.  siinl  Christi^  uti  beatus  Franciscus  20 
fuit,  carnem  suam  crucifixerunt  cum  vitiis  et  conciipiscentiis.  Quomodo  vero  id  efTe- 
ceril,  multis  in  locis  palebit  huius  operis,  et  specialiler  XIX  fruclu  et  conformilate. 
Et  non  solum  praefatis  carere  omnino  curavit,  verum  etiam  in  consolalionis  divinae 
sublractione,  aliquando  a  Deo  probatus  fuit;  nam  semel  per  plures  menses  in  ma- 
xima  non  carnis  sed  spirilus  tentatione  probatus  fuit,  pro  cuius  amoUone  prae  solito  25 
se  affligebat  ieiuniis,  disciplinis  macerabat  et  orationi  fervenlius  insistebat;  el   adeo 
haec  tentalio  erat  valida,  ut  ab  ipso  omnem  dulcedinem  spiritus  propulsaret  in  tanlum, 
quod  se  a  Deo  derelictum  beatus  Franciscus  omnino  putaret;  et  cum  magno  tempore 
sub  hac  tribulalionis  vexatione  a    Deo  fuisset  probalus,  die  quadam,  cum  Chrislum 
oraret  cum  lacrymis,  Dominus  apparuit  dicens:  «  Nescis  tu  illud  evangelii  ^:  Si  fidem  30 
ut  granum  sinapis  habueris  et  diceres  huic  monti:  Mitte  te  in  mari^  et  fiet?  {a)  i\Ions 
est  lentatio  tua  »;  et  cum  beatus  Franciscus  diceret  summa  fide  et  devotione  Chrislo: 
«  Fiat  volunlas  tua  »,  slatim  lenlatione  fugala,  consolatione  fuit  replelus  divina  ^ 

Sub  undecimo  modo  patientiae  {b)  declarativo  beatus  Franciscus  fuit  positus,  vide- 
licel  diaboli  infeslalione  assidua.  Et  quia  de  hoc  dicelur  fructu  VII  et  conformitale,  35 
sufTiciat  pro  nunc  islum  modum  tangere  el  leviler  declarare.  Diabolus  enim,  ut  di- 
celur,  diversis  viis  et  modis  conaius  est  beatum  Franciscum  vexare  et  a  proposito 
revocare.  Nam  adhuc  saecularis  exsistens,  dum  die  (juadam  ad  quandam  cryplam  ad 
orandum  perrexisset,  diabolus  sibi  apparens  ei  limorem  inculere  voluit  et  horrorem; 
«  nam  quaedam  mulier  erat  Assisii  eibbosa  deformiter,  quam  daemon  viro  Dei  Francisco  40 
apparens  sibi  ad  memoriam  reducebat,  comminans  eidem,  quod  gibbositatem  illius 
mulicris  iaclaret  in  eum,  nisi  a  concepto  proposito  resiliret;  sed  Christi  miles  fortis- 


(a)  As  faciet  mons.   —    (h)  As  patientiae  cleclarativo. 


"■  Leg.  5  soc,  n.  II.    —   «  luc.  17,  6.   —   Mi  Cel.  3,  58;  Spcc.  perf  (ed.  Sab.)  c.  99. 


124  FRUCTUS   V  —   PARS   SECUNDA. 

siiniis  minas  diaboli  vilipeiKlens  inlrans  crypkun,  ut  Deus  eius  dirigerel  viam,  devole 
oravil ' »,  Persecutionem  {a),  quain  beatus  Franciscus  passiis  esl  a  palre  cl  civibus,  quis 
suscitavil,  nisi  hostis  anliquus?  quem  cnim  agnoscebal  sui  fulurum  percussorem  el 
dcslructorem,  ul  ipsum  a  Dei  via  rctialieret  et  ad  suam  proseqiiendam  volunlalem, 
5  omni  via  esl  conalus  et  modo.  Et  quia  slaiim  dicetur  in  VII  fruciu  et  conformilate, 
ad  praesens  dimitlalur. 

Sul)  duodecimo  et  ullimo  probalionis  palienliac  modo  fiiit  bealus  Franciscus, 
scilicet  illius,  quod  appelil,  subtractione.  El  pro  islius  evidenlia  est  sciendum,  quod 
homo  naiuraliter  tam  inclinalione  nalnrae  instilutae  quam  peccalo  proslralae  appetit 

10  multa,  quae  Franciscus,  elsi  aliquando  aliqua  appetierit,  nonnulla  lamen  abborruit. 
Quidam,  ul  babeant  divilias,  ab  eleemosynis  manus  retrahunl;  Franciscus  naluraliler 
fuil  liberalis  et  virUile  indutus  ex  allo;  pelenli  pro  amore  Dei,  si  possibilitas  afforet, 
dabal  libenter.  Lascivia  mundi  appelilur  a  multis;  banc  borruil  beatus  Franciscus 
corpus  suum  a  tali  praeservans  appetitu.  Aliqui  appetunt  slatus  magnitudinem;  Fran- 

15  cisciis  elsi  militiam  appetierit,  facta  cidcm  revelatione,  nullatenus  amplius  appetivit. 
locis  quidam  intendunt  et  ludis;  Franciscus,  etsi  quandoque,  omnia  reliquit.  Orationem 
fugiunt  quidnm;  Franciscus  saecularis  adhuc  orationi  instabat.  Crucifixum  attendere 
inter  christicolas  pauci  optant;  Franciscus  adhuc  saecularis  passionem  alle  deplorat 
et  oculos  ex  passionis  illacrymalione  sanguinolenlos   habet.  Quidam   Dei   non   obse- 

20  cundant  mandatis;  Francisciis  voci  divinae  votive  obcdit,  dum  reparare  sancti  Damiani 
ecclesiam  nitilur.  Multi  naturaliter  horrent  infirmilales  Iepro.sorum  et  ulcera;  beatus 
Franciscus  ipsos  visitat,  tangit,  eleemosynam  dal  ct  osculatur.  Paternam  haeredilatem 
habere  conantur  omnes;  hanc  coram  episcopo  patri  beatus  Franciscus  resignat.  Quidam 
tolis  stringiint  mundum   affectibus;  Franciscus  nudus  prosilit  e   mundo.  Incommoda 

25  dcclinant  multi  et  labores;  Franciscus  laboribus  corpus  suum  exponit  el  oneribus 
lapidum.  Aliqui  inter  siios  mendicare  crubescunt;  Franciscus  verecundia  dcposita 
eleemosynam  de  minimis  petere  non  horret.  Cibo  el  potu  el  aliis  suum  cum  alTectu 
reficiunt  corpus;  Franciscus  tenui  cibo  et  polu,  adeo,  ul  vix  necessaria  sumat  susten- 
lalioni  nalurae,  cainem  suam  siib  abstinentia  cohibct.  Flagella  el  disciplinas  sibi  ap- 

30  poni  plurimi  negant;  Franciscus  hoc  corpori  suo  « fratri  asino  »  ingeminat.  Mollia  ferunt 
ad  carnem  plures,  Franciscus  cilicium  latenter  gerit  ad  carnem,  vestem  delicatam 
nunquam  admiitens.  Poenas  fugiunl  omnes;  Franciscus  in  poenis  delectatur  el  infir- 
milatibus.  Lumen  oculorum  ab  omnibus  desideratur;  hoc  Franci.scus  non  curans 
lacrymis  est  orbatus.   Velle  famani   quisque   inhial;  Franciscus  vituperaii   a  cunctis 

35  peroptat  et  mandat.  Mortcm  omnia  condita  formidanl  et  horrent;  beatus  Franciscus 
ler  eam  h.nbere  pro  Chrisli  nomine  anhelat.  Scientiam  mundi  quidam  carius  amplc- 
cluntiir;  bcatus  Francisciis  hac  dimissa  docet  orationi  instandum;  qiiia  tota  beali  Fran- 
cisci  vita  appclitiii  mundanorum  el  natiiiali  conlraria  fuit,  (juare  sub  boc  patienliae 
modo  declarativo,  scilicet  omnia,  (|uae  alii  appelunl,  rofiigiendo  et  a  se  rcmovendo. 

40  Quare  diligenlcr  diiodecim  praelalis  cogilatis  apparet,  quod  beatus  Franciscus  ad 

simililudinem  Chrisli  sub  palientia  agilatus,  probaliis  in  patienliae  virlute,  perfectus 
invenliis  esl,  |)rout  dicit  seciinda  pars  istiiis  V  Irucliis  el  conformilatis,  videlicel: 
Frunciscus  agilalur. 


(a)  Ed.  1  persecutio. 


*  Leg.  3  soc,  n.  12. 


lESUS   ABIECTUS   CERNITUR.  125 

SEXTUS  FRUCTUS  ET  CONFORMITAS : 
lesus  Abiectus  Cernitur  —  Franciscus  Separatur. 

Expositio  primae  partis,  videlieet:  lesus  abiectus  cernitur. 

1.  Licet  Salvatoris  vita  et  conversatio  tam  in  sui  exordio  quam  in  processu  fuerit  omnis 
humilitatis,  abiectionis  et  contemptus  mundi  expressiva,  sui  tamen  abiectionem,  etsi  ostendit 
in  incarnatione  et  nativitate  semetipsum  exinaniendo,  formam  servi  accipiens  ac  in  fine  inter 
latrones  volendo  crucifigi,  hanc  praecipue  voluit  demonstrare,  quando  maiorem  honorem, 
aetate  considerata,  a  sapientibus  ludaeae  recepit,  annorum  duodecim  dum  esset,  quam  post 
ipsorum  doctorum  informationem  suis  interrogationibus  et  responsionibus,  in  medio  eorum 
sessionem  et  ipsorum  de  eo  stupendam  (a)  admirationem  reseravit,  videlicet  sui  contemptum 
et  mundi  despectum  et  abiectionem.  Pro  cuius  evidentia  est  sciendum,  quod  Salvator  et 
Deus  noster  Dominus  lesus,  cuius  sapientiae  non  est  numerus  ^,  in  aetate  duodecim  dum  esset 
annorum,  quoad  corpoream  substantiam  multa  peragere  complacuit,  quae  solerter  intuentibus 
exprimunt  in  primis  abiectionem  sui  et  contemptum,  et  consequenter  mundanorum  cunctorum ; 
exercuit  enim  plures  actus  et  singulares. 

2.  Et  primo  templum  adeundo  ostendit,  se  legi  esse  subditum  et  subiectum ;  cum  enim 
lege  non  astringeretur,  sed  supra  legem,  quia  Dei  Filius,  voluit  se  legi  subdere;  sed  qua  de 
causa,  nisi,  ut  ipsam  bonam  hactenus  ostenderet  fuisse?  circumcisus  fuit  hac  de  causa,  ad 
templum  ductus  a  Matre,  sic  et  templi  ascensu  idem  ostendere  voluit ;  secunda  de  causa,  ut 
se  legi  submittendo,  quia  lex  iusto  non  est  posita,  sed  peccatori,  se  tanquam  peccatorem 
tali  observantia  declarando,  semetipsum  abnegasse  cunctis  declararet  fidelibus;  tertia  de 
causa,  ut  exemplum  praeberet,  nos  divinis  omni  affectu  mandatis  obtemperare  debere,  quia 
in  custodia  eorundem  retributio  multa  ^;  et  quantocumque  magnus,  etiam  ad  quae  non  tenetur, 
pro  sui  humiliatione  aliquando  operari  condecere  suo  exemplo  monstravit.  Ac  post  dimissam 
infantiam,  dum  homo  incipit  ratione  vigere,  servire  Deo  incipiat,  ut  egit  ipse,  duodecim  dum 
esset  annorum. 

Sui  abiectionem  et  despectum  Christus  ostendit  in  alio  actu,  videlicet  secundo  suos  pa- 
rentes  deserendo;  nam,  ignorantibus  Matre  et  loseph,  in  lerusalem  solus  mansit.  Sed  hic  sunt 
aliqua  dubia  removenda  {h). 

Primum :  quod  cum  Virgo  summa  diligentia  Christum  custodiret,  quomodo  potuit  Christus 
eam  sic  dimittere,  ut  de  hoc  ipsa  nullo  modo  perpenderet?  Eespondet  Beda  ',  quod  cum  per 
aliam  viam  incederent  viri  et  per  aliam  mulieres,  beata  Maria  credidit,  puerum  esse  cum 
loseph  in  comitatu,  et  econverso  loseph,  ipsum  esse  cum  Matre ;  sic  potuisse  remansisse,  igno- 
rante  Matre.  Aliter  respondet  Origenes  *,  quod  «  sicut  insidiantibus  ludaeis  elapsus  est  de 
medio  eorum  et  non  apparuit;  sic  et  dicit  factum,  cum  remansit  in  lerusalem,  ignorantibus 
parentibus  » . 

Secundum  dubium:  cum  nihil  magis  lesus  diligeret,  excepta  humanitate  assumta,  quam 
beatam  Virginem,  cur  eius  consortium  sic  dimisit?  Eespondetur,  quod  hoc  fecit  primo,  ne 
in  disputatione  fienda  parentes  eius  essent  ad  impedimentum ;  secundo,  ne  si  parentes  scirent 


(a)  N  stiipidam.    —    (6)  As  movenda. 


»  Ps.  146,  5.    —    2  Ps.  18,  12.  —  ^  Comment.  in  Luc.  2,  46  (P.  L.  92,  349).  —  *  Homil. 
19  in  Luc.  (P.  G.-L.  13,  1850). 


126  FRUCTUS   VI    —   PARS   PRIMA. 

et  aliud  vellent,  et  ipse  illud  noii  faceret,  de  inobedientia  possit  quoquomodo  reprehendi; 
tertio,  ut  ostenderet,  quod  Deo  potius  est  obediendum  quam  parentibus;  quarto,  ut  quae 
Deus  inspirat,  non  debet  parentibus  propalari. 

Tertium  dubium :  an  debuit  Cliristus,  inscia  Matre,  sic  latere  et  tantum  dolorem  in  eam 
permittere?  Respondetur,  quod  Christus  decentissime  se  habuit  sic  faciendo:  primo  respectu 
SAii,  et  hoc,  considerato  primo  tempore,  quia  homo  statim,  quod  incipit  uti  ratione,  debet 
incipere  inquirere  et  tenere,  quae  Dei  sunt,  exemplo  Tobiae,  qui  ah  infantia  docuit  filium 
Deum  timere  et  mandata  eius  servare,  Tob.  1,  10;  secundo,  loco  pensato,  aptior  locus  ad 
honorandum  Deum  nuUus  reperitur,  quam  ecclesia  vel  templum,  quare  ad  ipsum  est  ac- 
cedendum,  ut  Deus  a  nobis  honoretur;  tertio,  societate  cogitata,  quia  bene  facit  puer  consor- 
tium  spernendo  puerorum,  conversetur  cum  probis,  scilicet  doctoribus  et  rectoribus  cultus 
divini ;  quarto,  modo  habito  respectu,  caute  enim  debet  impedimenta  evitare,  quae  ad  bene- 
faciendum  communiter  dantur  a  parentibus;  quare  Christus,  cum  tempore  congruo  fecerit, 
scilicet  duodecim  annorum,  locum  aptum  adierit,  quia  Dei  templum,  societatem  proborum, 
scilicet  doctorum,  elegerit  et  modura  cautum  tenuerit  in  vitando  parentes;  quare  quoad  se 
optime  in  hoc  facto  se  habuit.  Hecundo  se  habuit  decenter,  incipieudo  quaerere,  quae  sunt  ad 
Dei  honorem;  quod  utique  fecit  inquirendo  primo  a  personis  scientibus,  quia  doctoribus, 
quos  interrogabat;  secundo,  tales  audieudo,  libenter  enim  audiebat  illos;  tertio,  interrogando, 
nam  eos  interrogabat ;  quarto,  in  perseverando,  quia  sedebat  in  medio  doctorum,  scilicet  cum 
illis.  Tertio  se  habuit  decenter,  quia  Deum  praetulit  omnibus  amicis  et  parentibus;  et  quia 
hoc  est  consonum  rationi,  quare  decentissime  Christus  se  liabuit,  et  hoc  respectu  sui,  sic 
faciendo.  —  Secundo  se  habuit  decentissime  respectu  Matris,  quia  hoc  actu  fuit  primo  amor 
maternus  ex  dolore  suscepto  a  Matre  declaratus;  secundo  declaravit,  quantam  (a)  confidentiam 
haberet  in  Matre,  quam  sciebat  sibi  condescendere  in  omnibus,  sicut  illa,  quae  Deo  erat  sem- 
per  conformis;  tertio  reseravit  eam  plus  Christus  diligere  amore  spirituali  quam  carnali,  dum 
sic  egit;  quarto,  ut  in  tali  actu  se  Deum  esse  demonstrando,  quanta  esset  Maria,  quae  ipsum 
genuit,  declararet.  —  Tertio  habuit  se  decentissime  quoad  nos ;  nam  ostendit  paternitatem 
divinam  praeponendam  paternitati  carnali,  nec  parentum  querimoniis  ab  his,  quae  Dei 
sunt,  cessandum,  ac  in  his,  quae  sunt  contra  Deum,  non  obediendum.  Et  si  insciis  paren- 
tibus  ab  eis  absentamur,  non  faciamus  gratia  male  agendi  sed  bene;  quia  ipse  templum 
adiit  et  Dei  Patris  honorem  quaesivit.  Quare  praefatis  patet  dubium :  quare  (6)  lesus  de- 
center  se  habuit. 

Quartum  dubium:  quare  sic  agere  voluit?  Respondetur:  primo,  ad  Virginis  patientiam 
comprobandam  et  demonstrandam,  quia  ad  tempus  Deus  consolationes  suas  retrahit  et  affli- 
ctiones  immittit,  ut  probet,  ut  factum  est  in  Tobia;  secundo,  ut  soUicitudo  ipsius  ad  lesum 
inquirendum  Filium  suum,  quanta  esset,  ostenderetur;  tertio,  ad  commendandam  eorum,  scilicet 
Mariae  ct  loseph,  devotionem,  quia  Christum  cum  eis  non  esse  videntes,  semper  inquieti  fuerunt; 
quarto,  ut  declararet,  quanta  custodia  est  Christus  a  nobis  retinendus,  dum  apud  nos  est, 
cuius  absentia  ingerit  tantam  moestitiam  et  dolorem ;  quinto,  ad  ostendendum,  quod  Deus 
non  ex  afifectu  carnali  se  revelat,  sed  potius  spirituali,  a  Matre  pro  tempore  se  abscondit; 
sexto,  ut  declararet,  quod  Deus  non  omnia  uni  et  simul  revelat,  sed  unum  post  aliud  pro 
loco  ct  tempore.  Quare  praefatis  sic  agere  vohiit;  cx  quibus  declaratis  apparet,  quod  Christus 
volens  ostendere  abiectionem  sui  et  abnegationem,  non  parcntos  amplcxus  est,  scd  deserit, 
quorum  (c)  comitatu  nec  despectus  viderctur  nec  derelictus. 

Tertio  ostendit  despectum  et  sui  contemptum,  nullis  adminiculis  corporalibus  se  mu- 
niendo,  sed  omnibus  spoliando;  nam  sicut  in  lerusalem  remansit  solus,  sic  privatus  pecunia, 
domo,  lecto  et  victu,  quia  nec  panem  nec  vinum  sccum  habuit;  quare  sic  omnia  dimittendo 
et  8e  soli  divinae  providentiae  comittendo  sui  contemptum  cum  abncgatione  ostendit. 


(o)  As  ut  quandam.    —    (i)  N  et  As  responsio  ud  (liibium  quod.    —    (c)  N  ot  A.s  cuius. 


lESUS   ABIECTUS   CEENITUR.  127 


Quarto  idipsum,  videlicet  abnegationem  et  abiectionem,  ostendit  quarto  actu,  de  se  nihil 
praesumere  declarando  et  ostendendo ;  si  enim  se  ad  docendum  iniecisset,  fastum  et  elationem 
appetere  fuisset  visus;  quia  vero  non  docuit,  cum  esset  Deus  et  homo  et  doctor  maximus, 
sic  agendo,  videlicet  interrogando  et  respondendo  et  non  principaliter  docendo,  non  laudem 
sui  appetere,  sed  contemptum  velut  inscius  velle  addiscere  declarando  ostendit. 

Quinto,  in  actu  alio  ostendit  se  abnegasse  veraciter,  videlicet  se  reverenter  habendo; 
quod  patuit,  quia  non  rectus  stetit,  ne  imperare  seu  docere  velle  ostenderet,  sed  sedit;  nec 
supra  eos  sedit  nec  in  capite,  sed  in  medio  eorum ;  quare  locus  ostendit  Christi  innatam  hu- 
militatem  et  eius  a  se  abnegationem,  cum  supra  eos,  ut  Deus  et  Imperator,  debuisset  residere. 

Sexto,  in  alio  actu  hoc  idera  ostendit  humiliter  respondendo;  sicut  maximus  fastus 
apparet  multoties  ex  loquela,  sicut  patuit  in  Nabal  Carmeli  David  despiciente,  I  Reg.  25, 
10  sq. ;  et  in  Seba  filio  Bothri,  II  Reg.  20,  1;  et  in  Roboam,  filio  Salomonis,  III  Reg.  12, 
4  sqq.,  sic  et  sui  profunda  humilitas  et  contemptus  in  humili  responsione;  quod  utique  egit 
puer  lesus  non  docendo,  sed  humiliter  ad  interrogata  respondendo;  quo  declaravit  et  suam 
abiectionem  et  nobis  exemplum  praebuit,  quem  modum  in  respondendo  tenere  deberemus. 

Septimo,  ostendit  sui  contemptum  in  alio  actu,  videlicet  morigerate  in  cunctis  se  ha- 
bendo,  in  ipsorum  doctorum  non  despectione,  sed  veneratione,  in  responsione  et  interroga- 
tione.  Et  quia  prudenter,  humiliter  et  benigne  se  in  cunctis  gerebat,  merito  super  doctrinam 
tam  morum,  quam  ex  interrogationibus  mirabantur;  mores  enim  exterius  compositae  mentis 
et  humilis  sunt  signa  evidentia.  Cuius  oppositum  plures  faciunt,  despiciendo  omnes  et  quoad 
mores,  statum  et  doctrinam ;  sicut  ludaei  egerunt  circa  caecum  a  nativitate  a  Christo  illu- 
minatum,  cuius  verba  despexerunt,  loan.  9,  28. 

Octavo,  Deo  omnia  tribuendo;  hoc  expressit  non  de  se  alta  sapere,  sed  contemptum. 
Nabuchodonosor  civitatis  Babyloniae  structuram  non  Deo,  sed  sibi  tribuebat,  Dan.  4,  27; 
Herodes  idipsum  fecit  de  sua  eloquentia,  Act.  12,  21 ;  quare  a  Deo  puniti  fuere.  Sed  puer 
lesus  omnia  tribuit  Patri ;  patet  ex  loco,  in  quo  stabat,  quia  in  templo ;  quare  non  contraria 
peragebat  fiendis  in  templo  («),  quae  sunt  regratiari  Deo  et  omnia  tribuere  eidem,  sicut 
egit  David,  quando  dixit,  I  Par.  ultimo,  14:  Quae  dedimus  tihi,  liaec  tua  sunt,  et  de  manu 
tua  accepimus;  patet  etiam  ex  responsione  data  Matri.  Et  ideo  dicere  poterat  tunc,  quod 
postea  dixit  ludaeis,  loan.  8,  16  et  50:  Ego  gloriam  meam  non  quaero,  sed  eius,  qui  misit 
me;  quare  Deo  omnia  tribuendo  seipsum  abnegasse  hoc  actu  ostendit, 

Nono,  Dei  Patris  quae  sunt  ad  honorem,  exsequendo.  Non  sua  debet  quis  quaerere,  quia 
nec  suam  voluntatem  facere,  qui  semetipsum  abnegat  cum  Christo,  sed  voluntatem  eius,  qui 
misit  eum,  scilicet  Dei  Patris ;  quod  Christus  ostendit  temporis  in  processu,  dicens  loan.  8,  29 : 
Quae  placita  sunt  ei,  facio  semper;  et:  Non  veni,  ut  faciam  voluntatem  meam,  loan.  6,  38;  sed 
eius,  qui  misit  me,  Patris ;  quare  et  puer  lesus  idipsum  Matri  deprompsit  dicens  *:  Nescie- 
batis,  quod  in  his,  quae  Patris  mei  sunt,  oportet  me  essef  id  est,  quia  me  ipsum  propter /ormiam 
servi,  quam  suscepi,  abieci,  oportet  me  esse  et  quaerere,  quae  sunt,  scilicet  pro  honore 
Patris  mei? 

Decimo,  ostendit  sui  abiectionem  in  triduo,  stipem  secundum  Bernardum  ^  ostiatim  quae- 
rendo.  Cum  enim  remanserit  in  lerusalem  sine  pecunia,  et  tanta  de  sua  sapientia  {b)  ostensa 
virtute,  non  fuit  invitatus  ab  aliquo,  nec  hospitio  receptus,  sed  inter  pauperes  commorando, 
quos  amabat,  amore  eorum  mendicando  victum  quaesivit.  O  quanta  abnegatio  sui  et  con- 
temptus,  ut  Deus  homo,  puer  delicatus  et  verecundus,  panem  ostiatim  expetendo  (c)  accepit ! 
Confunditur  humana  superbia  tanta  et  ad  talia  inclinatione  summi  Dei.  Hic  est  actus,  per  {d) 


(a)  As  assistendo  in  templo.    —    (6)  As  patientia.    —    (c)  As  exspectando.   —    {d)  As  propter. 


'  Luc.  2,  49.   —   *  Potius  Aeiredus,  Traci.  de  lesu  puero  duodenni  (inter  op.  Bcrnnrdi), 
n.  6  (P.  L.   184,  833). 


128  FRUCTUS   VI   —  PARS   PRIMA. 

quein  praesens  fructus  et  confonnitas  principalitor  ponitur,  quoad  primam  sui  partem  dicens: 
lesiis  abiectits  cernitur.  Nonne  tibi  abiectus  videtur  lesus  derelictus  ab  omnibus,  a  nuUo 
receptus  et  invitatus,  stipem  quaeritando  per  domos,  et  forte  sic  quaerendo  expulsus  a  plu- 
ribus,  nec  ei  victus  datus,  ut  petebat,  nec  hora,  qua  indigebat,  nec  forte  in  tanta  quantitate, 
ut  ei  opus  erat?  Quare  hunc  actum  prae  aliis  meditando,  lesum  se  contempsisse  omnibus 
apparet  evidenter,  qui  omnes  pascit  et  alit,  sibi  parvi  cibi  et  potus  denegat  subventionem, 
nisi  acquirat  mendicando.  Filios  Israel  pavit  in  deserto  qtiadraginta  annis  '  cibo  misso  de 
caelo;  Eliam  pavit  per  corvum  primo  et  demum  per  angelum  *;  nonne  poterat  sibi  per  angelos 
dcferre  facere  cibos,  sicut  fecit  suo  peracto  ieiunio?  Certe  sic;  sed  id  fecit,  ut  in  nullo  esse  et 
statu  de  nostra  abiectione  confunderemur  ac  Dei  amore  omnia  libenter  suflFerremus,  et  nosse 
se  ad  perfectionem  nullatenus  pervenire  posse,  si  homo  sibi  ipsi  non  sit  per  omnia  abnegatus. 

Undecimo,  ostendit  sui  contemptum  Christus  consortium  magnorum  deserendo  et  humilium 
appetendo.  Cum  enim  simile  iungatur  simili,  lesus  noscens  humilitatem  et  abiectionem  suae 
piissimae  Matris  et  superbiam  doctorum,  ipsos  deseruit  et  ad  Matrem  pergens  sibi  similem, 
cum  ipsa  permansit. 

Duodecimum,  quod  Cbristi  acclamavit  abiectionem  et  ostendit,  se  Matri  et  loseph  per 
omnia  supponendo  et  subiiciendo;  quod  Deus  se  subiiciat  et  specialiter  uni  mulieri,  hoc  est 
signum  evidentissimum  suae  abnegationis  et  abiectionis,  contemptus  sui  et  despectus.  Quo 
pacto  lesus  non  solum  perfectae  suae  abnegationis  dedit  exemplum,  sed  multorum  ostendit 
disciplinam,  primo,  ut  homo  non  attendat,  cui  subiicitur,  sed  propter  quem,  lesus  mulieri  et 
loseph  personis  abiectis  subiectus,  sed  propter  Deum;  secundo  ostendit,  quorum  (o)  consortium 
abnegans  se  debet  habere,  quia  non  superborum  —  non  enim  stant  duo  contraria  simul  — 
sed  humilium;  lesus  Christus  deserit  consortium  doctorum  et  vadit  ad  standum  cum  Matre 
et  loseph ;  tertio  ostendit  cuncta  obedire  suae  Matri  Mariae,  ex  quo  ipse,  qui  omnium  Creator, 
obedit  reverenter.  Multa  alia  possunt  deduci,  sed  sufficiant  praefata. 

Praefatis  duodecim  non  solum  nostri  Salvatoris  ostenditur  abnegatio  et  abiectio,  sed  et 
consequenter  mundi  contemptus,  abdicatio  perfecta  et  despectio.  Et  quod  sic  sit,  apparere 
poterit  discurrendo  per  modos  praefatos,  primo  (b),  quia,  si  quae  sunt  mundi  dilexisset,  nec 
templum  adiisset,  ut  faciunt  mundani,  nec  siibiectum  se  legi  ostendisset,  immo  supra  legem, 
cum  superbia  vigeat  in  mundanis,  I  loan.  2,  15  sqq. ;  secundo,  non  parentes  declinasset, 
immo  secum  habere  voluisset,  quia  cum  desertione  parentum  stat  mundi  contemptus,  ut  dicit 
ipse  Salvator;  tertio,  non  se  exuisset  adminiculis  corporalibus,  cum  mundani  non  in  Deo,  sed 
in  mundo  spem  suam  figant;  quarto,  non  reverenter  se  ad  alios  habuisset,  sed  praesum- 
ptuose  se  ad  docendum  iniecisset,  proprium  et  non  aliorum  honorem  quaerendo,  iiam  mun- 
dani,  teste  Psalmista,  Ps.  11,  5,  dicunt:  Liiif/nam  nostram  magnificahimiis,  labia  nostra  a 
nobis  siint;  quis  noster  Dominus  est?  quinto,  nec  locum  in  medio  eorum,  sed  supra  eos  vel 
primum  quaesiisset;  sicut  quaerebant  mundani  pharisaei,  Luc.  14,  7,  primos  aceubitus,  et 
primam  cathedram  in  synagogis,  et  salutationes  in  foro,  et  vocari  rabbi  ab  hominibus;  sexto, 
non  humiliter  respondisset,  immo  oppositum,  uti  pharao  fecit  Moysi  dicens,  Ex.  5,  2:  Nescio 
Dominum,  et  Israel  non  dimittam;  sic  fecit  Sedecias,  qui  pcrcutiendo  Michaeam  *prophetam 
in  maxillam  voluit,  quod  suum  servarctur  verbum,  et  non  Michaeae,  III  Keg.  22,  23  sqq.; 
Achitophel,  quia  superbus  non  videns  factum  consilium  suum  se  suspcndit,  II  lieg.  17,  23; 
septimo,  in  suis  verbis  se  morigerate  non  habuisset  nec  in  gestis,  quia  numdanis  est  patens 
guttur  eorum,  ut  dicit  psalmus  5,  11,  ac  mores  mali  consequcnter  (c),  quia  mores  bonos  corrum- 
punt  colloquia  mala;  patet  hoc  in  lasone  ludaeo,  qui  moribus  sanctis  dimissis,  mores  induit 
Graecorum  et  mundanorum,  II  Mach.  4,  13  sqq.  et  5,  7  sqq.,  et  quales  fucrint,  habentur  in 


(o)  N  quomodo.    —    (h)  As  et  cdd.  oui.  primo.    —    (c)  li  ostendunt. 


•  II  Esdr.  9,  21.    —    *  III  Reg.  17,  «i. 


lESUS   ABIECTUS   CERNITUR.  129 

libro  eodem ;  octavo,  Deo  omnia  noa  attribuisset,  immo  mundani  dicunt  semper  illud  ^ : 
Gloriam  memn  alteri  non  clabo;  patet  hoe  generaliter  in  hypocritis,  qui,  quae  agunt,  non  Deo, 
sed  sibi  volunt  attribui;  nono,  quae  sunt  ad  Dei  honorem,  non  quaesiisset,  quia  mundani 
omnes,  quae  sua  sunt,  quaerunt,  ut  dicit  apostolus,  Phil.  2,  21,  non  quae  lesu  Christi;  de- 
cimo,  non  abiecisset  divitias  nec  mendicasset,  quia  muudanis  est  inimica  paupertas  neque 
voluntaria,  immo  ad  habendum  divitias  assidue  inardescunt,  quia  tales  omnes  student  ava- 
ritiae,  ut  dicit  scriptura  ^ ;  undecimo,  non  humilium  appetiisset  conversationem  et  societatem, 
sed  magnorum;  nam  mundanus  dives  consortium  pauperis  Lazari  despiciebat,  Luc.  16,  20;  sic 
et  ludaei  dicentes,  loan.  9,  28,  se  noUe  societatem  Christi:  Tu  discipulus,  inquiunt  ad  caecum 
illuminatum,  illius  sis  (a),  nos  autem  Moysi,  etc. ;  duodecimo,  non  fuisset  sponte  subiectus 
humilibus,  nam  mundani  potius  ad  praesidentiam  habendam  student,  quam  subiectionem, 
sicut  patuit  in  Nabuchodonosor,  qui  omnem  terram  suo  imperio  optabat  subiici,  ludith  2,  3 ;  sic 
Alexander  Macedo,  I  Mach.  1,  2  sqq.,  et  sic  de  aliis. 

Quare,  diligenter  attentis  omnibus  supradictis,  apparet  evidenter  Salvatorem  nostrum  et 
se  abiecisse  et  mundum  penitus  {h)  despexisse  abiectione  sui ;  mundi  contemptus  ab  eo  ap- 
paret,  et  non  econtrario,  cum  multi  abnegent  mundum,  qui  non  se  ipsos,  sicut  hypocritae 
faciunt  et  multi  alii  religiosi  voluntatem  propriam  nunquam  deponentes.  A  Christo  exemplum 
accipiendum  est  mundi  contemptus,  qui,  cum  omnibus  licite  posset  uti,  omnia  tamen  abiecit 
cum  se,  et  fecisse  sic,  prima  nostri  huius  fructus  pars  dicit,  quod  lesus  abiectus  cernitur. 

3,  Sed  cur  lesus  Christus  voluit  se  abnegare  et  mundum  sic  despicere?  Certe,  ut  ageret 
prius,  quod  postmodum  praedicaret;  abnegationem  docet  sui  exemplo,  ut  dictum  est,  et  verbo, 
Matth.  16,24:  Quivultpost  me  venire,  abneget  semetipsum  etc;  mundi  abnegationem  ostendit, 
quando  discipulos,  omnibus  spretis,  habere  voluit,  nec  ipsos,  quae  sunt  mundi,  habere  vel 
possidere,  ut  patet  Matthaei  10,  9  et  10.  Exemplo  ergo  Christi  et  verbo  inducti,  primo 
abnegemus  nos,  et  demum  mundum  funditus  contemnamus;  ad  cuius  contemptum  non  solum 
Christus  inducit,  sed  multa  alia  ipsum  contemnendum  docent: 

Primo  scripturae  sacrae  monitio  et  auctoritas;  clamat  enim  loannes,  I  loan.  2,  15  et  16, 
dicens:  Nolite  diligere  mundum  neque  ea  quae  in  mundo  simt;  et  sequitur  qua  de  causa:  quia 
omne,  quod  est  in  mundo,  aut  est  concupiscentia  carnis,  oculorum  et  superbia  vitae;  et  cum  baec 
tria  radices  sint  omnium  vitiorum,  qui  vitia  a  se  vult  separare  mundum  debet  abdicare; 
clamat  dicens  loan.  1,  10:  Mundus  eum  non  cognovit,  qui  Dei  ergo  cupit  notitiam  habere, 
mundi  caliginem  a  se  debet  abiicere ;  clamat  dicens  loan.  14,  30,  diabolum  mundi  principem, 
qui  ergo  non  vult  sub  diabolo  stare,  mundum  debet  abnegare;  clamat  loan.  16,  33,  mundum 
pressuram  inferre,  qui,  optat  pacem  habere,  mundum  debet  a  se  removere;  clamat  loan.  16, 
20,  mundum  sanctos  odire,  qui  ergo  cupit  consortium  sanctorum,  contemptor  debet  esse  mun- 
danorum;  clamat  Paulus  I  ad  Cor.  3,  19,  mundum  stultitia  plenum,  quare  qui  vult  sa- 
pientiam  possidere,  ab  hac  mundi  stultitia  debet  cavere ;  clamat,  I  Cor.  7,  31,  mundum  esse 
fugacem,  quia  praeterit  eius  figura,  quare,  qui  semper  esse  desiderat,  mundum  certe  non 
diligat;  clamat,  Eph.  6,  12,  mundum  guerris  et  pugnis  versari,  igitur  qui  securitatem  con- 
siderat,  mundum  iam  abiiciat;  clamat  loannes,  I  loan.  5,  19,  mundum  laqueis  hostium  plenum, 
qui  libere  cupit  incedere,  debet  mundum  abiicere ;  clamat,  I  loan,  4,  1  sqq.,  mundum  plenum 
falsitate  et  vacuum  veritate,  qui  ergo  scire  optat  veritatem,  mundi  fugiat  falsitatem ;  clamat 
loan.  14,  17,  mundum  ineptum  ad  Spiritus  sancti  susceptionem,  quare  qui  Spiritum  sanctum 
cupit  accipere,  mundum  debet  repellere;  clamat  Paulus,  I  ad  Cor.  11,  32,  mundum  damnan- 
dum,  quare,  si  cupis  salvari,  ad  mundi  contemptum  debes  animari ;  clamat,  in  oblivione  Dei 


(a)  Edd.  scis.   —    (6)  N  et  As  ftmditus. 


Is.  42,  8.   —   2  ler.  6,  13. 
Analecta  —  Tom.  IV. 


130  FRUCTUS   VI   —  PAES   PRIMA. 

ct  hominum  essc  mundi  amatorem,  quare  liomines  non  debent  essc  mundi  amatorcs.  Multa 
alia  scriptura  ponit,  quibus  inducit,  ut  mundus  a  nobis  nou  diligatur. 

Secundo,  ipsum  mundum  dcspiciendum  ostendunt  ipsius  mundi  praclia  et  mala  conditio ; 
mundus  cnim  est  primo  vallis  lacrymarum  et  flctuum,  lud.  2,  5  sqq.,  ad  quam  flentes 
intraraus;  secundo,  mundus  est  positus  in  potestate  tenebrarum  et  daemonum,  I  loan.  5,  19; 
tertio,  omni  gcnere  jjericulorum  plenus,  utpote  mare,  Ps.  103,  25;  quarto,  omni  dolo  et  fallacia 
refertus,  ler.  6,  13;  quinto,  sc  amantes  non  pcrmittit  caelestia  cogitarc,  sed  solum  terrena, 
Gen.  14,  22  sqq.;  sexto,  homines  pessimos  iu  se  permittit  habitare,  in  ipso  enim  Jtahitant 
7ibilae,  pilosi  etc,  Is.  13,  21  et  22;  scptimo,  est  tenebrosus  et  veritate  privatus,  Sap.  6,  5; 
octavo,  instabilis  lubricitate,  Eccle.  2,  17;  nono,  plcnus  laboribus  et  doloribus,  Sap.  5,  7  sqq. 
et  Eccli.  2,  3  sqq. ;  decimo,  immundus,  contagiosus  et  plenus  immunditiarum  stercoribus, 
Sap.  14,  25  sqq. ;  undecimo,  est  rota  volubilis  et  impermanens,  Ezech.  10,  13;  duodecimo,  est 
fornax  horaines  diversis  flammis  vitiorura  incendens.  Quibus  inspectis,  a  mundo  pcr  eius  con- 
teraptum  cst  egrcdiendura. 

Tertio,  ad  raundi  conteraptum  inducit  nos  quae  in  raundo  reperiuntur  consideratio,  Os. 
4,  1  ct  2:  Non  est  verifas,  non  est  misericordia,  non  est  scientia  in  terra;  nam  maledictum, 
mendacium  et  homicidinm,  furtum  et  adulterium  inundaverunt  super  terram;  Eccle.  1,  2  et  14: 
Omnia  vanitas,  et  afflictio  spiriius.  In  raundo  siquidem  reperitur  nihil  boni,  sed  mali,  nihil 
perfectionis,  scd  imperfectionis,  nihil  vitac,  sed  mortis,  nihil  veritatis,  sed  vitiorum.  In  ipso 
siquidem  est  superbia,  iactantia,  arabitio,  arrogantia,  irreverentia,  inobedientia,  contcmptus, 
convitiura,  contcntio,  dissensio,  praesumtio,  invidia,  dolus,  fraus,  odium,  detractio,  raalitia, 
nequitia,  ira,  inimicitiae,  rancor,  dolor,  tepor,  accidia,  clamor,  blaspheraia,  contumelia,  tri- 
stitia,  planctus,  luctus,  inquietudo,  iramunditia,  avaritia,  fallacia,  inconsideratio,  praecipi- 
tatio,  dcrisio  Dci  et  suorum  raandatorura,  rautabilitas,  iraperseverantia,  inconstantia,  ten- 
tatio  diaboli  et  afilictio  mundi ;  raerito  quia  haec,  ut  patet  iutuentibus,  in  raundo  reperiuntur, 
quare  consequenter  qui  amicus  est  huius  mundi,  concluditur,  quod  sit  Dei  inimicus,  ut  dicit 
lacobus  in  canonica  sua,  c.  4,  4. 

Quarto,  ad  raundura  contemnendum  inducit  horainum  diligentium  mundum  pertractatio. 
Quid  fucrunt,  quid  sunt  et  ubi  sunt?  Si  quaeras,  quid  fuerunt  imperatores  et  monarchae,  re- 
ges,  duces,  comites,  satrapae,  magistratus,  tyranni,  consules,  praesides,  praefccti,  principes, 
barones  et  nobiles  et  alias  dignitates  et  gradus  habuerunt,  ita  quod  magni  fuerunt,  non 
exeraplificando  dc  praefatis  brevitatis  causa;  omnes  tamen  homines  mortalcs,  ut  nos  sumus, 
fuerunt  (o).  Scd  praefati  quid  sunt?  ccrte  mortui  sunt,  nihil  secum  de  mundo  portavcrunt 
praeter  peccata. 

Sed  libet  intueri  mente  et  attendere,  ubi  sunt  horum  raundi  araatorura,  scilicet  Cain 
crudelitas,  qui  fratrera  suum  Abcl  occidit?  gigantura  proceritas,  qui  fucrunt  in  diebus 
Noe?  Nemrod  oppressio,  fiiit  enim  robustissimus  venator  hominum,  id  est  opprcssor?  Nini 
imperium,  qui  fuit  primus  rex  Assyriorum?  Semiramidis  intemperantia,  quae  etiam  proprium 
filium  cognovit?  Zoroastes  Bactrianorura  regis,  qui  i^rimo  incantatorias  artes  magicas  invenit? 
Rcgura  Pcntapolim  carnis  spurcitia,  quia  sunt  caelitus  conflagrati  cum  suis?  Pharaonis  rcgis 
Acgypti  rebellio  populura  mandato  Dei  nolcntis  diraittcrc?  Cadrai  Thcbae  couditoris  felicia 
exordia,  qui  a  Tyro  venit  Boetiam  et  Thebas  aedificans,  ibidem  regnavit,  uxore  dotatus  et 
filiabus,  sed  non  sic  feliciter  decessit  interfectis  filiabus,  vidclicet  a  viris  et  ncpotibus,  ipse 
factione  Agenoris  a  regno  pulsus  usquc  in  exitum  infcliccm  duxit  vitam?  Ubi  est  Aetae 
Colchorum  rcgis  magnificcntia,  quam  ostcndit  lasonem  Thessalum  rccipiendo  cum  suis?  Ubi 
est  lasonis  proditio,  qui  proditionc  Mcdeani  filiam  dicti  Actac  capicns,  ipsam  ctiam  prodidit 
et  dcccpit?  Pclci  sagacitas,  qui  lasoncra  dircxit  pro  aurco  vellcrc,  ut  niorcrctur?  Ubi  Icges 
Minois  regis  Crctcnsis?  Adonibczcc  iniquitas,  sub  cuius  mensa  ut  canes  comedebaut  scptua- 


(a)  As  om.  fuerunt  —  fuernnt. 


lESUS   ABIECTUS   CERNITUR.  131 

ginta  reges  amputatls  manuum  et  pedum  summitatibus  ^  f  Ubi  Eglon  regis  Moab  ad  filios 
Israel  hostilitas?  Ubi  Sisarae  regis  Madian  in  finibus  Israel  dissipatio?  Ubi  Lai,  ne  filius 
eum  interficeret,  praevisio?  Ubi  est  Oedipi  valor,  qui  nesciens  matrem  suam  probitate  sua 
accepit  uxorem,  patre  ab  eo  interfecto,  sed  tandem  dolore  caecus  vita  infelici  decessit?  Ubi 
est  Thyestis  et  Atrei  discordia,  ob  quam  Atreus,  occisis  tribus  filiis  Thyestis,  carnes  ad  com- 
edendum  et  sanguinem  in  vino  mixtum,  ad  bibendum  patri  dedit?  Ubi  Thesei  vigor,  qui 
tot  probitates  gessit  cum  lasone  pro  aureo  vellere,  cum  Hercule  contra  Amazonum  reginam, 
in  inferno  mira  fecit,  liberavit  Athenas  a  Cretensibus,  et  multa  proba  gessit  et  facinora,  sed 
expulsus  a  suis  infelicem  duxit  vitam?  Ubi  Herculis  furor?  Ubi  Laomedontis  strenuitas, 
regis  Troianorum?  Ubi  Priami  maiestas,  quae  digna  imperio  censebatur?  Agamemnonis 
regis  et  ducis  Graecorum  prudentia?  Ulyssis  dolus?  Diomedis  loquacitas?  Hectoris  fortitudo? 
Paridis  concupiscentia?  Achillis  impetus?  Pyrrhi  in  Polyxenam  et  Troianos  vindicatio?  Ubi 
Saulis  Hebraeorum  primi  regis  proceritas?  Ubi  Goliath  exprobratio  («)?  leroboam  contra 
Deum  ingratitudo?  Zara  {b)  Aethiopum  gentis  multitudo?  Sardanapali  incontinentia  et  mu- 
liebritas?  Sennacherib  contra  Deum  contemptus?  Astyagis  providentia,  ne  a  Cyro  nepote 
suum  regnum  toUeretur?  Ubi  est  Cyri  Persae  dominandi  aviditas?  Ubi  Darii  carnalitas? 
Ubi  Xerxis  exercitus?  Ubi  Nabuchodonosor  superbia?  Baltassar  insania?  Candauli  Ly- 
dorum  regis  opulentia?  Ubi  Croesi  divitiae?  Amulii  (c)  ambitio?  Fuffetii  versutia?  Hostilii 
severitas?  Prisci  deceptio?  Tarquinii  invasio?  Holofernis  ferocitas?  Ariopastis  fraus?  Mil- 
tiadis  Atheniensis  victoria?  Alcibiadis  pulchritudo?  Hannonis  Carthaginensis  appetitus? 
Dionysii  tyrannides?  Polycratis  fortuna?  Agathoclis  cautela?  Philippi  Macedonis  saevitia? 
Alexandri  Magni  audacia?  Demetrii  arrogantia?  Ptolomeorum  regum  Aegypti  vita  infamis? 
Vezoris  {d)  dominium?  Seleuci  improbitas?  Antioehi  philosophi  mendacia  (e)?  lugurthae  exer- 
citatio?  Ubi  Marii  aspectus?  Mithridatis  custodia?  Caesaris  sagacitas?  Pompeii  expeditio? 
Octaviani  prosperitas?  Marci  Antonii  temeritas?  Herodis  impietas?  Caii  ad  malum  aviditas? 
Neronis  voluptas  (/)?  Ubi  Vitellii  gulositas?  Domitiani  praecipitatio?  Diocletiani  adversus 
Christum  contemptus?  Maximiani  inconstantia?  luliani  apostasia?  Ubi  improborum  Roma- 
norum  imperatorum  quoad  plures  dira  dominatio?  Ubi  Theodorici  malignitas?  Ubi  Totilae 
flagellum?  et  sic  de  similibus.  Isti  fuerunt  in  saeculo  et  mundo  ob  dignitates  et  dominia 
viri  famosi,  mundi  gloriae  intendentes,  eam  optantes  et  habentes. 

Sed  quis  eorum  exstitit  finis  et  terminus?  Certe  cuiuslibet  eorum  fuit  malus  et  pravus. 
Nam  Cain  fuit  a  suis  descendentibus,  videlicet  Lamech,  sagitta  petitus,  Gen.  4,  23.  Gigantes 
submersi  sunt  in  diluvio,  Gen.  7,  21  sqq.  Ninus,  rex  Assyriorum  primus,  ab  adversariis  {g) 
sagitta  illisus  obiit.  Nemrod  linguae  divisione  suo  desiderio  imperandi  omnibus  fuit  frustatus. 
Semiramis  a  filio  stuprata  {li)  est  occisa.  Zoroastes  {i)  Nini  gladio  infeliciter  est  mactatus. 
Reges  Pentapoleos  {l)  igne  caelesti  sunt  cremati.  Pharao  in  mari  rubro  cum  suis  est  ne- 
catus.  Cadmus  (ut  dictum  est)  post  felicia  infelix  factus,  latebras  apud  IUyrios  petens  (m), 
post  regni  amissionem,  morte  periit  ignota.  Aetes  {n),  Colchorum  rex,  filio  Aegialeo  inter- 
fecto  a  filia  Medea  ac  Medea  furtive  a  lasone  rapta,  eius  senium  infelicissimum  reddide- 
runt.  lason  decepta  Medea,  ipsius  factione  Medeae,  filios  proprios,  ipsa  tradente  comedit. 
Peleus  regnum  dare  invite  suo  nepoti  lasoni  est  coactus.  Minos,  filius  Pasiphaes,  solis  filiae,  et 
Cretensium  rex,  filii  mortem  dum  cupit  vindicare,  a  Theseo  expulsus  adulterio  uxoris  et 
filiarum  cum  Theseo,  fugacem  dum  Daedalum  sequitur,  apud  Siculos  a  filiabus  Cretali  ipse 


(«)  As  fortitudo.  —  (6)  As  Sarath.  —  (c)  As  Annibalis.  —  {d)  As  Nesores.  —  (e)  As  An- 
tiocJii  mendacia.  —  {f)  As  Ciceronis  voltiptas.  —  {g}  As  xjrimus  adversaritis.  —  {h)  As  a  stupra- 
tore.  —  {i)  As  Cordastes  Nani.  —  (?)  As  Pentapolim.  —  (w)  Ed.  1  om.  latebram  petens.  —  (m)  As 
et  edd.  1  et  2   Oetes. 


"■  lud.  1 ,  7. 


132  FRUCTUS   M    —   PARS   PRIMA. 

mortem  invenit.  Adonibezec  ab  Israelitis  cai^tus,  summitatc  manuum  ct  pedum  amputatis, 
quac  aliis  gesserat,  ipse  excepit.  Eglon  ab  Aiotli  sicca  in  adipem  immersa  obiit.  Sisara  a  label 
clavo  in  tcmpore  (a)  infixo  occiditur.  Laius  iuxta  accepta  a  diis  (b)  a  filio  Ocdipo  incognite 
est  occisus.  Oedipus  dosponsata  matre  et  occiso  patre,  dum  haec  scivisset,  regiis  insigniis  de- 
positis,  dolore  oculis  sibi  erutis,  et  tandem  post  mutuam  caedem  filiorum,  Creontis  imperio 
catenis  onustus,  in  exilium  est  actus.  Tyestes  ob  stuprum  commissum  in  cognatam  et  Atreus 
crudelitate  ambo  infeliciter  obierunt.  Theseus  post  multa  facta,  Hippolyto  filio  suggestione 
falsa  Phaedrae  uxoris  occiso,  ab  ingratis  civibus  repulsus,  apud  Tyros  (c)  minorem  insulam 
infelicis  vitae  diem  clausit  extremum.  Laomcdon  in  praelio  a  lasonc  et  Hercule  prosternitur. 
Priamus  post  tam  magna  facta  in  Troia  ct  rcgnorum  subiectione  a  Graecis  decennio  obsessus, 
fraude  Troiae  capta  civitate,  a  Pyrrho  crudeliter  jjost  amissionem  filiorum  et  omnium  est 
mactatus.  Agamemnon  Clythemncstrae  uxoris  ab  Aegistho  cognitae  factione  occiditur.  Her- 
cules  effeminatus  a  lole  tandem  Nessi  Centauri  veste  et  sagitta  furore  est  prostratus.  Ulysses 
a  filio  incognito  sauciatur  crudeliter.  Dioracdes  expulsus  a  regno  infeliciter  consummatus 
est.  Hector  proditorie  ab  Achille  perimitur  (d).  Paris  filius  Priami  a  rege  in  praelio  morti 
sociatur.  Achillcs  in  templo  in  Troia  sagittis  Paridis  mortem  gustavit  acerbam.  Pyrrhus 
eius  filius  post  reversionem  a  Troia  fraude  Macharei  sacerdotis  in  templo  Apollinis  ab  Orcste 
est  interfectus.  Saul  inobcdieus  Deo,  rcgno  privatus,  diabolo  ad  vexationem  traditus,  in  monte 
Gelboe  cum  tribus  filiis  est  prostratus.  Goliath  a  David  puero  funda  et  lapide  est  deiectus. 
leroboam  cum  suis  omnibus  ad  internicionem  est  a  Deo  datus.  Zara  ab  Asa  et  suis  con- 
turbatus  et  fugatus  est,  II  Par.  14,  10  sqq.  Sardanapalus  inter  mulieres  scortans  ab  Ar- 
bato  Medorum  pracfecto  aggressus,  cum  se  ncquiret  defendere,  regia  incensa,  cum  omnibus 
voluptatibus  concrcmatus  est.  Sennacherib  post  damnum  suorum,  interfectis  de  suis  per  an- 
gelum  centum  oetoginta  quinquc  millibus,  fugiens  a  filiis  duobus,  dum  oraret  Nesdach  deum 
suum,  est  mactatus,  IV  Reg.  19,  37.  Astyages,  rex  Medorum,  a  Cyro  nepote  ex  filia  privatus 
regno  Medorum,  in  Hyrcania  sibi  tradita  ab  eodem  moritur.  Cyrus,  bellum  dum  Amazonibus 
intulisset,  circumventus  cum  ducentum  millibus  Persarum  occisus  et  decapitatus,  in  utrem 
sanguine  repletum  eius  caput  est,  ut  biberet,  proiectum.  Darius  rex  Persarum,  cum  reginam 
Scytharum  vi  habere  vellet,  amissis  ultra  centum  millibus  de  suis,  et  deinde  apud  Mara- 
thonem  dcbellatus  a  Graecis,  ad  infclicem  mortem  dcvenit.  Xerxes  millc  millibus  amissis  de 
suis  in  Graecia  pcr  Leonidam  Sjjartanorum  duccm  cum  quatuor  millibus,  naves  cius  omnes 
submersae  vel  captae  per  Themistoclem  et  Cimonera,  duces  Athenienses,  in  Persiam  reversus, 
odiosus  omnibus,  ab  Artabano  praefecto  est  obtruncatus.  Nabuchodonosor,  rex  Babylonis, 
primo  divino  volito  a  regno  pcr  scptem  tempora  pulso  et  deinde  post  in  regno  reposito, 
mortuum  cadaver  eius  in  treccnta  frusta  divisum,  datum  cst  trccentis  vulturibus  a  filio. 
Baltassar,  dum  vasa  Domini  raale  tractat,  regno  ct  vita  a  Dario  et  Cyro  est  privatus, 
Dan.  5,  30.  Candaulus  rcx  Lydorum  felix  aliquando  coniuge  et  regno,  ab  amico  Gygc  tandcm 
vita,  uxore  et  rcgno  privatur.  Crocsus  etiam  Lydorum  rex  ditissimus  fuit  omnium  regum; 
hic  captus  a  Cyro  cum  Baltassar  Babyloniae  rcge  rogo  superimpositus,  etsi  imbris  super- 
ventione  liberatus  sit,  regno  tamen  privatus  remansit.  Amulius,  Numitore  fratre  a  regno 
cxpulso,  solus  in  Albano  (e)  regnat;  sed  llemi  et  Romuli  auxilio  Numitor  regno  potitur, 
Araulio  interfecto.  Fuffctius  Mettius  rex  fuit  Albanorum,  cum  contra  venientes  cum  Tullio 
Ilostilio  ct  Ilomanis  ivisset,  sc  cum  suis  in  partcm  subtraxit,  ut  victori  in  auxilium  cssct, 
cuius  fraudem  Tullius  cura  attcndisset,  eo  capto  et  virgis  caeso,  demura  pcr  manus  ligatus 
et  pcdes  ad  quadriga.s,  impulsis  equis,  cius  corpus  spectantibus  Albanis  et  Romanis  in 
partes  divisas  est  concisum.  Tullius  Ilostilius  praefatus  Romanoruni  rcx  post  mira  pro 
Romanis   ab   eo   facta  cum  rcgina  a  fulgurc  cst  crematus.  Priscus  Tarquinius  rex  Roma- 


(a)  As  ot  odd.  1  ct  2  tinijwre.    —   (b)  As  vaticinia.    —    (c)  As  et  odd.  1  ot  2  Cyros.    —    (d)  A.s  pu- 
nitur.    —    (e)  As  Ano. 


lESUS   ABIECTUS   CERNITUE.  133 

norum,  deceptis  filiis  Anci  Martii,  regis  Romanorum,  ex  mercatore  factus  rex,  ab  eisdem  cum 
securi  percussus  regnum  amisit  cum  vita.  Tarquinius  Superbus,  septimus  et  ultimus  rex 
Romanorum,  expulsus  ab  urbe  ob  scelus  Lucretiae  commissum  a  filio,  nec  repetere  urbem 
unquam  valuit,  Cumas  pergens  cum  Aristomene  tyranno  senectutem  suam  tabefactus  con- 
sumsit.  Holofernes,  Nabuchodonosor  regis  Assyriorum  princeps  militiae,  ferocitatem  sui 
pectoris  luditb  Hebraea  amputando  caput  extinxit.  Miltiades,  rex  Atheniensium,  apud  Mara- 
thonem  Darium  cum  suis  expugnavit  et  lib.eravit  Athenas;  captus  deinde  ab  Atheniensibus 
et  onustus  catenis  in  carcere  est  trucidatus.  Alcibiades,  dux  Atheniensium,  forma,  genere, 
divitiis,  bello  et  facundia  admirandus,  post  multa  felieia  et  infelicia,  tandem  domo  incensa, 
in  qua  manebat,  ab  insequentibus  crematus  et  privatus  iacuit  sepultura.  Hanno,  Hamilcaris 
ducis  Carthaginensium  in  Sicilia  (a)  filius,  ditissimus  fuit;  hic  Carthaginis  dominium  dum 
appeteret,  primo  senatum  veneno  occidere  operam  dedit,  secundo  mq,nu  servorum  fretus, 
dum  imperare  optat,  captus,  in  conspectu  populi  nudatus,  virgis  caesus,  oculis  extractis,  am- 
putatis  manibus  et  pedibus,  confractis  cruribus,  ferro  vita  eiecta,  corpus  vulneribus  confossum, 
in  cruce  altissima  est  suspensum,  filiis,  nepotibus,  parentibus  et  amicis  cum  ipso  pariter 
enecatis.  Dionysius  Syracusanorum  rex  fuit;  post  multa  infanda  commissa  in  fratres,  co- 
gnatos  et  cives,  deos  et  exteros,  expulsus  a  regno,  Corinthum  missus  est  in  exilium;  ubi 
primo  lenonibus  iunctus,  deinde  pueros  docens  in  triviis  et  ludos  agere  (6),  vitam,  ut  cre- 
ditur,  miserabiliter  terminavit.  Polycrates  Sami  insulae  tyrannus  fuit;  omnia  sibi  fortuna 
ad  votum  pro  tempore  impendit,  sed  in  fine  captus  ab  Oroete,  Darii  praefecto,  inculpatus, 
quod  adversus  Darium  hostibus  praeberet  auxilium,  in  summo  Midalensis  montis  vertice 
in  cruce  est  suspensus.  Agathocles,  Siculorum  rex,  ab  Afris  in  Syracusis  obsessus,  civitate 
munita  fratri  relicta,  cum  exercitu  transivit  in  Africam,  ibique  victoriosus  contra  Cartha- 
ginenses,  Syracusas  reversus  ad  obsidendum  Brutios  contendit;  ubi  dum  eseet,  regno  capto  a 
filio  filii  privatus  est,  ac  timore  Aegyptum  petens  ibidem  morbo  et  peste  consumtus  est. 
Philippus  Macedo,  versutiis  suis  Graecis  subiectis  et  phiribus  aliis  iuxta  vaticinia,  a  gladio 
habente  in  manubrio  quadrigam  sculptam  per  Pausaniam  interfectus  est.  Alexander  Magnus 
Macedo  post  subiectum  vi  orbem  et  timore  apud  Babyloniam  venenatus  a  Cassandro  trium- 
phum  morti  dedit.  Demetrius  rex  Syriae  post  impie  multa  commissa,  relictus  ab  uxore,  filiis 
et  aliis,  cum  iret  in  Tyrum  ac  in  portum  descenderet,  iussu  praefecti  loci  obtruncatur. 
Reges  Aegypti  plures  fuerunt  dicti  Ptolomei,  qui  proditionibus  mutuis,  rapinis,  luxuriis, 
crudelitatibus  et  regimine  pravo  notati,  vitam  nequam  ducentes,  diversis  cladibus  interierunt. 
Vecores  rex  fuit  Aegypti,  qui  ambiens  Scytharum  dominium,  ab  ipsis  de  regno  Aegypti, 
quod  habebat,  expulsus,  vitam  infelicem  duxit,  alieno  et  proprio  privatus  regno.  Seleucus  (c) 
rex  post  multas  victorias  et  insignem  militiam  sub  Alexandro  peractam  Ptolomei  Cerauni 
insidiis  captus  et  necatus  est.  Ultimus  ex  Alexandri  principibus  Antiochus  rex  Syriae  post 
multa  infanda  in  Deum  et  ludaeos  illata,  ultione  divina  doloribus  et  corrosione  vermium  mise- 
rabiliter  e  vita  recessit.  Hannibal  Poenus  duodeviginti  annis  attritis  Romanis  in  Hispania  et 
Italia  et  multis  crudeliter  gestis,  superatus  a  Scipione  Africano,  ad  Prusiam  regem,  hostem 
tunc  Romanorum,  fugit;  sed  pace  facta  inter  Prusiam  et  Romanos,  cum  sciret  se  tradendum 
Romanis,  veneno  hausto,  quod  secum  semper  ferebat,  infelicem  animam  emisit.  Prusias  Bi- 
thyniae  rex,  dum  filios  novercae  filio  legitimo  vellet  praeponere,  a  filio  expellitur  de  regno, 
qui  cum  paucis  servis  recedens,  ab  eis  solus  senex  diraissus,  dum  timore  filii  pergens  per 
incognita  loca  et  se  alium  esse  dicens  quaerens  stipem  de  die  residendo  in  tenebris  et  noctu 
ambulans,  ultimo  ad  manus  filii  deveniens  occiditur.  Perseus  spurius  rex  fuit  Macedoniae ;  qui 
suae  conditionis  oblitus,  post  multa  nefanda  ab  eo  patrata  victus  a  Paulo  Aemilio,  senatus 
iussu  ad  perpetuum  carcerem  cum  filiis  est  damnatus;  verum  cum  horrore  carceris  ac  dolore 
diem  clausisset  ultimum,  filius  eius  ob  inopiam  Romae   artem  aerariam  didicit  et  exercuit. 


(a)  As  inscia.    —    (6)  As  traphis  et  ludos  agere.    —  (c)  As  Solendtts. 


134  FKUCTUS   VI   —   PARS   PRIMA. 

Pseudo-Philippus  inendacio  se  tingens  Persei  fnitrem,  Macedoniam  a  Romanis  accepit;  qui 
tandem  captus  a  Metello  ante  eius  currum  ductus  Romam,  ibidem  ignominiose  est  necatus. 
lugurtha,  rex  Numidiae,  etsi  naturalis  fuit;  hic  tribus  fratribus  occisis  legitirais  regnum  Numi- 
diae  obtinuit;  sed  fratrum  mortem  non  ferentes  Romani  per  Cneum  Marium  multis  praeliis  ad 
deductionem  redactus,  captus  ante  currum  eius  pro  triumpho  et  catenatus  est,  et  non  multo 
post  mole  ad  coUum  suspensa  ex  lapide  Tarpeio  in  Tiberim  proiectus  est  et  necatus.  Marius 
Arpinas,  primus  consul  ex  plebe,  septem  consulatus  habuit;  hic  multa  peragens  iniqua  Prae- 
neste  cervicem  feriendam  servo  praebuit.  Mithridates  rex  Ponti,  hic  plures  linguas  scivit; 
inimicos  per  viginti  annos  non  permanendo  in  loco  evitavit;  crudeliter  se  habuit  ad  Ro- 
manos,  omnes  enim  in  regno  suo  et  mercatores  et  alios  occidi  iussit;  bellum  per  quadra- 
ginta  (rt)  annos  et  ultra  habuit  cum  Romanis;  victus  a  Pompeio,  obsessus  a  filio  Pharnace, 
sumto  prius  veneno,  sed  nihil  ei  nocente,  tandem  a  Gallo  milite  est  occisus.  Caesar  lulius 
habita  victoria  de  Pompeio  et  suis,  Roma  potitus,  non  multo  post  coniuratione  quorundam  ci- 
vium  pluribus  vuhieribus  confossus  occubuit.  Pompeius  Magnus  in  sua  iuventute  et  post  per 
tempus  in  bellis  felicissimus  fuit;  nam  cum  viginti  duobus  regibus  bella  gessit,  sed  discor- 
dante  a  Caesare  apud  Epirum  multis  suffultus  regibus  pugna  habita  succubuit;  qui  dum 
peteret  Aegyptum,  Ptolomeo  mandante  a  suis  satellitibus  decapitatur;  corpus  eius  quisquiliis 
semiustum  a  Codro,  quaestore  ipsius  Pompeii,  cum  lacrymis  positum  est  sub  arenis.  Octa- 
vianus  post  triumphos  multos  habitos,  etsi  in  pace  regnaverit  magno  tempore  et  decesserit, 
infelix  fuit  in  filiis,  qui  omnes  ante  ipsum  mortui  sunt,  sed  infelicissimus  in  filiabus,  quas 
omnes  ob  stupra  mandavit  occidi ;  et  demum  filium  non  habendo  Tiberio  privigno  in  filium 
adoptato  dimisit  regnum.  Caius  Caligula  imperator  luxuriosissimus,  adeo  ut  non  se  a  soro- 
ribus  abstineret,  insolentissimus  pro  deo  se  coli  faceret,  crudelissimus  fuit;  nam  parentes, 
senatores  et  alios  multos  occidit;  et  post  eius  mortem,  quae  scelestissima  fuit,  diversa  venena 
sunt  reperta,  quae  in  mare  proiecta  pisces  innumeros  occiderunt.  Nero  factione  matris  Ro- 
mano  adepto  imperio,  nefandissimus  homo  fuit ;  hic  stupratis  sororibus,  matre  occisa,  omnibus 
parentibus  necatis,  incensa  maxima  parte  urbis,  depraedatis  omnibus,  hostis  (6)  adiudicatus  a 
senatu,  proprio  pugioni  incubuit.  Marcus  Antonius,  lulii  Caesaris  nepos  ex  sorore,  cum  multa 
improba  ageret  et  Octaviano  insidias  moliretur,  adversus  quem  Octavianus  profectus  apud 
Actium  eum  debellando  in  Alexandriam  fugere  coegit,  quam  obsidendo  angustiis  (c)  et  fame 
omnes  periclitaverunt,  ad  regalia  monumenta  accedens  Antonius  cultro  se  ipsum  transfodit. 
Herodes  Ascalonita,  ob  ortum  Christi  pueris  in  Bethlehem  necatis  et  filiis  propriis  quam- 
plnribus  occisis,  doloribus  insectatus  et  vermibus,  ultro  animam  a  se  abscidit.  Vitellius  ab 
exercitu  imperator  creatus,  gulositati  et  voracitati  prae  aliis  deditus  fuit;  cum  multa  impia 
ageret,  relictus  a  militibus,  catenatus  ct  incarceratus,  primo  ligatis  manibus  post  tergum 
ac  collo  laqueo  imposito,  coeno  et  luto  ac  stercoribus  deturpatus,  minutim  a  carnificibus 
spectante  populo  usque  ad  necem  discerptus  est;  et  iniecto  unco  in  naribus  tractus  et  in 
fluvium  Tiberim  est  proiectus.  Domitianus  Cacsar  post  multa  mala  commissa  a  cubiculariis 
mandato  senatus  interemptus  est.  Diocletianus  abiecto  imperio  timens  a  Constantio,  quem 
Caesarem  fecerat,  sibi  inferri  mortem,  vcneno  se  occidit.  Maximianus,  cum  genero  suo  Con- 
stantino  insidias  pararet,  ope  Constantini  trucidatus  est.  lulianus  apostata,  homagio  facto 
diabolo,  abnegata  fido,  ex  clorico  factus  est  imperator,  quod  per  annum  cum  tenuisset,  a 
sancto  Mercurio  niandato  beatae  Virginis  cst  occisus.  Thcodoricus  subita  morte  decedens  per 
loanncm  papam  ct  Symmachum  patritium,  quos  occidcrat,  in  oUam  Vulcani  est  proiectus. 
Totila  flagellatus  tandem  a  Deo  vitam  cum  dominio  amisit.  Imperatores  Romani,  videlicet 
Galba,  Otho,  Commodus,  Pertinax  Aclius,  lulianus,  Caesar  Pescennius  ct  Albinus,  Aurelius, 
Caracalla,  Marcus,  Ileliogabalus,  Aurcus,  Alexander,  Maximus  ct  Gordianus,  Decius,  Gallus, 
Hostilianus,    Aemilianu.s,   Valerianus,   Galienus,   Quintilius,   Aurelianus,  Tacitus,   Florianus, 


(a)  As  octo,    —    (b)  Edd.  3  hoslibus.    —    (c)  Edd.  awjHstm. 


lESUS  ABIECTUS   CERNITUE.  135 

Probus,  Carus,  Numerianus,  Galerius,  Maxentius,  Valens  et  sic  de  aliis,  omnes  vel  a  se  vel 
ab  aliis  sunt  trucidati.  Multos  omisi  de  magnis  mundi  principibus,  de  regibus  Chaldaeorum, 
Persarum,  Medorum,  Assyriorum,  Aethiopum,  Aegyptiorum,  Graecorum,  Francorum,  Hispa- 
norum  et  aliorum  regnorum,  qui  toto  conatu  constrinxere  mundum,  quem  ad  votum  habere 
putantes  et  regno  et  vita  caruerunt;  ut  de  quibusdam  ostendit  Orosius  in  suis  libris  De 
ormesta  mundi  ^. 

Sed,  ecce  dum  discurrimus  per  homines  mundi  amatores,  dignitatibus  variis  fulgentes, 
nunquid  idipsum  patet  in  mulieribus,  quod  evenit  eisdem?  Certe  sic.  Nonne  Semiramis, 
de  qua  est  dictum,  regina  Assyriorum,  uxor  Nini,  vanitatibus  mundi  dedita  a  filio  ob  stu- 
prum  exanimata  est?  Dido,  Carthaginensium  regina,  amore  Aeneae,  ut  docet  Virgilius  ^,  eius 
abscessu  cultro  se  peremit.  Phaedra,  uxor  Thesei,  regis  Atheniensium,  incusato  Hippolyto 
a  Theseo,  quod  eam  violare  tentasset,  et  occiso  Hippolyto  a  Theseo,  audita  ipsius  Hip- 
polyti  morte  et  dolo  reserato,  Hippolyti  gladio  se  occidit.  locasta,  uxor  regis  Lai  Thebanorum, 
demum  coniux  (a)  Oedipi  filii  sui;  quo  cognito,  gladio  Oedipi,  quo  Laium  patrem  occiderat, 
se  peremit.  Athab'a  ludaeorum  regina,  post  caedem  omnis  stirpis  regalis,  ut  facilius  domi- 
naretur,  dum  regnasset  pro  tempore,  demum  excerebrata  est.  TuUia,  Prisci  Tarquinii  regis 
Romanorum  filia  et  uxor  Tarquinii  Superbi,  regis  Romanorum,  crudelissima,  cum  viro  ab  urbe 
abiecta,  infelicem  finem  habuit.  Olympias,  Alexandri  mater,  cum  post  mortem  filii  in  nobiles 
debaccharetur,  a  Cassandro,  qui  Alexandrum  occiderat,  mortem  impavida  suscepit.  Barsames, 
uxor  Darii,  et  Rosanes,  filia  Darii  regis  Persarum  et  uxor  Alexandri  Magni,  incarceratae 
ab  Antipatro  a  Cassandro  demum  interfectae  sunt.  Thessalonice,  Aridei  regis  filia  et  Cas- 
sandri  (5)  uxor,  ab  Antipatro  filio,  nihil  valentibus  lacrymis,  est  occisa.  Cleopatrae  quatuor 
fuerunt:  prima  filia  Ptolomei  Epiphanes  et  nupta  Philematori,  Philematore  occiso,  Evergeti 
se  tradidit;  cuius  filium  ipso  die  nuptiarum  vir  in  eius  gremio  confodit;  filiam  susceptam  ex 
ea  stupravit  et  eam  in  uxorem(c),  repudiata  uxore,  accepit.  Cleopatra  Alexandri  Zebennae,  regis 
Syriae,  primo  uxor,  inde  Demetrii,  tertio  Antiochi  Syriae  regis;  haec  occiso  filio,  causa  domi- 
nandi,  dum  Crispo  alteri  filio  parat  venenum,  id  sumere  ipsa  est  compulsa.  Cleopatra,  altera 
uxor  Evergetis,  a  filio  in  exilium  acta  et  necata  est.  Quarta  Cleopatra  non  tradita  viro, 
quem  volebat,  sed  alteri  a  viro  sororis,  decisis  manibus,  propter  vulnera  multo  sanguine 
fuso  exspiravit.  Cleopatra  alia  fuit  regina  Aegypti,  per  Pompeium  Ptolomeo  eius  fratri  nupta, 
a  quo  postea  ipse  Pompeius  fuit  occisus :  haec  primo  Ptolomco,  secundo  Caesari  stupro 
iuncta,  ac  filio  ex  ea  suscepto,  quem  Octavianus  postea  occidit,  tertio  Marco  Antonio  iuncta, 
cum  post  mortem  eius  Octaviano  sua  pulchritudine  studeret  (d)  placere,  et  frustra,  videns  se 
pro  triumpho  servari,  sepulchrum  ingressa  Antonii,  apertis  venis  et  appositis  serpentibus  in- 
felicem  vitam  terminavit.  Messalla  uxor  fuit  Claudii  Imperatoris,  etsi  formosa,  incredibilis 
fuit  libidinis;  nam  ut  multos  haberet,  mutata  veste  lupanaria  adibat,  sed  tandem  a  viro 
confodi  iussa  est.  Agrippina  mater  fuit  Neronis  et  uxor  Claudii  imperatoris;  cuius  factione 
Nero  adoptatus  est  in  filium  Claudii  et  ad  imperium  sublimatus  est;  quam  nudam  ex  palatio 
Nero  eiecit,  praecepto  dato,  ut  nullus  eam  reciperet;  deinde  Puteolum,  ut  absorberetur,  in 
navi  solubili  posita  et  vix  liberata,  apud  Baiolos  misso  decurione  eam  iussit  occidi.  Rosi- 
munda,  filia  Turisundi  regis  Gepidorum,  et  uxor  Albuini  regis  Longobardorum,  quae  virum 
fecit  occidi,  ab  Emelchi,  quem  in  virum  post  mortem  datam  Albuino  suscepit,  sed  post, 
Emelchi  displicente  eidem,  cum  eum  veneno  occidere  vellet  et  nubere  Longino  patricio,  ve- 
nenum  bibere  coacta,  ambo  pariter  sunt  extincti.  Brunchildis,  Francorum  regina,  filia 
Levicaldonis,  regis  Hispaniae,  et  uxor  Sigisberti,  regis  Francorum,  quae   accusata  filio  iam 


(a)  As  iixor.    —    (h)  As  Alexandri.    —    (c)  N  coniugem.    —    (d)  N  conaretur. 


^  Sub  hoc  nomine  saepius  exhibentur  Orosii  libri  Ilisloriarum ;  cfr.  Du  Cange  ad  vocem  Or- 
mesta.   —   *  Aeneid.,  1.  IV  in  fine. 


136  FRUCTUS   VI   —   PAKS   PRIMA. 

reguante  est  iniuste,  ligata  ad  pedes  indomitorum  equorum,  oquis  dimissis,  membratim  est 
discissa.  Romulda  uxor  fuit  Sisulphi,  nepotis  Albuini  Forlivii  ducis,  qui  interfectus  a  Ca- 
tano,  rege  Avarorum;  Romulda  cum  filiis  in  quodam  castro  se  claudit,  quam  Catanus  dum 
obsideret,  visus  a  Romulda  in  pulchritudine  armorum,  immemor  viri  recenter  occisi,  philo- 
capta  de  eo,  promisit  castrum  reddere,  si  eam  vellet  in  suam  accipere  uxorem;  quo  an- 
nuente,  castro  dato,  omnibus  filiis  et  filiabus  Romuldae  occisis,  eam  Catanus  in  uxorem  ac- 
cepit,  et  se  fruendum  ei  tota  nocte  concessit;  sed  mane  Catanus  acceptis  duodecim  fortioribus 
de  suis,  eis  successive  abutendam  tradidit  nequam  Romuldam;  quam  diu  cum  illusissent,  in 
locis  genitalibus  coram  omnibus  Romuldae  palum  iussit  infigi;  et  sic  cum  palo  duci  per  totum 
exercitum  ad  illudendum,  quae  misera  iilusione  et  dolore  exanimata  est.  Irenes  imperatrix 
post  ambitionem  dominii,  qua(rt)  multa  improba  commisit,  a  Nicephoro  fratre  deiecta,  in  Lesbos 
insula  misera  senectute  contabuit.  Martesia  cum  sorore  Lampedia,  regina  Amazonum,  post 
multas  victorias  circumventae  a  barbaris  occisae  sunt.  Panthesilea,  Amazonum  regiua,  ob 
amorem  Hectoris  in  bello  Troiano  multa  fecit  mira,  sed  tandem  a  Graecis  est  occisa.  Hecuba 
Troianorum  fuit  regina,  undeviginti  inter  filios  et  filias  genuit;  viso  excidio  Troiae,  inter- 
fectione  filiorum,  filiarum  et  viri  in  rabiem  versa,  apud  Thracios  agros  vitam  finivit.  Polyxena, 
filia  Priami  incredibilis  pulchritudinis,  tandem  post  excidium  Troiae  a  Pyrrho,  filio  Achillis, 
supra  eius  sepulchrum  intrepida  est  interfecta.  Cassandra  filia  regis  Priami  captiva  data  Aga- 
memnoni  (b),  eo  interfecto  a  Clythemnestra,  et  ipsa  necata  est.  Helena,  per  cuius  raptum  a 
Paride  Troia  est  destructa,  infeliciter  decessit.  Clythemnestra  carnaliter  iuncta  Aegistho,  sua 
factione  ab  eodem  Agamemnon,  Mycenarum  rex,  vir  suus,  occisus  est ;  sed  post  annos  septem 
cum  Aegistho  amasio  a  filio  Agamennonis  Oreste  est  truncata.  Camilla  Volscorum  regina 
limites  transcendens  femineos  se  dedit  armis,  et  Turno  regi  Rutilorum  dum  fert  opem  contra 
Aeneam,  sagitta  in  mammilla  percussa  interiit.  Sophonista  (c),  Hisdrubalis  Gisgonis  filia, 
Siphacis  Numidiae  regis  uxor,  et  demum  post  eius  mortem  uxor  Massinissae,  ne  in  manus 
Scipionis  veniret,  veneno  se  necavit.  Mariannes,  Hebraea,  filia  Aristoboli,  regis  ludaeorum, 
Herodi  regi  iuncta  in  matrimonium ;  cuius  imago  non  videbatur  mortalis,  sed  caelestis ;  haec 
incusata  viro  in  eius  mortem  ordinasse  iussa  est  mori.  Semiamira  mater  Heliogabali  im- 
peratoris  fuit,  cuius  industria  filius  ad  imperium  est  sublimatus,  cum  filio  et  ipsa  inter- 
fecta  est.  Niobes,  Tantali  Phrygiorum  regis  filia  et  uxor  Amphionis  Thebanorum  regis, 
septem  filios  et  totidem  filias  habuit  ex  marito;  haec  letali  morbo  filios  omnes  amisit;  vir 
eius  orbus  efi"ectus  se  gladio  occidit  proprio,  ipsa  vero  dolore  quasi  lapis  est  effecta.  Sabina 
Poppaeia  invisae  formositatis  fuit;  liaec  tamen  a  Nerone  imperatore  suscepta  coniugio,  cuius 
factione  Nero  occidit  matrem,  filiam  Claudii  Octaviani  in  exilium  destinavit;  dcmum  ipsa 
secundo   praegnans,  calce  a  Nerone  percussa,  diem  clausit  extremum. 

De  multis  aliis  probis  mulieribus  exempla  ad  propositum  possunt  adduci ;  sed  sufliciant 
praemissa,  quia  idem  iudicium  est  et  de  aliis.  Quia  ergo  mundus  suis  amatoribus  fallacis- 
simus  reperitur  et  deceptorius,  debet  a  prudente  dcrelinqui,  ut  patet  in  praedictis,  quos 
decepit.  Sic  crgo  apparet,  quid  fucrunt;  scd  quid  sunt,  patet,  quia  morte  violenta  omncs 
exterminati  sunt.  Et  quia  veram  non  habuerunt  sapicntiam,  2>(")'i<">'itnt  propter  suam  intiipirn- 
tiam,  Bar.  3,  28.  Sed  ubi,  quaeso,  sunt,  quos  ambiebat  civium  multitudo,  custodiebant  satel- 
litum  turmae,  quos  timebat  orbis?  quibus  fiebant  applausus  et  festa  praeclara?  quibus  superi, 
inferi  et  omnia  videbantur  ad  nutum  parere?  nonne  in  paucis  versibus  vitae  eorum  memoria 
est?  Vide  sepulchra;  ct  discerne,  si  potes,  quis  scrvus,  quis  dominus,  quis  pauper,  quis  dives. 
Discerne  vinctum  a  rege,  debilem  a  forti  et  pulchrum  a  deformi.  Amatores  huius  mundi  biborunt, 
comederunt,  riserunt,  duxerunt  in  bonis  dics  suos,  et  in  puncto  ad  infcrna  desccnderunt  ct 
vadunt.  Hic  caro  eorum  vermibus  datur,  et  illic  animae  eorum  sempiternis  deputantur  incendiis; 
nec  immerito,  quia  caclestia  non  inquisierunt,  sed  terrena,  digne  terrcnis  pcrpetuo  submerguntur. 


(a)  N  quo.    —    (h)  N  Agamemnone  et  ipsa  necata  est.    —    (c)  As  Solduista. 


lESUS   ABIECTUS   CERNITUR.  137 

Quinto,  ad  mundi  contemptum  inducunt  despicientium  ipsum  exaltatio  et  divulgatio. 
Considera  diligenter,  quam  divulgantur  per  orbem  qui  mundum  contempserunt;  patet  primo 
in  apostolis,  quorum  sonus  in  omnem  terram  exivit  ';  iu  sanctis  aliis  tam  martyribus,  videlicet 
Laurentio  (a),  etiam  de  aliis,  qui  omnia  pauperibus  dederunt;  quam  confessoribus,  videlicet 
Antonio,  Hilarione,  Macario  et  aliis  patribus,  Benedicto,  Francisco,  Dominico  et  aliis,  quorum 
nomina  vivent  in  aeternum,  in  saecula  saeculorum.  Vide  quam  solemniter  talium  memoria  a 
fidelibus  colitur,  non  in  uno  loco  solum,  sed  per  orbem.  Fitne  sic  pro  imperatoribus,  regibus 
et  aliis  principibus  mundum  diligentibus  ?  certe  non ;  quia  periit  niemoria  eorum  cuni  sonitu  ^, 
ac  si  nunquam  fuissent  in  mundo.  Hodie  non  nominantur,  immo  quod  maius  est,  de  multis 
imperatoribus,  ubi  iacent  eorum  cineres,  minime  invenitur.  Sancti  vero  mundum  relinquentes 
nominantur,  praedicantur  eorum  facta,  cum  summa  devotione  visitantur  eorum  sepulchra ;  et 
quare?  quia  corpora  eoriim  in  pace  sepulta  sunt  *,  et  in  memoria  aeterna  crit  iustus  *.  Ad 
habendam  laudem  et  famam  philosophi  omnes  sunt  conati,  sic  {h)  et  antiqui  Romani  hoc  fine 
illi  studuerunt,  et  alii  pugnaverunt.  Comparetur  Petrus  ad  principes  quoscumque  mundi,  Petrus 
piscator  pauper  et  vilis  mundum  contemnens,  tanta  est  gratia  repletus,  ut  eius  umbra  infirmos 
curaret;  quis  principum  huius  mundi  hanc  habuit  virtutem?  certe  nullus?  Petrus  suscitabat 
mortuos,  sed  mundi  principes  mortificaverunt  viventes.  Ecce,  Petrus  gaudet  innumeris  ecclesiis, 
et  magnus  Alexander,  Octavianus,  lulius  et  alii  in  incognitis  et  vix  in  uno  (c)  reconditi  manent 
locis ;  et  sicut  dictum  est  de  apostolo  Petro,  sic  dicendum  de  aliis  sanctis,  quare  hoc  inspecto 
ad  mundum  abdicandum  debet  prudens  animari. 

Sexto,  ad  mundi  contemptum  inducit  praemiorum  quantitas,  excellentia  et  remuneratio 
ac  exspectatio.  Quid  exspectant  mundi  amatores  nisi  mortem  utriusque  hominis?  horum  finis 
mors  est  et  gloria  in  confusione,  qui  terrena  sapiunt.  Sed  mundi  contemptores,  quid  ex- 
spectant?  Certe  vitam  aeternam  possidebunt^.  Quantum  est  praemium?  Certe  maximum.  Si 
quaelibet  stella  visu  notabilis  est  maior  omni  terra,  et  quantum  est  praemium  repositum 
super  stellas  et  super  caelum  stellatum  ?  Certe  dicit  lesus,  Matth.  19,  29 :  Centuplum  accipiet. 
Tantum  est  praemium  beatorum  et  contemnentium  mundum  amore  Dei,  quantum  est  ipse 
Deus,  qui  est  infinitus.  Sed  quale  est  hoc  praemium?  Certe  ut  dicit  Isaias  ®  et  Apostolus  ^: 
Nec  oculus  vidit,  nec  auris  audivit,  nec  in  cor  hominis  ascendit,  quae  praeparavit  Deus  dili- 
gentibus  se.  Nolimus  ergo  fratres  pro  modica  terra  amittere  stellam,  quae  maior  est  terra  et 
consequenter  summum  bonum,  quod  est  maius  omnibus  stellis,  et  omnibus  insimul  creatis. 
Cogitemus  ergo,  quanto  gaudio  et  gloria  animae  in  caelis  perfruantur,  quorum  corpora  hic 
miraculis  sic  coruscant  et  venerantur ;  talium  enim  reliquiae  cum  reverentia  tenentur  et  pro 
magno  munere  habentur;  cuius  oppositum  evenit  mundi  dilectoribus,  quorum  corpora  ver- 
mibus  et  canibus  saepe  traduntur.  0  cogita,  quid  fit  per  daemones  eorum  animabus  in  in- 
ferno,  quorum  reliquiae  sic  tractantur  in  terra? 

Propter  praedicta  et  alia  plurima  ad  propositum  adduci  possibilia  et  nostri  Sal- 
vatoris  exemplum,  mundum,  etsi  non  corpore,  saltem  mente  totaliter  abiiciamus,  nos 
ipsos  abnegemus,  quae  retro  sunt  dimittentes,  ad  caelestia  appetenda  tota  mente  simul 
anhelantes,  ut  tandem  iuxta  Salvatoris  dictum  *,  ubi  est  thesaurus  tuus,  ibi  sit  et  cor 
tuum. 

Sic  ergo  apparet  ex  iam  dictis,  Christi  abiectio  et  per  ipsum  mundi  contemptus,  et  con- 
sequenter  est  declarata  prima  pars  istius  VI  fructus  et  conformitatis,  videlicet:  lesus  abiectus 
cernitur,  et  quomodo  habeat  intelligi  et  declarari. 


(a)  As  Laurentio,  Stephano.    —    (b)  As  sic  et  etiam.    —    (c)  As  uno  loco. 


1  Rom.  10,  28.    —   2  Ps.  9,  7.   —   '  Eccli.  44,   14.    —   •»  Ps.  111,  6.   —   ^  Luc.   10,  25. 
—   «  Is.  64,  4.    —   M  Cor.  2,  9.    —   «  Matth.  6,  21. 


138  FKUCTUS   VI   —   PAES   SECUNDA. 

Secunda  pars  sexti  friictus  et  conformitatis,  scilicet : 
Franciscus  separatur. 

Expositio. 

Secuiula  pars  liniiis  sexli  fructiis  et  conformitatis  cst:  Frmiciscus  separatur;  quae 
5  pars  dupliciter  potesl  inleliiiii,  videlicel  primo,  ut  inlelligalnr:  Franciscus  separatur, 
scilicet  a  se  ipso  pei  sni  perfeclam  abiicgalionem;  alio  modo:  Franciscns  separalur, 
scilicet  a  mnndo  per  abdicationem;  el  iuxta  dnplicem  intelligentiam  praefatam  hacc 
pars  dupliciter  exponeiur,  primo  de  boati  Francisci  abnegatione  ct  abicclione,  et  se- 
cundo  de  abdicatione  inundi  ab  codem. 

^Q  1.  luxta  primum  intellectnm  exponendo  istam  parteni  Franciscus  separatur  est 

scicndum:  quod  beatus  Franciscus  se  abiecerit  et  abiicgaverit  perlecle,  duodecim  de- 
clarant. 

Primum  esl  mendicatio;  ul  enim  babetur  in  Legejida  Irium  sociorum  \  beatus 
Franciscus  in  habitu  saeculari  cxsistens,  ad  visitandum  limina  apostolorum  Romam 

■15  adiit,  el  inlrans  ecclesiam  beali  Pelri,  considerans  aliorum  oblaliones,  quod  modicae 
essent  et  indecentes  tanto  principi  apostolornm,  in  fervore  spiritus  inanum  ponens 
ad  bnrsam  plenam  denariis  Iraxit,  eoscpie  per  fenestram  altaris  proiiciens  tanUim 
sonum  fecit,  quod  de  lam  magnifica  oblatione  omncs  aslantes  sunt  plurimum  admi- 
rati;  exiens  portas  ecclesiae  animatus  ad  sui  contemptum  et  Christi  paupcris  amore, 

20  qui  eleemosynam  petiil,  cum  vidisset  mullitudinein  panperum,  non  despexit  con- 
sortium  eorum,  sed  dilexit.  Nam  acceplis  secreto  cuinsdam  panperis  pannicnlis 
el  suis  depositis,  in  gradibns  stans  ecclesiae  cum  aliis  pauperibus,  gallice,  etsi  non 
bene  sciret  lingnam,  eleemosynam  poslnlavit;  el  cum  sic  fecisset  cl  slelisset  per 
spatium,  depositis  diclis  panniculis   el   propriis  reassumtis,  devenil  Assisinm;  quo 

23  perveniens,  cum  iam  muiido  coram  episcopo  abrenuntiassel,  id,  quod  Romae  fe- 
ceral,  poslea  habitu  religionis  assumto  servavil  semper,  videlicct  libenlissime  pro 
sni  abiectionc  et  pauperis  Christi  imilatione  pro  eleemosyna  eundo.  hi  principio,  cum 
fratrcs  habere  coepisset,  parcens  illorum  verecundiae  et  honorans  eos,  solns  quotidie 
ibal  pro  eleemosyna;  cumque  hoc  multnm  fatigaretur,  quia  debilis  erat  complexione 

30  ct  abstinentia  nec  posset  tantnin  laboiem  sustinere,  et  sciens  fratres  ad  sui  abiectionem 
vocatos,  elsi  ipsi  nondiim  plene  intclligcrenl,  dixit  beatns  Franciscus  ad  eos:  «  Ca- 
rissimi  fralres  et  tilioli  mei,  nolile  verecundari  ire  |)ro  cleemosyna;  quia  Dominus 
pro  nol)is  fccit  se  pauperem  in  hoc  mnndo;  haec  eiiim  est  hereditas  noslra,  quam 
ac(|uisivit  ct  reliquit  nobis  Uominus  lesus  Chrislus  ct  omnibus,  qui  suo  exenqilo  vo- 

33  luerunt  vivere  in  sancla  paupertate,  cuius  cxem|)lo  elegimus  viam  verissimae  pau- 
pertatis.  In  verilale  dico  vobis,  quod  multi  ex  nobilioribns  et  sapientioribiis  huius 
sacculi  venient  ad  istain  congregatioiiem,  et  pro  magno  honore  cl  gratia  habebunt  irc 
pro  elcemosyna.  Ite  ergo  confidentcr  et  anirno  gaudenti  pro  eleeinosyna  cum  bc- 
nediclione  Dci;  el  magis  libere  cl  gaiidenter  debelis  irc  pro  elcemosyna,  (piam  ille, 

40  qni  de  una  nummata  alTcrrcl  cenlum  denarios,  (pioniam  olTeretis  eis  amorein  Dei,  a 
(piibus  petelis  elcemosynam  diccntes:  Amore  Dci  facialis  nobis  clcemosynam,  cuius 

»  N.  10. 


FRANCISCUS   SEPAEATUK.  139 


comparalione  nihil  esl  caeliim  et  lerra  ».  Quibus  verbis  accensi  fralres,  cum  magna 
alacrilale  iverunt  per  loca  adiacenlia  pro  eleemosyna,  et  eleemosynas,  quas  invenerant, 
cum  gaudio  maguo  ostendebant  beato  Francisco  el  dicebanl  unus  alteri:  Ego  plus 
de  eleemosyna  quaesivi,  quam  tu.  Unde  bealus  Franciscus  gavisus  nimis,  cernens  eos 
ila  hilares  et  iucundos,  el  ex  tunc  quilibet  libenter  pelebat  licentiam  eundi  pro  elee-  5 
mosyna  ^  Beatus  Franci.scus,  licet  vellet  fratres  ire  pro  eleemosyna,  tanlum  pro  die 
uno  et  non  pro  allero  volebat  ipsam  eleemosynam  haberi  a  fralribus,  ne  (ieret  contra 
evangelium  dicens^:  Nolite  sollicili  esse  de  craslino  l  Et  quod  fratres  dcberent  ire 
pro  eleemosyna,  in  regula  antiqua  *  sic  posuit  beatus  Franciscus  dicens:  «  Omnes  fratres 
sludeanl  sequi  humilitatem  et  paupertatem  Domini  nostri  lesu  Chrisli,  et  recordenlur,  10 
quod  aliud  non  oportet  nos  habere  de  toto  mundo,  nisi  sicut  apostolus  dicil :  Uabentes 
alimenta  et  quibns  tegamur,  his  contenti  sumus  ^.  Et  debent  gaudere,  quando  conver- 
santur  inter  viles  el  despectas  personas,  inter  pauperes  el  debiles,  infirmos  et  leprosos 
et  iuxta  viam  mendicantes,  el  cum  necesse  fuerit  vadant  pro  eleemosynis,  el  non 
verecundentur,  quia  Christus  ivit  pro  eleemosyna  et  beata  Maria;  et  magis  recor-  15 
dentur,  quod  Dominus  noster  lesus  Christus  Filius  Dei  vivi  omnipotentis  posuit  faciem 
suam,  ut  petram  durissimam  ^  nec  verecundatus  fuil,  et  erat  pauper  et  hospes,  et 
vixit  de  eleemosynis  ipse  et  beata  Virgo  et  discipuli  eius;  et  quando  facerent  eis 
homines  verecundiam  et  nollent  eis  darc  eleemosynam,  referant  inde  gratias  Deo; 
quia  de  verecundiis  recipient  magnum  honorem  ante  Iribunal  Domini  lesu  Christi.  El  20 
sciant,  quod  verecundia  non  patientibus,  sed  inferentibus  imputatur.  Et  eleemosyna 
est  hereditas  et  iustitia,  quae  debetur  pauperibus,  quam  nobis  (a)  acquisivit  Dominus 
noster  lesus  Christus;  et  fratres,  qui  eam  ac(iuirendo  laborant,  niagnam  mercedem 
habebunt  et  facient  lucrari  et  acquirere  tribuenles;  omnia  enim,  quae  homines  re- 
linquent  (6)  in  mundo,  peribunt,  sed  de  caritate  et  de  eleemosynis,  quas  fecerunt,  25 
habebunt  praemium  ».  Et  in  regula  nova  '^  dicitur,  «  quod  fratres  vadant  pro  elee- 
mosyna  confidenter;  nec  oportet  eos  verecundari,  quia  Dominus  se  fecit  pauperem  in  hoc 
mundo  ».  Cuius  praeceptis  fratres,  anlequam  essent  multiplicati,  per  omnia  intendentes 
et  etiam  iam  multiplicati,  cum  irent  per  mundum  praedicando  et  essent  invilati  ab 
aliquo  quantumcunque  nobili  et  divile,  ut  comederent  et  hospitarentur  apud  ipsum,  30 
semper  hora  comestionis,  anlequam  irent  ad  eum,  ibant  pro  eleemosyna  prius  propler 
bonum  exemplum  et  dignitatem  dominae  paupertatis.  Beatus  etiam  Franciscus  dicebat 
his,  qui  invitabant  eum:  «  Ego  nolo  dimiltere  dignilatem  meam  regalem  et  heredi- 
tatem  ac  professionem  meam  et  fralrum  meorum,  videlicet  ire  pro  eleemosyna  ostia- 
tim  ».  El  aliquando  ibat  cum  eo  iste,  qui  eum  invilaverat,  et  eleemosynas,  quas  beatus  35 
acquisierat,  accipiebat  et  pro  reliquiis  conservabat  l  Invitatus  semel  a  domino  Ostiensi, 
ivit  prius  pro  eleemosyna  osliatim,  et  cum  esset  reversus,  iarn  dominus  Ostiensis  in- 
traverat  ad  mensam  cum  multis  militibus  el  nobilibus,  Accedens  beatus  Franciscus, 
illas  eleemosynas  super  mensam  posuit  coram  domino  Ostiensi,  quas  inveneral,  el 
intravit  ad  mensam  iuxta   ipsum,   et  verecundatus  fuit  inde  aliquantulum  dominus  40 


(a)  As  vohis.    —    (h)  As  quae  homines  in  mundo  faciunt. 


'  Cfr.  Speculum  perfectionis  (ed.  Sabatier)  c.  18.  —  ^  Matlh.  6,  34.  —  '  Cfr.  Speculum 
cit.  c.  19.  —  *  C.  9  (cfr.  Opuscula  S.  P.  Francisci,  pag.  36).  —  ^  i  Tim.  6,  8.  —  ®  Is.  50,  7. 
—   '  C.  6.   —   8  Cfr.  Speculum  cit.,  c.  22. 


140  FRUCTUS  VI  —  PARS  SECUNDA. 

cardinalis,  co  qiiod  iveral  pro  eleemosynis  el  posueral  eas  super  mensam,  sed  niliil 
ei  dixil  lunc  propler  recuinbenles.  Cumque  hcalus  Franciscus  comedissel  aiicpian- 
luhim,  accepil  de  suis  eleemosynis  el  cuilihel  milili  el  capellanis  domini  cardinalis 
misil  parum  ex  parle  Domini  Dei,  qui  omncs  cum  magna  reverenlia  el  devolione 
0  accipiebanl,  cxlrahenles  capulia  ct  infulas;  et  alii  comedchant  ct  alii  rcponchant 
propler  cius  devotionem;  ex  hoc  gavisus  csl  dominus  cardinalis  videns  eorum  devo- 
lioncm,  et  maxime,  quia  istae  eleemosynae  non  eranl  dc  humenlo.  Sumlo  prandio, 
dominus  Cardinalis  vocat  heatum  Franciscum  et  dixit  ci:  «Quarc  fecisli  mihi  ve- 
recundiam?  vcnicndo   ad   mcnsam  meam  ivisti  pro  elcemosyna  ».  Rcspondit   heatus 

10  Franciscus:  « Immo,  domine,  vohis  magnum  honorcm  exhihni,  dum  maiorem  dominum 
honoravi.  iMe  oporlet  esse  formam  el  exemplum  fralrum  meorum,  maxime  quia  scio, 
quod  multi  in  hac  religione  fralrum  sunl  et  erunt  fralres  Minores  nomine  el  opere, 
qui  proptcr  amorem  Domini  Dei  et  Spirilus  saucti  uuclionem,  quae  docebit  eos,  dc 
omnihus  humiliahuntur  ad  humililalem  omnem  el  suhieclionem  el  servilium  fratrum 

15  suorum;  sunt  etiam  et  erunt  de  illis,  qui  aut  verccundia  dctenli  aut  propter  malum 
usum  verccundahuntur  ct  dedignabuntur  se  humiliaie  et  declinaie  ad  eundum  pro 
elccmosynis  el  faciendum  alia  opera  servilia;  propter  quod  oportet  me  opere  docere  eos, 
qui  suut  el  erunt  in  rcligione,  ul  in  hoc  sacculo  el  in  fuluro  sint  inexcusabiles  coram 
Deo.  Exsislens  ergo  apud  vos  et  alios  nolo  verecundari   irc  pro  clecmosynis;  immo 

20  volo  hoc  hahere  et  lenere  secundum  Dcum  pro  magiia  nohilitate  ct  dignilatc  rcgali 
atque  honore  ipsius,  qui  cum  csset  Dominus  omnium,  pro  nobis  fieri  voluil  servus 
omnium,  ct  cum  cssel  dives  et  gloriosus  in  maiestate  sua,  venil  pauper  ct  dcspcctus 
in  humilitale  noslra;  unde  volo,  quod  fralres  scianl,  qui  sunl  et  qui  erunl,  quod  pro 
maiori  consolatione  animae  ct  corporis  haheo,  quando  sedeo  ad  mensam  paupcrculam 

25  fralrum  el  video  ante  me  pauperculas  eleemosynas,  quac  acquirunlur  ostiatim  amore 
Domini  Dei,  quam  cum  sedeo  ad  mensam  veslram  el  aliorum  dominorum  divcrsis 
fcrculis  pracparalam;  panis  enim  elecmosynac  csl  panis  sanctus,  quem  sanclificat 
laus  el  amor  Dei;  quoniam,  cum  fraler  vadit  pro  eleemosyna,  prius  debel  dicere: 
.Laudalus  el  benedictus  sit    Domiiuis  Deus';   poslea   debct   dicerc:    ,Facilc  nohis 

30  eleemosynam  amore  Domini  Dci'».  De  quihus  verhis  dominus  Cardinalis  fuit  valdc 
aedificatus  el  dixit  illi:  «  Fili  mi,  quod  bonum  esl  in  oculis  luis  facias;  quoniam 
Dominus  tecum  esl  el  lu  cum  ipso  ».  Voluntas  fuil  bcati  Francisci,  siciit  ipsc  mul- 
lolics  dixil,  quod  fratcr  non  dcberet  diu  slarc,  quod  non  iret  pro  elcemosyiia,  pro|)tcr 
mcritum  magnum,  ct  ne  verecundaretur  poslca  ire  '.  Nam  semel  cuidam  fratri  vcnienli 

35  ab  clcemosyna  de  Assisio  ct  alta  voce  Dcum  laudanti  ohviam  ivil  et  tascam  de  collo 

accc|)it,  prius  eiiis  collo  osculalo  *.  Sic  ergo  bcatus  Francisciis  et  similis  esse  Chrislus 

voliiit  iii  cleemosynae  acquisitione,  el  siii  hoc  primo  modo  ahicclionem  iiobis  ostendil. 

Sccundo,  sui  abicctionem  ostendil  heatus  Franciscus  €um  scutclla  cibaria  quae- 

rendo  ct  procurando.  Cum  cuim  ipse  bealus  Francisciis,  relicto  mundo,  slarel  cum  sa- 

40  cerdole  ecclesiae  sancli  Damiani,  ac  sacerdos  sihi  lacerel  coquinam,  quia  faligahalur 
multiim  iii  opere  dictae  ecclesiae,  beatus  Franciscus  hoc  advertens,  «  ad  se  ipsiim  con- 
versus,  ait:  ,Iuvenies  tu  qiiocumque  ieris  hunc  sacerdolem,  qui  libi  lanlam  pracslel 
humaiiitalcm?  Non  csl  haec  vila  pauperis  hominis,  (piam  clcgisli;  sed   sicul  pauper 


»  L.  c.  c.  23.    —    *  L.  c.  c.  24. 


FRANCISCUS   SEPARATUR.  141 


vadens  oslialim  porlat  (a)  in  manu  paropsidem,  et  necessilale  coactus  diversa  in  ea 
cibaria  coadunal,  ita  voiuntarie  oporlet  vivere  amore  istius,  qui  pauper  nalus  pau- 
perrime  in  saeculo  vixit  ac  remansil  nudus  el  pauper  in  palibulo,  scpultusque  in 
alieno  sepulchro'.  Surgens  igitur  quadam  die  accepit  paro|)sidem  et  ingressus  civi- 
tatem  ivit  pelendo  eleemosynam  ostiatim;  cumque  diversa  cibaria  poneret  in  sculella,  5 
mirabantur  mulli;  quia  sciebanl,  eum  lam  delicale  vixisse,  videntes  ipsum  ad  tantum 
sui  contemplum  sic  mirabiliter  Iransmutalum.  Quando  autem  voluil  comedere  illa 
cibaria  simul  posita,  horruil  primo;  quia  non  solum  comedere,  sed  nec  videre  talia 
consueverat;  tandem  vincens  se  ipsum  coepit  comedere,  el  visum  esl  illi,  quod  in 
comedendo  aliquod  elecluarium  nunquam  fuit  sic  deleclatus  (6).  Proinde  tanlum  cor  10 
eius  exsultavit  in  Domino,  quod  caro  ipsius,  licet  debilis  et  alinicta,  corroborata  est 
ad  quaecumque  aspera  et  amara  laetanler  pro  Domino  toleranda.  Gratias  insuper  egit 
Domino,  quod  amarum  sibi  in  dulce  converteral  et  eum  multipliciter  confortarat. 
Dixit  ergo  illi  sacerdoli,  quod  de  celero  pro  se  aliqua  cibaria  non  faceret  nec  fieri 
procurarel  *  ».  Ecce  vilipensio  beali  Francisci  el  eius  abieclio.  15 

Tertio,  bcatus  Franciscus  ostendit  sui  abncgalionem  leprosis  serviendo.  Nam 
poslquam  Chrislus  eidem  dixil  oranti:  «  Francisce,  omnia,  quae  carnaliler  dilexisti 
et  habere  desiderasli,  oportcl  te  contemnere  et  odire,  si  meam  vis  agnoscere  volun- 
tatem ;  quod  poslquam  inceperis  facere,  quae  tibi  prius  suavia  et  dulcia  videbanlur, 
erunt  importabilia  tibi  et  amara,  atque  in  his,  quae  prius  horrebas,  hauries  magnam  20 
dulcedinem  et  suavitalem  immensam  ^ ».  Et  cum  ipsi  beato  Francisco  videre  leprosos 
esset  horribile,  die  quadam,  duni  equitaret,  «  leprosum  quendam  habuit  obvium,  et 
vim  sibi  ipsi  faciens  de  equo  descendil  el  obtulil  sibi  denarium,  osculans  ei  manum, 
et  accepto  osculo  pacis  ab  ipso,  reascendit  equum.  Et  exinde  coepit  magis  ac  magis 
se  ipsum  conlemnere,  donec  ad  sui  vicloriam  perfecte  Dei  gratia  perveuiret.  Post  25 
paucos  dies  assumens  magnam  pecuniam  ad  hospitale  leprosorum  accessit;  et  con- 
gregans  omnes  simul,  dedit  singulis  eleemosynam,  osculans  eis  manus  '  ».  Et  sic  quae 
erant  sibi  prius  amara,  scilicet  de  visione  et  cohabitatione  leprosorum.  facta  sunt  ei 
dulcissima.  Et  hoc  dum  esset  in  habilu  saeculari.  Mundo  vero  abrenuntiato,  ut  dicit 
dominus  Bonavenlura  in  II  parte  Legendae  maioris  S  coram  e{)iscopo  «  ad  leprosos  30 
lotius  humilitalis  amator  se  Iranslulit,  eratque  cum  cis  diligentissime  serviens  eis  », 
propler  quod  «  lavabat  eorum  pedes,  ligabat  ulcera,  educebat  plagarum  pulredinem  el 
saniem  abslergebat» ;  « inaudili  quoque  fervoris  excessu  ulcerosarum  plagarum  ruebal 
in  oscula,  os  suum  ponens  in  pulvere,  ul  saturalus  opprobriis  *  carnis  supercilium 
legi  spiritus  polestalive  subiiceret,  suique  dominium,  hoste  subaclo  domeslico,  pacifice  35 
possidcrcl ».  Quanlum  vero  fuerit  leprosorum  amicus  et  medicus  et  fratres  voluerit  esse, 
quia  infra  fruclu  XVII  et  conformilate  plenius  dicelur,  haec  sufficianl  pro  probatione 
tertia  abnegationis  sui. 

Quarto,  beatus  Franciscus  ostendit  sui  abnegationem  et  abieclionem  pro  rcpara- 
lione  ecdesiae  sancti  Damiani  devolissime  mendicationi  insistendo.  Cum  enim  a  cru-  40 
cifixo  exsistenle  in  ecclesia  praefata,  dum  oraret,  mandatum  accepisset,  ut  lunc  beatus 


(a)  As  portmis.    —    (h)  As  delicatum. 


*  Lcgenda  irium  sociorum,   n.  22.   —  ^   Le(j.  3  soc.  n.    II. ^  Leg.  5  soc.  1.  c.   — 

*  N.  6.   —   «  Thren.  3,  30. 


142  FRUCTUS   VI   —   PARS   SECUNDA. 


Franciscus  inlelloxil,  quod  ipsain  ccclesiam  repararel,  quae  miuabalur  ruiuam;  el 
idem  bealus  Fraucisctis,  proliuus  inullis  veudilis,  pro  eius  reparalione  sacerdoli  ec- 
clesiae  pecuuiam  oblulissel,  quam  sacerdos  ob  limorem  parenlum  accipere  dum  uollcl, 
cam  bcalus  Franciscus  iu  quandam  ecclesiae  feneslram,  velul  pulverem,  abieclam  vili- 
S  peudil,  quam  paler  poslea  invrnieus  asportavil;  abdicalis  omuibus,  quae  sunl  mundi, 
operi  dictae  ecclesiae  tolum  se  dedit;  unde  civitalem  ingrediens,  omni  verecundia 
postposita,  lanquam  ebrius  spirilu,  per  vicos  ct  plateas  coepit  Dominum  collaudare; 
qua  laudationc  coinplcta,  ad  acquirendos  (a)  lapides  coepit  inlcudere  diceus:  «  Qui 
milii  dederit  uiuim  lapidem,  habebit  unam  mercedem,  qui  duos,  duas,  qui  tres,  tres  » ; 

10  el  sic  dicebal  de  aliis.  Quidam  eum  audientes  ipsum  iusanum  putabaut  et  deridebaul, 
aiii  vero  commoti  movebantur  ad  lacrymas,  videnles  eum  de  tanla  lascivia  el  saeculi 
vauitate  ad  lantam  ebrielatem  spiritus  et  divini  amoris  tam  cilo  venisse;  at  ipseabieclor 
sui  derisiones  contemnens  in  spirilus  fervore  gralias  Deo  referebat  '.  Iii  opere  diclac 
ccclesiae  multum  laboravil,  corpus  suum  confeclum  ieiuuiis  supponendo  oiieribus  la- 

''^  pidum;  et  non  solum  cum  sui  derisioue  et  abnegatione  sancti  Uamiaui  mcndicaudo 
reparavil  ecclesiam,  se.d  ct  beati  Pelri  ct  Virginis  gloriosae;  quibus  cousideralis, 
beatum  Franciscum  se  abnegasse  apparet  evidenler. 

Quinlo,  ostendit  beatus  Franciscus  sc  abnegasse,  habitu  abieclissimo  el  vilissimo 
se  indupudo.  Bealus  enim  Franciscus,  mundo  abnegato,  cum  uudasset  se  coram  epi- 

20  scopo,  palre  cl  aliis,  et  nihil  sibi  reservasscl,  sed  patri  omnia  Iradidissel,  oblalus  esl 
ei  quidam  manlellus  pauper  el  vilis  cuiusdam  ruslici  episcopo  servicnlis,  de  quo  ipse 
sibi  lunicam  formavit  cum  caemento  in  modum  crucis  et  pauperis  crucilixi  ^;  quam 
lunicam  sive  habilum  per  duos  annos  in  modum  homiuis  eremitae  porlavii;  landem, 
audito  evangelio,  cum  corrigiam,  baculum,  peram  et  cetera  omnia  ad  modum  apo- 

25  stolorum  abiecisset,  tunc  fecit  sibi  tunicam  valde  contemptibilem  et  incultam;  nain 
in  vilitale  tuuicae  et  contemplibilitate,  ul  fructus  XVI  dicil  el  conformitas,  nullus  eum 
quantumcunque  pauper,  modicus  et  despectus,  excessit.  Homo  apparebat  in  parvitate 
el  vilitate  habitus  alterius  saeculi,  et  sic  voluit  idipsum  fratres  peragere,  undc  man- 
davil  in  regula  ^  quod    «  fratres  omnes  vestimentis  vilibus   induantur  » ;  ad  quid? 

30  cerle  ad  sui  contemplum  el  observantiam  sanclae  pauperlalis. 

Sexto,  bealus  Franciscus  ostcndit  sc  abiecisse,  divina  consilia  suo  in  omnibus 
praeponendo.  Quando  fraler  Bcrnardus,  lunc  vocatus  dominus  Bernardus  de  Quinta- 
valle,  bcalum  Franciscum  voluit  sequi  et  mundum  rclinquerc  el  id  dixisscl  bealo 
Francisco,  bcatus  Frauciscus  dixil,  quod  super  hoc  Dei  consilium  erat  quaerendum, 

35  El  luuc  ecclesiam  sancli  Nicolai  iuxta  plaleam  civitatis  Assisii  intrantcs,  orationi  prius 
insistcnlcs,  finita  oralione,  beatus  Franciscus  missale  clausum  accipiens  aperuil,  et  in 
prima  apeitione  occurrit  illud  Domini  consilium:  Si  vis  perfeclus  esse,  vade  et  vende 
omnia  etc.  *.  Sed  quia  cullor  ipsc  Trinilalis  triuo  testimonio  voluil  confirmari,  secuiido 
ct  lertio   lihrum   aperiens,   in   secunda   apertioiie   occurrit  illud:   Nihil  luleritis  in 

40  via  etc.  ^  in  tcrtia  a|)crtione  occurril  illud :  Qui  viilt  venire  post  me^  abnegct  semet- 
ipsum  clc.  °.  Quo  comperto,  bealus  Franciscus  cousilio  Domiiii  pcr  omnia  acquicscens, 


(o)  As  accipiendos. 


*  LcQ.  cit.  n.  21.   —   "^  Bonav.,  Lcg.  maior  c.  2  n.  -i.  —   =*  C.  2.   —   *  Mallli.  19,  21.   — 
»  Faic.  9,  3.    —    "  M.illli.  IG,  24. 


FRANCISCUS   SEPARATUR.  143 


ait  praefato  tloinino:  «  Haec  est  vita  et  reguia  noslra  et  omnium,  qui  voluerinl 
noslrae  socielali  coniungi  '  ».  Sic  eliam  saecnlaris  dum  essel,  solum  a  Deo  eius  vo- 
luntatem  supplicabat  ostendi,  quid  ipsum  vellet  peragere.  Voluntalem  divinam  suae 
praeposuil,  quando  voluil  scire,  an  inter  homines  conversari  deberet  vel  ad  loca 
soiilaria  pergere;  sic  etiam  quando  ad  praedicandum  accessit,  divinam  suae  prae-  5 
posuil  volunlalem.  El  quia  divinae  voluntati  se  in  omnibus  subdidit,  beati  Francisci 
voluntati  Deus  per  omnia  acquievil,  nihil  ab  eo  aliquando  petiil,  quod  non  obtinuerit, 
ut  patel  eius  legendam  inluenlibus. 

Seplimo,  beatus  Franciscus  ostendit  se  abnegasse,  omnem  laudem  a  se  declinando; 
nam  cum  beatidcarelur  ab  hominibus,  dicebat:  «  Filios  et  filias  adhuc  habere  possem,  10 
nolile  me  laudare  ul  sanctum.  Nemo  laudandus,  cuius  incerlus  est  exilus»;  et  sibi 
dicebat:  «  Latroni  si  tanla  conlulisset  Altissimus,  gralior  te  foret,  Francisce»;  et  fra- 
tribus  saepe  dicebat:  «  De  omni  eo,  quod  peccalor  polest,  uemo  debet  sibi   iniquo 
applausu  blandiri;  pcccator  aulem  ieiunare  polesl,  orare,  plangere,  carnem  propriam 
macerare;  hoc  solum  non  polesl,  Domino  scilicet  suo  esse  fidelis;  in  hoc  itaque  glo-  l^ 
riandum,  si  suam  Domino  gloriam   reddimus;  si   fideliter  servientes,  ipsi  quidquid 
donat  ascribimus  *  ».  In  civilate  Interamni,  dum   praedicasset  populo  in  plalea  (a), 
et  episcopus  affuisset,  post  |)raedicationem  cum  episcopus  dixissel  populo,  quod  Do- 
miniim  laudare  debebant,  quia   per  ora  simplicium  eos  sic  informabat,  exhilaralus 
beatiis  Franciscus  proiectus  ad  pedes  episcopi,  regraliatur  eidem  dicens,  quod  ipse  20 
solus  scivit  separare  nobilissimum  a  vilissimo,  quia  non  sibi,  sed  Deo  attribuit  prae- 
dicalionis  gloriam  et  honorem  \ 

Octavo,  oslendit  beati  Francisci  abiectionein  iniuriarum  et  quoad  verba  et  ver- 
bera  susceplio;  de  quibus  dictum  est  fructu  praecedenli  et  conformilate.  In  iniuriis 
deleclabatur  dicens,  quod  talia  audire  decebat  filium  Petri  Bernardonis  *,  immo  dicebat  25 
de  se  {b)  fratribus.  Quando  persuaserant  domino  Ostiensi,  ut  dicerel  beato  Francisco, 
quod  ipse  consilia  sapientium  fialrum  sequerelur,  quia  sic  docent  regulae  Auguslini, 
Benedicti  et  Bernardi,  et  Cardinalis  dixisset  hoc   beato  Francisco,  bealus  Franciscus 
nihil  rcspondendo  duxit  eum  per  manus  ad  fratres  dicens:  «  Fralres  mei,  fralres  mei, 
Deus  vocavit  me  per  viam  simplicilalis,  el  humilitatis;  et  hanc  viam  ostendit  mihi  in  30 
veritate  pro  me  et  pro  illis,  qui  volunt  mihi  credere  et  me   imilari;  et  ideo  nolo, 
quod  nominetis  mihi  aliam  regulam  praeter  illam,  quae  mihi  a  Domino  misericordiler 
cst  oslensa  et  donala;  et  dixit  mihi  Dominus,  quod  volebat  esse  me  iinum  fatuellum 
in  hoc  inundo,  et  noluit  nos  ducere  per  aliam  viam,  quam  per  istam  scientiam;  sed 
per  vestram  sapienliam  et  vestram  scientiam   Deus  confundet  vos^».  Fatuum  ergo  35 
se  ipsum  dixit,  ut  vere  se  ipsum  abnegasse  et  abiecisse  declararet. 

Nono,  oslendil  beatus  Franciscus  se  abnegasse,  non  de  se  alta  sentiendo,  sed  per 
oppositum   alta   declinando   omiiino  (c).  Cum  enim  vas  esset  virlutis  et  gratiae,  se 
maximum  profitebatur  peccatorum.  Sed   quid  de  se  ipso  senliret,  frater  Pacificus, 
eius  tunc  socius,  fuit  expertus.  Cum  enim  beatum  Franciscum  dimisisset  eius  iussu  io 
de  sero  et  ipse  beatus  Franciscus  in  ecclesia   remansisset  sancli   Petri   de  Bovario 


(«)  As  om.  iti  platea.    —    (b)  As  dicehat  quod  de  se.    —    (c)  As  altitudinis  decKnatio. 


*  Bonav.  1.  c.  c.  .3.  n.  3.    —   «  Bonav.  1.  c.  c.  6  n.  3.   —   *  II  Cel.  3,  80.    —    *  Bonav.  I.  c. 
c.  6  n.  1.  —  ^  SpeciUum  perfectiQnis  (ed.  Sab.),  c.  68. 


144  FRUCTUS  VI  —  PARS  SECUNDA. 

iuxla  caslruin  Trcvii  pcr  loUwn  noclcm,  ubi  pugnas  horrihiics  (laemonuni  scntil,  mane 
aulen)  ad  eum  fraler  Pacificus  rcvcrsus  invcnil  bcalum  Franciscum  anle  allare  oranlcm. 
Cumque  el  ipsc  sc  oralioni  dcdisset  el  fcrvenlissime  oraret,  clcvalus  esl  ct  raptus  in 
caelum,  sivc  in  corpore  sive  extra  corpus  solus  Deus  novil.  El  vidit  in  caelo  muilas 
5  sedes,  inler  quas  vidil  unam  emincntiorcm  aliis  alque  prae  omnibus  gloriosius  ful- 
genlem  et  ornalam  omni  lapidc  prelioso  et  admirans  eius  pulchriludincm,  cocpil  co- 
gilare,  cuius  essel,  et  slalim  vocen»  audivil  dicenlem  sibi:  «  Haec  sedes  fuil  luciferi 
el  loco  eius  sedebil  bumilis  Franciscus  ».  Et  in  sc  reversus  slalim  ad  eum  bealus 
Franciscus  exivit.  Cumque  pcr  viam  dc  Deo   loqucrentur,  frater  Pacificus  visionis 

10  memor  incepil  inquirere  a  Francisco,  quid  de  se  ipso  sentirel;  cui  beatus  Fran- 
ciscus:  a  Vidcor,  ait,  mihi  esse  maximus  peccalorum  »;  el  cum  socius  diceret,  quod 
salva  conscicntia  non  |)oleral  dicere  ncc  senlire,  subiunxit  bealus  Franciscus:  «  Si 
quanlumcunque  sceleralum  homincm  lanta  fuisscl  Chrislus  miscricordia  proseculus, 
arbilror  sanc,  quod  mullo  plus  quam  cgo  Deo  gratior  esscl».  Sicque  fralcr  praedi- 

is  ctus  dc  beato  Francisco  rcpulatione  et  abnegalione  informatus  exslitit*;  el  quia  de 
se  alla  noluit  senlire,  in  conspectu  suo  el  omnium  ipsum  Dcus  magnificavit;  quia 
bcalum  se  reputabat,  qui  possel  eum  tangcre,  ut  paUiit,  quando  per  Burgum  sancti 
Sepulchri  transivit;  qui  posscl  eum  lenere,  ul  patuil  de  domino  Cardinali  Leone;  qui 
possel  eum  alloqui,  sicul  patuil  de  domino  Orlando,  qui   dedil  ei  sacrum   montcm 

20  Alvernae,  de  quibus  onmibus  infcrius  dicetur  in  suis  locis  exlense. 

Decimo,  beati  Francisci  abncgalionem  ostendil  aliorum  obedientiae  subiectio.  Ipse 
oiricio  cessit  gcneralalus,  et  frater  Pelrus  Calanii  est  faclus;  unum  de  sociis  pelivil 
sibi  guardianum  dari,  cui  usque  ad  morlem  obedirel  in  omnibus;  solitus  eliam  eral 
socio  ilineris  quanlumcunque  modico  obedientiam  promiltcre  el  servare,  et  dicebat, 

2S  ul  suam  veram  abncgalionem  fralribus  oslenderet:  «  Hanc  gratiam  mibi  Dominus 
conlulil,  quod  ila  diligenlcr  novilio  unius  diei  obedirem,  si  mibi  guardianus  daretur, 
sicul  anliquissimo  et  discretissimo  fratri.  Subditus,  inquit,  praclatum  suuu)  non  ho- 
minem  considerare  debet,  sed  eum,  pro  cuius  amore  est  subicctus;  (juanlo  autem 
conlen)|)tibilior  praesidet,  tanlo  magis  humilitas  obedientis  Deo  placet''».  Hanc  obe- 

30  dienliam  beatus  Fi^anciscus  voluit  in  se  experiri;  ut  nullum  leinpus  sine  merilo  el 
lucro  Iransirel,  el  sui  abiectionem  cunclis  ostenderet. 

Undccimo,  bealus  Franciscus  se  ipsum  contempsisse  ostendil  defectuum  suorum 
publicatio.  Ipse  enim  heatus  Franciscus  virtules  el  gratias  in  sui  pecloris  abscon- 
dcbal  arcano,  nisi  quajilum  divinus  inslinclus  (a)  ad  revelandum  induceret  aut  zelus 

35  fralernae  salulis;  defcctus  suos  eliam  (b)  publice  omnibus  dicebat.  Abnegalo  mundo, 
dum  semel  iret  pcr  Assisium  quacrendo  olcum  pro  lampade  ecclesiae  sancti  Damiani, 
quam  renovaverat,  el  ad  locum  venissel,  ubi  eral  hominum  mulliludo,  verecundalus 
fuil  eleemosynam  peterc;  ad  se  tandein  reversus,  ad  dicluin  locum  accessit,  dicens 
coram  aslantibus  culpam  suam,  quomodo  |)ropler  eos  verecundatus  fucrat  elcemosynam 

40  pctcrc  ';  peliil  ergo  el  ad  ipsum  locum  prac  aliis  sacpius  ivil.  Dcdcrat  semel  man- 
lellum  uni  vclulae,  dum  pcr  civitalem  iret  A.ssisii,  el  vanam  gloriam  habuit;  slatim 


(o)  As  imtnictus,    —    {b)  As  iamen. 


'  Specnhim  cil.  c.  59  ct  GO;  cfr.  il  Ccl.   3,  (KJ.    —    "  II  Cci.  3,  SS;  lloiinv.   I.  o.  c.  6  n.  L 
—  "11  Cci.  1,8;  Legenda  trmm  sociormi  n.  24. 


FRANCISCUS   SEPARATUR.  145 


sequentibiis  se  prodidit,  qiiomodo  (a)  vanani  gloriani  babueral  dando  '.  bi  hoc  luit 
lotum  suum  sludium,  ut  uec  coram  Deo  nec  coram  hominibus  hypocrita  invenirelur. 
Incusnvit  se  semel  chorda  posita  ad  colkim  et  nudus  populo  Assisinali,  quomodo 
sanctus  non  erat,  quia  in  infirmitate  sua  comederal  carnes  et  brodum  conditum;  sic 
etiam  in  pubUca  praedicatione  in  quodam  eremitorio  se  populo  incusavit,  quod  in  5 
quadragesima  sancti  Martini  comederat  cibaria  condila  cum  lardo  ^  —  Haec  et  his 
similia  reserando  latentes  defectus  beatus  Franciscus  manilestabat  {b),  ut  se  veraciter 
contemneret  et  abnegaret. 

Duodecimo  omnis  virtutis  et  boni  Deo  attributio.  Hoc  beato  Francisco  displicebat, 
si  aliquid  perfeclionis  sibi  attribueretur,  et  lunc  gaudebat,  quando  Deo(c);  el  ideo  10 
dicebat  ipse  beatus  Franciscus:    «  Sicut  enim  in  picturis  Domini  et  beatae  Virginis 
in  ligno  depictis  honoratur  Dominus  et  beata  Virgo,  et  tamen   lignum   vel  pictura 
sibi  nihil  attribuunt,  sic   servus  Dei  quaedam   est  Dei    piclura,  in  qua  Deus  hono- 
ralur  propler  beneficium  suum;  sed   ipse  sibi  nihil  debet  attribuere,  quia  respeclu 
Dei  minus  est,  quam  lignum  vel  pictura,  immo   est  purum   nihil.  El  ideo  soli  Deo  15 
honor  et  gloria  est  reddenda,  sibi  autem  solum  verecundia  et  tribulatio,  dum  vivit 
inter  miserias  huius  mundi  ^  ».  Quod  enim  omnia  referret   in   Chrislum,  patuit  in 
cantilena,  quam  ordinavit  de  laudibus  Creatoris  per  creaturas,  quam   vocabat  ean- 
ticum  fralris  solis,  ubi  ostendit,  quod  omnia  sunt  Deo  altribuenda;  patuil  etiam  quo- 
dam  facto  ab  ipso.  Ipse  enim  beatus  Franciscus,  cum  propter  suam  sanctitatem  hono-  20 
raretur  multum  a  populo,  et  non  solum  oscularentur  eius  manus,  immo  etiam  pedes, 
nec  talem  reverentiam  renueret,  socius  de  hoc  scandalizatus  dixit  ad  eum:  « Frater, 
non  vides  et  non  attendis  quid  facis?  nam  homines  te  tantum  honorant,  el  tu   talia 
non  reuuls,  immo  in  eis  videris  complacere  ».  Respondil  beatus  Franciscus  dicens:  « Isli 
homines  nihil  faciunt  de  reverentia  respectu  eius,  quod  deberent  facere  »;  quod  socius  25 
audiens  fuit  magis  turbatus.  Cui  beatus  Franciscus  dixit:  «  Frater,  vide,  totam  istam 
reverentiam,  quae  mihi  fit,  non  mihi  approprio,  sed  ipsam  totam  ad  Deum  remitto, 
et  me  ipsum  conservo  in  faece  meae  humililalis,  et  totum  honorem  (d)  reddo  Deo.  Ho- 
mines  aulem  ex  hoc  lucrantur,  quia  Deum  recognoscunt  et  honorant  in  sua  crealura 
et  in  membris»;  quo  audilo,  frater  aedificalus  remansit.  Et  quia  beatus  Franciscus  30 
omnia  a  Deo  esse  tenebat  et  recognoscebat,  ideo  omnia  ad  ipsum  referebat,  ut  dicit 
dominus  frater  Bonaventura  in  IX  parle  Legendae  *:  «  De  omnibus  sibi  scalam  faciebat, 
doncc  ad  ipsum  perveniret,  qui  est  (olus  desiderabilis  '^ »;  et  quia  Deum  in  omnibus  co- 
gnoscebat,  ipsum  in  omnibus  possidebat,  laudabat  et  glorificandum  censebat,  et  ipsi  soli 
sit  honor  el  gloria  omnis,  prout  in  prima  regula  habelur  c.  23,  —  et  ponitur  infra  35 
fruclu  XII  et  conformitate  in  c.  de  diligendo  Demn,  vide  ibi  —  ipse  beatus  Franciscus 
fiendum  fratribus  mandabal. 

Sic  ergo  duodecim  praefatis  modis  patet,  beatum  Franciscum  se  ad  instar  Chrisli 
abiecisse  funditus  et  abnegasse,  proul  prima  pars  exposilionis  exigebat,  dicens:  Fran- 
ciscits  separalur,  videlicet  a  se  ipso   per  sui  contemptum  et  despectionem.  De  hac  40 
maleria  mulla  et   plura   habes  infra  fructu  XVII  et  conformitate,  ubi  de  humilitatc 
Iractatur  beati  Francisci,  et  specialiter  in   responsione  ipsius   beati  Francisci  facta 

(a)  As  qtiam.    —    (h)  As  et  R  faciehat.    —    (c)   As  quando  de  Deo.    —    (d)  R  hominem. 


'  II  Cel.  3,  72;  Specnlum  cit.  c.  63.   —   "^  Specnlnm  cit.  c.  61  et  62;  cfr.  II  Cel.  3,  71.   — 
*  Speculum  cit.  c.  45.    —    *  N.  1.   —    ^  Cant.  5,  16. 

Analecta  —  Tom.  IV.  10 


146  FRUCTUS  VI   —   PAES   SECUNDA. 

fratri  Masseo  cius  socio  diconli  bealo  Francisco,  untle  sibi,  quotl  lolus  ujundus  irel 
posl  ipsum  elc. ;  vide  ibi.  Sic  ergo  boalus  Franciscus  implcvil  consibum,  quod  in 
terlia  libri  apcrlione  ropcril,  vidclicel:  Si  quis  vtilt  venire  post  me^  abneget  semel- 
ipsum  clc.  '. 

5  2.  Doclaralo  ergo,  (|uomodn  inleiiigilur  uno  modo,  Franciscus  separatur,  decla- 

randiim  csl,  (|uomodo  inlelligiiur  secundo  modo  de  separalione  ipsius  beali  Francisci 
a  mundo,  et  licet  infra  Iruclu  et  conformilalc  XVI  plcne  dicalur  de  lioc,  oslendcndo 
bcalum  Franciscum  paupertalem  prae  omnibus  dilexisse,  attamen  succincte  esl  hic 
ostendendum.  El  licet  pars  hacc  paloat  ex  dictis  in  prima  exposilione  praemissa,  sicut 

10  diclum  ost  de  Christo,  (juia  non  conslal  (a)  aliquem  perfecte  se  abnegare  et  mundum 
diligere,  licel  non  e  converso,  lamen  bealum  Franciscum  mundum  tolaliter  abdicasse 
plura  oslcndunt.  Primum  est  diviiiarum  despeclio;  faclus  enim  frater,  et  posl  mundi 
abronunliationem  coram  episcopo,  licet  omnem  pecuniam  ut  diabolum  horrucrit, 
tamen  saccularis  exsistens  ol  mcrcator,  non  speravit  in  pecunia  el  Ihesauris,  Eccli.  31, 8 ; 

is  immo  naturaliter  liboralis  fuit  el  «  dispensator  erat  vanissimus  »,  unde  sociis  et  aliis 
curialissimus  fuil,  cocnas  et  prandia  el  talia  huiusmodi  facicndo,  prouf  dicit  Legenda 
trium  sociorum  ^  el  adeo  fuil  liberalis,  quod  faciebat  et  expendebat  ullra  suam  facul- 
tatem,  ac  de  sua  liberalitate  per  totam  vallem  Spoletanam  rumor  exiverat.  Verum, 
cum  haec  fecisset  aliquando  pro  mundi  fama,  a  Domino  respectus,  ad  semotipsum 

20  conversus  ait:  «  Ex  quo  largus  et  curialis  es  apud  homines,  a  quibus  nihil  rocipis, 
nisi  favorcm  transitorium  et  inanem,  iustum  est,  ul  propter  Deum,  qui  largissimus 
esl  in  rctribuendo,  sis  largus  et  curialis  pauperibus  ^ ».  Ex  tunc  proposuil  omni  pelenti, 
si  possibilitas  afforet,  pro  amore  Domini  tribucre,  «  maxime  si  divinum  allegaret  amo- 
rem  * »,  quod  usque  ad  mortem  servare  uon  destilit.  Et  quia  omnes  mundani  cliUgunt 

25  munera,  Is.  \,  23,  hoc  fuit  signum  in  beato  Francisco,  quod  mundum  contempsit,  quia 
ipsum  non  dilexit.  Nonne  beatus  Franciscus,  cum  pro  reparatione  ecclesiao  sancti 
Damiani  sacordoti  pecuniam  oblulissct  el  ille  nou  accepisset,  in  quandam  fenestram 
proiccit,  ut  pulverem  vilipcndendo? 

Secundum,  quod  ostendit  mundi  contemptum,  est  humilium  personarum  amor  et 

30  diloctio.  Abiectas  enim  personas,  scilicet  paupores,  dilexit  eis  benofnciendo,  dando 
clecmosynas;  unde  prae  solito  panem  sompor  poncbat  in  monsa  adhnc  saecularis 
monsam  panibus  replendo;  et  cum  a  malre  intcrrogarclur,  quarc  hoc  facercl,  res- 
pondobat,  quod  «  pro  eloemosynis  daudis  pauperibus,  quia  proposuerat  omni  petenti 
pro  Deo  elcemosynas  largiri  ^».  Extra  domum  vcro  semper  pauperibus  de  denariis 

35  providebat,  ct  si  quando  pocunia  non  adosscl,  ad  locum  secrelum  pcrgcbat,  exuebat 
camisiam  el  pauperi  dabat  vcl  millobal  ^  Nonno  milili  ogeno  vcstimonla,  quae  sibi  ipsi 
dc  novo  paravcral,  se  exuendo  Iribuit?  Unde  die  quadam  morcantiarum  abstractus  (^) 
lumultibus,  cum  pauporom  elecmosynam  petentem  repulisset,  gratia  divina  prospe- 
ctus  (c)  se  ipsiun  arguit,  aclum  sc  egisse  magnae  rusticilatis  dicens:  «  Si  pro  magno 

'lo  comitc  vel  barone  pauper  ille  a  te  ali(piid  postulasset,  certe  postulatum  sibi  dcdisscs; 


(o)  R  stat.    —    (b)  As  abstractis.    —    (<•)  As  profectus. 


*  Matli).  10,  24.   —   '^  N.  2  cl  3.   —   "  Lcg. .)  soc.  1.  c.   —   *  lUmav.  Leij.  maior.  c.  1.  n.  1 
"^  Lc(j.  3  snc.  n.  9.    —   "  Lcg.  3  soc.  n.  8. 


FRANCISCUS   SEPARATUR.  147 


(jiuinlo  ergo  mngis  pro  Rege  rogiim  el  omiiium  Domino  id  facere  (lebuisll »?  Et  tunc 
proposuil  pro  lanlo  Domiuo  poslulala  de  cetero  non  negare  \  Non  solum  pauperibus 
bcnefecit,  immo  eorum  consorlium  saecularis  exsistens  libenler  babebat.  Patet,  ut 
dictum  est  supra,  quando  Romae  stetit  cum  pauperibus  et  cum  leprosis  conversabalur, 
cis  serviendo  et  benefaciendo;  ipsorum  etiam  pauperum  slatum  prae  aliis  sanctis  5 
amavit  ct  tenuit;  (juibus  ipsius  amor  ad  pauperes  esl  expressus. 

Tcrlium,  (|uod  oslendit  bealum  Franciscum  mundum  despexisse,  est  parentum 
despeclio,  dereliclio  et  declinatio,  iuxta  consilium  Chrisli,  Luc.  di,  26:  Si  quis  venit 
ad  me,  et  non  odit  patrem  suum  et  malrem  et  fratres,  etc.  Et  bealus  Franciscus  boc 
egit;  nam  patrem  cleseruit  sibi  conlrarium  in  Dei  servitio,  volenlcm  ipsum  infleclcre  40 
ad  ea,  quae  sunt  mundi ;  ipsi  publice  coram  omnibus  cum  sua  facultatc  renuntiavit, 
et  coram  praelato,  scilicet  episcopo,  dixit  ad  patrem:  «  Usque  modo  te  vocavi  palrcm 
in  lcrris;  amodo  possum  secure  dicere:  Pater  noster,  qui  es  in  caelis  ^  ».  Et  vide  (a), 
quod  parenlum  abrenunlialio  per  beatum  Franciscum  facta  est  in  loco  palenli,  cum 
deliberatione,  coi'am  persona  publica  et  aulbentica,  scilicet  episcopo.  Et  quoad  voluu-  15 
lalem,  ul  ageret  quae  sunt  mundi,  nec  minis  nec  vinculis  nec  verberibus  beatus  Fran- 
ciscus  poluil  per  patrem  inclinari.  Et  non  soluni  patrem,  sed  eliam  matrem,  quae 
ipsum  lenerrime  diligebat,  Chrisli  amore  reliquit;  sic  et  fratres  et  parentes  aliosque 
quocumque  gradu  sibi  atlinenles. 

Quarlum,  quod  declarat  mundum  contemplum  a  beato  Francisco,  est  omnium  20 
reiectio.  Aposloli,  etsi  navem  et  alia  reliquerunt,  non  tamen  vestimentum,  quod  in 
dorso  babebanl;  beatus  vero  Franciscus  non  solum  terrenorum  omnium  facultati  abre- 
nuntiavit,  sed  et  pannos  el  femoralia  reiecit,  nudum  corpore  et  menle  se  offerens 
bracbiis  Crucifixi;  quod  de  nullo  alio  sancto  mundum  abrenunliante  alicubi  iegitur. 
Unde  poterat  dicere  Christo  veraciter:  Reliqui  omnia  et  secutus  sum  le  ^.  Et  sic  in  23 
boc  beatus  Franciscus  singularis  ab  omnibus  reperilur. 

Quinlum  oslendens,  beatum  Franciscum  mundo  (6)  abrenunliasse,  esl  vilae  apo- 
stolorum  electio;  licet  enim,  ut  dicelur  fruclu  XVI  et  conformitale,  multi  divitias  ct 
mundum  contempserint,  nullus  (c)  tamen,  ul  apostoli,  qui  omnia  dimittenles,  quae 
habebant  et  habere  poteranl,  Christum  sunt  seculi;  quorum  vita  fuit,  quae  sunt  mundi  30 
abdicare  et  Chrisli  vestigia  prosequi.  Beatus  Franciscus  evangelium  servavit  ad  in- 
tegrum,  ut  de  eo  cantatur  ^:  «  Franciscus  evangelicum  nec  apicem  vel  unicum  traos- 
greditur  nec  iota(rf)».  Christum  ergo  sequendo,  nec  in  communi  nec  in  proprio 
aliquid  voluil  possidere,  nec  pro  se,  nec  pro  suis  fratribus;  et  tamen  (e)  papa  loannes 
delcrminavit  (/"),  quod  in  communi  habuit  Salvator  et  apostoli  ^;  et  licet  beatus  Fran-  35 
ciscus  nec  in  communi  habere  voluerit  nec  in  proprio,  non  est  dicendum,  dicit 
dominus  papa  loannes,  quod  vila  beati  Francisci  fuerit  perfectior  vita  Chrisli  et  apo- 
slolorum,  quia  nulla  perfectior  ea  invenilur.  Sic  ergo  eligendo  servare  evangelium  el 
vitam  Cbrisli  et  apostolorum  prae  aliis,  qui  anle  eum  fuerunt,  beatum  Franciscum 
mundum  abdicasse  ex  hoc  declaratur.  40 


(a)    As  itide.    —    (b)  As  mimdum.    —    (c)  As  mdli.    —    (d)  As  et  R  om.  versiim.    —    (e)     As  ct  R  tU. 
—    (/■)  As  ct  R  determinat  in   communi. 


»  Leg.  3  soc.  n.  i.  —  «  MalUi.  6,  9 ;  cfr.  Bonav.  1.  c.  c.  2  n.  4.  —  »  Mattli.  19,  27.  —  *  Offi- 
cium  S.  Prancisci,  ant.  4  in  I  Vesp.  —  '^  in  constidilione  Cum  inter  nonnullos  de  12  nov.  1223 
et  Qnia  qnonmdam  de  1 0  nov.  J^4 ;  cfr.  Eubel,  Bullarium  t,  V  p.  256  et  271 . 


148  FRUCTUS  VI   —   PARS  SECUNDA. 

ScxUim  oslcndens  mundi  conlempliim  a  bealo  Francisco  esl  paupcrlalis  arreplio, 
dcspousalio  ct  acceplio,  de  qua,  quia  fruclus  csl  XVI  cl  conformilas,  niiiil  dicitur 
ad  pracsens. 

Scplimum  cst  in  aedificiis  nulla  ostensio.  Mundani  optanl  domos  altas,  pulchras, 
5  sumpluosas  ct  lalas.  Bentus  Franciscus  nihil  talium  oplavit,  nec  haberc  voluil,  immo 
volchat,  quod  domus  cl  loca  Iralrum  quoad  materiam  non  cssenl  de  lapidihus,  vi- 
deliccl  (ie  saxis  aul  laleribus,  scd  de  viminibus  et  luto  palcis  conserlo  (o),  quoad 
coperluram  de  paleis,  quoad  latiludinem  esscnl  parva  tuguriuncula,  el  sic  de  allilu- 
dine  cl  longitudine.  Undc,  ul  dicelur  fruclu  XVI  et  conlormitale,  omnia  talia  aedificia, 

10  quae  summam  non  practenderenl  paupertatcm,  displicebant  sibi,  et  offendehatur;  nam 
domum  factam  per  communilalem  Assisii  in  loco  sanclae  Mariae  voluit  dcslruere, 
sed  impedilus  fuit  ab  hominibus  civilalis.  Vicarium  suum  fralrcm  Pctrum  Catanii  re- 
prehendit,  qui  domum  parvam  aedificari  fecerat  et  vilem  ad  onicium  dicendum  el 
recipiendum  fratrcs,  quia  mulliplicaliones  domorum  sibi  displicebant.  Et  post  morlem 

15  quendam  Iratrem,  qui  locum  mutavcrat  el  domos  latiores  aedificaveral,  reprehcndil 
acritcr,  ct  quod  eum  pacaret  post  mortem,  praedixil  '. 

Octavum,  quod  beatum  Franciscum  oslendit  mundum  contempsisse,  esl  vestium 
et  lunicarum  devitatio,  et  quoad  sumptuositatem,  quia  de  panno  vilissimo  et  rudi 
indutus  esl  semper,  et  quoad  multitudinem;  nam  tunica  sola  hahituali,  chorda  fuit 

20  conlentus  et  femoralibus;  nam  vestitos  dupliciler  oderat  et  signum  exslincti  spirilus 
hoc  esse  dicebat;  quia  tunc  caro  ad  petendum  sua  inclinalur.  De  hac  matcria  habcs 
fructu  el  conformilate  XVI.  Nec  lunica  sua  eral  sua,  immo  dabal  libenler  petenti,  sicut 
paluit,  quando  eam  fratri  Rufino  post  impressionem  sacrorum  stigmatum  ab  ipso 
requisiliis  dedil;  sic  et  in  loco  de  Grecio  cuidam  fratri  de  Francia  eam  petenli;sic 

23  cl  pauperibus,  si  aliquid  {b)  non  haberet;  unde  nec  cellam  nec  tunicam  nec  aliquid 
habcre  voluit,  quod  suum  censerelur.  Quaerendo  semel  beatus  Franciscus  ab  uno 
fratre,  unde  veneral,  et  ille  diceret:  «  de  cella  lua  »,  quia  audivit  «  tua  »,  in  cella  illa 
noluit  amplius  habitare.  Bononiae  ad  locum  accedere  pro  fratribus  (c)  praeparatum 
noluit,  quia  locus  fratrum  dicebatur;  sed  legato  aposlolico  locum  accipicnlc  nomine 

30  ecclesiac  el  fratribus  cum  concedenle,  in  eo  stelit  ^ 

Noniim  mundum  ostendens  a  beato  Francisco  contemplum  est  regulac  ipsius  com- 
positio;  rcgula  enim  fralrum  Minorum,  qua  utunlur  nunc  fratres,  facla  est  a  Christo 
et  diclala,  ul  fruclu  IX  et  conformilatc  dicctur.  Ipsa  enim  prae  aliis,  ut  patct  inluenti, 
lOtum  mundum  cum  suis  abdicat  et  suadet  ipsius  conlcmplum.  Et  quia  eam  ad  lil- 

35  teram  scrvavit,  argumcnlum  est  eius  observantia  ad  mundl  conlemplum. 

Decimum  oslendens  mundi  conlemplum  est  beali  Francisci  fralrum  ad  ordinem 
reccptio;  nullum  fralrcm  voluit  ad  ordinem  recipere,  nisi  expropriatum,  et  lerrenis 
dalis  omnibus  pauperibus.  In  Marchia  qucmdam,  qui  dederat  sua  parcnlibus  ct  non 
pau|)cribus,   noluil  ad   ordinem    recipere,  dicens   cum   indignum    iungi   pauperibus 

40  Chrisli,  (|ui  pauperes  defraudavil  ^  Contenq)tum  omnium  terrenorum  dicebat  sui  ordinis 
csse  fundamentum,  unde  ad  ordincm  venienlibus  dicebat  verbum  cvangelii*:  Si  vts 
imfeclus  essc,  vade  et  vende  omniaj  quae  hobes,  el  da  paiiperibiis,  ne  alitcr  faciendo  ad 
scandalum  animae  essenl  fratribus  loculi  reservati. 


(a)  As  confectis.    —    {b)  As  aliud.    —    (c)  As  om.  2)ro  fratrihns. 


>  Fnsiiis  iiifra  fr.  XVI.    —    =  Fiisius  fr.  XVI.   —    '  Cfr.  II  (aM.  3,  20.    —    ••  Matlli.  19,  21. 


lESUS  HOSTI  EXPONITUE.  149 


Undecimiim  oslencleus  proposiliim  beali  Francisci  de  miindi  conlenipUi  esl  fralrum 
in  staUi  vocaUonis  eoriim  permansio;  nam,  ul  iralres  ad  nihil  mundi  afficerenUir, 
ipsos  noluit  ad  eccleslasticas  dignilates  promoveri.  Unde  domino  Osliensi,  qui  fuil 
postea  papa  Gregorius  IX,  sciscilanti  ab  eo,  si  sibi  placeret,  quod  fratres  promoverentur 
ad  diguitales  ecclesiasticas,  respondil:  «  Domine,  Minores  ideo  vocati  sunt  fratres  mei,  5 
ul  maiores  fieri  non  praesumant;  si  vultis  autem,  ul  fructum  faciant  in  ecclesia  Dei, 
lenele  illos  et  conservate  in  statu  vocationis  eorum;  et  ad  praelaliones  ecclesiasticas 
ascendere  nullatenus  permittatis  ^ ».  Unde  nec  ambivil  (a)  gradum  ecclesiasticum  nec 
fralres  voluit  ad  talia  anhelare. 

Duodecimum  et  ultimum  ostendens  beatum  Franciscum  mundum  despexisse,  est  10 
ad  nihil  mundi  affeclio,  sed  lola  menle  et  desiderio  ad  patriam  suspiralio  et  inlentio; 
unde  non  praelationem,  quia  hanc  deposuit,  non  pecuniam,  quia  hanc  despexit,  non 
honores,  quos  declinavit,  non  aliquid  terrenum  appetiit,  sed  tota  affectione  suspirabat 
ad  patriam,  ut  Chrislo  uuirelur  per  gloriam,  cui   incorporatus  manebat  per  imita- 
tionem  et  dilectionem;  et  sicut  mente  erat  ad  aeterna  suspensus,  sic   et  corpore  et  15 
praeserlim  facie  ad  caelestia  stabat  totus  affeclus;  ut  enim  dicil  dominus  frater  Bo- 
naventura  iu  IV  parte  Legendae  maioris  *,    «  videbatur  intuentibus  homo  allerius 
saeculi,  quippe  qui  mente  ac  facie  in  caelum  semper  intentus  omnes  sursum   allra- 
here  conaretur».  Nec  immerito  sic  videbatur;  quia  cum  eo  pergenle   Christus  cru- 
cifixus  ibat,  cum  slaute  Christus,  beata  Maria,  sancti  loannes  bapUsla  el  evangelista,  20 
Petrus,  Paulus  et  alii  sancti  morabantur.  Hunc  sancli  angeli  saepe  visitabant  ac  gra- 
liarum  divinarum  influentia  pertangebant  (6),  quare  caelibatus  superni   magis  quam 
incolatus  mundani  effigiein  praetendebal. 

lam  dictis  ergo  potesl  clarescere,  servum  Allissimi  beatum  Franciscum  mundum 
funditus  despexisse,  quod  erat  declarandum  pro  exposilione  secunda  huius  fructus  et  25 
conformitatis,   videlicet  quoad   eius  secundam  partem,  quae  dicit:  Franciscns  sepa- 
ratur;  fuil  enim  ad  instar  Chrisli  separatus  a  mundo  per  ipsius  totalem  abdicationem 
et  despectum. 

Et  sic  palet,  quomodo  bcatus  Franciscus  primo  se,  deinde  muiidum  abiecit,  ab- 
negavit  et  contempsit;  et  consequenter  apparel  declarata  huius  sexti  fructus  et  con-  30 
formitatis  secunda  pars,  quae  erat  videlicet:  Franciscus  separatur„  a   se  per  abne- 
galionem  et  a  mundo  per  abdicationem. 


SEPTIMUS  FRUCTUS  ET  CONFORMITAS: 
lesus  Hosti  Exponitur  —  Franciscus  Molestatur. 

Expositio  primae  partis,  videlicet:  lesus  hosti  exponitur. 

Quia  in  huius  fructus  VII  et  conformitatis  prima  parte  agitur  de  tentatione  Domini 
nostri  lesu  Christi  facta  per  hostem  diabolum,  ipso  exsistente  in  deserto,  hinc  est,  quod  pro 
eius  expositione  tria  sunt  videnda:  primum,  quibus  modis  genus  humanum  a  diabolo  impetitur 


(a)  As  ambire.    —    (h)  As  et  R  pertangehat. 


11  Cel.  3,  86;  cfr.  Speculum  cit.  c.  43.   —   *  N.  5. 


150  FKUCTUS   VII   —   PARS   PRIMA. 

et  tentatur;  secunduin,  quare  Dominus  noster  voluit  a  diabolo  tcntari,  et  quuli  modo  tenta- 
tionis  ab  hoste  propulsatus  est;  tertium,  quibus  modis  ab  homine  diaboli  tentatio  superatur 
et  abiicitur  (n).  Sed  ante  omnia  sciendum  est,  quod  hic  agetur  dc  tentatione  diaboli,  prout  tota 
tentatio  cst  a  diabolo  (b),  et  superatio  a  tentato  ipsum  abiicit  ct  repellit;  fructu  vcro  et 
conformitate  XXI  agetur,  quomodo  diabolus  ab  hominc  cxpellitur  per  ipsius  supcrationcm 
ab  60,  quem  diabolus  impetiit,  et  tandem  divina  gratia  est  et  fuit  iiberatus  (c). 

1.  Pro  primi  evidentia  est  sciendum,  quod  hostis  antiquus  diabolus  leo  ct  draco  est  et 
vocatur;  draco  propter  malitiam  et  nequitiam,  de  quo  dicit  psalmista,  Ps.  103,  26:  Draco 
ifife,  queiii  formasti  ad  illadendam  ei  etc. ;  et  Apoc.  20,  2,  diabolus  draco  et  serpens  appel- 
latur;  dicitur  ctiam  leo  rugicns,  I  Petr.  5,  8,  et  hoc  ratione  violentiae  ct  potentiae,  quia  quem 
non  potest  vincerc  nialitia,  multoties  superat  poteutia.  Quia  ergo  lco  et  draco  est  ipse  hostis 
diabolus,  hinc  est,  quod  duobus  modis  nos  tentat:  primo,  ut  draco  malitia  et  versutia,  se- 
cundo,  ut  leo  potentia  et  violentia. 

Tentandi  {d)  modos  diaboli  declarando  praefata  duplici  via,  et  primo,  quomodo  tentat 
malitia  ut  draco,  est  sciendum,  quod  sic  multis  modis  tentat  et  tentavit  genus  humanum. 
Astutia  crgo  tentando  et  malitia  ipse  tentat:  primo  modo,  videlicet  suasione,  suadendo  et 
quasi  rationabiliter  quod  suggcrit  fieri  debere  ostendendo,  et  hoc  modo,  Gcn.  3,  13,  tcntavit 
Evam  ct  decepit ;  secundo  modo,  blanda  allocutione  (e),  et  sic  tentavit  genus  humanum,  videlicet 
filios  Seth,  qui  dicebantur  ^^«  Dei,  Gen.  6,  2;  hos  tentavit  esca,  scilicet  pulchritudine  filiarum 
Cain;  et  sic  earum  ad  invicem  commixtione  iratus  Deus  perdidit  omnem  carnem,  Noe  cum 
uxore,  filiis  et  uxoribus  eorum  praescrvando ;  tertio  modo,  in  errorem  deductione ;  hoc  modo 
tentavit  filios  Israel  in  deserto,  Ex.  32,  4  sqq.  et  Num.  25,  2,  ad  idololatriam  perducendo;  quarto 
modo,  promissione;  promisit  enim  primis  parentibus  deitatem  et  Christo,  ut  dicetur  infra, 
omnia  ref/na  mundi,  si  perageret  quod  suadebat;  quinto  modo,  difficultatis  ad  bonum  pcr- 
agendum  ostensione,  dicens,  quod  arcta  via  est,  quae  ducit  ad  vitam,  Matth.  7,  14;  et  sic  ten- 
tavit  filios  Israel,  qui  ob  difficultatem  nolebant  ire  ad  terram  promissionis,  Num.  14,  3  sqq. ; 
sexto,  tacdii  post  bonum  inceptum,  ne  perficiatur,  immissione;  et  sic  etiam  tentavit  alios 
filios  Israel,  qui  libenter  exierunt  de  Aegypto  et  desertum  intraverunt,  Ex.  16,  3,  sed  labore 
itineris  fatigati  ulterius  ire  nolebant,  Num.  20,  5;  et  sic  quosdam  tentavit  (/)  de  sequentibus 
Christum,  qui  audientes  Christum  dixerunt,  loan.  6,  61:  Darus  est  hic  sermo,  et  ab  eo  recesse- 
runt;  scptimo  modo,  ad  dubietatem  mentis  perductione;  sic  tentavit  Balaam,  Num.  23,  7  sqq., 
qui  ab  angelo  retardabatur,  ne  iret  ad  maledicendum  filiis  Israel,  et  diabolus  ad  oppositum  cum 
inducebat  etc. ;  sic  et  filios  Israel  tempore  Eliae,  quibus  ipse  Elias  dixit,  III  Rcg.  18,  21: 
Usquequo  in  duas  partes  claudicatis  etc. ;  octavo  modo,  importunitate  et  assidua  inquieta- 
tione;  hoc  modo  tentare  voluit  loseph,  Gen.  39,  7  et  10  per  mulierem  Aegyptiam,  quae  sibi 
erat  importuna  et  ceperat  eurn;  nono,  subito  ct  improvise  (//)  animae  aggressione,  et  praescrtim, 
quando  otiosam  invenit  et  malo  disjjositam ;  sic  tentavit  ludam  Iscarioth,  qui  vidcns  un- 
gucntum  cffundi  super  lesu  caput  et  murmuravit  statim,  Marc.  14,  3  sqq.,  et  eius  raortcm 
ordinavit;  dccimo  modo,  occulta  insidiatione;  hoc  modo  tentavit  Ananiam  et  uxorem  eius  Sa- 
phiram,  Act.  5,  3  sqq.,  ut  occultarent  dc  pretio  possessionum  suarum  et  mentirentur  apo- 
stolis;  undccimo  modo,  fraude  et  deceptione;  sic  tentavit  illum  iudicem  (/i)  nequam,  qui 
dcceptione  diaboli  credcbat  diu  vivere,  Luc.  12,  16  sqq.,  et  subito  fiiit  mortuus;  sic  de- 
cepit  Acliab  promissionc  victoriae,  III  Reg.  22,  20  sqq. ;  duodecimo,  se  in  angelum  lucis 
iuxta  dictum  Apostoli  transformatione  ' ;  sic  multos  in    Vitis  patriim   decepit,   apparendo   in 


(«)  K  vincilur.    —    (b)    \l    Deo.    —    (c)    As   ot  oilil.  oiii.   Uberatus.    —    (d)  As    tvntaiido.    —    (e)    As 
allectione.    —    [f)  Hic,  pergit  Codox.    —    (</)  K  imjietuose.    —    (//)  Eilil.   divitem. 


•  II  ad  Cor.  II,  14. 


lESUS   HOSTI   EXPONITUR.  151 


forma  angelorum  pro  parte  Dei  sanctorum  patrum  et  mulierum;  sic  volendo  Christum  de- 
cipere  in  forma  humana  apparuit. 

Quamvis  sint  multi  modi  alii,  quibus  diabolus  tentat,  ut  draco,  cum  sint  ei  mille  ad 
nocendum  artes,  sufficiant  pro  praesenti  duodecim  praefati  modi. 

Et  quia  non  solum  draco  est,  sed  et  leo  ipse  hostis  antiquus,  quos  superare  non  potest 
aliquando  ut  draco  per  astutiam  et  malitiam,  aliis  modis  superat  per  violentiam  et  poten- 
tiam  ut  leo. 

Ut  leo  tentat  diabolus  aliis  modis:  primo  modo,  afflictiones  temporales  procurando;  sic 
tentavit  filios  Israel,  Ex.  3,  7  sqq.  et  5,  2  sqq.,  faciendo  eos  affligi,  ut  Deum  non  audirent;  sic 
Petrum  afflixit,  Act.  12,  3  sq.,  faciendo  eum  poni  in  carcerem  etc;  et  ideo  dicit  lob,  30, 
11:  Pharetram  suam  aperuit,  id  est  tribulationes  et  afflictiones,  et  afflixit  me;  secundo 
modo,  carnem  flagellando,  sicut  fecit  lob,  lob  2,  7  et  9,  quem  percussit  ulcere  pessimo,  ut 
malediceret  Doraino  Deo  suo;  tertio  modo,  bona  fortunae  auferendo;  sic  tentavit  lob,  omnia 
temporalia  accipiendo  ab  eo,  lob  1,  15  seqq.;  sic  et  Tobiam,  Tob.  1,  22;  quarto  modo,  quae 
amamus  subtrahendo,  scilicet  filios  et  filias;  hoc  patuit  in  lob  et  sancto  Eustachio;  quinto 
modo,  quae  naturaliter  odimus  ingerendo,  sicut  infirmitates;  lob  infirmatus  est,  et  Tobias 
excaecatus  est  (a),  ut  de  Domino  murmurarent;  sexto  modo,  pravos  homines  contra  bonos 
provocando  et  inducendo,  qui  sui  sunt  satellites ;  sic  fecit  filiis  Israel,  patet  de  Sennacherib, 
Nabuchodonosor,  Holoferne,  Antiocho,  et  sic  de  aliis ;  hodie  facit  per  tyrannos  et  sociar- 
dos  (b)  etc.  Christum  fecit  occidi  per  Pilatum  et  ludaeos  et  Romanos,  qui  omnes  membra  erant 
ipsius  diaboli;  septimo,  se  visibilem,  ut  timeatur,  ostendendo  et  demonstrando;  sic  fecit  beato 
Antonio,  beato  Benedicto  et  pluribus  sanctis;  octavo  modo,  bona,  quae  agimus,  impediendo, 
sic  beatam  Claram  ab  oratione  retrahere  est  conatus ;  sic  et  multos  in  Vitis  patrmn  tentavit ; 
nono  modo,  sanctos  persequendo:  quosdam  carnis  tentatione,  sicut  beatum  Chrysanthum,  lo- 
saphat  (c),  Benedictum,  quosdam  accidia  et  quosdam  aliis  vitiis,  ut  vidit  abbas  Macarius, 
quando  in  specie  medici  diabolum  cum  diversis  ampullis  ad  fratres  pergentem  {d)  conspexit  ^; 
decimo,  delectatione  resolvendo,  sicut  David,  quem  non  potuit  persecutione  superare,  vicit 
delectatione  cum  Bethsabee,  II  Reg.  11,  2;  undecimo  modo,  non  consentientes  opprimendo; 
sicut  de  sancto  Antonio  abbate  et  de  beato  Antonio  nostro,  ad  cuius  guttur  diabolus  posuit 
manus,  ut  eum  suffocaret^;  duodecimo,  ad  desperationem  conducendo,  sicut  facit  continue, 
quia  multi  ita  impetuntur  ab  ipso  acriter,  quod  desperantes  eius  tentationibus  consentiunt; 
sic  et  tentavit  Achitophel,  II  Reg.  17,  23,  qui  se  ipsum  suspendit,  et  sic  de  multis  aliis,  qui 
se  ipsos  diversis  modis  interemerunt. 

Praefatis  modis  diabolus  tentat  ut  leo;  etsi  alii  modi  sunt,  quia  possent  ad  praefatos 
reduci,  dicti  iam  sufficiant. 

Et  sic  patet  primum,  quod  erat  videndum. 

2.  Secundo  videndum  erat,  quare  Dominus  noster  lesus  Christus  voluit  teiitationibus 
diaboli  subiici  et  quomodo.  Et  breviter  hanc  partem  exponendo,  videndum  est  primo:  Quare 
voluit  tentari  a  diabolo  ?  Ad  quod  respondetur,  ut  nos  pariter  informaret  verbo  et  exemplo. 
Cum  enim  tota  vita  nostra  sit  plena  tentationibus,  quia  tentamur  a  mundo,  carnc  ct  diabolo, 
Christus  igitur  tentari  voluit:  primo,  ut  exemplum  patientiae  praeberet  nobis;  quia  tenta- 
tionem  si  ipse,  qui  sine  peccato  erat,  patienter  portavit,  multo  fortius  nos  peccatores;  secundo, 
ut  modum  ostenderet  diaboli  tentationem  superandi,  de  quo  in  tertio  videndo  dicetur;  tertio, 
ut  fructum  ostenderet,  si  tentatio  superetur ;  quia  angeli    accedunt  ad   talem,   et  miuistrant 


(«)  As  om.  et  Tobias  excaecatus  est.  —  (6)  As  soldatos.  —  (c)  Codex  losaph.  —  {d)  Codcx  pergentes. 


»  Vitae  Patrum.  lib.  III  ti.  61  el  lib.  V  n.  9  (P.  I>.  73,769  ct  981).    —   ^  Legcnda  Assidua 
n.  12  (cd.  Kerval  pag.  46). 


152  FRUCTUS   VII   —   PARS   PRIMA. 


ei,  ut  factum  est  ipsi  Christo.  Sed  hic  sunt  aliqua  dubia:  et  primum  est,  quis  fuerit  istc  hostis 
et  diabolus?  Respondetur,  quod  creditur,  quod  fuerit  lucifer,  qui  primos  tentavit  parentes; 
quia  hic  hostis  Christo  promittebat  omnia  regna  mundi,  etsi  faUaciter;  lucifer  est  rez  super 
omnes  filius  superbiae  ^;  ad  ipsum  tentanduin  sagacior  venit  et  astutior,  quare,  et  ipse  princeps 
mundi  lucifer,  quem  superando  et  fugavit  a  mundo  et  ligavit,  Apoc.  19,  10  sq.  Secundum 
dubium,  an  in  propria  forma  tentaverit.  Respondetur,  quod  non,  ne,  quis  esset,  agnosccretur; 
sed  nec  homo  in  proprio  esse  substantias  separatas  cernere  valet;  quare  creditur,  quod  in 
forma  humana  eidem  se  ostenderit.  Tertium  dubium,  in  quo  loco  Christum  tentaverit.  Res- 
pondet  evangeliura,  quod  in  deserto,  Matth.  4,  1,  ut  videlicet  ostenderet:  primo,  quod  dia- 
bolus  maxime  bene  volentes  operari  aggreditur;  secundo,  ut  sancti  post  eum  futuri,  qui  ad 
deserta  pcrgerent,  scirent  se  perlaturos  hostis  tentationes;  tertio,  ut  ostenderet,  quod  so- 
litarios  diabolus  aggredi  conatur;  quarto,  ut  ostendat,  quod  omnia  et  se  relinquentes,  quia 
tales  sunt  in  deserto,  etsi  a  diabolo  invadantur,  non  tamen  superantur;  quinto,  ut  quanta 
sit  difficultas  in  bene  agendo,  ostenderet ;  Christus  non  ivit  ad  desertum,  ut  tentaretur,  sed 
ut  ieiunaret;  sed  ad  hanc  operationem  consecuta  est  diaboli  tentatio;  sexto,  ut  quando  fit 
rectum  aliquid  a  nobis,  et  diabolus  impedire  conetur  suis  modis,  non  debet  dimitti,  sed  pro- 
sequi,  quia  perseverans  in  campo  certaminis  triumphum  obtinet  peroptatum. 

Viso  ergo,  quare  Christus  voluit  hosti  quoad  tentationem  subiici,  videndum  est,  quare 
diabolus  ad  tentandum  ipsum  accessit.  Et  dicunt  doctores,  quod  volebat  experiri,  an  esset 
Deus  vel  purus  homo,  quia  argumenta  habebat  pro  utraque  parte:  quod  esset  homo,  quia 
ieiunio  expleto,  esurivit  ut  homo;  quod  esset  plus  quam  homo,  quia,  nuUo  alio  cum  eo  exsi- 
steute,  ieiunavit  40  diebus  et  40  (a)  noctibus;  quando  Moyses  iciunavit,  ipse  erat  cum 
Deo;  Elias  ex  cibo  px-ius  sumto  sic  ieiunavit;  sed  Christus  cibum  non  sumpsit,  et  solus  esse 
a  diabolo  est  inventus;  et  ideo  hoc  videndo,  ut  agnosceret,  an  esset  Deus,  ipsum  tentarc 
voluit,  et  ideo  dicit  in  prima  et  secunda  tentatione:  Si  filius  Dei  es  ^  etc.  Sed  quomodo 
potuit  diabolus  Christum  Deum  (i)  esse  ignorare,  cum  tot  signa  in  nativitate  eius  sint  facta? 
Respondetur,  quod  divina  virtute  ipsos  latuit. 

Restat  ergo  videre,  quomodo  diabolus  Christum  tentavit.  Ubi  sciendum  est,  quod  tentatio 
diaboli  fit  tripliciter,  videlicet  suggestione,  delectatione  (c)  et  consensu ;  item  tentatio  alia 
interior,  quae  fit  a  carne,  et  aliquando  a  diabolo,  alia  exterior,  quae  fit  a  diabolo.  Dictum  est 
etiam,  quod  diabolus  tentat  ut  draco  et  ut  leo.  Ad  propositum:  diabolus  ut  leo  Christum 
tentare  non  potuit,  quia  vim  ei  inferre  non  potuit;  sed  ut  draco  tentavit,  scilicet  malitia  et 
astutia,  ut  sicut  primos  homines  {d)  tentavit  de  gula,  de  superbia  et  de  avaritia,  scilicet  de 
cupiditate  habendi  scientiam  honi  ct  mali  ^,  sic  Christum  praefatis  modis  tentavit,  de  gula, 
de  praesumptione,  quae  est  filia  supcrbiae  et  de  avaritia,  omnia  regna  mundi  promittendo. 
Sed  (^lhristum  interiori  tentatione  tentare  non  potuit;  quia  nihil  impellens  ad  malum  in  ipso 
fuit;  sola  tentatione  exteriori  ipsum  pulsavit(e),  nec  delectatione  aut  consensu  potuit  Christum 
tentare,  quia  Christus  peccare  non  potuit;  quare  solo  primo  modo,  scilicet  suggestionc,  ipsum 
tentavit.  Quibus  apparet,  quomodo  hostis  antiquus  Christum  tentavit. 

Sed  quia  dictum  est,  quod  Christus  voluit  tentari,  ut  nobis  praeberet  excmplum,  posset 
quaeri:  An  nos  tentari  appetere  debeamus?  Respondetur,  quod  a  carnenon;  ratio,  quia  talis 
non  est  sine  peccato,  saltem  veniali,  ut  dicit  Magister  II  (sent.)  d.  21  *;  a  diabolo  non  a 
viris  impcrfectis,  scd  pcrfectis.  Christus  non  dcdit  exemi)Ium  tcntationcm  appctcndi,  scd 
excmphim  pracbuit,  ut  si  tcntatio  afforet,  cam  vinccndi    ct  superandi. 


(a)  A::  ct  odd.   tolidem.    —    (h)  CuJcx  Deuin  iion  esse.    —    (r)  A.s  tentatione.    —    (d)  As  ot  odil.  pa- 
renles.    —    (c)  As  i\t  edd.   tentavit. 


•  lub   il,  2;i.    —    2  .M;,it|,.   i,  3  ct  6.    —    '  (Jcn.  3,  .'i.    —    "  C.  (i. 


lESUS  HOSTI  EXPONITUR.  153 


Et  sic  patet  secundum,  quod  erat  videndum,  videlicet,  cur  Christus  hosti  fuit  expositus; 
et  de  modo. 

3.  Eestat  videre  de  modo  tentationes  diaboli  superandi,  quod  est  tertium  videndum.  Circa 
quam  partem,  etsi  doctores  diversimode  loquantur;  nam  quidam  dicunt,  quod  suggestioni 
diaboli  si  non  attendatur,  utpote  ad  aliud  se  convertendo  per  cogitamen,  tentatio  superatur; 
alii  (a)  cogitando  statim,  quando  diabolus  tentat,  poenas  infernales ;  alii  dicunt,  quod  cogi- 
tandum  est  praemium,  quod  promittitur  tentationi  non  consentientibus.  Attamen  Salvator 
noster  in  sancto  evangelio  ostendit  modos  aliquos:  primo  per  ieiunium  carnis  extenuatione; 
nam,  ut  ipse  apostolis  dicit,  Marc.  9,  28:  Hoc  genm  daemoniorum  eiicitur  ieiunio  et  oratione ; 
et  hanc  viam  ostendit  ipse  Salvator,  quia  ieiunavit  40  diebus  et  40  noctibus,  ostendens  ieiu- 
nium  appetendum  propter  multa,  videlicet  quae  facit,  ut  dicunt  doctores  de  ieiunio  trac- 
tantes  (b) ;  et  quia  (c)  instrumentum  diaboli  sit  caro  nostra,  ieiunio  atteritur  et  domatur. 

Secundo  fide  et  tota  in  Deo  spei  et  fiduciae  impositione ;  nam  aniraa  debet  esse  in  deserto, 
id  est  ab  omni  spe  alia  desecata,  et  tunc,  si  habebit  fidem  et  dicet  monti,  id  est  tentationi, 
ut  transferat  se,  id  est  abscedat,  fiet,  ut  lesus  beatum  Franciscum  docuit,  ut  dicetur. 

Tertio  sacrae  scripturae  memoria  et  attentione ;  ipse  Salvator  in  tentatione  sua  ad  ipsam 
superandam  et  diabolum  convincendum  sola  scriptura  est  usus  divina  ad  ostendendum,  quod 
ipsa  docet  diaboli  tentationem  evitare.  Et  pro  huius  evidentia  investigandum  est,  quomodo 
scriptura  docet  hoc.  Ubi  sciendum,  quod  diabolus  de  bono  non  tentat,  nec  inducit  hominem 
ad  bonum  peragendum,  sed  malum,  etsi  malum  sub  specie  boni,  saltem  delectabilis.  Modo  de 
nuUo  malo  speciem  boni  praeferente  potest  diabolus  tentare,  de  quo  sacram  scripturam  inspi- 
cientem  diligenter  non  informet  et  verbo  et  exemplo.  Si  enim  diabolus  tentat  te  de  aliquo  vitio, 
utpote  de  superbia,  debes  videre,  quid  scriptura  verbo  promat  et  exemplo;  nam,  quod  non 
assentias  huic  tentationi,  te  docet  ostendendo,  quam  mala  sit  superbia,  dicens  illud  Eccle. 
10,  7 :  Odibilis  Deo  et  hominibus  superbia,  et  lac.  4,  6 :  Deus  superbis  resistit,  humilibus  autem 
dat  gratiam;  et  beata  Maria  dicit,  Luc.  1,  51:  Dispersit  sup^erbos  mente  cordis  sui.  Et  non 
solum  verbo  docet,  sed  etiam  exemplo,  quomodo  superbia  non  est  appetenda,  ostendendo  mala, 
quae  de  ipsa  proveniunt.  Superbia  angelus  supremus  diabolus  efficitur,  Is.  14,  12  sqq. ;  Adam 
e  paradiso  in  hanc  miseriae  vallem  deiicitur;  Arphaxad  regno  privatur,  ludith  1,  4  sq.;  Sen- 
nacherib  gente  ab  angelo  spoliatur,  IV  Keg.  19,  35,  et  sic  de  aliis.  Tentatus  ergo  a  diabolo 
de  pertinentibus  ad  superbiam,  ut  de  appetitii  dominii  et  status  et  similibus,  et  quia  videt, 
quod  scriptura  verbo  et  exemplo  oppositum  ostendit,  debet  nolle  ipsam  in  se  locum  habere ; 
quare  non  assentiet  diabolo  sibi  hoc  persuadenti,  immo  accipiet  oppositum,  videlicet  humili- 
.  tatem,  quam  assumere  scriptura  inducit  verbo,  dicens  illud  ludith  9,  16 :  Humilium  et  man- 
suetorum  Deo  semper  placuit  supplicatio,  et  Psalmus  101,  18:  Respexit  in  orationem  humi- 
lium  etc. ;  exemplo :  David  humilis  fit  rex,  et  Maria  humilitate  fit  Mater  Dei,  et  sic  de  aliis. 
Modo  tentatus  debet  dicere :  quod  bonum  est  et  facit  bonum  habenti,  est  prosequendum,  et 
quod  malum  est  in  se  et  facit  malum  habenti,  est  fugiendum ;  ergo  nolo  sequi  superbiam,  sed 
humilitatem;  quare,  daemon,  tuae  non  assentio  tentationi.  Et  sic  patet  de  modo  vincendi  tenta- 
tionem  diaboli  per  scripturam.  Et  sicut  dictum  est  de  vitio  superbiae,  sic  etiam  est  de  aliis. 

De  luxuria  cum  tentat,  vide  quid  scriptura  dicit  verbis.  Certe  illud  Eph.  5,  5:  Omnis  for- 
nicator,  aut  immundus  non  hahet  partem  in  regno  Christi  et  Dei.  Quid  ostendit  exemplo?  Certe, 
quod  ipsa  est  fugienda;  quia  ea  genus  humanum  in  diluvio  submergitur,  Gen.  7,  23;  Sodomitae 
caelesti  igne  comburuntur,  Gen.  19,  24;  Amnon  ab  Absalon  occiditur,  II  Reg.  13,  29,  et  sic  de 
aliis.  Quid  de  opposito  dicit  scriptura,  scilicet  continentia  et  castitate?  Certe  illud  I  ad  Thess. 
4,  4:  Unusquisque  vestrum  sciat  vas  suum  possidere  etc.  Qmd  ostendit  de  hoc  exemplo?  Certe, 


(a)  As  et  edd.  addunt  dicunt.    —    (6)  As  et  odd.  propter  multa,  quae  facit  ieiunium,  ut  dicunt   doc- 
tores  de  ipso  loquentes  et  tractantes.    —    (c)  As  ot  odd.  q^uia  cum. 


154  FRUCTUS   VII   —  PARS   PRIMA. 


quod  castitatc  homo  a  Dco  diligitur  et  ad  gloriam  sublimatur;  patct  in  loseph,  Gcn.  39,  12,  et 
sic  de  aliis.  Hoc  perpendens  tentatus  non  assentit  iibidini,  sed  diligit  castitatem  et  muuditiam. 

De  ira  si  tentat  diabolus,  vadat  tentatus  ad  scripturam  et  videat,  si  suadet  ipsam  vel 
eius  oppositum,  et  videbit,  quod  dissuadet  iram  verbo,  dicens  illud  Eccli.  30,  26:  Ze.las  et 
iracundia  minmmt  dies ;  exemplo :  Cain  a  Deo  despicitur  et  damnatur,  Gen.  4,  11  sqq.;Saul 
a  diabolo  captivatur,  I  Reg.  16,  23,  et  sic  de  aliis.  Suadet  autem  irae  oppositum,  scilicet 
pacem  et  tranquillitatem,  dicens  illud  Ps.  33,  15:  Si  vis  videre  dies  bonos,  inquire  pacem,  et 
persequere  eam;  exemplo  Moysi,  qui  fuit  mitissimus  et  pacificus  et  a  Deo  dilectus,  Num,  12,  3. 
Debet  ergo  tentatus  dicere  tentatori :  ego  volo  vivere,  quare  nolo  iram  sequi  et  pacera  habere, 
quia  ero  Dei  amicus;  et  sic  a  tentatione  irae  libcrabitur. 

De  avaritia  si  tentatur,  respiciat,  quid  de  ipsa  dicit  scriptura  verbo.  Certe  illud  Eccli. 
10,  9:  Avaro  nihil  est  scelestius,  et  Apostolus,  Col.  3,  5:  Avaritia  est  idolorum  servitus.  Quid 
ostendit  exemplo?  Ccrte  Balaam  avaritia  necatum,  Num.  31,  8;  Achor  a  populo  lapidatum, 
los.  7,  25,  et  sic  de  aliis.  Et  de  opposito  dicit  (aj  illud  Prov.  28,  16:  Qui  odit  avaritinm, 
longi  fient  dies  eius;  exemplo  quid  ostendit?  Tobias  fuit  liberalis  ad  pauperes,  et  domus 
eius  bonis  repletur,  Tob.  11,  14  sqq.  Quia  ergo  avaritia  est  tam  mala,  et  eius  oppositum 
est  sic  bonum,  dicet  tentatus  tentatori:  ego  nolo  primum  sequi,  sed  secundum. 

De  invidia  si  quis  tentatur,  ei  occurrit  scriptura  ostendens  malum  invidiae,  dicens  verbo, 
Sap.  2,  24:  Invidia  diaboli  mors  intravit  in  orbem  terrarum,  et  sequuntur  eum,  qui  sunt  ex 
parte  illius;  exemplo,  Achitophel  invidia  se  suspendit,  II  Reg.  17,  23;  Chore  cum  aliis  asserit 
a  terra  vivos  absorptos  (b),  Num.  16,  31,  et  sic  de  aliis.  Oppositum  ostendit  dicens,  Matth. 
19,  19:  Dllige  proxinium  taum  sicut  te  ipsum,  et  Matth.  5,  44:  Diligite  inimicos  vestros;  exemplo, 
David  et  lonathas  intimi  fuerunt,  II  Reg.  1,  26  etc. 

De  accidia  si  tentatur,  vide  scripturam  dicentem,  Eccli.  33,  29:  Multa  mala  docuit  otiositas, 
et  qui  sequitur  otium  non  videbit  bonum,  exemplo  Sodomitarum,  ad  quod  peccatum,  ut  dicit 
Ezechiel,  16,  49,  induxit  accidia.  Oppositum  suadet  dicens  illud  Eccle.  9,  10:  Quidquid  potest 
manus  tua,  operare  etc. ;  exemplo,  quia  operantibus  in  vinea  datur  vitae  aetcrnac  praomium, 
Matth.  20,  8,  sq.  Quare  non  est  acquiescendum  tentationi  de  accidia,  dicat  tentatus,  sed  opposito. 

Degula  si  tentatur,  quid  scriptura  dicat  verbo,  videat,  Eccli.  31,  39:  ylrti«Jv7»f?o  ax/wcte 
vinum  multum  potatam  etc. ;  exemplo,  Holoferues  a  ludith  truncatur,  et  Simon  Machabaeus 
occiditur,  I  Mach.  ultimo,  16.  De  sobrietate  dicit,  I  Petr.  5,  8:  Sobrii  estote  etc. ;  exemplo 
Salomon,  qui  se  abstraxit  a  vino  etc,  et  Danieli  Deus  dedit  sapientiam,  Dan.  1,  17.  Quia  ergo 
gula  insipientem  et  sobrietas  facit  sapientem,  dicat  tentatus  tentatori:  ego  nolo  esse  impru- 
dens,  quare  nec  gulam  sectari,  sed  volo  esse  sapiens,  quia  oppositum  volo  proscqui;  et  sic 
eiua  tentationem  superat  et  vincit. 

Dc  multis  aliis  exempla  patent  in  scriptura  et  verba,  quae  si  diligenter  intucantur, 
homo  a  tentatione  non  superatur;  verum,  quia  hic  modus  est  hominum  intelligentium  solum 
et  non  ignorantium,  et  sic  non  omnium  generaliter,  datur  a  Christo  modus  alius  diaboli 
tentationem  superandi  in  evangelio. 

Quarto  modo,  scilicet  oratione;  nam  in  deserto  ipse  nihil  aliud  facicbat,  nisi  orabat. 
Oratione  diabolus  expellitur,  ut  ait  Salvator,  Marc.  9,  28;  Moysc  orante  ignis,  scilicct  ten- 
tatio,  absorptus  est,  Num.  1(5,  46;  Tobia  orante,  daemonium  ab  angelo  expulsum  est,  Tob.  8,  3. 

Quinto  humiliatione;  Christus  in  descrto  ostcndit  huniilitatcm,  de  se  non  praesumendo, 
Deum  solum  adorando  et  cum  bestiis  conversando  ac  permittcudo  se  a  diabolo  sic  duci  et 
tangi.  Quod  humilitas  diabolum  pellat,  patet  visione  beati  Antonii,  qui  in  aere  sublcvatus,  vidit 
totum  mundum  laqueis  diaboli  plenum,  et  cum  Antonius  dicerct:  quis  evadetV  dictum  cst: 
liuinilitas  '.  Contraria   contrariis   curantur,   diabolus  superbus   ab  humili   superatur.   Frater 


(rt)  As  ot  edd.  dicit  vcrbo.    —    (b)  As  ot  odd.   Cliorc  citin  (iliis  a  lerra  i>ivits  absorptus. 


'  Vitae  Palrum,  lib.  V  libell.   \'6  dc  huuulUate  ii.  3  (!'.  L.  73,  953). 


lESUS  HOSTI  EXPONITUR.  155 


Rufinus  visus  a  daemone  in  homine  habitante,  quod  ibat  pro  pane,  statim  quem  possidebat 
dimisit  dicens,  quod  eius  tantam  humilitatem  ferre  non  poterat  ^ 

Scxto  Dei  timoratione ;  cum  dixit  * :  Dominum  Deum  tuum  adorabis,  et  ilU  soli  servies, 
scilicet  non  servili  timore,  sed  filiali.  Sed  quod  timor  filialis  omnem  superet  tentationem, 
patet  scriptura  dicente,  Eccli.  1,  27 :  Timor  Domini  expellit  peccatum ;  nam  si  homo  de  qua- 
curaque  re  servire  Deo  tentetur  a  diaboio,  si  est  timor  Dei  in  eo,  statim  dicit:  ego  debeo 
servire  Deo  timore  filiali,  et  filius  debet  sibi  cavere  ab  omni  eo,  quod  est  patris  offensivum ; 
sed  cum  Deus  sit  meus  pater,  et  hoc,  de  quo  tentor,  non  est  in  Dei  complacentia,  immo  op- 
positum,  quare  ego  ut  bonus  filius  patrem  ipsum  nolo  turbare,  et  consequenter,  quod  mihi 
suggeritur,  nolo  exercere.  Et  ideo  bene  dicit  scriptura  ^ :  Beatus,  cui  datum  est  habere  timo- 
rem  Domini ;  quia  timore  Domiui  filiali  exsistente  in  anima,  cum  praeservet  eam  ab  omni, 
quod  est  oflfensivum  Dei,  et  per  consequens  a  peccato,  homo  a  nuUa  potest  superari  tentatione. 
Istos  sex  modos  Salvator,  dum  superat  hostem,  ad  ipsum  vincendum  nobis  clementer  ostendit. 

Sed  nunquid  alii  modi  reperiuntur  a  praefatis?  Certe  sic,  et  multi:  et  primus  modus  est: 
lesu  benedicti  nominis  invocatione  tentatio  superatur,  Marc.  16,  17:  In  nomine  meo  daemonia 
eiicient;  et  dixerunt  apostoli  lesu,  Luc.  10,  17:  In  nomine  tuo  daemonia  subiiciuntur  nobis. 
Secundus  modus  est  Virginis  gloriosae  Mariae  nominatione  dicendo:  Ave  Maria  gratia 
plena,  etc.  vel  illam  orationem  * :  «  Maria,  mater  gratiae,  mater  misericordiae,  tu  me  ab  hoste 
protege,  et  hora  mortis  suscipe  » ,  qua  expertum  est  diabolum  abscedere  statim.  Tertius  modus 
est  alicuius  sancti  devotione,  lob  5,  1:  Ad  aliquem  sanetorum  convertere;  beatus  Andreas 
apostolus  sibi  episcopum  devotum  a  diabolo  et  tentatione  liberavit.  Quartus  modus  est 
huius  versiculi  personatione  mente  et  attentione,  videlicet:  Deus,  in  adiutorium  meum  intende: 
Domine,  ad  adiuvandim  me  festina,  statim  homo  tentatus  liberatur,  ut  dicit  loannes  Cassianus 
in  II  Collatione  ahhatis  Isaac  ^.  Quintus  modus,  crucis  Christi  facta  in  fronte  et  membris  (a) 
devota  figuratione  et  signatione  statim  tentatio  vel  mitigatur  vel  abscedit;  quia  diabolus  cum 
statim  crucem  fugiat,  abscedit  et  eius  tentatio ;  hoc  modo  beatus  Basilius  a  diabolo  et  sua 
tentatione  quendam  signando  eum  liberavit  ®.  Sextus  modus,  oculorum  ad  caelum  elevatione, 
dicendo :  lesu,  fili  David,  miserere  mei  ^ ;  haec  dicendo  Chananaea  a  Christo  meruit  obtinere 
filiae  suae  a  daemonio  liberationem ;  huius  autem  efiFatione  in  purgatorio  sancti  Patritii  stantes 
ab  insidiis  diaboli  statim  liberantur,  ut  dicit  Legenda  sancti  praedicti  *.  Septimus  modus,  pas- 
sionis  Christi  memoria  et  recordatione;  David  citharam  percutiendo  diabolum  a  Saul  abigebat; 
cithara  passionem  et  crucem  Christi,  ut  dicunt  doctores,  significabat.  Christus  multis  apparuit 
diversimode  tentatis,  sed  crucifixus  de  plagis  sanguinem  eiiciens,  et  praefatis  dixit,  quod, 
quando  tentarentur,  dictas  plagas  inspicerent  et  sanarentur,  ut  fructu  IX  et  conformitate 
habetur.  Octavus  modus,  continua  carnis  maceratione  et  iugi  sensuum  gubernatione ;  contra 
carni  deditos  diabolus  praevalet,  ut  dixit  Raphael  ad  Tobiam,  Tob.  6,  17;  et  Christus  dicit  ^: 
Cam  fortis  armatus  custodit  afrium  suum,  id  est  mentem  et  sensus  suos,  in  pace  sunt'  omnia, 
quae  possidet;  sanctus  Benedictus  carnis  maceratione  diaboli  tentationem  superavit.  Nonus 
modus,  exercitio  et  operatione;  Hieronymus '":  «  Semper  aliquid  boui  facito,  ut  diabolus  te 
inveniat  occupatum  » ;  Evam  otiosam  tentatione  vicit,  et  Paulum  apostolum  intentum  operi 
nunquam  superavit.  Decimus  modus,  teutationis  per  confessionem  revelatioue;  statim  enim, 
ut  homo  tentationem  patri  spirituali  confitetur,  et  diabolus   videt  se  detectum,  fugit  et  re- 


(a)  As  mente. 


1  Acius  c.  33.  —  2  Matth.  4,  10.  —  »  Ps.  1M,  |  et  Ps.  127,  1.  —  *  in  hymno  Ofiicii 
parvi  B.  M.  Virginis,  ubi  loco  «  Mater  miscricordiae  »  liabetiir  <i  Dulcis  Parens  clemcntiac  «.  — 
^  C.  10  (P.  L.  49,  832).  —  «  Viiae  Palrum,  Vila  S.  Basil.  c.  8  (P.  L.  173,  304).  —  '  Matth. 
15,  22.  —  *  De  ((  purgatorio  s.  Patritii »  cfr.  AA.  SS.  mart.  t.  11  pag.  587.  —  "  Luc.  11,  21* 
—   1°  Epist.   12S   (al.  4)  n.  11. 


156  FEUCTUS   VII   —   PARS   SECUNDA. 

cedit,  ut  piitiiit  in  pluribus  in  Vitis  j^ati^wn ;  tali  enim  extricatione  egrcditur,  ut  dicit  lob', 
coluber  tortuosus.  Undecimus  rnodus,  afflictione;  prosperitate  diabolus  multos  superat,  sed 
paucos  adversitate;  tempore  persecutiouis  David  a  diabolo  nou  fuit  superatus,  sed  bene 
temporc  prosperitatis;  quare  homo,  si  Deus  sibi  immittit  tribulationes,  libenter  sufferre  debet, 
ut  diaboli  tentationes  valeat  superare.  Duodecimus  modus,  totius  spei  nostrae  in  Deum  pro- 
icctione,  ut  siout  ipse  fecit  nos,  ct  non  ipsi  nos  *,  et  cura  est  ei  de  omnibus  ',  sic  in  ipso  tota 
spes  uostra  ponatur,  dicendo:  Domine,  sicut  vis  et  sicut  scis,  miserere  nostri.  Chrysanthus 
hoc  modo  tentationem  superavit,  dicens  cum  Psalmista,  Ps.  34,  3:  Domine,  dic  animae  meae: 
salus  tua  cgo  sum  '. 

Multi  alii  procul  dubio  sunt  modi,  sed  hi  sufficiant  pro  generali  modo  superandi  tenta- 
tiones  diaboli,  quia  de  his  et  scriptura  et  doctores,  ut  patet,  eloquitur. 

Et  sic  patet  tertium,  quod  erat  declarandum  pro  huius  fructus  VII  et  conformitatis 
prima  parte,  videiicet:  lesus  hosti,  scilicet  diabolo,  exponitur,  scilicet  eius  tentationi,  et  qua 
de  causa  patet  ex  dictis;  et  consequenter  praedicta  prima  pars  est  breviter  declarata,  scilicet: 
lesus  hosti  exponitur. 

Secunda  pars  septimi  fructus  et  conformitatis,  videlicet : 
Fianciscus  molestatur. 

Expositio. 

Primae  parlis  visa  exposillone,  consequenler  videndmn  esl  de  secunda  parle,  vi- 

5  delicel:  Franciscus  moleslalur^  qualiler  videlicel  a   diabolo   bcalus  Franciscus   luil 

tentaUis,  ut  similis  in  hoc  ipsi  Chrislo  bealus  Franciscus  invenialur.  Ubi  sciendum, 

quod,  sicul  nullus  sanclorum  est,  Virgine  excepta,  qui  a  diabolo   non  sit  agitatus 

perseculionibus,  sic  nulUis  est,  quin  sit  tenlationibus  expctilus;  et  praecipue  beatus 

Franciscus   fuit,  cuius  ortu   in  inferno   facla   esl  commotio   magna,  ut   dicluin   est 

10  fruclu  III  et  conformilate,  per  quam  perpenderunl,  per  beatum  Franciscum  cl  suos 

infernum  destruendum,   ne  tol  ad  ipsum   pergerent,  ob  eius  merita,  vitam,  exenipla 

et  verba  et  suorum,  quot  ante  ad   ipsum  infeliciler  descendebant;  quare  sic  agnos- 

centes  ad  pcrsequendun»  ipsum  principaliter,  el  postmodum  suos,  sunt  conali  (o).  Et 

quemadmodum  dictum  est,  diabolum  tenlaro  du|)liciter  ut  draco  et  ut  leo,  sic  beatum 

13  Franciscum  tam  in  saeculari  habilu  cxsistcntem  (juam  post  inceptum  ordinem  prae- 

falis  duobus  esl  modis  persecutus. 

\.  Insecutus  est  hostis  beatum  Franciscum  primo  ut  draco  malilia  et  astutia 
multipliciter:  primo  pcrsuasionibus  ipsum,  ut  mundanis  darelur,  inducendo.  Nam 
saccularis  exsistens  beatus  Franciscus  et  mercator  pannorum,  cum  esset  nalura  hilaris 
20  et  iucundus  et  liberalis,  diaboli  persuasione  deditus  tuit  plurinuim  muiidanis,  vacans 
iocis  et  canlibus,  et  in  comestionibus  profusior  aliis  ultra  deccntiam  sui  stalus;  sic 
el  curiosilate  vestimeiitorum  fuit  valde  mundanus,  carioribus  induens  et  ali^iiiando 
paiinis  mulluin  caris  vilissime  consui   faciendo;  sic<|ue   inundo  dedilus  diaboli   fuil 


(a)  As  donati. 


'  lob  26,  13.   —   *  Ps.  99,  3.  —    ''  Sap.  6,  8.  —     In  Historiu   SS.   Clinjsdnthi  rt  Daruxe, 
scripla  a  Varino  cl  Armenio,  n.  6  (apud  AA.  SS.  oct.  l.  XI  i^ay.  i72). 


FRANCISCUS  MOLESTATUR.  157 


persuasione  in  cibo  et  veslimentis  (a),  etsi  iion  qiioad  lasciviam,  Domino  eius  corpore 
mundo  servante,  quod  {b)  sacris  stigmalibus  figurare  volebal. 

Secundo,  blandiliis  et  allectionibus.  Esca   paratur  caplionibus  piscium  el  anl- 
malium;  et  beatum  Franciscum  quibusdam  honoribus  impensis  diabolus  ad  se  inflec- 
lere  per  imitalionem   mundanorum   studuit.   Quia  enim   multum   erat  curiaiis,  quia  5 
de  hoc  a  vanis  commendabatur,  ad  expendendum  ex  hoc  incitatus,   tales  et  tam 
magnas  faciebat  expensas,  quod  a  parentibus  multoties  fuit  argutus  sibi  dicentibus, 
quod  tam  magnas  et  quoad  se  et  alios  faceret  expensas,  quod  non    ut  eorum  filius 
sed  cuiusdam   magni   baronis   videretur;  quibus  largis  expensis  factum   est,  ut  de 
eo  quoad  hoc  per   totam  provinciam  fama   divulgaretur,  et  ipse  a  sociis  princeps  10 
fieret,  baculus  sibi  daretur  ut  domino  eorum,  ac  ipse  secundum   voluntalem  suam 
expensas  faceret  in  comestionibus  et  aliis,  et  sic,  ut  eorum  princeps  et  dominus,  ba- 
culum  portando  in  manibus,  per  civitatem  cantando  incederet,  et  talibus  applausibus, 
diabolo  operante,  alliceretur  ad  quae  sunt  mundi  prosequenda  cum  corde  '.   Nonne 
hoc  inductione  hoslis   fiebat,   ut  pro  favore   transitorio  Franciscus  expenderet  sua,  15 
non  dando  Christi   pauperibus,  sed   mundanis  et  lecaloribus,  et   ut  vacaret  comes- 
tionibus  die  ac  nocte  et  canlibus? 

Diabolus  ut  draco  beatum  Franciscum  tentavit  tertio  promissionibus.  Cum  enim 
plebcius  essel  mercator  el  popularis,  cordi  eius  diabolus  tentationem  immisit,  ut  ficrel 
miles,  et  adeo  hoc  eius  cordi  est  impressum,  ut  arma,  pannos  et  necessaria  pracpararet  20 
pro  militiaconsequenda,volens  ad  quendam  nobilem  de  regno  accedere,nomineGentilem, 
per  quem  sperabat,  eidem  obsequendo,  decus  obtinere  militiae.  Sic  ergo  diaboli  tcntatione 
sic  mundo  lenelur  mente,  ut  non  de  Deo,  sed  de  mundi  pompa  el  gloria  totaliter  cogi- 
laret,  et,  quod  maius  est,  post  induilionem  militis  pauperis,  quem,  se  exspolialo,  vestieral 
Christi  amore,  Domino  sibi  apparente  de  nocle  et  palatium  speciosum  et  magnum  cum  23 
militaribus  armis  ostendente  eidem  ac  ipsum  suum  esse  et  suorum  militum  asserente, 
dum   surgeret  a  somno,  non  ad  spiritualem^  sed  ad  lemporalem  sui  exaltationem  vi- 
sionem  inflexit,  credens  ex  hoc,  in  mundo  magnifice  sublimandum  gloria  temporali. 
Diabolus  tentavit  beatum  Franciscum  quarto  erroribus.  Nonne  beatus  Franciscus 
errabat  intelligendo  temporaliter  circa  ipsum  fieri,  quod  Deus  spirilualiter  inlelligobal?  30 
Beatus  Franciscus  mililiae   spiritualis  caput  esse  debebat,   non   carnalis,    et   spiri- 
luales  milites  habere  debebat,  non   carnales,  cum  arma  nostrae  militiae  non  sint 
carnalia  ^  sed  spirilualia.  Verum,  quia  Spirilus  sancti  unctionem,  quae  docet  omnia  ^ 
nondum  receperal,  non  mirum,  si  instinctu  maligni  errore  sic  laberetur,  ut  videlicet 
militiam  temporalem  percipere  se  crederet  et  ad  obtinendum  prosequeretur  ad  posse.  35 
Ut  enim  obtineret  militiam,  in  Apuliam  ire  deliberavil,  tantaque  laetilia  repletus  est 
visione  divina,  ad   bonum   prosperilatis  lemporalis  ipsam  credens  dirigi,  ut  multis 
mirantibus  et  quaerenlibus,  unde  sibi  tanla  inessel  laetitia,  responderet  dicens:  «  Scio 
me  magnum  principem  affuturum  »;  unde  iler  arripiens,  necessariis  habitis  pro  mi- 
litia  consequenda,  Spoletum  devenit,  ubi  posl  cogitationem  tam  de  itinere  incepto  per-  40 
ficiendo  quam  de  optato   fine  adipiscendo,  sopori  dcditus,  a  summa   luce  visilalur 


(a)  As  et  edd.  addunt  valde  vanus.   —    (6)  As  quo. 


>  Leg.  3  soc.  n.  2  et  7.   —    2  n  Cor.  10,  4    —   3  loan.  14,  26. 


158  FRUCTUS  VII    —   PARS   SECUNDA. 

Chiislo;  et  de  meiile  enorem  abiiciens  Franciscim»  impelit.  quo  pergal.  Sed  Fraii- 
cisciis  loliim  rescrans,  quod  suo  vertebalur  in  peclore,  iiiquil  Ciirislus  ad  eum.- 
«  Quis  potesl  libi  melius  facere,  dominus  an  scrvus  »?  El  cum  aissel  Franciscus, 
quod  dominus,  inlulil  ipse  Chrislus:  «  Cur  ergo  rclinquis  pro  servo  dominum  ct 
S  principem  pro  cliente  »?  El  eiTorcm  abiiciens  a  Francisco,  cum  ipse  dicerel:  «  Do- 
mine,  quid  me  vis  facere  »?  lesus,  lux  vcra,  respondit:  «  Revertere  in  tcrram  tuain; 
quia  visio,  (juam  vidisli,  spirilualem  prac(igural  efleclum,  non  humana,  sed  divina 
in  le  disposilione  complendum  *  »;  quo  audilo,  Franciscus,  errore  abiecto,  Assisium 
securus  reversus  el  gaudens  praeslolalur  Domini  volunlatem. 
10  A  diabolo  beatus  Franciscus  persequilur  quinto  variis  ostensionibus,  quam  arduiim 
foret  Domini  viam  velle  ingredi  el  per  eam  ambulare.  Dum  cnim  Franciscus  deditus 
esset  pronitate  naturae  ad  prosequendum  mundana,  patrem  ad  hoc  impellenlem 
haberet  et  a  bouo  tolaliler  retrahcntem,  socios  solatiis  el  iocis  et  aliis  viis  provo- 
cantes  ad  vana  sequenda,  nullumque  haberet,  qui   eum  ad   bonum   propellerel,  nisi 

15  Christum,  qui  nondum  plene  se  eidem  expresscrat,  hinc  est,  quod  summa  cum  dil- 
ficultale  Franciscus  bonum  peragere  polerai;  et  polius  ad  dimittenduni  aggressam 
viam  Domini,  ubi  coepisset,  quam  ad  prosequendum  praefalis  viis  suggeslione  dia- 
bolica  impellebatur ;  quibus  per  lempus  commotus  Franciscus,  viam  non  prosecutus 
spiritus  sed   mundi,  stelit,  quoadusque  visitalus  ex   alto,  vetera   abiiciens   et  quae 

20  rclro  sunt,  ad  nova  et  anteriora  spirilus  se  extendit.  Ipso  denique  a  Spolelo  reverso, 
post  dics  paucos  sero  quodam  in  dominum  cleclus  a  sociis,  el  coena,  sua  disposi- 
lione,  affluenlissime  praeparala,  ac  ipso  refecto  cum  sociis,  non  dat  pro  impensis 
Christo  gloriam,  sed  per  civilalem  eum  sociis  praecedentibus,  decantando  ciim  baculo, 
ul  dominus  eos  subsequilur  vanus  vir  Franciscus.  Verum  cum   talia  peragerct  igno- 

25  ranler,  a  Domino  visitalur,  cl  quod  mundana  gaudia  nihil  sunt,  superinfusa  dulcedinc 
eiiis  cordi,  Dominus  ei  expressit;  qua  dulcedine  non  solum  in  virum  mulalur  allerum, 
sed  sensu,  molu  privalur  et  lingua,  ut  nihil  aliud  sentire  vel  audire  nisi  dulcedinem 
illam  valeret,  et,  slcut  postea  ipse  rctulil,  si  totus  fuisset  incisus,  se  de  loco  illo 
movere  non  poluisset  *. 

30  Aggressus  est  diabolus  bealum  Franciscum  sexto  terroribus,  eumque  iuxla  posso, 
poslquam  Chrisli  coepit  scanderc  viam  et  mundana  dimillcre,  rcvocare  conatur;  nam 
cum  ad  (piandam  cryptam  ad  orandum  pergerct,  ut  eum  Dominus  dirigeret  in  agendis, 
hoslis  anliquus,  ul  eum  a  bono  proposito  rcvocarct,  timorem  incussit  paritcr  ct  hor- 
rorem;  apparens  enim  visibililer  cuiusdam   mulicris  gibbosae  dcformiler   in  civitale 

35  exsistenlis  Assisii  mcmoriam  ei  impressit,  comminans  gibbositatcin  illius  mulieris  in 
ipsum  iaclare,  nisi  a  conceplo  proposito  resiliret;  sed  ipse  miles  Chrisli  iam  factus, 
minas  diaboli  parvipendcns  intra  dictam  cryptam  devotc  orando,  ul  eum  Dominus 
dirigerel,  permansit  ^ 

Diabolus  beatum    Franciscum   alio   modo  aggressus  est,  videlicet  seplimo  du- 

/iO  bietatibus  el  dislraclionibus.  Non  cst  po.ssibile  pedem  lenentibus  iii  mundanis,  quae 
sunt  Dei,  tola  menle  in  eis  perfici  iicc  ab  eis;  nuilta  cnim  ct  varia  occurrunl,  el 
se  in  portu  posilos  in  mcdio  maris  tumultuum  et  distractionum  sc  invcniimt  pro- 


"  Donav.  Le(j.  mniov,  c.  1   n.  3 ;  ofr.  Letj.  .7  soc.  n    fi.    —   ^  Le{i.  .1  soc.  n.  7.    —    ''  Leg. 
5  soc.  n.  12;  cfr.  II  Ccl.  1,  5. 


FRANCISCUS  MOLESTATUR.  159 

iectos.  Bealiis  enim  Franciscus,  6tsi  gnslalo  spirilu  plura  peragcrel  perfectionis,  quia 
[nondnm]  (a)  mundum   lotaliler  dimiserat,  liinc  esl,  quod  dislraclionibus  mullis  dis- 
Irahebatur.  Si  bonum  agere  volebat,  impellenlem   aul  consulentem  ad   hoc  non  ha- 
bebat,  sed  ad  opposilum;  quare  non  tota  mente  complexabatur  Altissimum,  el  mul- 
toties  timori  terreno  cor  eius  subiiciebatur.  Nonne  haesitare  visus  est  beatus  Franciscus,  5 
dum  posl  allocutionem  divinam   sibi   factam   in   Spoleto  de   via  Domini   assumenda, 
cum  (6)  se  scenis  daret  et  iocis,   praeferebat  pravum  bono,  et,  quae  erant  spiritus, 
submiltebat  appelilui  sensuali?  Nonne  ipse  post  venditionem  [)annorum,  ul  ecclesiam 
sancti   Damiani   repararet,  dum  patris  et  parenlum  eum   persequenlium   minas  au- 
divit,  lerrore  concussus,  nec  suflisus  de  divino  auxilio,  latebram  fovet?  Quare  minis,  10 
lerroribus  el  distractionibus,   ut  nesciret   quid   ageret,  ab  hosle  fuit  impelilus.  Ve- 
rum    quia    Dominus   suae    consolalionis  et   illuminationis  radiis   iam  eius  scintilla- 
verat  mentem,   elsi  pro   tunc   non   perpenderet,  dislractionibus  sepositis,  et  melius 
decernens  servire  Altissimo  quam  mundo,  timore  et  dubietale  abiectis,  de  fovea  exit     ' 
el  civitalem  constanter  intravit.  Temporis  in  processu  in  lanta  tcntatione  eum  posuit  15 
diabolus,   subtrahente   Domino   solitas  consolationes,   ut  se  dcrelictum   haesitaret  a 
Christo. 

Octavo  diabolus  beatum  Franciscum  aggressus  est  imporlunilatibus.  Nonne  dia- 
bolus  eral  importnnus  beato  Francisco.  cum  palrem  eius  et  parentes  assidue  indu- 
ceret,  ul  bealum  Franciscnm  revocarent  ad  vomitum,  non  (c)  semel,  bis  vel  ter,  sed  20 
conlinue,  non  verbis  solum,  sed  minis,  vinculis  et  verberibus?  Haec  pugna,  quia  as- 
sidua,  ceteris  praecedentibus  validior  fuit,  etsi  a  beato  Francisco  gralia  freto  di- 
vina  sit  superata,  abnegatis  parenlibus  et  mundo  coram  episcopo,  el  Ghrislo  prorsus 
innixus. 

Nono  aggressus  esl  beatum  Franciscum  subilis  agilationibus.  Multoties  enim  23 
creditur  diabolum  ab  homine  abscessisse,  qui  semper  est  praesens,  ut,  dum  non 
sic  creditur,  cum  mens  torpescat,  eam  subito  et  improvise  ipse  hostis  aggrediatur. 
Quod  in  parte  bealo  Francisco  semel  evenit  inter  alia,  cum  nocte  quadam  propter 
infirmitalem  capitis  et  oculorum  praeter  solilum  morem  cervical  de  pluma  positum 
haberet  ad  capul,  slatim  diabolus  ipsum  inlrans  usque  ad  matutinum  inquietatum  30 
multimode,  a  sanctae  oralionis  studio  perturbavit,  sed  socio  vocalo  pulvinar  cum 
daemonio  extra  cellam  fecit  exportari,  quo  deferente,  stalim  mcmbrorum  omnium  vires 
amisit,  quousque  ad  vocem  beati  Francisci  hoc  cognoscentis  in  spiritu  vigor  pri- 
stinus  cordis  et  corporis  fuil  eidem  plenarie  restitutus  \ 

Aggressus  est  aliquando  beatum  Franciscum  hoslis  decimo  occultis  perlurbatio-  35 
nibus.  Diaboius  aliquando  non  per  se  inquietal  sanctos,  sed  per  alios  fieri  hoc  pro- 
curat.  Beato  Francisco  exsistenti  saeculari  persecutiones  paravit  per  socios,  qui 
videnles,  eum  suum  consortium  dimisisse,  et  fatuum  eum  putantes  lulo  et  lapidibus 
impetierunt.  Facto  iam  denique  perfecto,  occultius  insidialur  per  mulieres;  dum  ad  sol- 
danum  ivisset,  ad  peccandum  a  muliere  saracena  invilatur;  sic  et  imperatoris,  satellitis  -iO 
diaboli,  iussu  femina  inclusa  cum  bealo  Francisco  in  camera,  beatus  Franciscus  in- 
quielationibus  diaboli  conturbatus  declaratur;  de  quibus  suis  in  locis  dicetur  infcrius. 


(a)  Codex  om.  nondum   —    {b)  As  itt.   —    (c)  As  ttf. 


>  II  Cel.  3,  10;  Speculum  ci(.  c.  98. 


160  FRUCTUS   VII    —    PARS   SECUNDA. 

Bealus  Franciscus  aggressus  esl  uiKleeinio  fraudc  ct  dcccplionibus;  el  lioc  sibi 
exliibuil,  dum  in  ercmo  dc  Sailiano  bcaUis  Franciscus  babilarcl.  Ibl  euim,  dum  va- 
carcl  oralioni,  ler  a  diabolo  «  Francisce,  ^'rancisce,  Fraiicisce  »  iiiclamaUir,  cui  cum, 
quid  quacrerel,  rcspondissel,  fraudulcnter  cl  fallacitcr  subiunxil  ille:  «  Nullus  esl  in 
3  mundo  pcccator,  cui,  si  conversus  fueril,  non  indulgoal  [Deus];  sed,  qui  se  poeni- 
tentia  dura  nccavcrit,  misericoidiam  iion  invenict  in  aetcrnum  »;  cuius  fallaciam  vir 
Dei  pcr  revelationcm  cognovit;  el  quid  cum  vellel  peragcre,  cvenlus  sequens  ostcndit; 
nam  vcbemens  eum  carnis  apprebcndil  tenlaUo;  quam  ut  pracscnsit  ipse  sanclus  ca- 
stitalis  amator,  dcposila  veste  et  cborda  (a)  coepit  se  vcrberare  forlissime,  el  in  nivcm 

l*^  magnam  dcmergens  corpusculum  iam  niidatnm  per  poenascorporis  incendium  exstinxit 

libidinis  ';  quo  et  tenlator  slatim  abscessit;  et  tale  quid  nunquam  persensit  in  posterum. 

Duodecimo  Iransfigurationibus  bealum  Franciscum  diabolus  conatus  esl  tcnlarc; 

et  quia,   quod   mcmbris   fit,   capiti    inferri   dignoscitur,  pracsertim  capite   quod   fil 

membris  agnoscentc.  Licet  enim  bealus  Franciscus  diabolum  nunquam  viderit  in  an- 

''S  geli  lucis  specicm  transfiguratum,  ul  de  eo  Icgatur,  nisi  velimus  diccre  eidem  in 
forma  alia  quam  sit  sua  frequcnter  apparuisse,  altamen,  quia  fralri  Rufino,  quem  beatiis 
Franciscus  ut  filium  et  se  diligebat,  diabolus  in  forma  Cbristi  apparore  mulloties 
pracsumsit,  ut  eum  ab  inceplis  innecterel,  de  quo  dicelur  fruclu  cl  conformitatc  XXI, 
ct  bealo  Francisco  non  latuil,  immo  omnia  vidit,  et  ipsum  a  deccptionibus  diaboli 

20  libcravit,  sibi  id  factum  polcst  dici. 

Sic  ergo  modis  et  viis    praefatis  ul  draco  diabolus  beatum  Franciscum  aggre- 
diens  ab  co  est  viclus  tandem  et  superatus. 

2.  Et  non  sohim  ut  draco  beatum  Franciscum  diabolus  impcUif,  sed  etiam  ul  leo, 

25  lam  ipsum  qnam  eidem  Iratres  adbaerenles,  sicut  in  fruclu  ct  conformitatc  sequenti 
patebit  de  pluribus  fratribus  a  diabolo  impptilis,  qui  ipsum  viriliter  superarunt.  Volens 
igilur  hostis  antiquus  beatum  Franciscum  aggredi  ut  leo,  voxare  cum  coepil  primo 
temporalibus  aftlictionibus.  Si  loquimur  de  slatu  eius  in  saeculo,  hostis  anliqui 
faclum  esl  opcratione,  ut  ipse  bcatus  Franciscus  saecularis  oxsistcns  a  Perusinis  ca- 

30  peretur  ct  pcr  aniium  in  cuslodia  alHigeretur.  SuggesUone  diaboli  factum  cst,  ul  a 
patre  vcrberaretur,  stringerclur  loris  et  vinculareUir.  Insligatione  inimici  actum  csi, 
ut  Franciscus  a  sociis  hito  et  lapidibus  impelcretur.  Agilatione  ciusdem  daemonis 
peracliim  est,  ut  bealus  Franciscus  et  sibi  fratrcs  in  princi[)io  adbacrontos  lam  a 
saecularibus  aflligcrontur  quam  a    praelatis  vilificarentur,  fame  cruciarcntur  el  aliis 

35  incommodis  vexarcntur.  Et  cum  «  mali  omnes  sinl,  stante  corum  malitia,  diaboli 
mcmbra  »,  prout  dicit  bcalus  Gregorius  ",  el  si  mali  cbristiani,  multo  fortius  infidclcs 
saraceni,  bcatus  Franciscus  ab  ipsis  tormenlalus  el  muUipliciter  afflictus  est  in  ac- 
ccssu  ad  soldanum;  sub  isto  modo  hostis  diaboli  tcnlaUone  est  probalus(6). 

Vcxatus  est  a  diabolo  beatiis  Franciscus  sccundo  modo  carnis  flagollaiionibus.  A 

40  domino  cardinali  Leone  sanclac  Crucis  sibi  devoUssimo  invitalus  bealus  Franciscus, 
ul  in  urbe  secum  aliquanlulum  moraretur,  et  acquicvissel;  et  cum  post  oralionem 
quicscere  vellct,  superveniuiit  daomonos  in   ipsiim  atrociter  insurgentcs;   ()uom,  diii 


(rt)  As  om.  et  chorda.    —    (fc)  As  est  tentatione  liberatus  probattis. 


'  II  Cel.  3,  5'.).    —    ''  III  Moral.  c.  16  n.  29  (P.  L.  75,  GU). 


FKANCISCUS   MOLESTATUR.  161 


cum  verberassent  ac  dmc,  ad  ullimum  quasi  seminecem  rcliqucrunt;  qui  talibus 
subaclus  flagellis,  valefacicns  cardinali  abscessil ' ;  sic  bealus  Franciscus  a  daemonibus 
exslitit  flagellalus  (a). 

Tertio  bonorum  fortunae  subtractionibus.  Licet  enim  beatus  Franciscus   immo- 
bililer  paupertatis  votum  servaverit,  attamen  socios  pie  credendum  est  de  divitiis  et  5 
aliis  fuisse  a  diabolo  tentatos  sub  diversis  coloribus;  quandoque  in  communi  habcre 
volebant  aliquid,  quandoque  proplcr  supervenientes  fralres  hospiles  volebanl  de  rebus 
intrantium,  quod   quaedam   servarenlur,  aliquando  pauperum  inluitu,  ul  eis  posset 
provideri,  diabolus  slalum  paupertalis  infringere  est  conatus;  sed   semper  a  beato 
Francisco  est  superatus,  quia  nec  in  communi  nec  in  proprio,  voluit  fratres  aliquid  10 
habere,  nec  de  fratribus  inlranlibus  quidquam   reservari,  nec  pecuniam   inventam 
quocumque  colore  tangi.  Nam  per  Apuliam  transiens  {0)  iuxta  Barum  dum  iret,  per  viam 
bursam  magnam  ipse  et  socius  in  itinere  posilam  invenerunt;  verum  ipse  sciens,  hoc 
esse  diabolicum  figmenlum,  socio  instanle,  ul  bursa  ad  dandum  pauperibus  lolleretur, 
praemonitus,  ut  caute  eam  tolleret,  dum  eam  tangit,  stalim  diabolus  in  specie  colubri  1S 
ab  ea  egressus  et  simul  cum  bursa  disparuil  ^  Alius  frater,  conlradicente  socio,  dum 
denarium    in  via   repertum   ad   dandum   pauperibus  suscipit  in   ore,  per  diabolum 
lingua  et  membris  statim  privatus  fuit;  sed  denarium  dum  ab  ore  proiicit  et  poeni- 
tentiam  peragit,  liberalur  ^  Sicque  non  dubium,  quod  talium  bonorum  subtractioue, 
cum  esset  poenalis,  diabolus  aliquando  filios  beati  Francisci  et  Iratres  tentavit,  quae,  20 
quia  minime  ipsum  bealum  Franciscum  latebant,  in  flliis  bealum  Franciscum  (c)  hoc 
modo  lentasse  potest  dici. 

Vexatus  est  beatus  Franciscus  quarto  modo  aliorum,  quos  beatus  Franciscus 
amabat,  inquielationibus.  Diabolus  enim  videns  beatum  Franciscum  non  posse  tentare 
aut  superare,  ad  fratres  lentandos  et  filios  se  convertit.  Frater  Bernardus,  ut  beatus  25 
Franciscus  cognovit,  a  «  subtilissimis  daemonibus  »  fuit  tenlatus  {d),  a  quibus,  ut  li- 
berarelur,  beatus  Franciscus  Christum  devotissime  exoravil  *.  Frater  Rufinus  a  diabolo 
lentalus  et  deceptus  per  ipsum  bealum  Franciscum  ad  lumen  veritatis  est  perduclus  \ 
Frater  Aegidius,  ut  palebit  fructu  et  conformilale  sequenti,  a  diabolo  fiiit  midti- 
pliciter  afllictus.  Frater  Angelus  socius  beati  Fraucisci,  cum  a  diabolo  inquietaretur  30 
et  ipsum  valde  timeret,  nec  vellet  propler  hoc  stare  solus,  beato  Francisco  hoc  re- 
vclante,  eidem  sanctus  mandavil,  ut  montem  altum  ascenderet  et  daemones  vocaret 
dicens:  «  Superbi  daemones,  omnes  ad  me  venite,  et  facite  in  me  quidquid  potestis  », 
scd  nullo  advenienle  impavidus  deinceps  remansil  ^  Tentavit  ergo  alios  patris  socios, 
ul  dicelur,  et  tamen  ab  eis  est  victus.  Nonne  ipse  beatus  Franciscus  vidit  totum  35 
locum  sanctae  Mariae  de  Angelis  a  daemonibus  obsessum,  ut  fratres  tenlarenl?  Qui  ad 
solum  unum  meditanlem  (e)  conlra  fralrem  vindictam  unus  de  praefatis  daemonibus 
est  ingressus,  quem  beatus  Franciscus,  ul  dicelur  fructu  et  conformilale  XXI,  libe- 
ravit '.  Nonne  bealo  Francisco  capitulum  gencrale  apud  sanclam  Mariam  dc  Angelis 


(a)  As  0111.  Sic-flagellatus   —    (h)  As  et  edd.  pergens.    —    (c)  As  beati  Francisci.    —    (d)  As  et  odd. 
impetitus.    —    (e)  As  unam  medietatem. 


^  II  Cel.  3,  61 ;  Bonav.  1.  c.  c.  6  n.  10.    —   '^  II  Cel.  3,  14;  Bonav.  1.  c.  c.  7  n.  5.    -  »  Cfr. 
II  Cel.  3,  12,  ubi  non  expresse  legitur,  quod  suscepit  «  in   ore  ».    —    *  Cfr.  II  Cel.  2,  17  et  Spe- 
culim  cit.  c.  107.    —   ^  Actus  c.  31.    —   «  Cfr.  infra  fr.  Vlll  De  fr.  Anijelo.  —   '^  Actus  c.  26, 
Analecta  —  Tom.  IV.  11 


162  FRUCTUS   VII    —    PARS   SECUNDA. 

celcbraiilo,  iii  (|iio  ad  scx  millia  frnlrum  fucrmil,  (lcccm  et  oclo  millia  (lacmonum 
coni,M'cgali  sunl  in  liospilali  Pariclis,  i\\m\  csl  inlcr  saiiclam  iMariam  dc  Angclis  cl 
Assisium,  (jui  conlra  hcalum  Franciscum  cl  Iralrcs  capilulum  ct  consilium  inicrunl, 
(piomodo  ipsum  el  ipsos  aggrcdcrcntur  tcnlalionibus?  Et  cum  multi  plura  dixisscnt, 

5  tandcm  unus  dc  sublilioribus  dacmonibus  dixil:  «  Coiisulo,  (piod,  cum  P^ranciscus  el 
sui  sinl  abstracli  a  mundi  amorc  cl  Ocum  ita  fcrvcntcr  diligcnles  el  corpus  aflli- 
gentes,  idco  iiiliil  possct  fieri  contra  cos,  quod  dimitlamus  eos  modo,  el  exspectalc, 
donec  inter  eos  inlrenl  iuvenes  el  scncs  infirmi  cuin  fcrvore  modico,  et  tunc  impu- 
gnabimus  eos  ct  paulativc  rcduccmus  eos  ad  mundi  amorem  ct  siii  et  divitiarum,  cl 

'0  sic  habebimus  de  eis  vicloriam  »;  el  sic  omnes  huic  consilio  adhaescrunt  '.  Ulinain 
non  essel  hoc  consilium  in  nobis  et  pracdccessoribus  adimplclum!  Daemoncs  crgo 
fratres  varie  lcntando,  cum  tan(|uam  filii  diligcrcntur  a  bcato  Francisco,  iiKiuictando 
eos,  ct  bcalum  Franciscum  inquietavcrunt. 

Quiiito  modo  persecutionibus  ct  spccialilcr,  (juac  naluralitcr  quis  odil,  ingercndo. 

15  Duo  prac  aliis  homo  amat,  videlicct  lumcn  oculorum  ct  quiclcm;  ulroque  diaboliis 
bcalum  Franciscum  cum  inse^iuendo  privare  csl  conatus,  et  hoc  spccialitcr  (piodam 
semel.  Qui,  cum  essel  in  sancto  Damiano  cum  beata  Clara,  ndeo  fuil  in  oculis,  di- 
vina  permittcnlc  sa|)icntia,  gravi  infirmilalc  percussus,  quae,  ctsi  cx  fletu  evcnial, 
subilo  tamen  et  cum  summa  molestia  faclum  est  diaboli  opcralionc;  (|ui  a  loco  non 

20  vnlcns  disccdere,  beato  Francisco  (a)  fecit  de  storiis  quaudam  ccllam,  ubi  cum  dicta 
gravissima  infirmitate  per  dies  quadrnginln  in  summo  dolorc  permansit;  nec  destitil 
diabolus  cx  hoc  ab  eius  perseculionc,  sed  in  specie  murium  et  rattorum  sc  fingens, 
eum  non  pcrmisil  in  dicla  infirmitale  quielem  aliqunm  obtincrc;  quod  dum  palcr 
Franciscus  adverlit,   et  diaboli   esse  vexalioncm  cognoscens,   Deo  gralias,  qunnlum 

25  valuil,  rcddidil  rognns,  ul  supcraddcrct,  si  suac  cssel  placilum  volunlali  ^ 

Scxto  coulinuis  ngitalionibus  eum  tentavit.  Adco  enim  diabolus  bcalo  Francisco  fuil 
molestus,  ul  cum  sine  sui  vexatione  esse  non  sincrcl;  el  hoc  pcr  mngnum  lcmpus  durn- 
vil;  cl  ideo  ipse  bcntus  Franciscus  dixil:  «  Si  scirenl  fralrcs,  quol  Iribulaliones  faciunt 
mihi  dacmoncs,  nullus  cssct  illorum,  quin  piclatcm  mngiiam  ct  compassioncm  de  mc(^) 

30  haberent ».  El  ideo  hac  de  causa  mullolics  dicebnl  sociis,  quod  non  poteral  dc  se  satis- 

facere  fralribus  cl  ostcndcrc  illis  aliquando  familiaritalcm,  sicul  fralres  dcsiderabanl  '. 

Bcalum   Franciscum    diabolus    lenlavil   scplimo    apparentibus  visionibus;    non 

cnim  aliquando  simulala   specic  appnrcbnt  diabolus  bcato   Francisco,  sed   clara  ct 

apcrta  visionc  sc   in  proprio  esse  ad  cum  lcrrendum  ostcndebal.  Et  quam  lcrribilis 

35  sll  eius  efligics,  ipse  bealus  Franciscus  expressil  snncto  fratri  Acgidio,  qui,  cum  a 
diabolo  valde  molestarctur,  iiitcrrogavii  bcalum  Franciscum,  si  aliquid  est  ila  tcrribile 
in  mundo,  quod  homo  per  [unum]  Pater  nostcr  non  possct  sustincrc.  Respondit  bcalus 
Franciscus,  diabolum  esse,  qucm  nullus  rcspiciendo  posscl  sustincrc  pcr  medium  Paler 


(«)  As  ot  edd.  heatm  Franciacus;  Codox  paulo  post  sestorm.    —    (/>)  As  ut  edd.  add.  »io>i. 


'  Invcniliir  in  nonnullis  codicibus  niisccllaneis  (cx.  gr.  Cod.  1/184  Coll.  S.  Isidori  dc  Urbe, 
cfr.  Lcmmcns,  Docimenta  antiqm  frnnciscam,  lli  pag.  71)  capiU:  «  Quaiilcr  diaboli  fccoi-iinl  apnd 
liospilalc,  (juod  cst  inlcr  .sanclam  Mariam  ct  Assisium,  ronsilium  ».  Similis  relalio  habctur  apud 
licclcston,  l)e  adrentu  minnnnn  iii  Antjtiam,  (011.  1.3  (Anai.  Franc,  t.  I  paj;.  245).  Cfr.  Chron. 
XXIV  (jcn.  |)ag.  27  cl  268  ac  Lcij(jeii<l(i  (iiiticd  c.  22.  —  -'  Actiis  c.  21;  cfr.  Specnlntn  cit.  c.  100. 
—   *  Specnlum  cit.  c.  91). 


FRANCISCUS   MOLESTATUR.  163 


nosterj,  donec  diceretur,  quiii  slalim  moreretur,   nisi  Domini  subsidio  adiuvarelur  *; 
vidcbat  eum,  ut  dictum  csl,  multoties,  quare  el  quam  lerribilis  esset,  explicabal. 

Octavo  modo  diabolus  boatum  Franciscum  ut  ieo  aggrcssus  est  nuillis   impeti- 
lionibus;  nam,  ul  dicit  dominus  frater  Bonavenlura  in  X  parte  Legendae  maioris^j 
multoties  orando  «  borribiles  pugnas  daemonum  frequenter  sustinuit,  qui  secum  sensi-  5 
biliter  confligentes  manu  ad  manum,  nitebanlur  ipsum  ab  orationis  studio  pcrturbare. 
Ipse   vero  armis  munitus  caelestibus,  quanto   vebementius  impetebalur  ab  bostibus, 
tanto  fortior  in  virtute  et  ferventior  rcddebatur  in  prece,  fidenler  dicens  ad  Cbrislum  ': 
Sub  umbT'a  alarum  tuarum  protege  me^  a  facie  impiorum^  qui  me  ajflixerunt;  ad 
daemones  autem:  ,Facite  in  me,  quidquid  valelis,  maligni  spirilus  et  fallaces;  non  enim  10 
potestis  nisi  quantum  vos  manus  superna  relaxat,  et  ego  ad  perferendum  omnia,  quae 
iila  decreverit  infligenda,  cum  omni  iucunditate  paratus  assislo'.  Quam  mentis  con- 
stantiam  superbi  daemones  non  ferentes,  abscedebant  confusi ».  In  ecclesia  sancti  Petri 
de  Bovario  prope  Trevium  emisso  socio,  cum,  dicto  compietorio  et  aliis  orationibus 
peractis,  vcllet  quiescere,  non  poluit;  spiritus  autem  eius  incepit  timere  el  corpus  'S 
tremere  ac  scnlire  diabolicas  suggestiones,  et  signans  se  statim  exivit  de  ecclesia  diceiis: 
«  Ex  parte  Domini  Dei  omnipotentis  dico  vobis,  daemones,  ut  exerceatis  circa  corpus 
meum,  quod  datum  vobis   fuerit  a  Domino   lesu  Christo,  quoniam   paratus  sum  ad 
omnia  sustincnda;  cum  enim  maior  inimicus,  quem  babeam,  sit  eorpus  meum,  vindi- 
cabilis  me  de  adversario  meo  et  pessimo  inimico  »;  et  statim  suggestiones  illae  ces-  20 
saverunl,  et  ipse  ad  locum  reversus,  ubi  iacebat,  dormivit  in  pace  *. 

Diabolus  beatum  Franciscum  aggressus  est  nono  modo,  scilicet  malis  informa- 
tionibus.  Nam,  nt  diclum  est,  tentalionem  carnis  in  eremo  de  Sartiano  eidem  immisit, 
quam  divina  gratia  superavit.  Alia  vice  in  loco  sanctae  Mariae  de  Portiuncula,  ut  non 
ageret  poenitentiam,  dissuasil;  videlicet,  cum  beatus  Franciscus  oraret  in  cella  el  25 
Domini  passionem  plorarel,  diabolus  apparens  eum  increpavit  de  nimia  poenitentia, 
quam  faciebai,  dicens  ei:  «  Nescis,  quod  dormire  est  corporis  potissimum  alimentum? 
tu  iuvenis  es,  et,  ut  alias  libi  dixi  iu  quadam  ecclesia,  quae  vocatur  Quatuor  capellac 
de  comitatu  Tudcrti,  quod  aliter  facere  poteris  poenitentiam  de  peccatis  luis;  ad  quid 
ergo  lc  affligis  in  vigiliis  et  orationibus  »?  Slatim  beatus  Franciscus  tunica  exuta  et  30 
femoralibus,  de  cella  exiens  ad  silvam  prope  ecclesiam  exsistentem  sic  nudus,  cum 
frigus  esset  et  nives  et  glacies,  accessit,  quam  per  clausam  sepem  intrans  el  spinosam 
se  in  dicta  sepe  et  silva  spinis  plena  volvendo  (a),  in  corpore  spinarum  puncluris 
cruentatus  fuit,  dicens:  «  Melius  est  mihi,  quod  sic  agnoscam  Domini  passionem, 
quam  ut  obtemperem  blanditiis  deceptoris  ».  Ad  quod  est  secutum,  quod  silva  statim,  35 
cum  esset  nox,  divina  claritate  est  perfusa ;  beatus  Franciscus  veste  ab  angclis  prae- 
parata  nova  fuit  indutus,  et  ad  Christum  el  ad  Virginem  exsistenles  fn  ecclesia  sanctae 
Mariae  praefata  accedens,  indulgenliam,  quae  nunc  esl  in  dicta  ecclesia,  impetravit  ^ 
Et  non  solum  talibus  informationibus  malis,  sed  multis  aliis  bcatum  Franciscum  su- 
perare  est  conatus,  ut  in  se((uentibus  apparebit.  40 

Decimo  conalus  est  diabolus  superare  beatum  Franciscum  delectationibus  quoad 
gustum,   videlicct,   quando   ibat   per    mundum    et    recipiebatur    sumptuose   quoad 


(a)  As  et  edd.  volutando. 


3 


Cfr.  Vita  li.  Aegidii  in  Doc.  ant.  franc.  t.  1  pag.  4.5  ct  Chron.  24  gen.  pag.  96.  —   ^  n.  3. 
Ps,  16,  8  sq.    —    <  Speculim  cit.  c.  59;  clV.  II  Cei.  3,  63.    —    "*  Bartlioli  c.  8. 


164  FRUCTUS  VII    —   PARS   SECUNDA. 

cibariii;  sic  prncpanbnl  Inqucutn  quond  guslus  (lclcclalioncm.  Sed  bcnlus  Kranciscus, 
olsi  parcissiinus  in  cibo  fucril  cl  |)Olu,  ul  dicelur  infra,  lamcn  «  propler  vcrbum 
cvangclii  sc  conforrnabal  suscipicnlibus  in  qualilalc  ciborum  »,  scd  sic  manducabat, 
ut  «  non  solum  abslincndo,  scd  eliam  manducando,  [)racbcbal  aedificalionis  cxcm- 
'i  plum  »,  ul  dicil  V  pars  Legendae  maioris  *.  El  (pioad  bonorcm  el  famam,  quia  ubiquc 
lionorabalur,  pcr  lolum  orbcm  fania  ibat  suac  sanclitalis;  allamen  ncc  bonorc  fuil 
ali(juan(lo  cialus,  nec  fama  delectalus,  immo  de  opposilo,  ut  superius  in  aliis  fruclibus 
est  diclum.  Kliam  diabolus  dclcctalione  carnali  conatus  csl  cum  litillare,  ul  diclum 
esl  ^  in  duabus  mulieribus  ipsum  ad  turpia   invilantibus,  quas  castitatis  amalor  ad 

10  vitam  sanclam  convertit.  Diviliarum  {(i)  dclcclalionibus  cliam  propulsarc  eum  diabolus 
voluit,  (piando  ei  per  soldanum  muncra  olTcrri  fccit,  quac  beatus  Franciscus  ul  ster- 
cora  vilipcndit  l  De  slatu  el  praelalione,  in  quibus  nonnulli  delectantur,  cum  voluil 
bostis  inquielare,  ut  ipso  dcleclarelur;  (juod  bumililalis  ipse  amalor  ut  pcrpcndii, 
quia  in  praelalione  casus  esse  poteral,  oflicio  praelalionis  renuntiavii,  subditus  malens 

^5  vivere  quam  praclatus.  El  sic  dc  aliis  viis  el  modis,  quibus  bomines  delectanlur  cl 
lalium  deleclalione  a  diabolo  illaqueantur. 

Undccimo  beatum  Franciscum  conatus  cst  diabolus  superare  oppressionibus. 
Diabolus,  videns,  quod  beatum  Franciscum  superarc  non  valebat  modis  iam  dictis, 
eum   opprimcre  el  occidere  esl  conatus;   nam  in  montc  Alvcrnae  dum  oraret,   in 

20  quadam  pracrupta  monlis,  sub  qua  erat  praecipitium  magnum,  diabolus  arripuit  cum, 
ut  per  devexilatem  illam  eum  iactaret,  de  quo  cerle  fuissel  mortuus,  nisi  divina 
gralia  esset  adiutus;  bealus  Franciscus  manus  ad  saxum  exlendil,  et  lapis,  ut  apparel 
bodie  cerncntibus,  ut  cera  digilis  beati  Francisci  cessit  et  manibus,  el  sic  Domini 
auxilio  invocato,  et  ad  lapidem  fortiler  sc  lenendo,  casum  evasit  inimici  *. 

25  Duodecimo  et  ullimo  beatus  Franciscus  aggressus  desperalionibus  est.  Quando,  di- 
vina  sapientia  permillente,  per  plures  menses  stetit,  ut  diclum  cst  supra  ^  tanta  bostis 
vexalionc  tentalus,  ul,  si  orarel  et  alia  agerel,  quia  non  visilabalur  a  Domino,  quod 
sc  a  Domino  dercliclum  reputaret;  scd  tandcm  edoctus  a  Domino,  ut  babcrcl  lidem 
grani  sinapis,  monlem,  id  est  lenlalioncm,  Domino  facienle,  a  se  propulsavil.  Diabolus 

30  etiam  eum  ad  summum  dolorem  conalus  est  deduccre,  el  boc  malis  exemplis  Iratrimi, 
quibus  beati  Francisci  visccra  transforabal  (/>);  ct  bacc  omnia  boslis  agebal,  ulquem 
in  se  su|)erare  nequibat,  turbalionc  de  aliis  obtinerct. 

Sic  crgo  patet,  quot  modis  et  quomodo  Franciscus  ad  instar  Domini  lesu  Cbristi 
molcstatus  fuit  ab  hosle,  nec   victus  ab  eo,  sed  Cbristi   gralia  ab  cius  tenlationibus 

35  liberatus  et  praescrvalus  fuil.  El  quia  viriliter  se  babuit  conlra  boslem  diabolum, 
Cbrislus  bealum  Franciscum,  ut  Anlonium  abbateu),  nunquam  descruil,  et  per  orbcm 
eius  nomen  celebfe  cffccit.  Sed  propter  (|uac  cxsislenlia  in  bealo  Francisco  ipse  palcr 
beatus  a  diabolo  non  est  victus,  immo  boslis  ab  ipso  supcralus  csl,  dicelur  infra 
fruclu  XXI  et  conformilale. 

'io  Et  sic  patet  brcvilcr  secunda  pars  islius  VII  (Vuctus  cl  conformitalis  doclarala, 
videlicet:  Franciscus  moleslalur. 


(o)  As  Deliciartim.    —    (t)  As  et  odd.  transfodiebal . 


1  N.  1.  _  «  Pag.  i;)'J.  —  "  nonav.  I.  c.  r.  •.)  ii.  S.  —  ••  l)o  (jiio  fiisiiis  hHHiiinliir  fVo/r/// 
di  Santo  Francesco  in  secunda  considcrationc  de  sacris  sliymalilms  (cd.  Co.sari  pag.  191,  ed. 
Man-ioni  pog.  184).   —   "  Pay-  '23. 


lESUM   COETUS  PROSEQUITUR.  165 

OCTAVUS  FRUCTUS  ET  CONFORMITAS: 
lesum  Coetus  Prosequitur  —  Franciscus  Fecundatur. 

Expositio  primae.  partis,  videlicet:  lesum  coetus  prosequilur. 

1.  Dominus  noster  lesiis  Christus,  cum  sit  Deus  et  homo,  ac  consequenter  omnia  continens 
et  donans,  quibus  homines  alium  seu  alios  prosequuntur  et  imitantur  tam  tcmporaliter  et 
corporaliter  quam  spiritualiter,  utpote  ipse  salus  et  medicina,  quare  infirmi;  lux  et  candor  (a),^ 
quare  ignorantes  *;  in  quo  sunt  omnes  thesauri  sapientiae  et  scientiae  Dei  absconditi,  quare 
sapientes ;  dives  innumera  (i)  omnibus  dans  affluenter,  quare  pauperes  et  indigentes ;  ipse 
Dominus  virtutum,  quare  sancti  et  iusti;  via  post  eum  errantes,  iudicantes,  quia  veritas,  vita, 
quare  deficientes;  misericordia,  quare  peccatores,  et  sic  de  aliis  eius  conditionibus,  ab  omnibus 
rationabiliter  debet  prosequi  et  imitari.  Et  si  fuerit  factum,  iuxta  modum  loquendi  ludaeorum 
loan.  12,  19  dicentium :  Tot^is  mundas  vadit  post  i^Jsuvi,  tamen  erat  decentissimum,  quod  sic 
fieret,  videlicet,  quod  ut  virtuosissimus  et  sanctissimus  ab  hominibus  sequeretur,  non  solum 
a  pluribus,  sed  ab  omnibus.  Verum,  quia  facilius  doctrina  alicuius  et  actus  a  paucioribus  imi- 
tantur  et  melius  capiuntur,  quam  a  pluribus,  hinc  est,  quod  Salvator  noster  non  omnes 
horaines  mundi  voluit  habere  discipulos,  etsi  pro  omnium  venisset  salute,  scd  aliquos  specia- 
liter,  quibus  perfecte  informatis  de  sua  doctrina  et  vita  et  suis  mirabilibus,  per  ipsos  ad  alios, 
velut  per  imitatores  perfectos  eiusdem,  alii  informarentur  ac  ad  prosequendum  Domini  vestigia 
inducerentur.  Et  quod  sic  sit  factum,  ostendit  Matthaeus  in  4  c.  sui  evangelii  et  10,  ubi 
ostendit,  Dominum  apostolos  ad  se  vocasse  sequendum,  et  specialiter  c.  10,  ubi  ostendit,  quod 
duodecim  vocavit  ad  se  sequendum  prae  aliis,  videlicet  Petrum  et  Andream,  lacobum  Ze- 
bedaei  et  loannem  fratrem  eius,  Philippum  et  Bartholomaeum,  Thomam  et  Matthaeum,  la- 
cobum  Alphaei  et  Thaddaeum,  Simonem  et  ludam  Iscariotis,  cuius  loco,  Act.  1,  26,  electus 
est  Mathias.  Hos  duodecim  principaliter  voluit  habere  discipulos,  quos  de  doctrina  et  vita  ac 
suis  informavit  virtutibus ;  sed  post  istos,  ut  dicetur,  desif/navit  alios  septuaginta  duos,  qui 
eius  fuerunt  discipuli,  ut  habetur  Luc.  10,  1,  de  quibus  ad  praesens,  propter  prolixitatem 
vitandam,  nihil  dicetur,  sed  de  primis  intendo  succincte  loqui.  De  quibus  loqui  volendo  est 
videndum  primo,  quales  fuerunt  generaliter,  et  secundo  de  quolibet  specialiter. 

2.  Sed  ante  quoddam  dubium  est  solvendum,  etsi  pro  parte  iam  patuit  eius  solutio. 
Dubium  est  istud :  an  Dominus  noster  lesus  Christus  decenter  fecit  apostolos  eligendo  et 
discipulos  habere  speciales  volendo?  quia  videretur  melius  fore  habere  multos  quam  paucos, 
et  omnes  quam  speciales  aliquos.  Respondetur,  quod  Dominus  decentissime  fecit,  primo  vo- 
lendo  habere  discipulos;  prima  ratio,  quia,  cum  esset  virtuosissimus,  aliquos  ipsum,  ad  instar 
aliorum,  imitatores  habere  debebat ;  Pythagoras,  Plato,  Socrates,  Aristoteles,  et  sic  de  aliis, 
et  loannes  Baptista  habuerunt  discipulos;  quare  et  ipse  a  fbrtiori.  Secunda  ratio  est,  ad 
maiorem  authenticationem  suae  vitae  et  doctrinae  ac  signorum  suorum;  quia,  si  in  ore  duorum 
vel  trium  stat  omne  testimonium  ^,  multo  fortius  in  ore  plurium ;  quare  discipulos  habere 
volebat  (c). 

Secundo  plures,  id  est  multos,  habere  debebat,  et  non  omnes;  plures  habere  debebat 
in  testimonium,  ut  dictum  est;  sed  quod  non  omnes,  patet  ex  hoc,  quia  verba  mystei-ii  non 
omnibus  erant  propalanda,  quia  non  intelligentibus  {d,)  fuissent  potius  ad  errorem  quam  ad 


(a)  As  lnx  candens.    —    (6)  As  in  misericordia,  edd.  immensics.   —    (c)  As  et  edd.  debehat.    —    (d)  As 
in  talibus. 


'  Col.  2,  3.    —    2  MaUh.   18,   16. 


i'. 


166  FRUCTUS   VIII   —   PARS  PRIMA. 


utilitatcin,  sicut  accidit  de  quibusdam  Christum  sequentibus,  qui  in  verbo  eius  scandalizati 
sunt  et  abierunt  retro,  loan.  6,  7.  Itcm,  vita  Christi  crat  pcrfectissima;  quare  non  erat 
facilis  ab  omnibus  prosequenda;  Christus  ergo  elegit  aliquos,  quos  de  vita  et  aliis  infor- 
mavit,  per  quos  de  his  alii  sunt  fideliter  et  veraciter  informati ;  quare  non  omnes,  sed  aliquos 
elegit  in  discipulos. 

Tertio  duodecim  primo  eligendo  et  postmodum  septuaginta  duos  discipulos.  Duodccim 
discipulos  habere  voluit  Dominus,  ut  figurae  veteris  testamenti  implerentur,  et  novum  te- 
stamentum  concordaret  cum  veteri;  decebat  euim,  ut,  quia  Christus  est  pater  et  Deus,  sicut 
laeob  duodecim  filios  habuit,  Gen.  paenultimo,  sic  et  Christus  duodecim  apostolos;  et  sicut 
ipsi  duodecim  lacob  filii  duodecim  fuerunt  patriarchae  populum  Dci  generantes,  sic  et  ijjsi 
apostoli  populum  christianum  per  fidem  Christo  producentcs. 

Qui  apostoli  sunt  duodecim  fontes  aquarum  in  Elim,  Ex.  15,  27,  ratione  gratiae  et  Spi- 
ritus  sancti;  duodecim  prineipes  multitudinis  filiorum  Israel,  Num.  17,  2,  quia  principes  ipsi 
sunt  populi  christiani;  duodecim  exploratores,  Nura.  13,  4  sqq.,  pro  terra  promissionis,  quia 
totum  muudum  quaesierunt  ad  populum  ducendum  ad  terram  nobis  a  Christo  promissam,  vitam 
ueternam ;  duodecim  viri  lapides  tollentes  de  medio  lordanis,  los.  4,  2,  scilicet  ecclcsiam 
catholicam  fundantes;  duodecim  leones  ratione  fortitudinis,  super  quos  stetit  mare,  III  Reg. 
7,  25,  id  est  Christus ;  duodecim  leunculi  tlironi  Salomonis,  id  est  lesu  Christi,  quia  fides  ca- 
tholica  tota  fuit  in  eis,  II  Par.  9,  19;  duodecim  acetabula  argentea,  Num.  7,  84,  per  quae 
incensum  placationis  offertur  Domino;  duodecim  liorae  diei,  loan.  11,  9,  quia  ipsi  duodecim 
articulos  veri  solis,  id  est  de  Christo,  ordinaverunt ;  duodecim  fundamenta  muri  civitatis  Ic- 
rusalem,  Apoc.  21,  14,  quia  ipsam  civitatem  fide  et  praedicationc  construxerunt ;  duodecim 
portae,  ibidem  21,  12  et  21,  quia  ipsis  mediantibus  introitus  ad  caelum  obtinetur;  duodecim 
lapides  pretiosi,  quos  Christus  habet  ut  summus  sacerdos  per  imitationem  in  vestimento  suo, 
Ex.  39,  14;  duodecim  panes,  qui  Deo  ofi"eruntur,  Lev.  24,  5,  quia  ipsis  Dei  misericordia 
obtinetur.  Multae  sunt  aliae  figurae  sanctos  ipsos  apostolos  figurantes,  quae  clarae  sunt  in- 
tuentibus,  apostolorum  inspectis  conditionibus.  Sic  ergo  Dominus  nostcr  lesus  Christus  prae- 
fatis  de  causis  duodecim  habuit  apostolos  et  discipulos  i^rae  aliis  singulares. 

Verum  tertio  anno  suae  praedicationis  designavit  alion  praeter  duodecim  apostolos, 
seidaaginta  diios  discipulos,  et  niisit  illos  *  ad  praedicandum,  ut,  sicut  72  viri  a  Deo  impleti 
sunt  spiritu  Moysi  ad  informandum  synagogam  ^,  sic  72  essent  discipuli  Domini  spiritu  pleni 
ad  fundandum  et  edocendum  fideles  in  catholica  ecclesia.  Sic  ergo  apparet  praefatis  pracmissi 
dubii  solutio  et  succincta. 

3.  Kestat  ergo  vidcre  quales  discipulos  Christus  voluit  habere;  et  primo  loquendo  ge- 
neraliter  de  omnibus  simul,  secundo  specialiter  de  quolibet  videndo  singillatim.  Et  ad  vidcndum 
in  generali,  quales  fuerunt  sancti  apostoli  in  generali,  hoc  potest  videri,  priino,  quomodo  sunt 
a  Christo  et  sancto  evangelio  nuncupati;  secundo,  quouiodo  fuerunt  in  sc  ordinati;  tertio, 
ad  quid  sunt  per  Christum  deputati. 

Circa  primum  videndum  est,  quomodo  sunt  apostoli  a  Christo  declaraati  («)  ct  vocati ; 
quibus  apparebit,  quod  ipsi  fuerunt  liomines  insignissimi;  Christus  cnim  vocavit  eos  et  dixit 
primo  lucem  mundi,  Matth.  5,  14:  Vos,  in^iuit  Christus  apostolis,  r.s/w  Inx  niiindi,  quo  dixit 
eos  vita  cxemplarissimos;  secundo  sal  ferrae,  ibidem  5,  13,  propter  quod  dixit  eos  pru- 
dcntissimos;  tertio  civitatcm,  ibidem  5,  14:  Noii  polest  eivitas  ahseondi  mipra  montem  po- 
sita,  quo  (lixit  eos  tutissimos;  quarto  iucernam,  ibidom  5,  15,  quarc  et  luminatissimos  (6); 
quinto  ov(!s,  Matth.  10,  1(5:  Fa/o    initto   vo.s   sirnt   oves  inter  lupos,   et   sic   mitissimos;   sexto 


(a)  As  nt  odd.  declarali.    —    (b)  As  ot  odd.  illamiiHitisKimos. 


Luc.   10,   I.    —    ''    Nmiu.    II,    l(i. 


lESUM   COETUS   PROSEQUITUR.  167 

Deo  acccptos,  ibidcm,  10,  40:  Qai  vos  reclpit,  me  recipit,  et  sic  Deo  singuhirissimos ;  sep- 
timo  matrem  ct  fratres,  Matth.  12,  49:  Ecce  mater  mea,  et  fratres  mei,  et  sic  Deo  dilectis- 
simos ;  octavo  filios  mqitiarum,  Marc.  2,  19,  et  sic  electissimos ;  nono  amicos,  loan.  15,  15:  Vos 
dixi  amicos  etc,  et  sic  de  secretis  Dei  informatissimos;  decimo  filiolos,  loan.  13,  33:  Filioli 
mei  etc,  et  sic  pro  regni  haereditate  deputatos;  undecimo  discipulos,  loan.  13,  5:  Coepit 
lavare  pedes  discipulorum  suorum  etc,  et  sic  sanctissimos;  duodecimo  mundos,  loan.  13,  10: 
Vos  mundi  estis  etc,  et  sic  mente  purissimos;  tertiodecimo  orphanos,  loan.  14,  18:  Non  re- 
linquam  vos  orphanos,  et  sic  de  morte  lesu  contristatissimos ;  quartodecimo  palmites,  loan. 
15,  5:  Ego  sum  vitis,  ct  vos  palmitcs,  et  sic  opere  fructuosissimos ;  quintodecimo  pueros, 
loan.  21,  5:  Pueri,  habetis  aliquid  pulmentarii,  et  sic  innocentissimos ;  sextodecimo  testes  suos, 
Luc  ultimo,  48,  et  sic  eos  prodidit  veracissimos.  Praefatis  nominibus  in  sacro  evangelio 
apostolos  a  Christo  nominatos  invenitur  fuisse,  quibus,  quales  essent,  ex  praefatis  nominibus 
declaratur  et  ostenditur,  et  sic  patet  breviter  primum. 

Videndum  est  nunc  de  secundo,  videlicet,  quomodo  fuerunt  ordinati ;  et  hoc  potest  videri, 
si  consideretur,  primo,  quales  ipsi  in  se  fuerunt,  et  sic  consideranti  apparebit,  quod  ipsi  fue- 
runt,  primo  mundanorum  contemptores,  nam  relictis  omnibus  secuti  sunt  Christum,  Matth. 
19,  27';  secundo  Christi  amatores,  Rom.  8,  35:  Quis  nos  separahit  a  charitate  Christi;  et 
Act.  5,  41 :  Ibant  apostoli  gaudentes  a  conspectu  concilii  etc. ;  tertio  operatores  strenui,  Act. 
5,  12:  Per  manus  autem  apostolorum  fiebant  signa  etc;  quarto  praedicatores  fervidi,  Act. 
4,  20:  Non  possumus,  quae  vidimus  et  audivimus  non  loqui  etc,  Psalmus  18,  5:  In  omncni 
terram  exivit  sonus  eorum  etc ;  quinto  diaboli  et  haeresum  expugnatores,  nam  sub  cultura  (rt) 
Dei  totum  mundum  posuerunt ;  sexto  Domini  collectores,  loan.  4,  3 :  Alii  seminaverunt,  ct 
vos  in  labores  eorum  introistis ;  septimo  populi  illustratores,  quia  lux  mundi  '^,  scilicet  vir- 
tutibus  et  signis;  octavo  Christi  imitatores  praecipui,  dicentes  Christo,  Matth.  19,  27: 
Secuti  sumus  te ;  nono  contemplatores  lucidi,  quia  viderunt  Christi  gloriam  et  ante  resur- 
rectionem  et  post;  decimo  confirmatores  placidi,  nam  per  impositionem  manuum  a,posto- 
lorum  Spiritus  sanctus  dabatur  fidelibus,  Act.  8,  18;  undecimo  fundatores  solidi,  scilicet 
fidei,  Eph.  2,  20:  Superaedificati  supra  fimdamcntumi  apostoloruiu  et  prophetarum  etc;  duo- 
decimo  gubernatores  saeculi  et  condemnatores,  Luc  22,  29 :  Ego  disjwno  vobis  regnum  etc, 
Matth.  19,  28:  Sedebitis  super  sedes  duodecim  iudicantes  duodecim  trihus  Israel;  tertiodecimo 
impetratores  omnium,  loan.  16,  23:  Quidquid  petieritis  Patrem  in  nomine  meo,  dabit  vobis; 
quartodecimo  conregnatores  supernorum,  quia  u,hi  ego  sum,  et  vos  sitis,  loan.  14,  3.  Quibus 
apparet  breviter,  quales  fuerunt  sancti  apostoli  in  se  ipsis. 

Sed  apparet  etiam,  quales  fuerunt  apostoli  secundo,  si  considerentur  quoad  ea,  quae  ipsi 
s(>rvaverunt;  fuerunt  enim,  ut  habetur  Matth.  5,  3  sqq.,  primo  jjauperes  spiritu,  omnia  re- 
linquentes  voluntarie;  secundo  mites  conversatione ;  tertio  lugentes,  scilicet  miseriam  vitae 
pracsentis;  quarto  esurientes  «MsfoYtam,  eam  servantes ;  quinto  misericordes  aliis  compatientes; 
sexto  mundi  corde,  ab  omni  peccato  se  custodientes ;  septimo  jmcifici,  pacem  habentes  et  pro- 
curantes;  octavo  persecutionem  sustinentes  summa  patientia,  omnia  consilia  Domini  lesu  et 
mandata  custodientes ;  ipsi  enim  secuti  sunt  Christum  et  corporis  gressu  et  virtutum  Christi 
observantia  speciali,  ut  patet  cuilibet  vitam  et  mores  eorum  in  evangelio  expressos  intuenti. 
Ex  quibus,  quales  sancti  apostoli  fuerunt,  evidenter  declaratur,  et  sic  patet  secundum. 

Tertium,  quod  ostendit,  quales  sancti  apostoli  fuerunt,  est,  si  consideretur,  quid  Christus 
eis  fecit.  Ipse  enim  Salvator  sanctos  apostolos  suos  primo  vocavit  ad  statum  perfectionis  et 
summae  dignitatis,  scilicet  apostolatus,  non  in  servos,  sed  socios  et  amicos,  qui  status  est 
summae  perfectionis ;  secundo  liberavit  eos  ab  omni  macula  mundanac  pravitatis;  omnia  enim 


(rt)  As  et  ed.  I  cultum. 


^  .\d  HUeram  Luc  3,  1 1 .    —    ^  Matlli.  o,  14. 


168  FBUCTUS   A^II   —   PARS   PRIMA. 

diuiiserunt,  quiie  sunt  inuudi,  Matth.  19,  27;  tertio  illustravit  doctrina  salutari,  Matth.  21,  23  ' : 
Docehat  cos  qaotldie  de  rcyno  Dci,  et  loan.  15,  15:  Omnia,  quac  avdivi  a  Patre  meo,  nota 
feci  vobis;  quarto  auctorizavit  potestate  singulari ;  nam  dedit  cis  j>ofcstatent  calcandi  stqyer 
oinnia  daemonia,  et  ut  languores  cvrarent,  ad  dimittendum  peccata  potestatem  tradidit,  loan. 

20,  23;  quinto  mirificavit  signis,  virtute  speciali,  cum  in  nomine  lesu  daemonia  eis  subiicie- 
bantur,  ct  infirmitates  curabant,  Marc.  16,  17;  sexto  adornavit  sanctitate  divinali  Spiritu 
sancto  eos  replendo,  loan.  20,  22  et  Act.  2,  4 ;  septimo  divulgavit  eloquio  virtuali :  In  omnem 
terram  sonus  praedicationis  eorum  cxivit  ^ ;  octavo  ordinavit  in  sacerdotes,  et  dispensandum 
cis  tribuit  sui  Corporis  et  Sanguinis  sacramentum,  Luc.  22,  10:  Hocfacitc  in  meam  comme- 
mor a tioncm, •  mmo  meritis  sublimavit,  ipsos  ponendo  ecclesiae  fundamentum;  plantavcrunt 
onim  ecclesiam  sanguine  suo;  decimo  gloriam  suam  eis  reseravit  et  in  morte  et  in  resurre- 
ctione,  ut  patet  loan.  20,  19  sqq. ;  undecimo  in  caelis  collocavit  spe  et  promissione,  Matth. 
19,  29:  Vitani  aeternam  possidebitis ;  duodecimo  iudices  omnium  delegavit,  Matth.  19,  28:  Cum 
sedcrit  Filius  hominis  in  sede  maiestatis  suae,  sedcbitis  ct  vos  super  sedcs  duodecim,  iudicantes 
duodecim  tribus  Israel.  Multa  alia  Dominus  lesus  suis  fecit  discipulis,  sed  pracdicta  sufficiant 
pro  praesenti.  Sic  ergo  iam  dictis  apparct,  quales  fuerunt  discipuli  et  apostoli  Domini  lesu 
tribus  viis  praefatis,  et  in  generali. 

4.  Restat  ergo  dicendum  de  eis  in  speciali  et  succincte  proptcr  operis  ijrolixitatem  vi- 
tandam,  et  tractandum  est  de  eis  secundum  ordinem,  quo  nominantur  Mattli.  10,  2  sqq., 
ut  dictum  est  supra. 

Primus  in  ordine  est  beatus  Petrus,  qui,  qualis  fuerit,  patet  ex  scriptura  divina,  scilicct 
evangelio  et  apostolorum  Actibus;  fuit  enim  primo  promptus  mundanorum  abdicator,  Matth. 
4,  18  sqq.:  Vidit  Icsas  Pefrum  ct  Andream  e.t  vocavit  eos,  et  statim,  relictis  retibus,  secuti 
sunt  eum.  Secundo  sui  verus  abnegator,  lesu  volente  eius  pedes  lavare,  loan.  13,  6  et  9 :  Do~ 
minc,  f.a  mihi  lavas  pedes  etc. ;  ecce  sui  abiectio  et  humilitas ;  sed  non  suam,  sed  Domini  vo- 
luntatem  velle  peragere  ostendit,  dicens:  Domine,  non  tantum  pedcs,  sed  et  manus  et  caput. 
Tertio  mandatorum  Christi  executor ;  patet  primo  in  sui  vocatione,  statim  vocatus  a  Christo, 
omnibus  dimissis,  post  eum  ivit;  in  missione  (o)  ipsius  ad  mare  pro  statere  exsistente  in 
ore  piscis,  Matth.  17,  26;  quando  dixit  Domino,  Matth.  14,  28:  Si  tu.  es  Domine,  iuhe  me 
venire  ad  te  sapcr  aquas ;  insuper  ad  Christi  praeceptum,  Luc.  5,  5,  cum  laborasset  per 
totam  noctem,  laxavit  rete.  Quarto  fervidus  Christi  araator,  quem  amorem  ad  Christum  ostcndit: 
primo  omnia  relinquendo;  secundo  Christum  mori  nolendo,  Matth.  16,  22;  tertio  a  Christo 
nullo  modo  reccdendo,  cum  alii  aliquando  recessissent,  loan.  G,  69,  dixit:  Domine,  ad  qaem 
ibimu.s  etc. ;  quarto,  quando  paratus  erat,  ut  aniniam  pro  Christo  poneret,  Matth.  16,  35; 
quinto,  quando  eius  nimio  amore  Christum  secutus  usque  in  atrium  pontificis  ludaeorum, 
non  recordabatur  de  eo,  quod  sibi  Christus  pracdixerat,  futurum,  scilicet  de  sui  negatione; 
sexto,  quando  audita  eius  resurrectione  ivit  ad  monumcntum  currendo,  loan.  20,  3  sq.,  Luc. 
24,  12;  septimo,  quando  Christo  apparente  in  littoro  se  nudavit,  ut  ad  ipsum  veniret,  loan. 

21,  7;  octavo,  quando  ter  a  Christo  interrogatus,  si  eum  diligeret,  quod  sic,  respondit,  loan. 
21,  15.  Verum,  quia  se  diligentes  Cliristus  diligit,  et  ipsum  Pctrura  amassc  Christus  ostendit: 
primo  ad  sui  di.scipuhituin  admittendo;  secundo  suum  nomen  ei  communicando  et  conce- 
dciudo,  (|uia  petra  est  Cliristus,  a  petra  Petrus,  id  est  a  Christo,  est  dictus;  tertio  ceteris 
apostolis  praeficieudo;  quarto  de  interrogatis  a  Petro  respondendo  et  aperiendo  veritatcra, 
ut  infra  patebit;  quinto  ad  sua  secrcta  admittendo  et  adducendo,  ut  patuit  in  suscitatione 
puellae,  transfiguratione  in  monte,  et  orationc  inhorto;  sexto  suara  gloriam  in  monte  osteu- 


(a)  As  et  odd.  imitntione. 


'  Poliu.s  c.  26,  5j,    —    -  l»s.  18,  5. 


lESUM   COETUS   PROSEQUITUR.  169 

dendo;  septiino  operandi  mira  potestatem  ei  tribuendo;  octavo  tcmpore  negationis  eum 
respiciendo;  nono  tempore  resurrectionis  ei  specialiter  apparendo;  decimo  suum  populum 
et  oves  ad  custodiam  committendo,  loan.  ultimo,  15  sqq.  Et  sic  patet  Petrum  a  Christo 
dilectum.  Quinto  verus  testificator,  Matth.  16,  13  sqq. ;  cum  lesus  quaereret,  quem  eum 
homines  dicerent,  et  quem  (a)  ipsi,  respondit  Petrus :  Tu  es  Christus,  filius  Dei  vivi  etc. 
Sexto  divinorum  aspectator,  quando,  Matth.  17,  1  sq.,  duxit  eum  cum  loanne  et  lacobo  lesus 
in  monlem,  et  transfiguratus  est  ante  illos  etc.  Septimo  Christi  perfectus  imitator;  ideo  dixit 
Christo,  Matth.  19,  27:  Secuti  sumus  te  etc,  et  loan.  21,  19  dixit  lesus  Petro:  Sequere  me,  et 
surgens  secutus  est  eum  etc.  Octavo  arcanorum  indagator  beatus  Petrus  prae  aliis  Christum 
audacter  (i)  interrogabat,  ut  fructu  XII  dicetur  et  conformitate.  Nono  donorum  receptator, 
Spiritu  sancto  fuit  repletus,  Act.  2,  4.  Decimo  magnus  praedicator;  nam  praedicatione  sua  tria 
millia  convertit,  et  multos  alios  per  orbem  et  Roraae,  patet  Act.  2,  41.  Undecimo  gratus  infor- 
mator,  patet  in  suis  epistolis,  quae  profunditate  et  discretissima  informatione  sunt  plenae. 
Duodecimo  acceptus  exorator;  nam  libenter  orabat,  ascendit  in  templum  ad  orandum,  Act.  3,  1, 
et  facta  oratione  fuit  in  ecstasi,  Act.  10,  10.  Tertiodecimo  efficax  operator,  patet,  quia  eius 
umbra  sanabat  infirmos,  et  mortuos  plures  ipse  suscitavit.  Quartodecimo  ecciesiae  guber- 
nator,  quia  super  hanc  petram  Christus  ecclesiam  suam  aedificavit,  Matth.  16,  18;  quia  ipse 
pastor  est  ovium  et  summus  pontifex ;  quo  declaratus  est,  quod  ipse  fuit  homo  summae  fideli- 
tatis,  mirae  stabilitatis,  apertae  (c)  affabilitatis,  magnae  sanctitatis,  rectae  aequitatis,  sanctae 
exemphiritatis,  dignae  auctoritatis,  clarae  veritatis,  verae  honestatis,  poenitentiae  et  auste- 
ritatis,  prudentiae  et  sagacitatis,  clemcntiae  et  charitatis;  quae  omnia  vero  pastori  debent 
inesse,  quae  perfecte  fuere  in  beato  Petro.  Quintodecimo  patientiae  demonstrator;  quando 
capite  verso  ad  terram  voluit  crucifigi  et  mori.  Quibus  apparet  beati  Petri  vitae  excellentia 
et  sanctitatis. 

Secundus  in  ordine  ponitur  beatus  apostolus  Andreas,  qui  qualis  fuerit,  et  evangelista 
et  eius  legenda  '  declarant.  Hic  apostolus  Andreas  fuit  primo  boni  indagator;  nam  fuit  ipse 
primo  loannis  Baptistae  discipulus,  et  post  Domini  Salvatoris.  Secundo,  quae  sunt  sauctitatis 
executor;  nam  audito  a  loaniie  de  lesu,  quod  esset  Agnus  Dei  etc,  ad  lesum  ivit  et  per 
totam  diem  secum  stetit.  Tertio  Domini  receptator;  nam  in  navi  eius  et  Petri  lesus  stetit,  Luc. 
5,  3,  et  ceperunt  piscium  multitudinem.  Quarto  mundi  execrator;  vocatus  a  Christo,  omnibus 
relictis,  secutus  est  eum,  Matth.  4,  20.  Quinto  aliorum  ad  bonum  evocator;  nara  fratrera 
suum  Petrum  ad  Christum  adduxit,  loan.  1,  42.  Sexto  mirorura  contemplator  in  deserto, 
quando  Dorainus  de  quinque  panibus  satiavit  quinque  millia  hominum  ^,  Andreas  dixit,  puerura 
dictos  paues  habere  etc  Septirao  verorum  demonstrator ;  Aegeae  rationibus  pulcherrimis 
ostendit  Christum  voluntarie  passura  et  crucis  subire  debuisse  patibulum.  Octavo  gratus 
perorator;  sua  eloquentia  totara  Achaiam  convertit  ad  Dorainura.  Nono  signorura  operator; 
in  vita,  ut  dicit  eius  legenda,  rairacula  multa  et  signa  operatus  est.  Decimo  habuit  anirai 
constantiara ;  nam  Aegeae  dicenti  sibi,  quod  crucis  ferre  suppliciura  eura  cogeret,  respondit : 
«  Si  crucis  patibulum  expavesccrem,  crucis  gloriam  non  praedicarera  ^  » .  Undecimo  in  eo 
fuit  passionis  tolei-antia;  fuit  enim  primo  a  viginti  hominibus  caesus,  et  demum  crucifixus. 
Duodecimo  de  crucifixione  habuit  complacentiam;  patet,  quia  crucem  salutavit,  crucis  se 
amatorera  seraper  fuisse  declaravit,  a  cruce  noluit  removeri,  in  cruce  mori  voluit  et  de  cruce 
ad  Deura  ire.  Quibus  succincte  patet,  qualis  fuerit  beatus  Andreas  Christi  discipulus. 


(a)  As  et  edd.  qmd.    —    (h)  As  oni.  audacter.    —    (c)  As  et  edd.  aptae. 


*  Quae  hic  el  iocis  scquenlibus  cKantui'  ex  legenda,  inveniuntiir  praepriinis  in  libro  apo- 
crypho  De  historia  certaminis  aimtoUci  llbri  X,  quem  altribuerunt  «  Abdiae  Babyloniae  primo 
episcopo  ».  —  ^  Matth.  14,  19  sq.;  Marc.  6,  41  sq.;  Luc.  9,  16  sq.;  loan.  6,  9.  —  ^  Cfr.  vitam 
S.  Andreae,  quae  habetur  apud  Surium  ad  30  nov,,  n.  4. 


170  FRUCTUS   VIII  —   PAKS   PRIMA. 

Tcrtius  apostolus  ct  discipulus  Domini  in  ordinc  ponitur  lacobus  Zebcdaci,  qui  lacobus 
inaior  vocatur,  qui,  qualis  fucrit,  patere  potest  ex  his;  quia  ipse  fuit  priino  Uco  obedicntis- 
siinus;  vocatus  a  Christo,  statim  patrem  ct  omnia  rcliquit,  Matth.  4,  22.  Sccundo  vohnitarie 
paupcrrimus ;  nam  bona  omnia  tam  naturae,  scilicet  patrem  ct  matrem,  quam  fortunae  di- 
misit,  et  pauperrimus  est  effectus,  Matth.  4,  22  et  19,  27.  Tertio  Christi  amantissimus;  pro 
cuius  amore  patrem  reliquit  et  matrem  et  omnia,  et  ipsi  soli  adhaesit.  Quarto  Dei  honoris 
zelautissimus;  quia  Samaritani  lesum  non  recipiebant,  volebat,  quod  comburerentur  igne  divino. 
Quinto  Christo  fidelissimus;  cui,  ut  sibi  fidelissimo,  Christus  ostendit  suam  gloriam  in  monte, 
Matth.  17,  2;  huuc  admisit  in  puellae  suscitatione  et  in  oratione  in  horto.  Scxto  ad  pas- 
sionem  pro  Christo  suscipicndam  paratissimus;  Matth.  20,  22,  dicto  ei  a  Christo:  Potcstii! 
hihere  calicem  etc,  respondit:  Possumus  etc.  Septimo  in  morte  suscipienda  (a)  constantis- 
simus,  quia  decapitatus.  Octavo  in  multis  invenitur  singuhirissimus :  primo,  quia  fuit  primus 
martyr  de  apostolis;  secundo  primus  regnum  caelorum  de  apostolis  intravit;  tertio  statum  et 
praemium  apostolorum  in  caelo  ipse  primus  accepit;  quarto  priinus  reddens  vices  Christo, 
fuit  pro  ipso  moriendo;  quinto  primus,  qui  dictum  Christi  verificavit  dicentis,  Mattli. 
23,  34:  Mittam  ad  vos  jn-ophetas  etc,  sequitur :  et  ex  illis  occidetis  aic.-^  sexto  primus,  qui  in 
Icrusalcm  pro  fide  est  mortuus  de  apostolis;  septimo,  cuius  martyriuin  est  celebrius,  loco 
considerato;  octavo  primus,  qui  triplicem  in  caelo  coronam  habuit,  scilicct  martyrii,  casti- 
tatis  et  doctrinae;  nono  a  Christo  in  caelo  primus  susceptus;  decimo  primus  beatificatus; 
undecimo  in  caelo  [priinus]  canonizatus;  duodecimo  prae  aliis  apostolis  exaltatus,  iuxta  dictum 
Christi,  Matth.  11,  11:  Qui  minor  est  in  regno  caelorum,  maior  est  ijjso.  Nono  est  cunctis 
gratiosus,  quia  omnibus  subvenit  ad  eum  recurrcntibus ;  ipse  primo  enim  ab  infidelitate  li- 
berat  et  ducit  ad  fidelitatein,  patet  de  regina  Lupa  et  eius  viro;  secundo  discipulos  cius 
corpus  deferentes  incolumes  reservavit;  tertio  deditos  diaboli  servitio  eripuit,  patet  de  Phileto 
ct  Hermogcne;  quarto  suspensis  opem  impendit,  patuit  de  filio  peregrini  etc;  quinto  vinculatos 
absolvit,  patet  de  illo,  qui  erat  in  fundo  turris  etc;  scxto  mortuos  suscitavit,  patet  de  illo, 
qui  se  diabolo  decipiente  occidit;  septimo  a  sententia  aeterna  custodivit  qucndam  militem ; 
octavo  famelicis  subvenit,  cuidam  deficienti  fame  panem  subcinericium  dando;  nono  aliquos, 
ne  possent  capi,  custodivit;  dccimo  traditos  incendio  liberando,  ut  patuit  de  illo,  qui  missus 
fuit  in  ignem,  quia  in  segetem  posuerat  etc,  et  sic  de  aliis,  quibus  assidue  beneficia  porrigit, 
et  praestat;  undecimo  est  toti  mundo  radiosus,  patet,  quia  iter  ad  saneti  lacobi  sepulchrum 
notuin  est  omnibus  christianis.  Quibus  iam  dictis  apparet,  qualis  fuerit  hic  apostolus  lacobus, 
omnibus  evidenter. 

Quartus  apostolus  et  discipulus  est  loannes  evangclista;  cuius  sanctitatis  fuerit  et  cx- 
cellentiae,  apparere  poterit,  si  cius  esse  consideretur,  et  quoinodo  fuerit  dilectus  a  Ciiristo. 
Cum  enim  ipse  beatus  loanncs  se  pluribus  in  locis  asserat  a  Christo  dilcctum,  vidcndo,  quo- 
modo  fuerit,  apparebit,  quam  excellentissimus  fuerit  sanctitate.  Dominus  Icsus  ad  beatum 
loannein  plura  signa  ostcndit  dilectionis,  et  inodis  pluribus:  et  priino  vocando  cum  ad  statum 
suminae  perfectionis,  Matth.  4,  21 ;  vocavit  enim  cuin  ad  statum  apostolicum,  qui  est  status 
pcrfectus,  et  haec  vocatio  fuit  in  iuventute;  et  tunc  beatus  loannes  bona  naturae,  scilicet 
patrein,  reliquit  et  bona  fortunae,  ut  patct  Matth.  4,  22.  Sccuudo  praeservando  cuni  ab 
actu  dirae  infectionis,  scilicet  incontincntiae;  qtiia  volentem  nubere  secundum  Hieronymum 
ad  se  vocavit  '.  Tcrtio  admittiuido  ad  secreta  suae  cognitionis,  in  suscitationc  puellae,  in 
transfiguratione,  in  orationc  in  horto,  et  ad  cius  nuptias  personaliter  assistcndo.  Quarto  i])sius 


(o)  As  ot  odd.  sustinenda. 


*  Poliiis  Bcda,  Krpns.  ming.  lonn.   iu  iiiilio  (P.  L.  92,  fi.J.l;   clr.  S.  Bona\.,  Oiwra   omniii 
(cdil.  Qiiiinicclii)  l.  VI  pug.  245  nol.  2). 


lESUM   COETUS   PROSEQUITUE.  171 

petitionem  acceptando ;  patet,  quando  interrogavit  Christum  de  suo  proditore  in  coena  et 
Christus  respondit  etc.  Quinto  super  ipsius  pectus  in  coena  recumbendo  et  reclinando,  unde 
fluenta  evangelii,  ut  cantat  ecclesia,  traxit  et  hausit.  Sexto  suam  Matrem  in  cruce  com- 
mendando ;  unde  sciendum  est,  secundum  Hieronymum  in  sermone  de  assumtione :  Cogitis  me, 
factus  est  loannes  filius  Virginis,  commendatione  tali  facta  de  loanne  Virgini  Mariae  ^  Sed 
quomodo  ?  Dicit  «  cura  adoptionis  »  ;  fuit  ergo  non  filius  naturalis,  sed  adoptivus  ipsius  Mariae. 
—  Sed  tunc  est  dubium:  cum  per  baptismum  et  gratiam  simus  nos  omnes  filii  Dei  adoptivi, 
quomodo  adoptio  nostra  differt  ab  adoptione  loannis  Mariae?  Respondetur,  quod  est  valde 
distincta,  et  hoc:  primo  per  respectum  ad  Christum,  cum  extra  se  nihil  carius  et  diligi- 
bilius  (a)  haberet  Virgine  Maria,  quare  hanc  sibi  recommendando,  quia  eum  fecit  prae  aliis 
thesaurarium  suum,  magis  amorem  ostendit.  Secundo  per  respectum  ad  beatam  Mariam;  ipsa 
enim  obediens  Filio  ipsum  prae  aliis  apostolis  dilexit,  et  ad  ipsum  in  omnibus  ut  mater  se 
habuit ;  et  vide,  quod  relinquenti  mundum,  non  solum  Christus  est  mater  et  frater,  sed  Maria 
in  matrem  datur  a  Christo,  et  specialiter  cruci  eius  assidue  meditatione  assistenti.  Tertio  per 
respectum  ad  loannem ;  ipse  enim  ex  hoc  plura  habuit :  primo,  quia  cum  Virgo  esset  gratia 
plena,  de  sua  gratia  eidem  dedit  saltem  intercessive  et  meritorie;  secundo,  quia  factus  est 
frater  Christi  modo  speciali  prae  aliis;  tertio,  quia  ex  hoc  est  loannes  declaratus,  quod  erat 
humillimus,  purissimus,  et  sic  de  aliis  virtutibus,  ex  quo  beatae  Mariae  sic  est  iunctus, 
quia  simile  simili  iungitur;  quarto,  exhibitus  est  loanni  fiducialior  accessus  ad  Christum  et 
ad  Virginem  prae  aliis  in  suis  optatis ;  quia  filius  ad  matrem  fiducialiter  accedit  et  frater 
ad  fratrem;  quo  sequitur,  quod  quidquid  petit  obtinet;  et  sic  patet,  qualis  est  loannis 
adoptio.  —  Septimo  prae  cunctis  de  abditis  divinis  illuminando ;  Paulus  ad  tertium  caelum, 
loannes  super  omnia,  ut  dicit  Augustinus,  elevatus  intonuit:  In  principio  erat  Verhum^. 
Octavo  omnia  futura  circa  statum  ecclesiae  revelando;  patet  in  Apocalypsi,  quod  nulli  fecit 
apostolorum,  quod  nobis  pateat.  Nono  Spiritu  sancto  replendo,  et  per  eius  manus  imposi- 
tionem  Spiritum  sanctum  fidelibus  dando,  Act.  8,  17,  et  forte  habuit  prae  aliis  singularcm. 
Decimo  omnium  sanctorum  conditionibus  adornando ;  fuit  enim  apostolus  in  sequendo  Chri- 
stum,  evangelista  in  evangelio,  martyr  in  olio  (i),  confessor  Christum  constanter  confitendo, 
et  patet  in  Actibus  apostolorum  et  sua  legenda  in  principio,  virgo  purissimus,  quia  sic  electus 
et  sic  permansit,  propheta  fuit  etc.  Undecimo  de  ipso  specialem  curam  habendo  et  osten- 
dendo ;  patet  in  tradendo  Matrem  eidem.  Duodecimo,  sua  doctrina  ecclesiam  illuminando  et 
radiando ;  patet  de  [eius]  evangelio  et  epistolis.  Tertiodecimo  caritate  eum  mirabiliter  re- 
plendo;  patet,  quia  in  suis  epistolis  de  ea  est  specialiter  locutus.  Quartodecimo  miraculis 
maximis  declarando ;  patet  de  pluribus  mortuis  in  sua  legenda.  Quintodecimo  ipsum  in  suo 
decessu  visitando  et  vocando.  Sextodecimo  a  mortis  dolore,  ut  dicit  beatus  Hieronyraus,  prae- 
servando.  Praefatis  ergo  apparet,  beatum  loannem  dilectum  fuisse  a  Christo.  Sed  cum  dicit 
evangelium,  loan.  13,  1,  quod  Christus  omnes  apostolos  dilexit,  cur  beatus  loannes  de  di- 
lectione  Christi  plus  se  aliis  commendat?  Respondetur,  quod,  amore  interiori  Christus,  etsi 
omnes  aequaliter  forte  dilexerit,  non  tamen  amore  exteriori,  qui  in  duobus  est  principaliter, 
vel  in  familiaritatis  ostensione,  et  sic  beatum  loannem  plus  aliis  dilexit,  vel  in  donorum 
cxhibitione,  et  sic  beatum  Petrum  plus  dilexit,  quia  principem  eum  ecclesiae  fecit,  et  sic 
sub  eius  cura  Virginem  et  alios  apostolos  et  suas  oves  dedit.  Quibus  iam  dictis,  sanctitas 
apparet  beati  loannis,  et  qualis  fuerit. 

Quintus  discipulus  et  apostolus  est  beatus  Philippus,  qui  in  sua  legenda  specialiter  com- 
mendatur  de  pluribus,  videlicet,  primo  a  praedicationis  instantia,  pcr  20  annos  per  Scythiam 


(a)  As  et  edd.  diligeniius    —    (h)  As  ct  edd.  dolio. 


*  Sive  Epist.  9  ad  Paul.  el  Eustoch.,  c.  3  (inl.  op.  Ilieion.;  P.  L.  30,  125).   —   ^  loan.  I,  I. 


172  FRUCTUS   VIII   —   PARB   PRIMA. 

gentibus  praedicuvit  Uhristum,  et  patriam  (a)  ad  fidem  convertit.  Secundo  a  virtutis  gratia; 
nani  draconem  abscedere  eompulit,  mortuis  vitam  praebuit,  draconis  flatu  morbidos  factos 
curavit  et  sanavit.  Tertio  a  suae  mortis  praescientia;  nam  per  dies  septem  aute  mors  sua 
est  ei  a  Domino  rcvelata.  Quarto  a  passionis  tolerantia;  nam  per  Spiritus  sancti  revela- 
tionem,  cum  ad  praedicandum  Indis  perrexisset,  in  civitate  Hieropoli  a  paganis  captus, 
octuagesimo  septimo  suae  vitae  anno  crucifixus  pro  Cliristi  amore,  ad  Dominum  migravit. 
Quibus  quatuor  testimoniis  eum  ostendunt  fuisse  sanctitate  praeclarum  ct  insignem  (6). 

Sextus  diseipulus  et  apostolus  est  boatus  Bartholomaeus,  qui  beatus  Bartbolomaeus  in 
sua  legenda  a  quatuor  principaliter  commendatur :  primo  a  sanctitatis  eminentia,  quac  patet 
ex  multis:  primo  ex  daemonis  testificatione,  qui  interrogatus,  quis  esset  beatus  Bartholomaeus, 
respondit,  quod  amicus  Dei  oranipotentis  etc. ;  secundo  ex  oratione,  centies  in  die  et  ceuties 
in  nocte  flexis  genibus  Deum  orabat;  tertio  ex  angelorum  obsecutione,  angeli  Dei  cum  eo 
ambulabant  etc;  quarto  ex  secretorum  cognitione,  daemon,  inquit,  omnia  praevidit,  omnia 
novit  ete.;  quinto  ex  terrenorum  despectione,  unde  regi  Polemio  munera  sibi  ofterenti  re- 
spondit:  «  Ego  nihil  terrenum,  nihil  carnale  desidero  »  etc.  Secundo  a  virtutis  (c)  eflicaeia 
et  evidentia,  quae  quidem  patet:  primo  daemonis  constrictione  et  ligatione,  ligavit  daemonem, 
ut  non  posset  loqui  etc.;  secundo  daemonis  expulsione  a  filia  regis  Polemii ;  tertio  daemonis  ob- 
temperatione,  nam  eius  iussu  daemon  omnia  idola  confregit ;  quarto  daemonis  ostensione,  dia- 
bolum  ostendit  regi  Polemio  et  aliis,  qualis  esset;  quinto  fructuosa  praedicatione,  regem  Po- 
lemium  cum  suo  regno  sua  praedicatione  convertit.  Tertio  commendatur  a  summa  patientia: 
primo  enim  fuit  fustibus  caesus;  secundo  vivus  decoriatus,  quod  nulli  sanctorum  est  factum. 
Quarto  a  divina  circa  (ri)  eius  corpus  providentia;  fuit  enim  corpus  eius  in  multis  a  divina 
providentia  prospectum  et  conservatum,  ut  in  eius  legenda  habetur.  Quibus  succincte  beati 
Bartholomaei  sanetitas  apparet. 

Septimus  apostolus  et  discipulus  est  beatus  Thomas,  quem  ostendit  eius  legenda  fuisse  et 
evangelium:  primo  fidentissimum,  loan.  11,  16:  Eamus,  ait  ad  apostolos,  ef  moriamiir  ciivi 
illo ;  secundo  fidelissimum,  post  resurrectionem  omnia  credendo,  Christum  Deum  suum  est 
professus,  loan.  20,  28;  tertio  signis  notissimum;  patet  de  multis  miraculis  per  ipsum  factis, 
tam  in  morbis  sanatis  quam  mortuis  suscitatis;  quarto  eloquio  acceptissimum,  multos  con- 
vertit  sua  praedicatione  et  grata  informatione,  ut  patet  in  legenda;  quinto  passione  claris- 
simum,  bis  in  carcerem  est  missus,  super  ardentes  laminas  incessit,  in  ardentem  fornacem 
est  iniectus,  et  tandem  gladio  est  transverberatns ;  sexto  a  populis  post  mortcm  eius  honora- 
tissimum,  ut  dicit  alia  legenda,  mira  corpus  eius  faeicbat  in  mari  et  in  aliis.  Quibus  gloriosa 
conversatio  bcati  Thomae  patet  et  vita. 

Oetavus  discipulus  et  apostolus  est  Matthaeus  evangelista ;  hic  primo  mundum  abdicavit 
perfectionaliter,  Matth.  9,  9  de  hoc  liabctur:  Vocatus  a  Domivo  secutus  est  eiim;  secundo 
evangelium  ordinavit;  hic  fuit  primus  sancti  Evangclii  scriptor  et  ordinator;  tertio  haereses 
exstirpavit,  scilicet  magos,  qui  se  pro  Deo  coli  faciebant;  quarto  dracones  eflfugavit;  quinto 
mortuum  regis  filium  suscitavit;  scxto  honorem  sibi  impendendum  rcfutavit;  septimo  nniltos 
ad  fidem  convertit  et  baptizavit;  octavo  gloriosa  constantia  occisus  ad  caelos  migravit. 
Quibus  sanctitas  beati  evangelistae  Matthaei  clare  patet. 

Nonus  apostolu.s  et  discipulus  (p)  est  beatus  lacobus  minor,  dictus  lacobus  Aiphaei;hic 
commendatur   primo   de   praerogativa   divinae    assimilationis,    fuit  enim   Christo  simillimus; 


(a)  Edd.  patrein.    —  (6)  As  ot  odd.   ip.sc  osliiidifur  otc.  —  (c)  As  ot  cdd.  ausliritati^.   —  {(i)  Codex 
certa.    —    (e)  Codux  orroiico  eoani/elisla. 


lESUM   COETUS   PROSEQUITUR.  173 

secundo  dc  excellentia  perfectionis,  quia  vocatus  est  iustus ;  tertio  de  primitate  missae  cele 
brationis,  primus,  qui  celebravit  missam  fuit  ipse;  quarto  de  festivitate  dominicae  appari- 
tionis,  quia  primo  sibi  Dominus  lesus  apparuit  post  suam  resurrectionem;  quinto  de  sancti- 
tate  conversationis,  vita  sua  tota  fuit  sanctissima,  ut  patet  in  legenda;  sexto  de  tolerantia 
passionis,  de  pulpito  fuit  proiectus,  lapidibus  obrutus,  et  pertica  fullonis  pro  Christi  fide 
excerebratus.  Quibus  sex  patet  eius  vitae  excellentia  et  sanctitas. 

Decimus  apostolorum  est  Thaddaeus  apostolus,  qui  praeclarus  fuit,  primo  verbo  et  doc- 
trina,  nam  multis  praedicavit  et  ad  fidem  convertit,  item  utilem  epistolam  edidit  et  fecit; 
secundo  signo  et  potestate  divina;  nam  Abagarum  curavit  et  plura  signa  fecit;  et  quia 
legendam  habet  communem  cum  sancto  Simone,  ideo  legenda  utrumque  posuit. 

Undecimus  apostolus  est  Simon  Chananaeus,  qui  cum  beato  Thaddaeo  in  legenda  com- 
mendatur:  primo,  quod  ipsi  fuerunt  sanctitate  excellentes,  eorum  enim  praesentia  daemones 
in  idolis  responsa  dare  non  potuerunt;  secundo  eloquentia  pollentes,  patet  in  eorum  allocu- 
tione  ad  principem  regis  Babyloniae;  tertio  futura  praescientes,  praedixerunt  enim  eventum 
belli  etc;  quarto  clementes  et  misericordes,  patet  contra  magos,  quos  liberaverunt ;  quinto 
mira  exercentes,  nam  draconem  per  puerum  eo  die  natum  loqui  facientes  liberaverunt,  sic 
et  tigrides  etc. ;  sexto  per  martyrium  ad  Deum  ascendentes.  Quibus  et  aliis,  quales  fuerunt, 
intelligi  cunctis  datur. 

Duodecimus  apostolus  et  discipulus  est  beatus  Mathias ;  hunc  commendat  primo  a  Christo 
disciplinatio  et  eruditio,  fuit  enim  de  72  discipulis;  secundo  inter  duodecim  apostolos  pro 
duodecimo  annumeratio,  ut  habetur  Act.  1,  26;  tertio  ipsius  conditio,  fuit  enim  in  lege  doctis- 
simus,  corpore  mundus,  animo  prudens,  in  solvendis  quaestionibus  scripturae  acutus,  in  con- 
silio  providus,  in  sermocinatione  expeditus ;  quarto  eius  martyrizatio,  falso  enim  incusatur, 
lapidatur,  securi  percutitur,  et  manibus  ad  caelum  extensis,  ad  Deum  perrexit.  Quae  quatuor 
ipsum  commendabilem  faciunt  et  toti  mundo  sanctitate  illustrem. 

Haec  pauca  in  speciali  posui  de  quolibet  apostolorum ;  quibus  si  dicta  in  generali  cuilibet 
applicentur,  ad  loquendum  de  quolibet  materia  est  lata  et  sufficiens,  quae  pro  praesenti  de- 
claratione  primae  partis  sufiiciant.  Quibus  claret,  quibus  discipulis  et  qualibus  fretus  est  et 
vallatus  Dominus  noster  lesus  Christus. 

Verum,  etsi  beatus  Paulus  apostolus  nec  de  72  nec  de  12  fuerit  unus,  quia  tamen 
meruit  thronum  daodecimum  possidere  et  antonomastice  apostolus  nuncupatur,  et  a  Domino, 
non  ab  homine  institutus  est  apostolus  et  electus,  qualis  fuerit,  succincte  nunc  est  vi- 
dendum.  Unde  beatus  Paulus,  ut  patet  consideranti  eius  acta,  commendatur:  primo  a  pro- 
genie  et  generatione  nobili;  quia  de  tribu  Beniamin,  de  Tharso  Ciliciae,  et  civis  fuit  romanus; 
secundo  a  legali  informatione;  in  lege  fuit  doctor  excellentissimus,  quam  ad  pedes  didicit 
Gamalielis;  tertio  a  singulari  vocatione;  nam  dum  iret  ad  persequendum  christicolas,  inclamatus 
a  Christo  de  caelo,  et  ferocitatem  deposuit  et  se  divinae  voluntati  per  omnia  submisit; 
quarto  a  Spiritus  sancti  repletione;  nam  Spiritu  saucto  fuit  repletus;  quinto  a  speciali  sui 
in  apostolum  electione,  dicente  Christo  de  eo,  Act.  9,  15 :  Vas  electionis  est  mihi  iste  etc. ; 
sexto  a  cordiali  Christi  dilectione;  statim  baptizatus,  ingressus  in  synagogas,  convincendo  (a) 
ludaeos,  probavit,  lesum  esse  Christum ;  septimo  a  fideli  professione ;  nullus  apostolorum  sic 
fidem  nec  tot  (6)  ut  Paulus  praedicavit;  toti  enim  mundo  quasi  ipse  praedicavit;  octavo  a 
divinali  informatione ;  non  enim  evangelium  habuit  ab  homine,  sed  per  revelationcm  lesu 
Christi,  Gal.  1,  12;  nono  a  prudentia  et  discretione;  licet  per  revelationem  habuisset  evan- 


(a)  As  convertendo.    —    (b)  Edd.  tamdiu. 


174  FRUCTUS   VIII   —  PAKS   PRIMA. 

geliuin,  tamen  Hierosolymain  ascendit  ad  conferendinn  cum  apostolis  de  his,  quae  pracdica- 
verat,  nc  in  vacunm  ciircrrct  aut  citrrisscf  ';  decimo  a  carnis  edomatione,  I  Cor.  9,  27:  Castiqo 
corpits  mciim  ct  in  scrvitutem  rcdigo  etc. ;  undecimo  ab  ipsius  a  Deo  ad  praedicanduui 
emissione,  Act.  13,  2,  Spiritus  sanctus  dixit:  Separatc  mihi  Barnabam  ct  Saulum  etc;  duo- 
decimo  ab  eloquentia  et  praedicatione;  fuit  enim  eloquentissimus  et  lingua  disertissimus,  unde 
Mercurius  vocabatur,  Act.  14,  11;  tertiodecimo  de  sollicitudine  et  gubernatione;  nunquam 
stabat  in  loco,  hodie  hic  et  cras  alibi,  et  ideo  dicit  de  se  ipso  "^ :  Instantia  mea  et  sollicitudo 
omnium  ecclcsiarum ;  quartodecimo  a  cordis  humiliatione ;  cum  maior  esset  aliis,  dixit  I  Cor. 
15,  9  se  minimum  apostolorum,  qni  non  crat  dignns  vocari  apostolas  etc. ;  quintodecimo  ab 
assidua  operatione;  non  stabat  Paulus  otiosus,  aut  cnim  orabat  aut  praedicabat  aut  ma- 
nibus  operabatur,  ut  patet  Act.  18,  4  sqq. ;  sextodecimo  ab  aedificatione ;  nihil  erat  ausus  di- 
cere,  nisi  quae  per  ipsum  Christus  operabatur,  ut  cum  aliis  praedicaret,  ne  reprobus  inveni- 
retur  * ;  decimoseptimo  a  puritate  et  munditiae  nitore,  fuit  enim  virgo  purissimus,  etsi  sti- 
mulus  carnis  ei  esset  datus,  II  Cor.  12,  7;  decimooctavo  a  caritatis  fervore:  Qtiis  hifir- 
mafur,  cf  cfjo  non  infirmor?  II  Cor.  11,  29,  et  de  c.aritate  nullus  melius  eo  dixit;  decimo- 
nono  a  patientiae  longanimitate;  —  decem  et  novem  tangit  genera  tribulationum,  quibus  fuit 
afflictus,  II  Cor.  11,  23  sqq. :  primum  cum  dicit  in  lahorihus  pluribus,  scilicet  per  mundum 
discurrendo,  per  30  annos  maximam  partem  mundi  quaesivit,  de  eius  laboribus  patet  in  Actibus 
apostolorum.  Secundum  genus  tangit,  cum  dicit  in  carceribus;  in  carcere  fuit  in  Philippis, 
Act.  16,  23,  in  lerusalem,  Act.  21,  37,  in  Caesarea,  Act.  24,  24  et  27,  ubi  stetit  duobus  annis, 
et  Eomae  etiam  in  carcere  fuit.  Tertium  genus  tangit,  cum  dicit  in  plagis;  plagatus  fuit  et 
missus  in  carcere,  Act.  16,  23,  et  in  lerusalem  templo  clauso,  Act.  21,  37.  Quartum  genus 
tangit,  cum  dicit  in  morfibus  frequcnter,  ut  patet  Act.  23,  26,  et  nisi  fuisset  liberatus  per 
milites,  esset  mortuus;  unde  nota,  quod  ludaei  decies  ei  insidias  paraverunt,  ut  eum  occi- 
derent:  primo  in  Damasco,  Act.  9,  23  sq.,  secundo  in  lerusalem,  ibidem,  tertio  Antiochiae, 
Act.  13  in  fine,  quarto  in  Iconio,  Act.  14  in  principio,  quinto  Lycaoniae  sive  Lystris,  ibidem, 
ictibus  lapidum,  sexto  Thessalonicae,  Act.  17,  5  sqq.,  septimo  in  Corintho,  Act.  18,  12  sqq., 
octavo  ipso  volente  ire  in  Syriam,  Act.  21  in  principio,  nono  in  lerusalem,  quando  templum 
clauscrunt,  Act.  21,  27  sqq.,  decimo,  quando  quadraginta  viri  iuraverunt  non  comesturos, 
nisi  eum  occiderent,  Act.  23,  12,  unde  bene  fuit  in  mortibus  frequenter,  in  Philippis,  ut  patet 
Act.  16,  22  sqq.,  in  Eplieso,  ut  patet  Act.  19,  29  sqq.,  fuit  etiam  in  morte.  Quintum  genus 
tangit,  cum  dicit:  A  ludaeis  quinquies  quadragenas  nna  minus  accepi,  II  Cor.  11,  24,  et 
hoc  in  templo  clauso  etc.  Sextum  genus  tangit,  cuin  dicit  ter  virgis  etc,  primo  in  Phi- 
lippis,  ut  patet  Act.  16,  22,  secundo  et  tertio  in  lerusalem,  ut  habetur  Act.  21,  27,  vel  in 
Iconio,  Act.  14,  5.  Septimum  genus  tangit,  cum  dicit  scmcl  ta^ndafus  sum  etc,  et  hoc  in 
Lystris,  Act.  14,  18  *.  Octavum  genus  tangit,  cum  dicit  ter  navfragium  fcci,  hoc  creditur, 
quod  fucrit,  quando  Romam  ivit,  Act.  27,  18  sqq.  Nonum  genus  tangit,  cum  dicit  nocte  ct 
die  in  profundo  maris  fui;  liemigius  super  epistolain  ad  Romanos  ®  dicit,  quod  sic  fuit  ad 
litteram ;  sed  quando,  non  patet  ex  scriptura.  Alia  vero  genera  partim  tangit  propter  itincra, 
partim  cx  alio,  unde  in  itinere  passus  est  decimum  genus,  scilicet  ^icricnla  fluminnm.  Unde- 
cimum  prricnlum  lafronnm,  qui  ipsum  depraedari  ctc  Duodecimum  pcriculnm  cx  gcncrc,  scilicet 
fainis  ct  sitis,  et  aliorum  incoinmodoruin,  quae  itinerantibus  eveniunt.  Decimumtertium  pe- 
Txcnlum  cx  gcntihus ;  nam  peregrini,  quia  sunt  extranei  (a),  patiuntur  a  gentibus  ctc;  de  Pauio 
Athenienses  trufabantur,  Act.  17,  32.  Decimumquartum  pcriculum  in  civitatc,  quia  itinerando 


(a)  As  peregrini,  qui  sunt  extranei;  edd.  peregrini  et  extranei. 


'  Gal.  2,  2.  —  '-'  II  Cor.  II,  28.  —  =•  |  Cor,  9,  27.  —  ^  Ad  liUoiiiiu  II  Cor.  II,  2;1.  — 
''  Auclor  hoc  loco  ciUit  KxpUmnlioncs  flpistolarum  beatl  Pauli  apostoti,  {.\\\;w  inlor  Opora  llay- 
monis  UaUiersladicnsis  iinprcssiic  sunl  (cfr.  P.  L.  H7,  (iJiJi). 


FRANCISCUS   FECUNDATUR.  175 

homo  devenit  ad  civitates;  Paulus  passus  est  periculum  in  civitate,  scilicet  Damasci,  leru- 
salem,  Antiochiac,  Lystris,  Iconii,  Philippis,  Corinthi,  Ephesi,  Caesareae  et  Romae.  Decimum- 
quintum  periculura  in  solitudine ;  patet  in  insula  Mithilinensi,  quando  vipera  manum  eius  ap- 
prehendit,  Act.  28,  3,  similiter  quando  voluit  ire  in  Syriam,  ut  patet  Act.  21,  3,  Sextumde- 
cimum  periculum  in  mari,  patet  Act.  27,  20,  Decimumseptimum  periculum  in  falsis  fratribm, 
id  est  comitibus ;  ludaei,  ut  dictum  est,  voluerunt  eum  decem  vicibus  occidere.  Decimumoctavum 
genus  tangit  in  fame.  et  siti,  habes  Act.  27,  33,  et  de  frigore.  Decimumnonum  genus  tangit 
in  lahore,  de  quo  Act.  18,  3  et  20,  2;  de  ieiimiis  habes  Act.  14,  22.  Sub  tot  ergo  generibus  affli- 
ctionum  Paulus  positus  semper  patientissimus  est  inventus.  —  Vigesimo  commendatur  Paulus 
de  sapientiae  luciditate;  scripsit  14  epistolas  divina  sapientia  plenas,  per  quas  fides  catholica 
sufficienter  alia  scriptura  seposita  teneretur  et  nutriretur;  vigesimoprimo  de  mundi  despec- 
tione;  omnia  reliquit  et  nihil  voluit  habere  nisi  Christum,  ut  stercora  orania  reputavit ; 
vigesiraosecundo  de  crucis  meditatione,  Gal.  2,  19:  Christo  confixus  sum  cruci  etc,  et:  Mihi 
absit  gloriari  nisi  in  crace  etc,  Gal.  6,  14,  et  nihil  sciebat  nisi  Christum,  et  hunc  cruci- 
fixum ;  vigesimotertio  de  signorum  exhibitione ;  multa  fecit  miracula  mortuos  suscitando, 
caecos  illuminando  etc,  vide  in  Actibus  apostolorum ;  vigesiraoquarto  de  confortatione  (a);  fuit 
homo  mirabiliter  sciens  confortare  homines  contra  omnes  causas  ingruentes,  ut  patet  in  suis 
epistolis  dulcissimis ;  vigesiraoquinto  de  contemplatione,  quia  raptus  bis  ad  tertium  caelum, 
id  est  visionem  solum  intellectualem,  qui,  ut  dicit  Augustinus  *,  vidit  Deum,  ut  vident  beati, 
qua  visione  fuit  super  orania  levatus,  quia  ad  tertium  caelura ;  in  Deura  transformatus,  quia 
similis  Deo,  I  loan.  3,  2,  et  sic  deificatus;  certificatus  scilicet  de  sancta  Trinitate,  de  angelis 
et  de  futuris  etc. ;  inforraatus,  quia  audivit  arcana,  verba  etc. ;  beatificatus  beatitudinc  non 
permanente  sed  transeunte;  satiatus  iuxta  dictum  Psalraistae  16,  15:  Satiabor,  cvm  appa- 
ruerit  gloria  tua ;  quietatus,  iuxta  dictum  Augustini  Confessionum  ^ ,  in  Deo  quiescendo; 
securatus  de  permanentia  in  gratia,  ideo  dixit,  Rom.  8,  35:  Quis  nos  separabit  a  caritate 
Christi  etc. ;  laetificatus  de  gloria  sua  futura  et  aliorum.  Vigesimosexto  de  veri  attestatione ; 
quia  ubique  Christura  confessus,  sed  specialiter  Romae,  disputando  cum  ludaeis  et  gentilibus 
etcoram  Nerone  et  plures  de  familia  Neronis  convertendo.  Vigesiraoseptirao  de  martyrizatione, 
pro  Christi  nomine  decapitatus  fuit.  Vigesimooctavo  de  glorificatione,  quia  gloriosus  apparuit 
Neroni  post  mortem  et  aliis.  Bonum  enim  certamen  certavit,  et  sibi  ut  triuraphatori  reposita 
corona  data  est  in  gloria  a  Domino. 

Ex  his  paucis,  quia  innumera  sunt,  quae  de  ipso  possent  dici  et  essent  dicenda,  patet, 
quam  virtuosus  fnit  apostolus  Paulus,  discipulus  Domini  lesu. 

Et  sic  succincte  visum  est  de  coetu  Dominum  lesum  Christum  prosequente,  prout  (!t  de 
quo  dicit  prima  pars  istius  VIII  fructus  et  conformitatis  etc,  videlicet:  lesum  coetus,  scilicet 
apostolorum,  prosequitur.  et  haec  sufficiant  (i)  pro  eius  declaratione. 

Seeunda  pars  octavi  fructus  et  conformitatis,  videlicet : 
Franciscus  fecundatur. 

Expositio. 

Francisciis  feeundalur :  haec  est  seciinda  pars  huiiis  fruclus  VIII  cl  conformilalis, 
in  qua  esl  agendum  de  fecundalionc  cl  multiplicalionc  ipsius  quoad  prolcs  cl  fdios,  5 
quos  excmplo,  vita,  conversatione  ct  verbo  Christo  Domino  generavit,  tam  quoad  Fratres 

(«)  As  conformatione.    —    (b)  As  ct  edd.  addunt  ad  praesens. 


*  Dialog.  quaest.  66'  (int.  op.  August.),  q.  63  (P.  L.  40,  752),  cfr.  Augusl.,  XII  De  ijen.  ad 
litl.  c.  28  n.  56  (P.  L.  34,  478).    —    2  Cap.  1   n.  I   (P.  L.  32,  661). 


176  FRUCTUS  VIII   —   PARS   SECUNDA. 

Minores,  qiiam  sororos,  quam  cliam  fnUres  de  poeiiitonlia;  quos  ordines  ipse,  Chrislo 
operanle,  insliluil,  el  ab  ecclesia  Romana  manont  approbali. 

Pro  cuius  maleriae  evidenlia  ante  nolanduin  esl,  (|iiod  in  isto  (a)  fruclu,  cum  de 
Fratribus  Minoiibus,  sororibus  el  de  poenilenliae  fralribus  babcal  pcrlraclari,  quia 
3  iuxla  oplala  de  praefatis  quoad  sanclilalem  vitae  et  miiacula  non  inveni,  buic  sc- 
cundae  |)artis  cxposilioni  cum  intenderem;  quarc  si  lem|)oris  in  processu  mibi  abciua 
de  praediclis  occurrerint,  in  fine  buius  opcris  Iraclaliim  faeiam  de  aiiis  specialem, 
ul  inspeclione  islius  et  illius  palere  queat,  quania  sit  (iliorum  beali  Francisci  sanclilas, 
elTicacia  el  virtutum  praeclaritas. 

'0  Hoc  praemisso,  sciendum  est,  quod  Dominus  noster  lesus  Cbrislus,  sicul  beatum 
Franciscum  similem  voluit  habere  in  praecedentibus,  sic  et  in  boc,  videlicel,  ut,  sicul 
ipse  habuil  12  apostolos,  sic  Franciscus  12  baberet  socios;  et  sicul  unus  de  apostolis 
fuit  pravus  et  laqueo  se  suspondit,  sic  et  beatus  Franciscus  unum  de  diiodecim  babnil, 
qui  laqueo  se  appendit  (6);  et  sicul  aposloli  Domini  sanctitale  et  signis  fuerunt  mira- 

'•'  biles,  sic  el  socii  beali  Francisci  vita  gloriosi  fucrunt  et  signis,  et  in  vila  et  in  morle  '; 
et  sicut  sancli  apostoli  vitam  et  doclrinam  Cbrisii  loto  nixu  servaverunl,  sic  ct  bcati 
Francisci  socii  una  cum  ipso  saiiclum  cvangoliuin  observaverunt;  el  sicut  ultra  duo- 
decim  apostolos  Dominus  lesus  babuil  alios  discipulos,  sic  el  bealus  Franciscus  ultra 
duodecim  socios  praedictos  el  discipulos  plures  alios  habuit  singularissimos  vila,  san- 

20  clilale  el  perfectione;  et  sicul  pcr  ipsum  Chrislum  et  apostolos  lotus  mundus  reno- 
valiis  est,  sic  per  beatum  Franciscum  et  fralres  ad  Christi  vilam  prosequondam  et 
poenitentiam  exercendam  esl  innovatus;  quorum  e«?se,  qualilalcm,  dispositionem  el 
sanctitatem  hic  praesens  fruclus  el  conformilas  quoad  istam  secundam  partom 
dcclaral. 

^■^  Sed  videndum  est  prius,  qualiter  Dominus  lesus  Christus  bealum  Franciscum 
filiis  (c),  discipulis  et  fralribus  fecundavcrit.  Pro  quo  cst  sciendum,  quod  beato  Fran- 
cisco  abrenuntiante  mundo  non  slatim  ordincm  Fratrum  Minorum  incepit,  nec  statim 
fralrcs  sibi  adbaerentos  habuit.  Ratio  est,  quia,  clsi  morc  apostolorum  omnia  reli- 
queril  patris  el  ronuntiaverit,  non  tamen  vitam  evangelicam  arripuit  statim  servandam, 

30  ct  quia  Christus  ad  bunc  finem  eum  dirigebat,  ut  oblitteialam  vilam  evangelicam 
ipse  cum  suis  rcnovaret,  non  slatim  fecundalus  est  filiis  et  fratribus;  el  ideo,  ul 
dicit  Lcgenda  trium  sociorum  ^  vilom  habitum  oromilicum  per  duos  annos  portavit, 
baculum  porlans  in  manibus,  cinctus  corrigia,  el  calciatus  incedons,  ac  acci|)iens 
eleemosynas,  cl  «pccialiter  pro  reparatione  Irium  ecclesiarum,  quas  islis  duobus  annis 

35  rcparavit,  vidclicet  sancti  Damiani,  sancli  Petri  aposloli  cl  sanclac  Mariac  dc  Angelis. 
Verum  cum  ad  renovandum  inundum  per  viiam  cvangelicam  essel  a  Deo  directus, 
post  praodicta,  duin  una  diorum  inler  missarum  solcmnia  pcrlegi  audirel  evangelium 
illud,  in  quo  discipulis  ad  praedicandum  missis  cvangelica  norma  in  vivcndo  prae- 
scribitur,  ut  vidolicot  non  possiderenl   auruin  vol  argonlum,  nec  in  zonis  pccuniam, 

'10  nec  peram  (lefcrrenl  in  via,  nec  duas  tunicas  baboroiit,  ncc  calceamcnla,  ncc  viigam, 
slalim  praedictonim  veiborum  auditii,  spiritiis  Doinini  su[)orinfusionc  roplolus,  illico 
calccamenta  deposuil,  roiecit    baculum,  poram,  ol  p(^cuniain  abdicavil,  nna  rudi   el 


(«)  As  toto.    —    {h)  Am  (.'t  fild.  niis/u'ii(li/.    —    (r)  As  sius. 

'  Aclus  c.  I.    ~    ^*  N.  25. 


FRANCISCUS  FECUNDATUE.  177 

deforFTii  conleiUus  liinica  (a)  in  crucis  modum  expressa;  dimissa  corrigia,  pro  cingulo 
funem  sumpsil;  omnem  soiliciludinem  cordis  apponens,  qualiler  audila  perficerel  et 
aposlolicae  recliludinis  regulae  se  per  omnia  coaplarel.  Sic  igilur  a  bealo  Francisco 
vita  el  norma  assumpla  apostolica,  statim  coepil  discipulis  el  fratribus  fecundari.  Cum 
enim  divino  inslinctu  aliquos  ad  iustitiam  induceret  {h),  ceteros  vero  ad  poenilentiam  5 
animare  coepissel,  lam  vila  quam  verbo,  cuius  «  verba  non  erant  inania,  nec  risu  digna, 
sed  Spirilu  sancto  plena  erant  medulias  cordis  penetranlia,  ut  in  sluporem  audientes 
converterent  '  »  et  obstinatorum  menles  efficacia  virluosa  mollirentur,  cuius  cloquia  et 
vitam  attendenles  nonnulli  viri,  quidam  coepernnt  ad  poenilentiam  animari  el  eidem 
relictis  omnibus  habitu  vitaque  coniungi,  quos  et  Fralres  Minores,  iuxta  dictum  Evan-  lO 
gelii:  Quod  uni ex  minoribus  fecistis  elc,  vir  humilis  censuit  appellari  ^  hiter  quos  duo- 
decim  fuerunt  primi,  videlicel  frater  Bernardus  de  Quintavalle,  frater  Petrus  C:ilhanii  (c), 
frater  Aegidius,  frater  Sabatinus,  fraler  Moricus,  fraler  loannes  de  Cappella  {d),  fraler 
Philippus  Longus,  frater  loannes  de  sancto  Conslantio  (e),  frater  Barbarus,  fraler  Ber- 
nardus  de  Viridante  (/'),  frater  Angelus  Tancredi  el  frater  Silvester.  Hi  sunl  primi,  qui  15 
bealo  Francisco  adhaeserunt  vita  el  habilu;  et  post  istos  mulli  alii  vita,  verbo  et 
signis  insignes,  ut  patebil.  Et  sic  a  bealo  Francisco  et  istis  ordo  Fratrum  Minorum 
evangelicus  el  primo  a  bealo  Francisco  fuit  instilutus,  anno  videlicet  millesimo  du- 
centesimo  septimo  die  16  aprilis.  Alii  vero  ordines,  scilicet  Pauperum  Dominarum 
ordo,  a  bealo  Francisco  institutus  esl  sexto  anno  a  sua  conversione;  et  tertius  ordo,  20 
scilicet  Fratrum  de  poenilentia,  quarlo  decimo  anno  ab  eius  coepit  ad  Christum  con- 
versione  {g).  Sed  quia  primus  ordo  institulus  a  beato  Francisco  esl  ordo  Fralrum  Mi- 
norum,  de  ipso  est  primo  dicendum,  et  demum  de  aliis. 

De  primo  ordine  loqui  volendo  et  de  fratribus,  qualis  sit,  sub  (A)  quadruplici 
conclusione  csl  declarandum,  videlicel,  quod  hic  ordo  est  singularissimus  prae  aliis  2S 
institulis  ordinibus:  primo  vilae  suae  sanctilale,  secundo  scientiae  lucidilale,  terlio 
nobilitate,  quarlo  fratrum  numerosilate.  Quae  quatuor  pandunt,  qualis  ordo  sil  Fratrum 
Minorum  et  fuerit,  intelligendo,  quod  praeterila  respondeant  praesentibus  et  futuris. 

Dico,  quod  primum,  quod  ostendit,  quales  fuerinl  filii,  discipuli  et  fralres  beati 
Francisci,  est,  si  altendatur  fratrum  quoad  vilam  primo  et  secundo  quoad  signa  el  30 
miracula  sanctitas.  Ad  quod  videndum  iste  ordo  est  servandus,  quia  primo  in  ge- 
nerali  quaedam  dicentur,  secundo  in  speciali  quaedam  de  nonnullis  taugenlur.  Verum 
nescio,  si  uegligentia  sit  factum  seu  fratrum  inadvertentia  aut  divina  ordinatione, 
multorum  sanclorum  fratrum,  tam  de  primis  sociis  beati  Francisci,  quam  de  aliis, 
nec  quoad  vitam,  nec  quoad  miracula  aliqua  reperiuntur;  et  de  quibusdam  solum  35 
io  generali  dicitur  de  eis,  quod  miraculis  claruerunt;  quare  qui  praesentem  fructum 
el  conformitatem  perlegerint,  non  mirentur,  si  de  infrascriptis  fratribus  et  praemissis 
non  repererint  clare  eorum  facta. 

Generaliter  ergo  loquendo  de  praefatis  et  succincle,  socii  et  fratres  bcali  Fran- 
cisci  tales  fuerunt,  quod  «  quidam  volabal  ad  divinae  sapientiae   lumina,  ul  aquila,  40 


(a)  As  et  edd.  tunicula.    —    (b)  As  et  edd.  inducere.    —    (c)  As  Cathani.    —    (d)  As  et  edd.  Capella. 
(e)  As  Constantino.    —    {f)  Edd.  Cleviridante.    —    [g)  As  Christi  conversationem.    —    (7;)  As  super. 


'  Leg.  3  soc.  n.  25.   —   «  Ua  Fr.  Leo,  Intenlio  regulae  n.  3  (Doc.  ant.  fianc.  t.  I  pag.  85). 
Analecta  —  Tom.  IV.  12 


178  FRUCTUS   VIII    —   PARS   SECUNDA. 

videliccl  fnlci'  Bcrnardus,  priinus  fralcr  posl  bealum  Franciscuin,  ({iii  scripliiras  pro- 
fundissimc  dcciarabal;  (|uidaiii  rajjtus  ad  lcrlium  caeluin,  ul  Paulus  aposlolus,  vi- 
dclicct  Iratcr  Acgidius;  (piidam  laclus  ab  aiigelo  calculo  ignito,  sicul  Isaias,  vidclicel 
fratcr  Philippus  Longus;  (juidam  lociuebatur  cum  Dco,  sicul  amicus  cum  amico,  velut 

5  alter  Moyses,  videlicet  frater  Silvester;  (piidain  sanclificalus  el  canonizatus  in  caelo 
fuil,  dum  bic  viveret,  videlicet  fraler  Rufinus  nobilis  de  Assisio  '  »;  (piidam  fuit  vila 
speclabilis  ct  ut  sol  praeclarus,  scilicel  fratcr  Petrus  Catbanii,  qui  vicarius  fuit  beali 
Francisci  cl  gencralis  minislcr,  bcato  Francisco  dimitlente  otficium  generalatus;  quidam 
spirilu  piopbetico  illustratus,  ut  frater  Leo;  quidam  pcrvenil  summac  ad  Immililaiis 

10  apicem,  scilicct  fraler  Massaeus;  quidam  crudis  berbis  et  lcguminibus  more  sanclorum 
patrum  viclilalus,  scilicet  fraler  Moricus;  el  sie  de  aliis,  quorum  quilibet  aliqua  sin- 
gulari  fulsit  virtulc,  ut  palebit  statim. 

Verum  sicut  a  collegio  apostoloriiin  ludas  Iscariotb,  qui  se  suspendit,  amolus, 
bealus  Malhias  eidem  est  inieclus,  sic  a  consortio  sociorum  duodecim  beati  Francisci 

15  frater  loannes  de  Ca|)pelia  rcinotus,  qui  primo  birclum  sive  almucium  intcr  fralres 
invenit  ct  portavit  *,  unde  ab  ordine  cgressus,  eflectus  leprosus,  ob  impalienliam  se 
suspendit,  cuius  in  loco  vir  perfectissimus  Jraier  Gulielmus  Angliciis  dicitur  insertus, 
vita  singularis  et  signis.  Quomodo  vero  in  boc  ordine  fuerunt  de  (luolibet  ordine 
sanctorum,  dicetur  iuxta  finem  buius  fructus  et  conformilatis.  El  haec  sufficiant  pro 

20  oslendenda  gcncralilcr  sociorum  beati  Francisci  sanctitate. 

Reslal  ergo  nunc  secundo  videre  de  ipsis  in  speciali.  El  voiendo  de  ipsis  traclare, 
videlur  mibi,  quod  hic  ordo  sil  tenendus;  quia  cum  fratres  ordinis,  elsi  de  una  esscnl 
civitate  ct  palria,  in  alia  sunt  palria  el  provincia  lumulali,  ibique  signa  fcccrunt, 
quare  iuxla  numerum  et  distinctionem  provinciarum  erit  el  diclorum  sanctorum  dis- 

2.5  tinctio,  (a)  ostendendo  iuxta  invenla,  in  quibus  iaceant  locis  et  miraculis  claruerunl  ^ 

DE  PROVINOIA  BEATI  FRANCISOI. 

El  incipiendo  a  prima  provincia  ordinis,  vidclicet  beali  Francisci,  in  locis  infra- 
scriplis  habentur  bi  sancti  fralres  sepulli  et  recondili. 

In  loco  de  ASSISIO   iaccnt  hi  fralres  sanctissimi. 
30         Primus  csl  pater  sanctissimus  noster,  videlicet  bealus  Franciscus,  qui  singii- 
larissimus  fuil  inler  sanctos  vila   et  stigmatizalione  ad  Christum;  hic  requiescil.  I)e 
cuius  corporc  ad   ostendcndum   populis  nihil  (/;)  invenilur  nec  liabclur;  ac  in  quo 
ccclesiae  loco  iaceat,  etsi  quibusdam  sit  agnitum,  quibus  vero,  nulli  esl  notum. 

De  fratre  Bernardo. 

35  Secuiulus  frater  sanctus,  qui  iaccl  ibidem,  est  frater  nernardus  de  Quinta- 
vaile,  primus  filius  beali  Francisci  et  primus  fraler  Minor  post  bcatum  Franciscum. 
El  quia  hic  fuit  saiictilale  insignissimus,  ut  verilas  de  hoc  vidcatur,  videnda  siinl  de 
ipso  Iria:  priinum,  quomodo  ad  Dcum  cst  conversus;  secundum,  quomodo  csl  con- 
versatus;  terlium,  quomodo  in  Domino  obdormiciido  esl  a  Christo  praemialus. 


(a)  As  ct  cdd.  demonstratio.    —    (b)  As  ntillis. 


•  Cfr.  AcAns  c.  I.  —  ■^  Idcni  rcirorniit  Cliron.  24  (jen.  pnj'.  4  et  pliiios  codicos,  c.  g.  canon. 
525  Ijihl.  Dodlci.  ol  12  l.icf^nil.  (clV.  Opiisciiles  de  Critiijne  liistoriqite,  l.  I  pni^.  49  el  277).  — 
3  Pisnnns  scqnitur  ordincni  ot  sacpins  vcrba  Cataloiji  sanctorum  fralniiii  Mimirum. 


FRANCISCUS  FECUNDATUR.  179 

i.  Circa  primiim,  de  conversionc  beali  Bernardi  ad  Chrislum,  sciendum,  quod 
facla  est  hoc  modo  \  Ipse  enim  frater  Bernardus,  vocatus  primo  dominus  Bernardus, 
cum  esset  de  nobilioribus,  ditioribus  et  sapientioribus  de  Assisio,  cuius  consilio  omnes 
acquiescebant,  cum  sapienter  considerare  coepisset  in  beato  Francisco  mundi  conlem- 
plum,  tanlam  constantiam  in  iniuriis  ac  longanimitalem  in  lolerando,  quod  quasi  per  5 
duos  annos  sit  (a)  abominalus  et  despeclus  ab  omnibus,  semper  conslantior  videbatur, 
dixit  in  corde  suo:  «  NuUo  modo  posset  esse,  quod  hic  Franciscus  uon  haberel  magnam 
graliam  Dei  »;  et  inspiralus  a  Deo  invitavit  eum,  ul  manducaret  cum  eo  de  sero;  cui 
beatus  Franciscus  assentiens  humiJiler  manducavit  cum  eo.  Dominus  autcm  Bernardus 
posuit  in  corde  suo  velle  scire  et  explorare  sanctilalem  beati  Francisci;  unde  invilavit  lo 
eliam  eum,  ut  illa  nocle  etiam  in  domo  sua  quiesceret;  el,  sancto  Francisco  annuenle, 
domiims  Bernardus  fecit  parari  lectum  pro  beato  Francisco  in  sua  camera,  in  qua  iu- 
giter  lampas  ardebat.  Sanclus  autem  Franciscus  slatim  ut  intravit  camcram,  ut  abscon- 
deret  divinam  graliam,  quam  habebat,  proiecil  se  in  leclum,  velle  dormire  se  ostendens. 
Dominus  autem  Bernardus  posuit  in  corde  suo  lalenter  observare  eum  de  nocte,  unde  15 
lali  est  usus  cautela;  cum  enim  aliquantulum  in  suo  lecto  quievisset,  finxil  se  alle  dor- 
mirc,  et  profundissime  stertebat.  Sanclus  autem  Franciscus  secrelorum  Dei  fidelis  ab- 
sconditor,  cum  crederet,  dominum  Bernardum  dormire  profunde,  in  profundo  noctis  si- 
lentio  surgit  de  leclo,  et  levata  facie  in  caelum,  manibus  et  oculis  ad  Deum  totus  intentus 
et  ferventer  ignitus,  devotissime  orans  dicebal:  «  Deus  meus  el  omnia  ».  El  haec  verba  20 
cum  lantis  lacrymis  geminabat  ad  Deum  et  cum  tanta  morositate  devota  eadem  fre- 
quentabal,  quod  usque  ad  mane  aliud  uon  dixit  nisi :  «  Deus  meus  et  omnia  ».  Haec 
autem  dicebat  bealus  Franciscus  admirans  divinae  maiestatis  excellentiam,  quae  pe- 
riclilanli  mundo  condescendere  videbatur  et  per  ipsum  Franciscum  pauperculum 
disponebat  de  salutis  remedio  providere;  spirilu  enim  prophetico  illustratus  praevi-  25 
dendo  magnalia,  quae  per  ipsum  et  ordinem  suum  erat  Deus  facturus,  et  eodem  do- 
cenle  spirilu  suam  insulficientiam  videbat  et  parvilatem  virtutis,  invocabat  Deum,  ul 
quod  ipse  non  poterat,  Deus  ipse  perficerel,  sine  quo  nihil  potest  humana  fragilitas; 
propterea  dicebat:  «  Deus  meus  et  omnia  ».  Dominus  autem  Bernardus,  lampade  ibidem 
ardenle,  cuncta  haec  videns  et  verba  intelligens  diligenter  el  sancti  devolionem  per-  30 
pendens,  taclus  a  Spiritu  sanclo  in  medullis  cordis  intrinsecus,  mane  faclo  dixit  ad 
beatum  Franciscum :  «  Si  quis  a  domino  suo  haberet  multa  vel  pauca,  quae  tenuissel 
per  plures  annos,  el  nollet  ea  amplius  retinere,  quid   de  ipsis  agere  posset,  quod 


(o)  As  et  edd.  sic. 


*  Quae  liic  «  de  conversione  »  sequuntur,  ad  litteram  fere  liabentur  in  Actus  c.  1  (et  Fio- 
retti  c.  2)  et  Vita  B.  Bernardi,  quae  exslat  in  Cliron.  24  gen.,  pag.  35.  Notamus,  quod  Pisanus 
nonnulla  addit  (a  dixit  ad  beatnm  Franciscum:  Si  qnis  a  Domino  [iin.  32]  —  Et  ego,  frater 
Francisce),  quae  eodem  modo  leguntur  in  Leg.  3  soc.  n.  28,  et  fere  eodem  II  Cel.  1,  10;  alia 
aliter  refert;  ex.  gr.  secundum  Aclus  et  Chron.  24  gen.  iverunt  «  ad  episcopatu?Ti  »;  secundum 
Pisanum  «  ad  ecclesiam  sancti  Nicolai  pro[)e  plateam  civilatis  »,  cui  conveniunt  Bonav.,  Leg.mai. 
c.  3  n.  3  et  Leg.  3  soc.  n.  28;  verba  Nihil  tuleritis  sec.  II  Cel.  1,  10,  Bonav.  I.  c.  c.  3  n.  3, 
Leg.  3  soc.  n.  29  ac  Pisanum  occurrerunt  in  secunda  evangelii  apertione,  secundum  Actus  et 
Chron.  24  gen.  vero  in  tertia.  Leg.  3  soc.  I.  c  et  Pisanus  illi  apertioni  Petrum  interfuisse  dicunt, 
quod  alii  omittunt.  Sec.  Actiis  ct  Chron.  2i  gen.  sacerdos  librum  aperuit,  secundum  alios  sanctus 
Franciscus  ipse. 


180  FRUCTUS   VIII   —   PARS   SECUNDA. 

mcliiis  csscl  »?  Rcspondil  bealus  Franciscus,  quod  ca  domino  suo  reddere  debel,  a 
quo  eadcm  rccepisset.  Et  dominus  Bcrnardus  ail:  «  El  ego,  frater  Francisce,  omnia 
bona  mca  lcmporalia  volo  erogarc  amore  Domini  noslri,  qui  ea  mihi  conlulit,  proul 
tibi  melius  vidcbilur  cxpedire,  el  le  sequi  el  facere  quaccumquc  mandaveris  ».  San- 
o  clus  aulcm  Franciscus  hoc  audicns,  rcplelus  gaudio  dixil:  «  Domine  Bernarde,  islud 
esl  opus  lam  arduum,  quod  dc  boc  esl  Domini  noslri  lesu  Christi  consilium  requi- 
rendum,  ul  ipse  dignelur  benc|)lacilum  suum  osleiidere,  qualiler  islud  perlicere  va- 
leamus».  Tunc  ad  ecclesiam  sancti  Nicolai  propc  plaleam  civilatis  Assisii  icrunt,  una 
cuin  alio,  nominc  Pelrus,  qui  eliam  cupicbat  fratcr  fieri;  ct  ibi  audita  missa  et  ora- 

10  lionc  usque  ad  tcrliam  prolongata,  landem  «  bealus  Franciscus  librum  clausum  flexis 
gcnibus  accipicns  de  allari  —  utdicil  Lcgenda  Irium  socioriim  '  —  el  sibi  crucis  signo 
faclo,  codiccm  evangeliorum  sive  missale  aperuil,  cl  in  prima  apcrlionc  occurril  illud 
consilium  Domini  ^:  Si  vis  perfectus  esse,  vade,  et  vende  omnia,  qiiae  habes,  e(  da 
pawperibus,  el-  habebis  thesaurum  in  caelo.  Quo  compcrlo,  beatus  Franciscus  gavisus 

15  est  valde  et  gratias  cgit  Deo.  Sed  quia  verus  cultor  Trinitalis  Irino  voluil  testimonio 
confirmari,  sccundo  et  tertio  librum  apcruit;  et  in  secunda  apertionc  occurrit  illud': 
^ihil  tulerilis  in  via  elc. ;  in  terlia  vero  illud  occurrit*:  Qui  vuU  ve?iire  post  me, 
abneget  semetipsum,  et  tollat  crucem  suam^  et  sequatur  rne.  Tunc  bealus  Franciscus 
dixil  praefalis  viris,  domino  Bernardo  et  Petro:   ,Fralres,   baec  esl  regula  et  vita 

20  nostra  el  omnium,  qui  voluerinl  noslrae  societati  coniungi.  Ite  et,  sicut  audistis,  im- 
plete'.  Abiit  itaque  dominus  Bernardus,  qui  erat  dives  valdc,  et  vendilis  omnibns, 
quae  habebal,  mullaquc  pecunia  congregala,  pauperibus  civilatis  univcrsa  dislribuit, 
nihil  penitus  sibi  reservans;  Petrus  autem  pro  posse  divinum  consilium  adimplevit. 
Distractis  autem  omnibus,  habitum,  quem  paulo  ante  assumpserat  sanclus  Franciscus, 

25  poslquam  reliquerat  habitum  cremilicum,  ambo  pariler  assumpserunt;  et  ab  illa  hora 
simul  cum  ipso  vixerunt  secundum  formam  sancli  cvangclii  a  Domino  cis  oslcnsam  ». 
Sic  ergo  dominus  Bernardus  ad  Deum  modo  praedicto  conversus  filius  primogenilus 
esse  promeruit  bcati  Francisci,  tam  primitale  ordinis  quam  gratiac  et  perfcctionis, 
ut  dicetur.  Et  sic  palel  primum,  quod  erat  videndum. 

30  2.  Circa  secundum  est  scicndum,  quod  hic  sanclus  fraler  Bernardus  fuit  primo 
pauperlali  affeclus  el  eius  specialis  amator;  nam  omnia  relinqucndo  volunlaric  paupcr 
faclus,  nihil  unquam  in  hoc  mundo  habere  voluit. 

Fuit  secundo  patientia  multiplicitcr  compiobalus,  ct  primo  Florenliae  *.  Nam,  cum 
septem  cssent  fralrcs,  bcatus  Franciscus  diios  Florcntiam  misit,  videliccl  fratrem  Ber- 

35  nardum  et  alium  quendam  {a)\  quo  pervenienles,  hospilium  non  potuerunt  invenirc,  ct 
venienles  ad  quandam  domum  habentem  porticum,  ctsi  dominam  rogassenl,  ut  infra 
domiim  rccipercl  cos,  ct  illa  nollel,  in  porticu  per  tolam  noctcm  stctcrunt,  nihil  tegu- 
menli  habenles,  cum  essct  magnum  {b)  frigus;  vir  cnim  diclac  mulicris,  quia  credebat, 
cos  ribaldos  esse  ct  fures,  nihil  voluit  eis  accommodarc.  El  summo  manc  recedenlcs 

^*0  a  dicta  porticu  ad  ecclcsiam  perrexerunt.  Quos  mulicr  vidcns  orantcs  intra  sc  dixil: 
«  Isti  non  sunt   ribaldi,   iit  dixil  vir  mcus  ».  Et  cum   quidam   civis,  nominc  Guido, 


(o)  As  ot  cdd.  unum  alitim.    —    {h)  As  maximtini ;  odd.  intensissimttm. 


1  IV.  29.    —    '  MaUii.  19,  21.    —    "  I.uc.  9  3.    —    *  MaUli.  1G,  2i  ot  I.iic.  9,  23.    —  ^  Cfr. 
Ley.  3  soc.  n.  39  n  iO,  cl  Chruii.  24  ijen.  jiag.  37. 


FRANCISCUS   FECUNDATUR.  181 

velul  paiiperihus  vellel  eis  dare  sicul  aliis  pecuniam,  recipere  nolucruiil;  el  cuin 
didicisset  eos  volunlarie  pauperes  elTeclos,  dalis  omnibus  amore  Dei,  primo  a  dicla 
muliere  ad  domum  suam  invilali,  deinde  a  praedicto  cive  ad  domum  suam  adducli, 
ibidem  aliquibus  diebus  steterunl,  ipsum  aedificantes  verbo  et  exemplo;  unde  hic 
dedit  multa  paupcribus.  Licet  autem  a  dicto  cive  (a)  bene  IraclarcMilur,  ab  aliis  5 
tamen  vilissimi  repulati,  iniurias  multas  tam  a  parvis  quam  a  magnis  rccipiebant, 
acceptis  etiam  vestimentis  vilibus,  quae  habebant,  ab  eis,  cumque  remanerent  nudi, 
non  repetebant,  sed,  si  dabantur,  recipiebant.  «  Quidam  lutum  super  eos  iactabant; 
alii  vero  taxillos  ponentes  in  manibus  eorum,  invitabant  ipsos,  si  ludere  volebanl;  alii 
vero  capientes  capulia  eorum  a  tergo  post  dorsum  suum,  sic  suspensos  porlabant  *  »;  lo 
et  sic  non  solum  famis  et  sitis  et  frigoris  et  nuditatis  iribulaliones  patienter  porta- 
hanl,  sed  multis  aliis  modis.  Ipsi  vero  non  Irislahanlur  nec  turbabaiitur  nec  infcren- 
libus  maledicebant,  sed  omne  gaiidium  exislimanles  trihulationes  et  lentaliones  in  hoc 
mundo  sustinere,  pro  inferenlibus  exorahanl.  Quod  videntes  bomines  et  cognoscentes 
eos  viros  sanctos  et  Domini  discipulos,  mulli  corde  compuncti  ad  eos  accedebant,  15 
pro  illalis  veniam  postulantes.  Quibus  remittenles  ex  corde,  nonnullos  in  sociotatcm 
suam  recipicnles,  ad  hcaluin  Franciscum  ad  sanclam  Mariam  de  Angelis  sunt  reversi, 
reccpli  a  beato  Francisco  el  sociis  summo  gaudio  et  laetitia. 

Eodem  modo  fuit  frater  Bernardus  comprohatus  Bononiae  ^  Nam  approbata  re- 
gula  a  domino  binocentio  III,  frater  Bernardus  soliis  missus  est  a  beato  Francisco  20 
Bononiara.  Ad  quam  cum  pervenisset,  videntes  eum  pueri  in  insolito  habilu  et  valde 
despeclo,  mullas  illi  iniurias  irrogare  coepcrunt;  quas  cum  magna  laelitia  sustinehat, 
el,  ut  melius  illuderetur  ab  omnibus,  se  in  platea    posuit  civilatis  pluribus  diehus, 
iihi  mulli  pueri  et  homines  congregali;  alii  trabebant  caputium  eius  retio,  alii  ante, 
quidam  vero  pulvcrem,  alii    vero  lapides  iactabant  in   eum,  quidam   insuper  hinc  25 
inde  graviter  eum  impingchant.  Ad  cuncla  vero  frater  Bernardus  patientissimus  per- 
manehal,  in  nullo  renitens   el  de  nullo  murmurans,  semper  iinperturbatam  faciein 
ostendendo.  Quod  altendens  quidam  iudex  sapiens  et  lantam  conslanliam  examinans, 
dixit  in  corde  suo:  «  Impossibile  est,  quod   iste  non  sit  sanctus  homo  »;   ad   ipsum 
accessit  dicens:  «  Quis  es  tu,  et  ad  quid   venisli  »?  Frater  Bernardus  misil  manum  30 
snam  in  sinum  et  prolulit  regulam  evangelicam  beali  Francisci,  quam  in  corde  por- 
tabal  et  opere  adimplebat.  Quam  cum  legisset  iudex,  et  admirans  verlens  se  ad  socios 
dixit:  «  Hic  est  altior  stalus,  quem  unquam  audiverim,  et  propterea  isle  homo  cum 
sociis  suis  est  de  sancliorihus  hominibus  de  mundo;  unde  magnum  peccalum  faciunt, 
qui  sihi  iniurias  faciunt  (6),  quia  non  iniuriis,  scd  maximis  honorihus  estdignus».  Et  33 
ducens  eum  ad  domum  suam  cum  magno  gaudio  euin  recepit,  locum  ei  pro  fiatrihus 
dcdit  ad  hahitandum  el  expensas  omnes  persolvit,  et   advocatus  est  factus  fratruin, 
quamdiu  vixil  ^  Et  cum  Bononiae  frater  Bernardus  esset,  |)ropter  suam  sanctam  con- 

(a)  As  et  edd.  Guidone.    —    (h)  As  et  edd.  inferunt. 


*  Cfr.  Leg.  3  soc.  n.  39,  ubi  liaec  de  discipulis  S.  F.  in  genere  referunlur.  —  *  Ad  littcram 
fere  convenit  c.  i  Actus;  cfr.  Chron.  24  gen.  pag.  36.  —  *  Fortasse  est  Accursius  ille,  dc  quo 
refert  Wallerus  Gisburnensis,  Chronica  de  gestis  regnm  Angliae  (Mon.  Germ.  Hist.,  Scripl.  XXVIII 
pag  631):  o  Ilabuit  beatus  Franciscus  eciam  fratres  in  Ricardina  iuxla  Bononiam,  quibiis  conlulcrat 
mansiunculam  domiuus  Accursius  Magnus,  qui  fecit  novam  glossam  in  iure  civiii  supcr  omnia 
quinque  volumina».  Socundum  MazzeUi,  lieperlorio  di  tutti  i  professori  di  Bologna  (ib.  1877) 
pag.  II,  .\ccursius  mortuus  est  1229. 


182  FRUCTUS   VIII   —   PARS   SECUNDA. 

vcrsalioiieni  cocpil  imillum  honoraii,  adco  iil  saiicUim  sc  pularcl  cl  bcaUim,  (|ui 
posscl  eum  laiigere,  audirc  vel  vidcre.  Ipse  vero,  qui  luimilis  cral  ChrisU  discipulus, 
limciis,  ne  laiilus  honor  eius  quielem  cl  salulcm  im|)cdircl,  ad  heaUim  Franciscum 
rcdiil,  qiiae  gcsla  sunl,  narravil,  cl  quod  alios  fralres  Bononiam  miUercl  cl  non  se, 
o  inslanlcr  rogavil;  quod  el  faclum  esl.  Quihus  apparcl  eius  palienUa,  humiliUis  el 
sui  cum  mundo  conlemplus. 

Fuil  lerUo  ohedienliae  singularis.  Semcl  dum  ad  sanctum  lacohum  healus  Fran- 
ciscus  irel  cum  fratre  Bernardo  el  aliquihus  de  suis  socils,  el  dum  in  quadam  lerra 
unum  reperisscnt  infirmum,  dixil  healus  Franciscus  fralri  Bcrnardo:  «  Carissime  llli, 

\0  volo,  quod  remaneas  ad  serviendum  isU  infirmo  »;  qui,  slatim  llexis  genihus  el  capile 
inclinato,  suscepit  reverentissime  ohedienliam  (a)  sancU  palris.  El  cum  rediissel  healus 
Franciscus  a  sancto  lacoho,  inveuit  ibidem  healum  fralrem  Bernardum  et  infirmum 
perfeclc  sanatum.  Unde  sequenti  anno  eidem  concessit,  quod  ad  sanctum  lacohum 
ipse  frater  Bernardus  iret,  quod  el  fecit '. 

lo  Cui  revertenli,  dum  essel  iuxta  quendam  fluvium,  quem  profunditale  transire 
nequihat,  angelus  Domini  apparuil.  quem  salulans  idiomalc  proprio  dixit:  «  Deus 
del  tibi  pacem,  o  hone  frater».  Et  fraler  Bernardus  admirans  de  cius  pulchriludiuc 
et  lingua  sihi  nota,  de  salutalione  pacifica  et  de  facie  laela,  inlcrrogavil  eum,  unde 
veniret.  El  angelus:  «  Venio,  ait,  de  lali  loco,  uhi  moralur  heatus  Franciscus».  El 

20  dixit  angelus  fralri  Bernardo:  «  Ouai'e,  carissime,  differs  transire  flumen  »?  Et  frater 
Bernardus  respondit:  «  Quia  timeo  pcriculum  propter  profundilalem  aquae,  quain 
video  ».  El  ait  angelus:  «  Transeamus  simul,  ne  duhiles  ».  Et  apprehensa  manu  eius, 
In  iclu  oculi  fralrem  Bernardum  in  alteram  partem  Iluminis  incolumem  posuil.  Quod 
videns  fraler  Bernardus  et  cogitans,  quod  angelus  Domini  esset,  inlerrogavit  de  eius 

25  nomine.  Cui  ait  angelus:  «  Quid  quaeris  nomen  mcum,  quod  est  mirahile  »?  El  hoc 
diclo  disparuit,  et  fralrem  Bernardum  reliquit  valde  consolatum  sic,  quod  tolam  illam 
viam  in  gaudio  ambulavit  ^ 

Hic  frater  Bernardus  fuit  homo  magnae  conlemplatlonis.  «  Ad  lantam  enim  inld- 
ligenliae  limpitudinem  vencral,  quod  etiam  magni  clerici  ad  eum  recurrehaut;  enodahal 

30  tenehras  quacslionum,  in  quocumquc  passu  hihliae  quaercbalur;  quia  cnim  mcns  cius 
erat  a  tcrrcnis  absoluta  penilus,  quasi  hirundo  volahat  ad  summa.  Et  aliquaiido  per 
Iriginta  dies  solus  per  montium  cacumina  pcrvolahat.  soliimmodo  caelestia  contem- 
plando»;  unde  quasi  continue  in  Deum  rapicbalur.  Quando  cnim  ibat  per  viam  cum 
socio,  dixil  socio:  «  Exspecla  me  aliquantulum,  frater  »;  el  cxicns  arKiuanlulum  a  via, 

35  adhacrendo  alicui  arhori  rapicbatur.  Signum  mcnlalis  elcvationis  ipsius  Iralris  Bcrnardi 
eral,  «  quod  per  quindecim  annos  semper  lam  mente  quam  facie  ihal  in  caclum  erc- 
clus  ».  Ilic  ali(|uando  frater  Bernardus  nugalorie  dixil  fralri  Acgidia,  ipsum  esse  mcdium 
homincm,  quia  starcl  semper  in  cella  reclusiis;  unde  dixil:  «  Iste  slal  in  cella,  sicul  in 
camcra  domicclla ».  «  Exi  ad  homines,  dixil  fralri  Aegidio,  sla  cum  eis,  vade  pro  pane, 

/jQ  vadc  pro  cleemosyna  ».  El  sanctus  fraler  Aegidius  sibi  respondebat  cl  dixil:  «  Frater 
Bcrnarde,  non  omni  bomini  csl  datus  ad  comcdcndum  cibus  hirundinis,  sicul  lihi  fralri 
Beriiardo».  Hoc  aiitcm  dixil,   quia,  sicul  birundo   pascitur   volando,  sic   iste   fratcr 


(a)  As  ot  cdd.  mandatiim  obcdicntiae. 


'  Idcin  Aclns  c.  3  (i)ag.  II).    —   *  K.  c.  ciica  lincm. 


FRANCISCUS   FECUNDATUR.  183 

Beniardus  vadeiis  pascebatiir  consolalioiie  divina  el  ecslasi.  Et  propler  lam  excellcnteni 
graliam  a   Domino  fralri  Bcrnardo    dalam  bealns  Franciscus  libenter  et  frequenter 
loquebatur  de  Deo  cum  eo;  unde  aiiquaiido  inventum  est  ambos  pcr  lotam  noclem 
raplos  fuisse  in  silva,  ubi  conveneranl  ad  loquendum  de  Domino  lesu  Chrislo  '.  Unde 
semel  evenit,  quod  beatus  Franciscus  recessit  de  loco,  in  quo  erat,  et  ivit  ad  locum,  5 
ubi  eral  fraler  Bernardus,  ul  ad  invicem  loquerentur  de  divinis;  et  cum  bealus  Fran- 
ciscus  accessisset  ad  silvam,  vocavit  fralrem  Bcrnardum,  diceiis:  «  Veni   el  loquere 
isti  caeco».  El  quia  frater  Bernardus  eral  conlemplatione   tolus  abstractus  et  Deo 
iunclus,  vocalus  a  beato  Francisco  semel,  bis  et  ter,  non   inlelligcns  bealum   Fran- 
ciscum,  ei   niliil  (a)  respondit;  propler  quod   beatus  Franciscus  recedebat  desolatus  ^^ 
ali(iuanlulum,  admirans,  quod  fraler  Bernardus  ter  vocalus  ad  eum  ire  noluerit.  Sanclo 
aulem  Francisco  recedente  el  sic  cogilanle,  dixit  socio:  «  Exspecta  me  aliquanlulum  », 
et  cum  daret  se  ad  orandum,  ecce,  vox  divina  lacla  est  ad  eum  dicens:  «  Undc  tu, 
pauper  homuncio,  conturbaris?  Nunquid  homo  debet  dimillere  Deum  propler  aliquam 
creaturam?  Frater  autem  Bernardus,  quando  vocasli  eum,  stabat  coniunclus  mecum,  ''^ 
el  ideo  non  polerat  ad  le  venire  nec  libi  respondere,  el  ideo   non   mireris,  si   non 
potuil  libi  loqui,  quia  ila  erat  extra  se,  quod  de  tuis  verbis  penilus  nihil  advertit ». 
Hoc  inlelligens  beatus  Franciscus,  stalim,  concito  gressu  (b)  ad   fralrem   Bernardum 
reverlilur,  ut  se  de  cogitatione  habila  huiniiiter  accusaret;  frater  autem  Bernardus 
statim  occurril  bealo  Francisco  el  ad  pedes  beali  Francisci  se  proiecit,  Et,  recitaia  ^^ 
reprehensione  (c)  divina,  praecepil  beatus  Franciscus  fratri  Bernardo,  quod,  quidciuid 
sibi  praeciperel  per  obedienliam,  ageret.  Fraler  aulem  Bernardus  timens,  ne  aliquid 
excessivum  imponeret,  ul  solebal,  dixit  bealo  Francisco:   «  Paler,  paratus  sum   obe- 
dienliam  vestram  facere,  dummodo  in  his,  quae  dixero,  mihi  obedienliam  promitlatis». 
Respondit  bealus  Franciscus:   «Assenlio».  Et  tunc  frater  Bernardus  dixit:   «  Dicalis,  ^^ 
paler,  quidquid  vultis  »,  El  bealus  Franciscus  ail:  «  Per  sanctam  obedientiam  prae- 
cipio  tibi,  ut  ad  puniendam  praesumlionem  meam  et  audaciam   cordis  mei   me   ia- 
centem  in  lerra  calces,  pede  luo  guttur  meum  calcando  et  allo  pede  super  os  meum 
posito,  ila  quod  pedibus  tuis  sic   in  gutture  ct  ore  positis  sic  calcanlibus  Iranseas 
me  ler  ex  una   parle  ad  aliam;   et  sic   Iransenndo,  dicas  mihi   improperia:  ,Iace,  30 
rustice  fili  Pelri  Bernardonis',  et  alias  plures  iniurias  ingeminabis  dicens:  ,Uiide  tibi 
tanta  superbia,  qui  es  vilissima  crealura'»?  Quod  audiens   fraler  Bernardus,  durum 
sibl  fuit  hoc  facere;  tamcn  propter  obedienliam  id,  qunntum  poluit,  curialiter  adim- 
plevil.  Quo  facto,  dixit  beatus  Franciscus  ad  fralrem  Bernardum:  «  Praecipe,  quidqiiid 
vis,  ul  faciam,  quia  promisi  libi  obedienliam  ».  Frater  Bernardus  ait:  «  Pcr  sanclam  35 
obedientiam  praecipio  tibi,  quod.  quaiidocumqiie  sumus  simul,  me  de  meis  defectibus 
corrigas  el  acrius  me  reprehendas  ».  Quo  audilo,  bealus  Franciscus  obstu|)uit  valde, 
quia  frater  Bernardus  erat   lantae  sanclilalis,  quod   bealus  Franciscus  habebat  eum 
in  magna  revercntia  ^,  Undc  bealiis  Franciscus  [ex  tunc]  cito  se  a   fralre  Bernardo 
expediebat,    ne    propler  obedientiam    tanlam    animam   scandalizarcl    reprehensione,  -iO 
quando  cum  ipso  beatus  Franciscus  de  Deo  loquebatur. 


(a)   As   et   edd.    intelUgens  heatiis  Bernardus  nihil.  —  (h)  As  et  edd.  gradu.    —    (c)  As  responsione. 


'  Idcm  Acliis  c.  30  (cfr.  Cliron.  24  gen.  pag.  43  in   fine),  qui  omittinU  Quando   enim  ibal 
(pag.  182  lin.  33)  —  Et  sanctus  fvaler  Aerjidius  sibi  respondebat.   —   ^  Idem  Acttts  c.  2. 


184  FRUCTUS   VIII    ~    PARS   SECUNDA. 

Ilic  fralci"  Bernaidus  vice  qiiadam,  diini  essel  in  choro  cl,  ul  dixi,  de  vilae 
aclivae  laborilnis  ad  conlomplalivae  dulcedinem  Iranslalus  essel,  cl  missa  caiilarelur, 
fuil  adeo  in  Deiim  absorplus,  quod,  cuin  elevarelur  corpus  Domini,  niliil  adverlil  nec 
genuflexil,  sed  slans  irrevcrberalis  oculis  inscnsibilis  a  mane  usque  ad    nonam  per- 

','>  mansil.  Posl  nonam  ad  se  reversus  vcniebal  cum  voce  admiraliva  el  dixil  fralribus: 
«0  fralres,  o  fralres!  Nullus  esl  in  conlrala  isla  tam  magnus  el  nobilis,  cui  si  pro- 
millerelur  nnum  palalium  plenum  auro,  quod  non  essel  sibi  leve  porlarc  unum  saccum 
plenum  vilissimo  fimo  ad  Ihesaurum  lam  nobilem  promerendum  ».  Ad  hunc  Ibesaurum 
lam  nobilem  hic  fraler  Bernardus  fuil  a   Deo  admissus,  cuius  signum   eral  elevalio 

10  faciei,  ul  diclum  est,  per  quindecim  annos.  El  propler  nimiam  menlis  elevalioncm 
ad  divina  el  absorplionem  inlellectus  ad  Deum  in  illis  quindccim  aimis  nunquam 
famem  sibi  abslulil  corporalem;  de  omnibus  lamen,  quae  sibi  apponebanlur,  aliquan- 
lulum  comedebal;  et  dixil,  quod  de  illis,  quae  homo  nihil  guslal,  non  dicilur  absti- 
nere,  quia  vera  abslinentia  esl  pugnare  eontra  illa,  quae  sapiunt '. 

•  5  Et  quia  Deus  vult  suos  servos  probare,  scmel  per  octo  dies  stelit  non  senliens 
consolaliones  divinas;  et  cum  pro  recuperalionc,  lolus  mancns  angustiatus  el  soli- 
tarius,  Deum  fcrventer  exorabat,  ecce,  subilo  apparuil  sibi  quaedam  manus  in  aerc 
lenens  inslrumenlum,  quod  dicilur  viola,  quae  unum  Iractum  vcrsus  lerram  faciens 
tantum  ipsum  spirilus  consolalione  rcplevit  sua  melodia,  quod,  si  alium  tracliim  fe- 

20  cisset,  vcrsus  caelum  credebat  spirilum  exhalasse  ^ 

Non  solum  Deus  ipsum  sic  probavit,  sed  ad  impugnandum  eum  mullis  ct  acu- 
lissimis  daemonibus  esl  Iraditus,  ul  bealo  Francisco,  dum  devole  oraret,  est  a  Domino 
revelalum.  Quod  cum  per  plures  dies  beatus  Franciscus  de  filio  suo  cum  lacrymis 
cogilarcl  el  Domino  lesu  Christo  eum  recommendarcl,  ul  de  lot  insidiis  victoriam  cl 

23  largiri  dignaretur,  facla  est  ad  eum  divina  responsio,  dicens:  «  Ne  timeas,  quia  omncs 
tentationcs,  quibus  fraler  Bernardus  impclilur,  dalae  sunl  illi  ad  exercilium  cl  co- 
ronam,  et  in  fiiie  de  omnibus  ipsum  impugnanlibus  palmam  et  victoriam  cum  gaudio 
reporlabit;  et  ipse  fraler  Bernardus  est  unus  de  commcnsalibus  regni  caelorum  (a) ». 
De  qua  responsione  beatus  Franciscus  est  valde  gavisus  et,  gratias  referens  immensas 

30  lesu  Chrislo,  eum  ampliori  afTeclu  sempcr  posl  dilexil.  Quae  omnia  bealus  Franciscus 
fralribus  rccilavil  addens,  quod  Dcus  fratrem  Bernardum  ab  onnii  tenlalione  libcratum, 
aiite  morlem  suam  ponet  eius  spirilum  in  tanla  |)acc  el  (juiele,  quod  onincs  fratrcs, 
qui  audicrint  el  vidcrint,  mirabunlur;  et  in  illa  pace  el  quicte  ulriusque  hominis 
transibil  de  hac  vita  ad  Christum.  Et  miratl  fuerunl  fralrcs  de  prophetia  bcali  Fran- 

33  cisci,  quia  sic  evenit  '. 

Fuit  frater  Bernardus  tanli  zeli,  ut  quemlibet  in  quanlocumque  magno  culmine 
posilum  audactcr  rcprchenderel,  si  ipsum  viderel  in  aliquo  suae  regulae  transgres- 
sorem.  Nam  ccniens  ali(iuando  fralrem  Eliam  tunc  ordinis  gcncralem  minislrum  pa- 
lafrcdiim  magnuin  e(|uilantem,  post  cum  forlitcr  sufllabal,  diccns:   «  Nimis  cst   altus 

*0  et  grossus  equus;  non  sic  docet  regula  »;  el  aliquando  pcrcutiendo  groppam  cqui, 
in  praescntia  sua  talia  verba  replicabal  \  Duin  slarel  aliquando  ipse  fraler  Elias  gc- 


(a)  As  ot  odd.  I)ei. 


'  \6eiu  Aclus  c.  :iO;  ({r.  Cliron.  24  gen.  pag.  43.  —  *  Uk'm  Cliron.  cit.  pag.  4i.  —  '  idcm 
Cliroii.  24  ycn.  pa;,'.  38;  cfr.  Specuhtm  Lrm.  png.  il,  Sper.  S(ib.  c  107.  —  *  Cfr.  Clirott.  24 
(jen.  piifj.  4i. 


FRANCISCUS   FECUNDATUR.  185 


neralis  solus  in  camcra,  el  aliquando  cum  aliquibus  sociis,  comedens  de  bonis  Do- 
mini,  boc  videns  fraler  Bernardus  mullum  dolebal;  et  surgcns  de  mensa  refeclorii  cum 
cultello,  parasside  el  coquina  in  manibus  ibat  et  pulsabal  ad  ostium  camerae  dicens: 
«  Quis  est  hic?  Aperite  mihi  ».  Et  aperto  ostio,  ponebat  se  iuxta  generalem  minislrum 
dicens:  «  Ego  volo  de  istis  bonis  comedere  tecum».  Et  lunc  fraler  Elias  confunde-  5 
batur  el  crepabat(a);  nihil  tamen  audebat  el  dicere  propter  suam  sanclitatem  '. 

Hunc  fratrem  Bernardum  beatus  Franciscus  magnis  exlollebat  laudibus,  el  dixil, 
ipsum  istum  ordinem  fundasse,  omnia  vendendo  el  dando  pauperibus,  ac  se  nudum 
offerendo  brachiis  Crucifixi  *;  omnia  enim  dedit,  eliam  et  veslimenta,  el  habitum,  quo 
indulus  est,  mendicatione  obtinuil  (6).  10 

Beatus  Franciscus  quanlum  dilexerit  fratrem  Bernardum,  in  fine  de  hoc  mundo 
recessurus  oslendit.  Nam  adslantibus  coram  bealo  Francisco  pauperum  palriarcha 
filiis  et  pro  subtraclione  tam  amabilis  patris  lacrymantibus,  dixit  ipse  beatus  Fran- 
ciscus:  «  Ubi  est  primogenitus  meus,  fraler  Beruardus?  Veni,  fdi  mi,  ul  benedical 
tibi  anima  mea,  antequam  moriar  ».  Tunc  frater  Bernardus  dixit  fratri  Eliae,  qui  1S 
erat  vicarius  ordinis,  secrelo:  «  Pater,  vade  ad  dexteram  beali  Francisci,  ut  et  le 
benedicat ».  Cum  aulem  fraler  Elias  se  posuisset  ad  dexleram  beali  Francisci  el 
sanctus  Franciscus  prae  lacrymis  caecutiens  manum  dexleram  supra  caput  fratris 
Eliae(c)  posuisset,  dixit:  « Istud  non  est  caput  primogeniti  mei  fratris  Bernardi  ».  Tunc 
frater  Bernardus  accessit  ad  sinislram  eius.  Bealus  autem  Franciscus  manibus  can-  20 
cellatis,  brachia  {d)  commulando,  sinistram  posuil  super  caput  fratris  Eliae,  dexteram 
vero  super  caput  Iratris  Bernardi,  dicens  fratri  Bernardo:  «  Benedicat  le  Paler  Do- 
mini  nostri  lesu  Chrisli  in  omni  benedictione  spirituali  in  caeleslibus  in  Christo!  sicul 
primo  electus  in  ordine  isto  ad  dandum  bonum  exemplum  evaugelicum,  ad  imitan- 
dum  evangehcam  pauperlatem  Salvatoris  vel  ad  imitandum  Christum  in  evangelica  25 
paupertate;  quia  non  solum  tua  liberaliler  obtulisti  et  pro  Christi  amore  eliam  in- 
tegre  dispersisti,  verum  etiam  temetipsum  in  odorem  suavitalis  oblulisti  vel  in  odorem 
suavissimi  sacrificii  oblulisli;  benedictus  ergo  sis  a  Domino  noslro  lesu  Chrislo  el  a 
me,  suo  pauperculo  servo,  bencdictionibus  sempilernis,  ingrediens  el  egrediens,  vigi- 
lans  el  dormiens,  vivens  et  moiiens;  qui  benedixerit  tibi,  benedictionibus  repleatur,  30 
el  qui  maledixerit  tibi,  non  erit  immunis.  Eslo  dominus  fralrum  tuorum,  id  est,  tuo 
imperio  cuncti  fratres  subiaceant;  et  quo.scumque  volueris  recipere  ad  ordinem  islum, 
rccepli  sint,  el  quoscumque  volueris  emitlere,  emiltantur;  el  nullus  super  te  pote- 
slalem  habeat;  el  libere,  quocumque  volueris,  possis  pcrgere  vel  morari  ^ ».  Haec  est 
benedictio  dala  fralri  Bernardo  per  bealum  Franciscum.  35 

Fuit  frater  Bernardtis  lotus  caritativus;  nam  ad  mcnsam  sedens  saepe  praesen- 
tabat  uni  fratri;  et  cum  a  quodam  alio  fratre  reprehenderelur  dicenle:  «  Nimis  prae- 
senlalis  tali  fratri,  ipse  enim  non  polesl  lantum  comedere»,  rrspondit  fr;iter  Ber- 
nardus:  «  Ego  facio,  carissinie,  ex  parte  mea  quod  meum  est  et  quod  cst  carilalis, 
ipse  vero  non  comedal,  nisi  sicut  decet».  ^o 


(rt)  As  confundehatur  in  semetipso;   edd.    et   furbabatur.    —    {b)  Codex   ohtentus.    —    (e)  As   super 
caput;  edd.  supra  caput  eius.    —    {d)  As  ot  edd.  Franciscus  cancellatis  brachiis. 


'  In  documenlis  pluiies  citatis  hacc  non  invenimus.    —    ^  Actus  c.  I  n.  44.    —    *  Idem  Actvs 
c.  5  el  Chron.  24  gen.  pag.  42  lin.  30  seq. 


186  FRUCTUS   VIII   —    TAKS   SECUNDA. 

5.  Deo  placciile  fiatrein  Beriiardum  ad  se  vocare,  qiiia  fralres  eum  alTeclu  palcriio 
vcnerabanlur,  ex  diversis  parlibus,  cum  appropinquarel  ad  morlem,  concuiTcrunl  ad 
cuni.  Inler  quos  affuil  illc  sera|)liicus  et  divinus  sanclus  frater  Acgidius,  qui,  cum 
vidisscl  sanclum  fralrem  Hornardum,  dixit:   «  Siirsum  corda  »   [cum  gaudio   magno; 

o  fratcr  eliam  Bernardus  dixit:  «  Sursum  corda],  habemus  ad  Dominum  ».  Et  dixil  uni 
fralri  secrele,  ul  locum  apttim  pararet  contemplationi,  ut  sanctus  frater  Aegidius 
possel  caclcslia  conlenq)lari.  In  ipsa  sua  iutirmitate  vocalis  fratribus  fraler  Bernardus 
dixit  cis,  quod  de  corpore  curam  nolebal  baberc,  ct  ideo,  quidquid  faccrcnt,  cral  con- 
tenlus,  sed  de  anima.  Et  [ex  quo  coepil  infirmari]  semper  iuxta  se  voluil  babere  fiatrem 

10  [sacerdolem],  qui  ipsum  ad  confessionem,  quando  aliquid  occurreret,  audircl  (a).  Cum 
aulcm  beatus  frater  Bernardus  ad  illam  boram  extremam  migrandi  pervenissct,  fecil 
sc  erigi  et  adstanlibus  fratribus  dixit:  «  Fratres  carissimi,  nolo  vobis  multa  vcrba 
dicere;  sed  considerare  debelis,  quod  stalum,  quem  ego  babui,  vos  habetis,  et  quem 
cgo  [nunc]  babeo,  vos  habituri  cstis.  hivcnio  autcm  in  anima   mca,  quod  pro  millc 

13  mundis  aequalibus  isti  nollem  non  servisse  Domino  lesu  Christo;  ct  de  omni  offensa, 
(juam  ego  feci,  accuso  me  Salvatori  meo  Domino  Icsu  Cbrislo  ct  vobis;  el  rogo  vos, 
fratres  carissimi  mei,  ul  diligalis  vos  inviccm  ».  El  posl  haec  verba  et  alia  salubria 
hortamenla,  cum  fratres  eum  in  lecto  reclinassent,  facta  cst  eius  facics  splendida 
nimis  el  laeta  non  sine  admiratione  omnium,  qui  adslabant.  El  in  ipsa  laelitia  anima 

20  illa  fclix,  cum  vicloria  sibi  promissa  a  Christo,  ad  gaudium  transiil  bcatorum  '.  [Post 
mortem  factus  albus  cst  ct  caro  sua  mollis,  et  quasi  ridere  videbatiir;  undc  pulchrior 
erat  mortuus  quam  vivus,  et  plus  delcctabantur  eum  videre  omnes  mortuum,  quam  vi- 
venlem;  videbalur  enim  recle  sanclus  ridens  ^] 

Sepullus  Assisii  in  ecclesia   beati  Fraucisci   propc  eius  altare,  ut  palel  cerncn- 

25  ijbus  eius  scpulchrum. 

Quam  gloriam  habeat  in  caelo,  oslcnsum  fuil  fratri  Leoni,  socio  ipsius  el  beali 
Francisci,  infirmanli  in  loco  sanctae  Mariae  dc  Portiunoula;  qui  cxsislens  in  loco  dc 
Porliuncula  infirmus  cum  fralrc  Rufino,  sed  magis  ipse,  lalem  de  fralre  Bernardo 
habiiit  visioncm.  Vidit  enim  multitudinem  fralrum  proccssionalitcr  inccdentium,  inter 

30  quos  vidil  uniim,  a  cuius  oculis  ladii  procedebanl  lucidiores  radiis  solaribus  sic, 
quod  in  cius  faciem  intcndere  non  polerat.  Et  quacrcns  ab  uno  illoriim  fralrum,  quo 
irenl,  respondit:  «  Ad  animam  cuiusdam  fratris  in  Portiuncula  iiifirmantis  el  brcvitcr 
moriluri  ».  El  rursus  quaesivil,  quis  esset  ille  frater,  a  cuius  oculis  lanta  claritas 
procedcbal.  Rcspondil:  «  Et  non  cognoscis  eum?  Ille  est  fratcr  Bcrnardus  de  Quinla- 

35  valle  ».  «  El  quare,  ail,  eius  oculi  tanla  claritate  nilcscunt  »?  Et  ille:  « Quia  scmper 
de  his,  qiiae  videbal  in  aliis,  melius  iudicabat.  Unde  qiiando  vidcbal  trulanos  cl  maie 
indulos,  dixit:  ,Isti  melius  servant  pau|)ertatem,  (|uam  tu,  fratcr  Bernardc'.  ludicabat 
enim  de  illis,  acsi  paupcrtalem  voluntaric  scrvarent.  Cuni  divilcs  videbat  pretiosis 
indutos  vcstibus  et  dcauralis,  cum  cordis  compunctioiic  diccbat:  ,  Forsitan  isli  porlant 

40  cilicia,  ct  sub  ista  apparcntia  cxtcriori  suslincnt  carnis  marlyrium  {b)  in  occulto,  cl  sic 


(o)  As  ot  odd.  et  quando  aliquid  occurrehat  in  mcnte,  quod  eius  couscieutiam  oneraret,  statim  con- 
fitehatur.    —    (i)  As  carnis  immundi liam ;  cdd.  macerationem . 


'  Idem  Adns  c.  5  in  flnc,  ubi  (losiint  In  ipsa  sun  infirmUnli;  (liii.  7)  —  Ciim  nntem  bmUts  frater 
Ihrnardii.s,  (juao  sinc  aliis  ioguiilui-  in  Spcc.  Lem.  j^a;;.  46  cl  Spec.  Sab.  c.  107.  —  '  Idcin 
MiiuMKiuo  Speculum  1.  c. 


FRANCISCUS   FECUNDATUR.  187 

vilaiil  vaiinrn  gloriam  ineliiis  qiiain  lu,  fraler  J^ernarde,  ctiin  liiis  vilibus  induineiilis'. 
Et  per  isluin  moduin  semper  bonum  de  aliis,  de  se  aulem  luimililer  senliens  iudi- 
cabal.  Habebat  etiam  mundissimos  oculos,  et  quidquid  boni  cernebat  in  crealuris, 
totum  regerebat  in  laudem  Creatoris».  Et  visio  illa  disparuit '. 

Uuus  ex  sociis  beati  Francisci,  qui  fuit  unus  de  tribus  lalroiiibus  conversis  per  5 
bealum  Franciscum,  ut  infra  dicetur,  raptus  in  paradisum  vidit  bealiim  Francisciim 
«chlamydatum  chlamyde  loto  slellis  pulcherrimis  decorato;  et  quiuque  stigmata  eius 
erant  sicut  quinque  pulcberrimae  stellae,  quae  tanta  luee  fnlgcbant,  quod  videbanlur 
lotam  illam  civitatem  illuslrare;  frater  vero  Bernardus  habebat  coronam  in  eapile 
pulcherrimam;  frater  Aegidius  etiam  lotus  erat  mirando  lumine  decoratus;  et  plures  10 
alios  fratres  vidit  gloriosos  ^  ». 

Sic  ergo  apparet  de  bealo   fralre  Bernardo  eius  inilium,   medium   et  (inis.  Ad 
laudcm  lesu  Cbrisli.  Amen. 

De  beato  fratre  Silvestro,  socio  beati  Francisci. 

Tertius  frater  sanctus,  qui  iacet  Assisii  in  ecclesia  beati  Francisci,  est  sancUis  '^ 
frater  Silvester,  qui  saceidos  fuit  primo  in  saeculo.  Et  hoc  modo  venit  ad  ordinem; 
nam  cum  frater  Bernardus  sua  cuncta  distracta  daret  pauperibus,  bcalo  Francisco 
ipsuin  ad  praedicta  fideliler  adiuvante,  hic  presbyter  vel  dominus  Silvester,  dum 
dispergere  videret  haec  omnia,  avaritia  ductus  dixil  beato  Francisco:  «  Tu  de  qui- 
busdam  lapidibus,  quos  a  me  emisti  pro  ecclesiis  reparandis,  non  mihi  plene  solvisli ».  ^o 
Bealus  Franciscus  admirans  eius  avaritiam  et  nolens  cum  ipso  contendere,  ut  verus 
evangelii  observalor,  inisil  mauum  in  sinum  fratris  Bernardi,  et  plenam  pecunia  posuil 
in  sinum  domini  Silvestri  et  ait,  quod,  si  plus  vellet,  adhuc  plus  daret.  Ille  autem 
conlenlus  recessit.  Et  cum  in  sua  esset  domo  et  cogitare  coepisset,  quae  fecil,  et  red- 
arguens  avaritiam  suam  ac  fervorem  fratris  Bernardi  et  sanctitatem  beati  Francisci  -^ 
considerans,  in  prima,  secunda  et  tertia  nocle  eamdem  inspexit  visionem  '.  «  Videbat 
namque  in  somnis  lotam  Assisii  civitatem  a  dracone  immenso  circumdari,  prae  cuius 
magniludine  nimia  tota  regio  videbalur  exterminio  subiacere.  Contuebalnr  post  hoc 
crucem  auream  ex  ore  procedenlem  beati  Francisci,  cuius  summitas  caelos  tangebal, 
cuiusque  brachia  protensa  in  latum  usque  ad  mundi  fines  videbanlur  extendi;  ad  ^^ 
cuius  etiam  aspectum  praefulgidum  draco  ille  laeler  et  horridus  penitus  fugabatur. 
Hoc  dum  terlio  sibi  monstrarelur,  viro  Dei  per  ordinem  et  fratribus  enarravil;  ac 
omnibus  distractis  et  dalis  Dei  amore  pauperibus,  beati  Francisci  frater  effectus,  vita 
eius  in  ordine  sic  fuit  sancta,  quod  authenlicam  reddidit  eam,  quam  in  saeculo  ha- 
buerat,  visionem  * ».  ^^ 

Hic  bealus  frater  Silvesler  adeo  perfeclionis,  sanctitatis  ct  gratiae  est  effectus, 
quod  loquebatur  ciim  Deo,  sicut  amicus  cum  amico,  sicut  pluries  bealus  Franciscus 
est  experlus.  Ad  hunc  frntrem  Silveslrum  slanlem  in  loco  de  Carcere  in  monte 
Subasio,  beatus  Franciscus  cum  vellet  ipse  cerlificari,  an  ad  praedicandum  ire  de- 
beret  vel  orationi  vacare,  inisit  fratrem  Massaeum,  ut,  qnia  ipse  erat  lantae  sanclitatis  ^^ 
et  devolionis,  quod  statim  audicbalur  a  Domino  iesu  Chrislo,  et  Spirilus  sanclus  eum 


'  Idem  Chron.  24  gen.  pag.  43.  —  ^  Acttts  c.  29  in  fine.  —  ^  klem  Leg.  5  soc.  n.  30 
et  31,  Actus  c.  1  n.  38-43,  ct  Chron.  24  gen.  pag.  7;cfr.  H  Cel.  3,  32.  —  *  Honav.  Leg.  mai. 
c.  3  n.  3,  qui  omittit  priorem  parlem. 


188  FRUCTUS   VIII   —   PARS   SECUNDA. 

digimm  foceral  divino  colioquio,  propler  (]uod  boalus  Fraiiciscus  magiiam  devolioiicm 
ad  eum  liabebat;  cui,  cum  verba  dixissel  beali  Francisci,  slalim  fraler  Silvesler  ad 
oralionem  perrexil.  El  cum  orarel,  slalim  iiabuil  divinum  responsum  cl  slalim  (a) 
exivil  ad  fralrem  Massaeum  dicens:  «  Haec  dicil  Dominus,  ul  dicas  fratri  Francisco, 
5  quod  ipsum  non  solum  propler  se  ipsum  vocavil  eum,  scd  ul  fruclum  facial  animarum, 
el  mulli  per  eum  lucrenlur  '  ».  Quo  edoclus  bealus  Franciscus  eloquio  ad  praedi- 
candum  accessil. 

Hic  esl  ille  fraler  Silvesler,   cum   quo    bealus  Franciscus  Arelium  deveniens, 
invenil  civilalem  ipsam  «  inleslino  bello  (juassalam  propinquum   sui  minanlem  exci- 

10  dium.  Cum  enim  in  eius  suburbio  essenl  bospilali,  vidil  bealus  Franciscus  exsul- 
lanles  daemones  ac  perlurbalos  cives  ad  caedem  muluam  succedenles.  Ul  aulein 
scdiliosas  illas  effugaret  aereas  poleslates,  vocavil  bealus  Franciscus  socium  suum 
fratrem  Siiveslrum,  columbinae  simplicilatis  virum,  dicens:  ,Vade  anle  porlam  civi- 
lalis,  cl  ex   parte  Dei  omnipolentis  daemonibus  in  virlule  sanclae  obedienliae  prac- 

15  cipe,  ul  exeanl  de  civilale  lcslinanter'  ».  Quod  fraler  Silveslcr  ul  (ilius  obi^dientiae 
cum  perfecisset,  slalim  daemones  recedenles  (6),  ad  |)acem  civilas  est  redacta  *. 

Hic  posl  mulla  mira  perrcxit  ad  Cbrislum  Dominum,  el  sepultus  est  Assisii  in 
ecclesia  beali  palris  nostri  Francisci. 

De  fratre  Electo,  socio  beati  Francisci. 

20  Quarlus  fraler  Assisii  sepullus  in  ecclesia  beati  palris  nostri  Francisci  est  frater 
Electus,  de  quo  nibil  reperi,  nisi  quod  spirilu  chiruil  piophelico;  nain  domiiio 
Pelro  cardinali  Albanensi,  cum  eum  visitassel,  eidem  dixil:  « Tu  bodie  morieris»,  el 
sic  evenil  ^. 

De  fratre  Leone,  socio  patris  nostri  beati  Francisci. 

25  Quinlus  frater  iacens  Assisii  in  ecclesia  sancii  Francisci  est  fraler  Leo,  confessor 
beali  Francisci,  qui,  ul  de  eo  dicilur  inler  alias  virlutos,  fuil  bomo  purissimus  el 
simplicissimus,  de  quibus  bealus  Franciscus  eum  praecipuc  commendabal.  Unde, 
propler  eius  columbinam  simplicitalcm,  bcatus  Franciscus  eum  spccialilor  diligobal 
el  fralrem  Pecorellam  vocabal,  el  ad  sua  secreta  lam  cx  confessione  quam  ex   aliis 

30  admillebat.  Quando  enim  beatus  Franciscus  ad  monlem  Alvernae  perrexit,  fralrem 
Leonem  secum  cum  fratre  Massaeo  el  fratre  Angelo  milite  duxit,  el  sibi  in  ipso  monle, 
quamdiu  slelit,  fidelitcr  deservivil.  Hunc  fralrem  Leonem  beatus  Franciscus,  ut  dictiim 
esl  supra  fructu  el  conformilatc  V  *,  informavit,  dum  irenl  de  Perusio,  in  quo  csset 
pcrfecta  laetitia,  quia  videlicel  in  actibus  patienliae. 

35  Cum  islo  fratre  Leone  in  quodam  locello  dum  slarcl  bealus  Franciscus,  ol  brc- 
viarium  ad  diccndum  olTicium  (c)  non  baberenl,  el  dixisscl  ei,  ul  loco  odicii  frator  Leo 
diceret,  quidquid  doccret  cum  cl  non  aliud,  et  bcalus  Franciscus  dixissel:  «  Ego 
dicam  sic:  ,0  fraler  Francisce,  lu  fecisli  lot  peccala  in  saeculo,  quod  es  dignus  in- 


(a)  As  ot  edd.  unde  exivit.    —    (6)  As  ot  odd.  daemonibus  recedentibus.    —    (c)  As  ot  odd.  »ia(ii((>iM»M. 


*  Idem  Actus  c  16.  cfr.  Donav.  1.  c.  c,  12  n.  2.  —  •  Bonav.  1.  c.  c.  6  n.  9;  cfr.  II  Cel. 
3,  .'j1;  —  '  IdtMTi  Cdtalogns  snnctonim  Fratrum  Minorum,  |ing.  l,  el  Chron.  24  gen.  pag.  252. 
Scrmo  csl  de  card.  Petro  de  Collemedio,  qul  1253  ropcnlina  mortc  dcccssit.   —   *  Pag.  118. 


FRANCISCUS   FECUNDATUR,  189 


feriio';  cl  lu,  frater  Leo,  respondeas  diceiis:  ,Veriim  esl,  quod  infernum  profundis- 
simum  meruisli'»;  el  fiater  Leo  respondil:  «  Libenler,  paler;  incipe  in  nomine  Do- 
mini  ».  El  bealo  Francisco  incipienle  dicere:  «  0  fraler  Francisce,  lu  fecisli  lol  mala 
in  saeculo,  quod  es  dignus  inferno»,  respondil  fraler  Leo,  Deo  eius  linguam  diri- 
genle:  «  Deus  faciel  per  te  tot  bona,  quod  ibis  in  paradisum».  Et  cum  sanctus  5 
Franciscus  dicerel:  «  Non  dicas  sic,  frater  Leo,  sed  quando  ego  dicam:  ,0  frater 
Francisce,  tu  tol  mala  fecisti  in  saeculo,  quod  cs  dignus  maledici',  et  lu  dices:  ,Inler 
maledictos  es  dignus  compulari'»,  el  frater  Leo  diceret:  «  Libenler,  paler»;  el 
beatus  Franciscus  cum  mullis  lacrymis  et  suspiriis  ac  tunsionibus  pectoris  et  valido 
clamore  dixit  iam  dicta,  fraler  Leo  respondil:  «  Deus  faciet  te  lalem,  quod  inter  10 
benedictos  eris  singulariler  benedictus».  El  cum  beatus  Franciscus  pcr  obedicntiam 
mandando,  ut  diceret  et  responderet  iuxta  imposila  per  eum  sibi,  et  plurics  boc 
tieret,  fratcr  Leo,  ul  eum  doccbat  Dominus,  et  non  ut  volebal  bealus  Franciscus,  rc- 
spondcbal  et  dixil  bealo  Francisco:  «  Ego  non  possum  aliud  diccre,  quia  Deus  loquitur 
per  os  meum  '  ».  15 

Cum  quodam  tempore  frater  Leo  iret  cum  beato  Francisco  versus  sanctam  Ma- 
riam  de  Porliuncula,  vidil  ciucem  auream  pulcberrimam  beatum  Franciscum  prae- 
cedcntcm  et  in  ea  Cbristum  crucifixum  stanlem,  et  videbal,  quod  cum  stante  slabat 
et  cum  eunte  ibal;  et  crux  erat  lanli  splendoris,  quod  et  faciem  beati  Francisci  et 
parlem  aeris  circumquaque  illuminabat  ^  De  virginilale  bcati  Francisci  frater  Leo  20 
fuit  iripliciter  cerlificalus,  ut  dicetur  infra,  scilicct  per  confessionem,  visionem  et 
supcrno  oraculo.  Hic  [frater  Leo]  vidil  cbarlam  desccndcntem  dc  caclo  super  beatum 
Franciscum  se  ponentem,  in  qua  erat  scriplum:  «  Hic  cst  gratia  Dei'».  Tempore, 
quo  in  monle  Alvernae  stabat  bealus  Franciscus,  fraler  Leo  eundo  de  nocte,  ut 
diceret  malutinuin,  cum  beatum  Franciscum  non  rcperisset  in  cella,  vidit  eum  25 
aliquando  lam  alle  elcvatum,  quod  langere  poterat  eius  pcdes;  quos  osculando  et 
amplexaiido  dixit:  «  Dcus,  propilius  eslo  mibi  peccatori,  el  per  merita  buius  san- 
ctissimi  viri  fac  mc  tuam  misericordiam  invenire  ».  Aliquando  vidit  eum  elevalum 
ad  cacumina  arborum;  aliquando  in  tanta  altitudine  elevatum  eundem  conspexil, 
quod  vix  visu  poterat  cum  altingcre,  et  tunc  prosternens  se  in  loco,  unde  beatus  30 
Franciscus  erat  assumptus,  praefata  orando  dicebat  (6)  *. 

Fralris  Leonis  beatus  Franciscus  vidit  cor  et  tentationcm,  et  dando  sibi  scriptu- 
ram  de  sua  manu  eum  liberavit,  ut  fruclu  et  conformilate  XVIII  et  XXVI  dicetur. 

Fratri  Leoni  exsistenti  secum  in  monte  Alvernae  bcalus  Franciscus  praedixit  de  sua 
sligmatizatione  in  brevi  futura,  indicando  ei,  quod  Deus  in  monte  illo  faceret  ad  paucos  35 
dies  mirabilia,  quae  nunquam  fccit  alicui  creaturac,  de  quibus  admirabitur  tolus 
mundus.  Fraler  Leo  cum  beato  Francisco  eral  in  montc  Alvernae,  quando  Dominus 
stigmata  ipsi  patri  noslro  bcato  Francisco  imprcssit.  «  Huic  soli  fratri  Leoni  beatus 
Franciscus  sua  stigmala  committebat  langenda  et  novis  pectiolis  remutanda;  quas 
qualibct  die  bebdomadae  inter  clavos  illos  mirabiles  et  carnem  reliquam  ad  rcli-  40 
nendum  sanguinem  et  miligandum  dolorem  renovabal,  exccpto  die  iovis  de  sero 
el  per  tolum  diem  veneris,  in  quo  nullum  rcmedium  volebat  apponi,  ut  amore  Cbristi 


(a)  As  et  edd.  ingeminahat. 


^  Cfr.  Actus  c.  8  et  Chron.  24  gen.  pag.  69.    —    ^  Idcm  Adns  c.  38  n.  5  et  Chron.  cit. 
pag.  68.    —   '  Cfr.  siipra  pag.  58  not.  1.    —    *  Cfr.  Actus  c.  39  el  Chron.  cit.  pag.  65. 


190  FRUCTUS   VIII   —   PARS   SECUNDA. 

eo  (lie  erucifixi   cmn  Clirislo  pciulcrcl.   Ali^niiindo  inaniis  iilas  lam  vciicrandis  slig- 
malihiis  insignilas  aiite  cor  cl  oculos  lialris  Lconis  sanclus  Francisciis  sUidiosius 
npponchal;   cx    (|ua   apposilioiic   lanlam    (lcvolionem   fralcr  Leo  scnliebal  in  corde, 
(piod  (piasi  exspirahal,  Ire^pienlihus  sinirulUhus  in  sluporc  saliihri  immulalus  '  ». 
5  Semel,  dum  esset  hcalus  Franciscus  in   monle  Alvcrnac  cl  fratcr  Lco  el  ad  in- 

viccm  lo{picrentur,  ostcndit  ei  heatus  Franciscus  (juendam  lapidcm,  (}uem  cum  maiino 
cordis  gaudio  et  laclilia  cxlollehal  dicens:  «  Fraler  Leo,  pecorone,  lava  islum  lapidem 
cum  aqua  »;  (|Uod  cum  fecissel,  dixil:  «  Lava  illum  cum  vino  »;  (pio  facto,  ait  sanclus 
Franciscus:  «  Lava  illum  cum  oleo  »,  quod  el  fecil;  el  sanctus  Franciscus  ail:  «  Lava 

10  illum  ciim  halsamo  ».  «  Et  quomodo  possem  hic,  ail  fralcr  Leo,  halsamum  inve- 
nirc  »?  Hc^pondil  sanclus  Franciscus:  «  Seias,  frater  pecorella  Dei,  quod  ille  esl 
lapis,  in  quo  semel  sedchat  Domiims,  quando  apparuil  milii;  el  ideo  dixi  lihi,  ul 
quater  illum  lavares,  quia  tunc  qualuor  milii  pro  ordine  promisil:  primum,  quod 
qui  diligercl  cx  loto  cordc  Iralres  el  ordiiiem,  et  benediclionc  praevenlus  divina,  bcne 

15  nnircl(f/);  sccundum,  quod  uolabililer  punielur  islius  ordinis  iniuslus  persecutor;  lcr- 

lium,  quod  malus  fraler  el  in  malilia  pcrsevcrans  diu  non   polerit  durare,   quin  di- 

miltal  {!))  vcl  confundalur;  quartum,  quod  ista  rcligio  usque  in  finem  sacculi  durahil  ^  ». 

Bealo  Francisco  infirmanli,  cum  fraler  Leo  eidem  assisleret,  semcl  «  orans  devotc 

el  faclus  in  ecslasi,  duclus  esl  in  spiritu  ad  quoddam  fiumen  impeluosum,  piofundum 

20  el  lalum.  Uhi  cum  Iranseuntcs  aspicerel,  vidil  aliquos  fralres  oneratos  ingredi  illiid 
fiumen,  quorum  aliqui  submergebanlur  in  priiicipio,  aliqui  in  mcdio,  aliqui  ullra  plus 
vel  minus  secundum  maiorem  vel  minorem  ponderis  gravilalem ;  quod  frater  Leo 
non  j)oleral  sine  compassione  videre.  Vidil  poslmodum  alios  fralres  exoneralos  sine 
aliquo  pcriculo  vel  laesione  transire.  Healus  vero  Franciscus  cognosccns  ipsum  ali- 

25  quam  visionem  vldisse,  praecepil  illam  edici.  Quod  cum  feeisset,  dixit  beatus  Fran- 

ciscus:  jVera  sunl,  quae  vidisli;  nam  fiumen  esl   iste   mundus,  in  quo  fratres  sub- 

merguntur,  (jui   non   habenl  volunlariam   paupertalem;    veri   aulem   fralres  Minores 

omnia  mundana  conlemncnlcs  sine  pcriculo  dc  lemporalibus  transeunl  ad  aeterna'  ' ». 

Iluic  fralri  Lconi  semel  hcatus  Franci.scus  dixit,  quod,  cum  ipsc  in  sancla  Maria 

30  de  Angelis  orarel  posl  Irifariam  (c)  pro  populo  christiano,  Cbristus  apparuil  sihi  diccns: 
«  Si  vis,  ul  miscrear  populo  chrisliano,  fac  iit  ordo  liius  permaneal  in  slatu,  in  quo 
fundavi  cum;  el  ego  tui  amore  ordinis  ah  inslanlihus  Iribulalionibus  mundum  prae- 
servabo.  Sed  scias,  quod  ftiturum  est,  quod  ipsi  reccdcnl  de  via  ista,  quam  oslendi 
eis,  el  mc  lanlum  ad  iram  provocabunt,  quod  dabo  contra  eos  magnam  daemonihus 

35  poleslalem;  el  ipsi  poncnt  tanliim  seandalum  intcr  ipsos  et  mundum,  quod  nullus 
erit  ausus  portare  habilum  manifesle;  et  quando  perdcl  mundus  fidem  ordinis,  non 
rcmaiichit  iillra  lux  in  mundo;  quia  posui  eos  in  lucem  mundi;  Iratres  aulem,  qui 
lalebiint  iii  silvis  fugilivi,  per  me,  sicul  olim  filii  Israel  in  deserto,  pascenlur*». 

(a)  In  As  corroctio  facta  dicit  omnia  hene  faceret.    —    (b)   As  et  odd.   adduut  ordinem.    —    (c)  Ita 
codox;  in  As  correctio  tribunam,  odd.  truinam. 


'  Actus  c.  .39;  cfr.  Chron.  cil.  pag.  68.  —  ^  Idom  aiio  modo  rcfert  Ecclcslon  I.  c.  pag.  245, 
qiii  fralrcm  Rufinum  (■olloqijio  iili  inlcrnii.ssc  ct  vcrba  S.  Francisci  audivisse  rorcrt.  —  Ctr.  Chron. 
24  iien.  pag.  67.  —  '  Idcm  Chron.  cit.  pag.  69;  cfr.  Actus  c.  59.  —  *  Idcm  Chvon.  cit.  pag.  70; 
cfr.  Specubm  Sab.  p.  140  cl  Le(i(jcn(l(t  nnticd  (cd.  Miiiocchi)  c.  35.  —  Alia  ciii.sdom  visionis 
rcliilio  lial)ctur  in  Acliis  c.  65  (clr.  «  l'ropliclia  bcali  Francisci  »  intcr  «  Vcrha  fralris  (^onradi  », 
Ojmscitles  de  Critiijue  Historiipie  l.  I  j)ag.  :J75). 


FRANCISCUS   FECUNDATUR.  191 

El  ilcrum  dixil  bealus  Franciscus,  quod  propter  peccala  populi  Deus  millerel 
magnam  famem  in  mundo,  sed  propter  merila  unius  pauperis,  qui  vivit,  facit  dila- 
lionem ;  sed  eo  moi"luo,  famcs  illa  iiorribilis  invalescet  in  lanlum,  quod  innumera- 
biles  homines  famis  angustia  morienlur.  Sed  post  mortem,  cum  fames  illa,  scilicel 
post  sex  menses  a  morlc  beali  Francisci,  evenisset,  beatus  Franciscus  apparuit  fratri  5 
Leoni  dicens,  quod  pauperculus  ille  eral  ipse  beatus  Franciscus,  cuius  merilis  Deus 
dislulit  ipsam  miltere;  qua  mulli  fame  obierunl  \ 

Cum  post  mortem  beali  Francisci  frater  Leo  affeclaret  eum  videre  et  ob  hoc  in 
loco  dc  Heremila  ^  coram  Deo  se  ieiuniis  et  oralionibus  afflixisset,  apparuil  ei  bealus 
Franciscus  lolus  iucundus  et  splendidus,  habens  alas  cum  pennis  tulgentibus  et  cum  10 
unguibus  ad  modum  aquilae  deauralis.  Cumque  fralcr  Leo  de  lam  mirando  aspeclu 
mirarelur  et  eius  afilalu  mellifluo  recrearelur,  inlerrogavit  beatum  Franciscum,  (luare 
in  tali  enigie  apparebal.  Qui  respondit:  «  Inler  alia  dona,  quae  mihi  Dominus  con- 
cessil,  esl,  ut  devolos  ordinis  mei  adiuvem,  quasi  volans  in  Iribulationibus  cilius 
invocalus,  et  eorum  ac  bonoium  fralrum  animas  ad  caeleslia  rcgna  perducam,  dae-  15 
mones  vero  quasi  (a)  unguibus  fcriam,  ac  fralres  reprobos  et  ordinis  perseculores  dura 
punilione  corrigam  el  discerpam  ^  ». 

Isle  fraler  Leo  in  somiiis  vidil,  quod  divinum  iudicium  parabatur,  et   in   pralo 
quodam  angelis  tibicinanlibus  congregabalur  innumerabilis  mulliludo.  Et  ccce,  duae 
scalae,  quarum  una  erat  rubea,  altcra  vero   alba,  eranl   posilae;  una  ab   una   parle  20 
illius  prati,  altera  ab  alia,  quarum   proceritas  a  lerra   usque  ad   caelos  tendebatur. 
Apparuil  Chrislus  in  summilale   scalae  rubeae  quasi  offensus  graviler  et  iralus,  et 
bealus  Franciscus  erat  aliqualiler  inferius  prope  eum.  Qui  amplius  descendens  fralres 
forlissime  vocando  dicens  clamabat:  «  Venile,  fralres,  venite;  accedile  ad  Dominum, 
qui  vos  vocal;  confidite,  ne  limealis  ».  Fralres  mulli  currebant  ex  palris  admonilione  25 
el  incipicbant  asccndere  scalam  rubeam  conlidenler.  Cum  autem  sic  ascendercnl,  unus 
cadebat  de  lertio  gradu,  alius  de  quarlo,  alius  de  dccimo,  alius  de  medio,  alius  de 
summo.  Bealus  autem  Franciscus  ad  tanlam  fralrum  ruinam  pielate  molus  et  compas- 
sione  pro  filiis  precabalur  Dominum;  Christus  vero   oslendcbal  manus  et  latus,  in 
quibus  plagae  eius  renovari  videbantur,  el  inde  sanguis  recentissime  dislillabal,  et  30 
dixil:  «  Ista  fecerunt  mihi  fratres  lui  ».  Et  dum  beatus  Franciscus  persevcrarel,  mi- 
scricordiam  pro  filiis  poslulando,  post  brevem  morulam  per  scalam  rubeam  aliquan- 
tulum  descendebal  el  clamabat,  diceus:   «  Confidite,  fralres,  ne  dcsperelis;  currilc  ad 
scalam  albam  et  ascendile,  quia  ibi  suscipicmini  et  per  cam  caelum  inlrabitis  ».  Cur- 
renlibus  aulcm  fralribus  ad  scalam  albam  ex  admonilione  paterna,  ecce,  beata  Virgo  35 
apparuit  in  summilale  scalae  et  recipiebat  eos,  et  ingrcdiebanlur  regnum  sine  labore  *. 

Alia  vice  apparuit  Dominus  lesus  Chrislus  fralri  Lconi,  dicens:  «  Ego  lurbor  de 
fralribus  ordinis  lui  ».  Cum  vero  ille  Iremcns  causam  interrogaret,  respondit:  «  Quia, 
in(piil,  mea  beneficia  non  cognoscunl,  quae  quotidie  eis  impendo,  ut  lu  nosti,  el  non 
tantum  spirilualia,  sed  etiam  temporalia  necessaria  corpori,  cum  non  seminant  neque  40 


(a)  As  quos. 


^  Chron.  24  fjfn.  pag.  70;  seciinduin  Salimbcne  Cliron.  ad  an.  1227  illo  lempore  erat 
«  maxima  caristia  biadi  ct  rcnim  victualiiini...  et  pcr  lolam  Ualiam  njagiia  famcs  »  —  ^  Plures 
apud  anliquos  auclores  invcniuntur  loci  huius  nominis.  —  ^  Idem  Chron.  cit.  pag.  71.  —  *  Idcm 
1.  c.  pag.  71. 


192  FRUCTUS   VIII   —    PARS   SECUNDA. 

inoliml,  el  quia  frequeiilcr  muimuranl  el  olio  vacaiil,  el  quia  se  atl  iram  provocanl, 
el  ad  amorem  cilo  noii  redcunl,  [)arcenles  iniurias,  ul  debenl  '  ». 

Hic  frater  Leo  inlenlionem  heali  Francisci  de  lihris  liabendis  quoad  regulae  ob- 
servanliam  bene  novil,  el  specialiler,  quod  nullus  liber  proprius  baberelur,  sed   in 
5  communi  ^ 

Fraler  isle  Leo  fuil  cum  bealo  Francisco  apud  Honorium  papam  dicenlem: 
•  Bealus  illc,  qui  Dci  gratia  roboralus  banc  regulam  fideliler  el  dcvole  servaveril; 
quia  omnia,  quae  iii  ea  scripla  sunl,  sancta  el  calbolica  sunl  el  perfecla  '». 

Bealus  isle  frater  Leo  claruil  spirilu  propliclico.  Cuidam  iuveni  exsislcnti  in  habilu 

10  saeculari,  cum  dixisscl:  «  Tu  ordinem  nostrum  intrahis  »,  ille  nunquam  poluil  quies- 
cere,  donec  inlroirel  ordinem,  ul  sihi  fraler  Leo  praedixcral.  Mulicri  praegnanli, 
cum  ad  visilandum  locum  de  Poriiuncula  ob  revcrcnliam  Virginis  vencral,  quae  de 
Insula  erat  Assisii,  cuui  dolores  parlus  eam  arriperenl,  dubilando,  ne  possel  redire 
anle  emissionem  parlus  ad  diclum  caslrum  de  Insula,  fraler  Leo  dixil:  «  Ne  limcas, 

15  quia  boc  sero  domum  luam  cum  sole  redibis  —  pluebat  enim  —  el  pulcbrum  paries 
pucrum  »;  el  sic  evenil,  ul  fraler  Lco  praedixit. 

Claruit  signis,  dum  adbuc  viverel.  (Jnaedam  enim  mulier  de  Codale  (a),  comilatus 
Spoleti,  habens  aposlema  sub  mammilla,  quod  mullani  saniem  cmitlchat  et  auxilio  me- 
dicorum  nullatenus  possel  iuvari,  ad  fralrem  Leoncm  accedcndo,  cum  eum  roga.ssei, 

20  ul  supra  vulnus  aposlemalis  signum  faccrcl  crucis,  quod  cum  fccisscl,  slaliin  liberala' 
esl,  ul  nullum  signum  cicatricis  remaneret.  Quidam  puer  morbo  caduco  laborans, 
omni  die  ad  fratrem  Leonem  accedens,  clam  de  lunica  eius  accipicns  suspendil  ad 
collum  el  libcratus  fuit;  sed  casu  decidente  a  collo  praedicto  fruslo  lunicae,  cum 
morho  laborarel  prislino,  ad  praefalum  fralrem  Leoncm  rediens,  de  lunica  cum  ac- 

2o  cepissel  et  collo  suspendisset,  slalim  fuil  el  perpeluo  a  diclo  morbo  liberalus.  Quidam 
de  castro  Trevii  a  duce  Spolelano  in  carccre  tenebalur,  qui  se  oralioni  fralris  Leonis 
exsistenli  in  loco  de  Porliunciila  commendavil;  apparente  sibi  fratre  Leone  cum  gau- 
sape  *  in  manu  in  medio  die  et  palefaciens  carcerem,  videnlihus  aliis,  ipsum  de  car- 
cere  cxtrnbendo,  ad  sanctam  Mariam  de  Porliuncula  adduxil;  ciimque  ille  quacrcrel 

30  fralrem  Leonem  et  invenirel  ac  gralias  referrel,  respondil:  «  Non  mihi,  sed  bealac 
Mariae  de  Candclis,  cuius  esl  hodie  fcstum,  gratias  rcferas,  quae  le  lihcravil ».  Fralcr 
Leo  in  die  dominico,  cum  irct  ad  sanclum  Paulum,  ubi  erant  molendina  dc  Assisio 
molenlia,  el  redarguens  molendinarios,  qui  culpam  dicenles,  dum  ad  molendina 
redii.sseni,  molas  slanles   invenerunl,  aqua   currente  el  omnibus  stanlihus  ul  prius. 

35  Comilissa  de  Anguillaria,  fratri  Leoni  devola,  dum  aFuisissel  loquelam,  el  omnia  pro 
eius  morle  essenl  parala,  a  (|uadam  domina  fuil  sibi  diclum:  «  Tu  babcs  (idem  in 
sanclo  fralre  Leone,  recommenda  lc  sibi  »;  illa,  cum  loqui  non  posscl  orc,  cordc  se 
recommendans  fralri  Leoni  slalim  fuit  oplimc  liherala. 


(a)  As  Cordale. 


'  Idem  1.  c.  pag.  72.  —  "^  Cfr.  Snnclissimi  P.  N.  Francisci  Intenlio  liegulae  iii  Doc.  anl. 
franc.  l.  I  pag.  82  socj.  —  '  Ilacc  refcrl  Angcliis  Ciarciuis  tam  in  Ilistoria  Irilnilationnm  (cfr. 
Archiv  fiir  IJlleratnr—und  Kirchentieschickte,  t.  111  p.  602,  iibi  desiint  vcrba  *  cl  catholica  »), 
qiiam  in  Ivrposilione  retjulae  ad  cap.  10  (cod.  Ollob.  (106  fol.  9iv,  cod.  1/92  S.  Isid.  fol.  (>«  v); 
cfr.  Opuscules  tlc  Criliiiuc  hislorit/ue,  t.  I  pag.  93.  —  Qiiac  sccpiuntiir  dc  miracuiis  fialris  F.conis, 
in  aliis  (lociiincnlis  non  invciiimus.    —    *  Uaiisa|)c=palliiim  (I)ii  Cangc). 


FRANCISCUS  FECUNDATUR.  193 

Hic  mandato  fralris  Crescentii  gencralis  minislri  cl  capiluli  generalis  cum  fralre 
Rufino  et  fralre  Angelo  Legendam  composuit  beati  Francisci,  quae  Legenda  Irium 
sociorum  dicitur,  quam  in  lioc  opere  multolies  nominavi  el  nominabo  \  Fraler  Leo  islc, 
ut  diclum  est  *,  fralrem  Bernardum  de  QuintavalJe  gloriosum  post  mortem  eius  vidit. 

Hic  tandem  sanclilate  plenus  ad  Deum  pergens,  post  mortem  sepultus  est  Assisii,  5 
cum  beato  Francisco  in  eius  ecclesia  et  cum  aliis  sociis. 

De  fratre  Gulielmo  de  Anglia. 

Sextus  frater,  qui  iacet  Assisii  in  ecclesia  beati  Francisci,  est  fraler  Gulielmus 
de  Anglia.   Hic,  ut  dicitur,  loco  fralris  loannis  de  Cappella,  qui  ordiuem  exivit  et 
factus  leprosus  se  suspendit  et  sic  a  numero  duodenario  sociorum  beati  Francisci  ex-  10 
clusus,  ratione  vitae  et  sanctitalis  lali  numero  duodenario  sociorum  insertus,  velut  alter 
Mathias  collegio  apostolorum,  duodecimus  frater  et  socius  beali  Francisci  computatur. 

Hic  qualis  fuerit  in  vita,  post  eius  morlem  miracula  declararunt;  adeo  mullis 
et  magnis  claruit  signis,  ut  beati  Francisci   sanctilatis  famam  obumbrare  videretur; 
quapropter  frater  Eiias,  lunc  ordinis  generalis  minisler,  sibi  mandavit,  quod  miracula  ifj 
amplius  non  faceret;  et  sic  fecit;  destilit  enim  a  miraculis  propter  praesentiam  ho- 
norificandam  et  famam  sui  patris  (a)  beati  Francisci  \ 

De  fratre  Angelo,"  uno  de  sociis  sancti  Francisci. 

Septimus  frater  sanctus,  qui  Assisii   iacet  in  ecciesia  beati  Francisci,  esl  fraler 
Angelus  de  Reate.  Hic  fuil   primus  miles,  qui  ordinem  ingressus   est.  Cum   isto  20 
denique  fratre  Angelo,  fratre  Petro  Cathanii  et  fralre  Bernardo  de  Quintavalle  ivil 
bealus  Frauciscus  Romam  ad  dominum  papam  Honorium,  ut  diem  determinaret  pro 
indulgenlia  sanctae  Mariae  de  Portiuncula,  quam  antea  sibi  Perusii  concesserat.  Huuc 
beatus  Franciscus  cum  fralre  Leone  et  fratre  Massaeo  assumpsit  iu  socium,  quando 
primo  ad  sacrum  monlem  Alvernae  accessit,  et  ibi  cum  eo  stetit  et  fuil.  Istum  credo  25 
esse  illum  fratrem  Angelum,  de  quo  habetur  in  Legenda  antiqiia  \  qui  valde  timebat 
daemones,  ct  de  nocle  hac  de  causa  non  audebat  stare  solus;  quod  pandens  bealo 
Francisco,  eidem  ipse  pater  mandavit,  quod  ascenderet  solus  unum   monlem   valde 
altum  et  alta  voce  dicerel:  «  Superbi  daemones,  omnes  ad  me  venite  modo,  et  quid- 
quid  poleritis,  facite  mihi  ».  Quod  cum  ille  humiliter  fecisset,  nec  aliquis  daemon  ad  30 
eum  venisset,  postea  impavidus  effectus  est. 

Ad  morlem  deveniens,  cum  praefatis  sanctis  fratribus  est  tumulatus,  et  ut  sanclus 
habilus  est  et  depictus. 

De  fratre  Massaeo,  socio  beati  Francisci. 

Octavus   frater   sanclus   iacens   Assisii    in    ecclcsia    beati    Francisci   cst    frater  35 
Massaeus  Marignani,  qui  fuit  verbi  gralia  adornatus  el  discretione  praccipua; 


(a)  As  patris  praeeipui. 


*  Supersedemus  hoc  loco  a  Iractanda  quaeslione  de  origine  iiuius  iegendae;  cfr.  praeprimis 
Van  Ortroy,  La  Legende  de  S.  Frangois  d'Assise,  dile  «  Legenda  trimn  sociorum  »,  in  Anaiecla 
Bollandiana  t.  XiX  pag.  119  seq.  et  Lemmens,  Documenta  ant  franc.  t.  I  pag.  18  seq.  — 
2  Pag.  186.  —  3  ijem  Paul.  Putcol.  {Misc.  Franc.  t.  VIII  pag.  58),  Cal  S.  Fr.  Min.  pag.  5  et 
Chron.  24  gen.  pag.  217.    —   *  In  aliis  documentis  non  invenimus. 

Analecta  —  Tom.  IV.  13 


194  FRUCTUS   VIII   —   PARS   SECUNDA. 

proplci"  quac  diio  bealus  Kranciscus,  (|ui:i,  (|ii:iii(lo  rapiehalur,  salisfaciebal  ad  se 
vciiiculibus,  libciUercum  secuin  duccbal.  Hunc  bealuni  IValrcin  Massacnm  bcalus  Fran- 
ciscus  voiens  probare,  co  vocalo,  dixil,  (juod,  quia  socii  sui  babcbaiil  graliam  oraudi 
el  conlem|)iandi  Deum,  ipsc  volebal,  quod  omnia  onicia  eorum  f;icerel,  scilicel  fa- 
5  ciendo  porlam,  co(iuinam,  eieernosynam,  el  sic  omnia  olTicia  domus,  cl  boc  per  obe- 
dientiam.  Frater  Massaeus  iuiuncta  omnia  Jibcnler  pcrfccil;  sod  super  boc  slimulati 
conscienlia  fratrcs  alii  socii,  quod  solus  ipse  omnem  loci  porlarel  laborem,  a  lali 
oucre,  beato  Francisco  dividenle  odicia  el  cuilibel  dando  suum,  fraler  Massaeus  esl 
liberatus  '. 

10  Hie  esl  iile  frater  Massaeus,  qui  beali  Francisci  probavil  liumilitalem.  Nam  beato 
Francisco  reverlenli  de  silva  el  ad  ccllam  pergenti,  in  ioco  de  Portinncula,  faclus 
obviam  fraler  Massaeus  eum  coepit  alloqui,  sic  diccns:  «  Unde  tibi,  uude  tibi,  uiidc 
libi  »?  Et  quaerenti  bcato  Francisco:  «  Quid  »?  respoiulit  frater  Massaeus:  «  Quod  lotus 
mundus  vadil  post  le;  lu  non  es  iiomo  pulciier  nec  littcralus»;  el  sic  de  aliis,   ul 

\ii  dicelur  infra,  fructu  XVili  el  conformitate.  iiespondil  beatns  Franciscus  posl  spatium 
oculis  elevalis  ad  cjicium:  «  Vis  scire,  unde  miiii  »?  inquit;  «  boc  miiii  est  al)  illis 
oculis  Domini  sanctissimis,  qui  nou  viderunt  inler  malos  magis  peccatorcm,  viliorem 
et  insipienliorem  me  ».  Quo  audilo,  frater  Massaeus  de  liumilitale  bcati  Francisci  fiiil 
cerliricatus  ^ 

20  Huius  beali  viri  bealus  Franciscus  inteilexit  (a)  et  vidit  cordis  arcana.  Nam  cum 
iret  cum  bealo  Francisco  et  anlecedendo  beatum  Franciscum,  ad  quoddam  trivium, 
quo  iiomo  poterat  irc  Arelium,  Senas  el  Fiorentiam,  pervcnissel,  et  i)eatum  Fran- 
ciscum  exspectasscl  ac  eidem  dixisscl,  quam  viam  ire  veilel,  respondit  beatus  Fran- 
ciscus:  «  Per  iliam,  quam  Dominus  ostendct,  ibimns».  Et  cum  frater  Massacns  di- 

25  ceret:  «  Quomodo  iioc  scire  polerimus»?  res|)ondit  i)catus  Franciscus:  «  Per  signum, 
quod  faciam  in  le  ».  Unde  mandavii  eidem  per  sanctam  obedienliam,  quod  voiverel 
se  el  nuiiquam  cessarct,  doncc  ipse  sibi  diceret;  quod  faciens,  ex  vertiginc  capilis 
piuries  cecidit.  Tandem  dixit  sil)i  beatus  Franciscus,  (jiiod  se  non  moverel  et  dicerel, 
versus  quam  patriam  baberel  faciem ;  et  ille  diceret:  «  Versus  Senas  »;  beatus  Franciscus 

30  dixit:  «  Vadamus  Senas,  quia  sic  esl  voluntas  Dei».  Quo  accedenles,  beati  Francisci 
populus  scicns  advcnlum,  ei  obviam  euntes,  ipsum  el  socium  perpensiles  ita,  quod 
lerram  minimc  tangere  potuerunl,  usque  ad  episcopatum  portaverunl.  In  ilia  iiora 
aliqui  civcs  pugnabanl  ad  invicem,  ita  quod  erant  iam  duo  mortui.  Bcalus  autem 
Franciscus  surrexil  el  ita  graliose  (b)  pracdicavil  illis  bominibus  cl  tam  sancte,  quod 

35  omnes  reduxit  ad  |)accin  cl  ad  concordiam;  propter  quod  opus  episcopus  invilavil 
beatum  Franciscum  et  eum  suscepit  cum  magno  bonorc.  De  mane  vero  beatus  Fran- 
ciscus  laudein  fugiens  bumanam,  insalulato  episcopo,  rocessil  de  Senis  cum  socio; 
propler  quod  fratcr  Massaeus  ibal  murmurando  per  viain  diccns:  «  Quid  fecil  liic 
boniis  bomo!  me,  ut  puerum,  fecil  volvcre  el  cpiscopo,  qui  nos  sic  bonc  rocopil,  nec 

/jO  verbuin  dixil  in  suo  rccossii,  ncc  gratias  rctulit  »;  ct  vidcbantiir  sibi  Iiacc  omnia  in- 
discretc  facla.  Tandem  nutu  Dei  ad  cor  rcdicns  cl  sc  durissime  argiions,  dixit:  «  Fnilor 
Massacc,  lu  cs  valdc  supcrbus,  qiii  opcra  divina  diiudicas,  cl  cs  dignus  infcrno,  (piia 


(a)  As  intellexit  intentionem.    —    (b)  As  ct  odd.  gratiose  et  saiicte. 


'  Clr.  Adiis  c.  12  ct  Cliroii.  24  ijen.  pag.  II.';.  —   ^  civ.  Aclns  c.  10. 


FRANCISCUS  FECUNDATUR.  195 

Deo  cum  tiia  disci-clionc  (a)  rebellas;  nam  in  ista  via  lam  sancta  opera  sunl  facla  per 
fratrem  Franciscum,  quod  si  ea  fecissel  angelus,  non  fuisset  mirabilius;  nam  omnia, 
quae  in  ista  via  pntrala  (6)  sunl,  ex  orclinalione  processeruut  divina,  ut  palel  ex  fine 
optimo  subseculo;  quia  et  ad  pacem  reduxit  cives  et  mullas  animas  a  baralro  inferni 
liberavit;  el  proplerea  tu  es  stultissimus  et  superbus,  qui  murmuras  de  his,  quae  5 
processerunt  a  volunlate  Dei».  Haec  autem  frater  Massaeus  aliquantulum  praecedens 
beatum  Franciscum  secum  dicens  (c)  in  corde  suo,  sanclus  autem  Franciscus  omnia 
praefata  videns  lumine  divino,  clamavit  posl  tergum  fratris  Massaei  dicens:  «  Ad  ea, 
quae  nunc  cogitas,  te  teneas;  quia  sunt  bona  et  utilia  tibi,  sicut  a  Deo  inspirata. 
Murmuratio  vero  prima,  quam  faciebas,  esl  mala,  caeca  et  superba,  a  diabolo  tibi  in  10 
anima  seminala  ».  Quae  audiens  Irater  Massaeus  slupuit,  videndo,  beatum  Franciscum 
scire  tam  subito  cordis  eius  arcana;  el  comprehendit,  quod  beatum  Franciscum  semper 
in  suis  actibus  divina  gralia  dirigebal  \ 

Cum  bealus  Franciscus  socios  suos  ad  diversas  orbis  partes  binos  misisset  ad 
praedicandum,  ut,  quod  praeceperat,  ipse  exerceret,  elegit  ire  versus  Franciam  cum  15 
fratre  Massaeo.  Et  cum  ad  quasdam  habitaliones  veni.ssenl  fidelium,  necesse  habue- 
runt,  ut  regula  mandat,  mendicare.  El  cum  beatus  Franciscus  ivisset  per  unam  viam 
et  frater  Massaeus  per  aliam,  eleemosynas  acquisierunt;  et  quia  bealus  Franciscus 
erat  homo  despectus  el  frater  Massaeus  pulcher,  plures  el  pulchriores  habuit  elee- 
mosynas  et  bolos  panis.  Cum  vero  ad  quendam  fontem  venissent,  in  cuius  margine  lapis  20 
erat  pulcher  el  magnus,  extrahentes  fruslra  ^  quae  acquisierant,  videns  bealus  Fran- 
ciscus,  quod  fruslra  fratris  Massaei  et  plura  essent  et  pulchriora  quam  sua,  exsultans 
in  spirilu  pro  desiderio  paupertatis  ait:  «  0  frater  Massaee,  nos  non  sumus  digni  lam 
magno  thesauro  (ri) »;  et  haec  gradatim  vocem  elevando  pluries  replicavil.  Respondit 
frater  Massaeus:  «  Pater  carissime,  quomodo  potest  dici  thesaurus,  ubi  est  tanta  pau-  25 
pertas?  quia  hic  non   est  cultellus   neque  lobalia   nec  scutella   nec  iucisorium   nec 
domus  nec  mensa  nec  famulus  nec  famula».  Respondit  bcalus  Franciscus:  «  Et  hoc 
ego  reputo  magnum  Ihesaurum,  ubi  nihil  est  de  his,  quae  praeparantur  humana  in- 
dustria,  sed  quidquid  adest,  (e)  a  divina   providcntia  ministratur,  sicut  apparet  ma- 
nifeste  in  pane  acquisito,  in  lapide  tam  pulchro  et  iu  fonle  tam   limpido;   unde  30 
volo,  quod  rogemus  Deum,  ut  Ihesaurum  sanctae  paupertatis  tam  nobilem,  qui  habet 
Deum  administratorem,  faciat  nos  toto  corde  diligere  »;  et  sic  de  illis  frusticulis  (/")  panis 
saliali,  gratias  agentes  Deo,  versus  Franciam  iter  arripueruut.  Et  cum  venissent  ad 
quandara  ecclesiam  et  in  eam  intrantes,  beatus  Franciscus  ivit  ad  orandum  post  al- 
lare,  ubi  visitalionis  divinae  recepit  tam  ignitum  fervorem  eius  anima  ad  paupertatis  35 
concupiscentiam  inflammanlem,  (juod  videbalur  ex  facie  et  oris  hiatu  quasi  flammas 
ardoris  emittere;  el  egrediens  ad  socium  sic  ignitus  ore  vehementer  dixit:  «  A,  a,  a, 
frater  Massaee,  praebe  mihi  te  ipsum»;  et  hoc  fccit  ter.  Frater  Massaeus  stupens  de 
tam  vehementi  fervore,  cum   tertia   vice  dixissel  bealus  Franciscus:  «  Praebe  mihi 
te  ipsum  »,  misil  se  totum  inter  brachia  sancti  patris.  Tunc  beatus  Franciscus  cum  40 
hiatu  magno  et  spiritus  sancti   fervore  ac  clamore  valido  reboando:    «  A,  a,  a  », 


(a)  Edd.  indiscretione.    —    (h)  As  2^(trta;  edd.  peracta.    —    (c)  As  dicebat.    —    {d)  As  et  edd.  tanto 
thesauro  et  tam  magno.    —    (e)  As  ct  edd.  adest,  totum.    —    (f)  As  frustulis. 


'  Fere  idem  paulo   fusius  Actus  c,  11;  cfr.  Chron.  cit.  pag.    116.    —   ^  Frustrum=frusluni 
(Du  Cange). 


196  FRUCTUS   VIII   —   PARS   SECUNDA. 


levavil  fralrem  Massaomn  ciim  ipso  flalu  iii  aerem  el  impiilil  illiim  anle  se,  (luaiilum 
possel  esse  unius  haslac  lon^ae  mcnsura;  quod  vidcns  (Valcr  Massaeus,  slupuil  de 
lam  mirando  sancli  patris  fervore,  el  reluiil  poslea  sociis,  quod  in  illo  sancli  Fran- 
cisci  impulsu  tanlam  dulcedinem  et  consolalionem  spiritus  perscnsit,  quod  mmquam  in 
5  vila  sua  tam  maximam  consolalioiicm  se  mcmincrat  habuisse.  Poslea  Romam  per- 
gentes,  bealus  Franciscus  fuil  a  sanclis  aposlolis  Pclro  el  Paulo  dulciler  amplexatus, 
ut  dicetiir  fruclu  XXIll  et  conformilale.  El  quia  bcalus  Fraiiciscus  a  sanclis  aposlolis 
Petro  et  Paulo  pctierat,  ut  pro  ipso  ct  sociis  cuslodilionem  ihesauri  paupertatis  im- 
petrarent  a  Chrislo,  beali  aposloli  sibi  dixerunt:  «  Frater  Francisce,  qiiia  hoc  lu  petis 

10  et  desideras,  quod  ipse  Chrislus  et  eius  sancti  apostoli  hic  servaverunl,  ideo  nolifi- 
camus  tibi  ex  parte  Domini  noslri  lesu  Christi,  quod  tuum  desiderium  cst  adimplelum; 
ct  ipse  Dominus  lesus  Chrislus  nos  misit  ad  le,  ut  annunliemus  tibi,  quod  oratio  lua 
esl  exaudita,  et  thesaurus  sanciissimac  paupertatis  libi  et  le  sequenlibus  perfeclissime 
esl  concessus.  Et  tibi  ex  partc  Christi  dicimus,  quod  quicumque  hoc  desiderium  luum 

15  cxsequenlur,  dc  regno  bealiludinis  sunl  securi;  el  lu  et  omnes  lui  sequaces  erunt  a 

Domino  benedicli  ».  Quae  omnia  beatus  Franciscus  fralri  Massaco  socio  suo  revelavil '. 

Hic  frater  Massaeus  audivil  Chrislum  concedenlem  indulgenliam  bealo  Francisco 

pro  ccclesia  sanctae  Mariae  de  Portiuncula,  dum  esscl  beatus  Franciscus  in  dicta  cc- 

clesia  coram  Christo,  virgine  Maria  el  angelis(a);  cl  ivil  cum  eo  Perusium  ad  dominiim 

20  papam  Honorium,  el  dominus  Honorius  concessil  sibi,  ul  dicetur  fruclu  et  confor- 
milale  XIV.  Et  beatus  Franciscus  dixil  fralri  Massaeo,  quod  indulgcnlia  sibi  per  do- 
minum  papam  concessa  a  Christo  erat  in  caelo  confirmata.  Sed  qiiando  fuit  dies  a 
Christo  dictac  indulgentiae  delerminata,  frater  Massacus  hoc  audivil;  scd  Romam 
tunc  uon  ivil  cum  bealo  Francisco  {b)  ^ 

25  Bealus  Franciscus,  ul  dictum  cst  supra,  volens  scire,  an  deberet  orare  vcl  irc 
ad  praedicandum,  hunc  fratrem  Massaeum  ad  fratrcm  Silvestrum  misil  et  bealam 
Claram,  ut  per  cos  de  beneplacito  declaralus  divino  scirel,  quid  agendum.  Sed  fralre 
Massaeo  beato  Francisco  dc  volunlate  Domini  refcrcnte  responsum,  bealus  Fran- 
ciscus,  ipso  fratre  Massaeo  accepto  pro  socio  et  fralrc  Angclo,  de  Realc,  ut  credo, 

30  ati  praedicandum  pcrrexit.  Et  tunc  cvenil  miraculum  illud  coram  praefalis,  quod 
mulliludo  maxima  avium  (c)  congrcgata  ad  audicndum  pracdicalionem  beali  Francisci 
stctcrunl  et  venerunt  ^  Hunc  fratrem  Massacum  beatus  Franciscus  misit  ad  fralrem 
Ruflniim  tenlatum  a  diabolo  et  nequiter  deceplum;  quem  nolentem  ad  bealum  Fraii- 
ciscum  operalione  diaboli  venire,  fratcr  Massaeus  suo  eloquio  sancto  pcrduxit,  ac  a 

35  diaboli  insidiis  exslitit  liberatus,  ul  statim  dicetur.  Frater  isle  Massaeus  audiens  qucn- 
dam  fralrcm  haberc  profundissimam  humililalcm,  qiiac  ipsum  sanctificabal,  confir- 
mabat  ct  in  Dei  gratia  crescere  faciebat,  ct  qiiod  melius  esl,  nunquam  a  Deo  caderc 
pcrmillebat  habentcm,  ad  habcndam  hanc  virlulem  humililatis  fraler  Massaeus  exarsit, 
quod  elevans  oculos  ad  caclum  voto  se  strinxil  firmissimo,  nunquam  velle  in  mundo 

/»o  islo  laelari,  nisi  hanc  suae  animae  virlulem  sentiret  adesse;  quia  videbatur  sibi, 
quod  essel  dignus  inferno,  nisi  ad  illam   humilitatem  pervenissel.  El  cum  Irislis  sic 


(a)  As  Maria  de  Angelis.  —  {b)  As  et  odd.  om.  sed  quando  —  cum  beato  Francisco.  —  (c)  As  civium. 


'  Idcm  Aclus  c.  13n.  i-W)  (n.  20-29  a  Pisano  bicvilcr  exliibpiUiir)  ct  n.  29-31;  idom  otiani 
in  Cliron.  !24  (jm.  pnp;.  117,  f|iiac  n.  20-29  iniiius  ;il)l»rcvinMTiiiiI.  —  *  narllioli  r.  6  ol  7.  — 
»  Cfr.  ArMi^  c.  1G. 


FRANCISCUS   FECUNDATUR.  197 

fraler  Massaeus  per  dies  plurimos  pennansisset,  in  fame  el  sili  el  miillis  lacrymis 
se  maclando,  ac  dum  quadam  die  per  silvam  eundo  pro  desiderio  vehemenli  diclae 
virtulis  et  singullus,  luctus,  clamores  et  lacrymas  emilteudo  et  dari  a  Domino  sibi 
humilitalem  postulando,  vocem  de  caelo  his  eum  vocantem  audivit:  «  Frater  Massaee, 
fraler  Massaee  »!  Qui  per  spiritum  Chrislum  benediclum  recognoscens  respondit:  «  Do-  5 
mine  mi,  Domine  mi  ».  El  Dominus  ad  eum:  «  Quid  vis  dare  ad  hanc  graliam  pos- 
sidendam,  quid  vis  dare  »?  Et  fraler  Massaeus  respondit:  «  Oculos  capitis  mei  ».  Et 
Dominus  ad  eum:  «  Et  ego  volo,  quod  oculos  et  graliam  habeas».  Tunc  frater  Mas- 
saeus  rcmansit  in  lanta  gratia  oplatae  humilitatis  et  lumine  Dei,  quod  continue  erat 
in  iubilo.  El  saepe,  quando  orabat,  faciebat  quendam  iubilum  uniformem  el  voce  10 
obtusa,  sicut  columbus:  «  U,  u,  u  »;  ac  facie  hilari  et  iucunda  contemplationi  va- 
cabal.  Et  supor  hoc  humillimus  factus  se  viliorem  cunctis  hominibus  reputabat.  In- 
terrogavit  sanctus  frater  hicobus  de  Fallerono  fratrem  Massaeum,  quare  versum  nou 
mutabat  in  iubilo;  respondit  fraler  Massaeus  cum  magna  laetilia:  «  Quia,  cum  in  una 
re  inveniam  onme  bonum,  non  oportet,  quod  variem  versum  ^  ».  15 

Sanctus  frater  Massaeus  requisitus  semel,  quare  erat  prae  solito  tristis,  respondit: 
«  Quia,  etsi  profuudissimam  humililatem  possideam  Dei  gralia,  hoc  mihi  non  est  conces- 
sum,  quod,  etsi  nollem  aliquod  malum  illi,  qui  mihi  fecisset  iniuriam,  etsi  bona  cupiam 
el  procurem  ut  mihi,  tamen  eum  non  sic  diligo  ut  me,  nec  placet  mihi,  quando 
audio,  eum  commendari  ^  ».  Isle  fraler  Massaeus  erat  solitus  dicere,  quod  melius  est  20 
ire  ad  sauclos  vivos  quam  mortuos,  id  esl  ad  bonos  homines,  qui  supersunt  in  mundo, 
quam  visitare  sanctorum  limina;  nam  tales  docebunt  te  mulla,  per  quae  transierunt, 
scilicel  periculosas  lentationes,  temporales  et  spiriluales^  Et  uni  referenti  aliorum  mala 
dixit  frater  Massaeus:  «  Considera  semper  facta  bonorum,  scilicet  beatae  Virginis  et 
sanclorum,  et  nunquam  facta  malorum.  Si  enim  malus  es,  considerando  lacla  bonorum,  25 
hodie  et  cras  habendo  ante  oculos  facta  bona,  de  necessilate  fies  bonus;  si  bonus 
es,  fies  melior;  sed  considerando  facta  malorum,  si  bonus  es,  fies  malus,  si  malus, 
fies  deterior  *  ».  Hic  fraler  Massaeus  de  sero  comedebat  et  statim  cellam  intrabat  et 
dormiebat  el  poslea  surgebat,  nihil  dicens  aliud  per  totam  noclem  quam ;  «  Domine  mi, 
da  mihi  contrilionem  de  omni  displicentia  et  offensione;  da  mihi  graliam  emendandi  30 
et  salisfaciendi  secundum  volunlalem  tuam  ».  Et  post  missam  claudendo  se  in  cella 
dixil:  «  Fac,  Domine,  le  me  coguoscere  el  amare  tolo  corde»;  et  hoc  dixit  cum 
maximis  lacrymis  el  devotione  ". 

Hic  emigrans  ad  Dominum  sepultus  est  Assisii  in  ecclesia  beati  Francisci. 

De  fratre  Rufino,  socio  beati  Francisci.  35 

Nonus  frater  iacens  Assisii  est  frater  sanclus  Rufinus,  consanguineus  beatae 
Clarae,  et  sepultus  in  ecclesia  sancli  Fraucisci.  Qui  frater  Rufinus  beati  Francisci 
vita  provocatus  et  doctrina  habitum  Fratrum  Minorum  cum  magna  devotione  suscepit. 
Hic  fuit  «  virgo  purissinius,  oralionis  et  coutemplationis  praerogativa  sublimis,  odori- 
ferae  conversationis  floridus,  coram  Deo  et  hominibus  virtulibus  adornalus  "^ ».  40 

Hunc  beatus  Franciscus  magnis  praeconiis  exlollebat.  Cum  euim  die  quadam 
bcalus  Franciscus   in  quodam  locello  sc   cum  sociis  in  divinis  colloquiis  exercerel, 


■  Idem  Aclus  c.  41  et  Cliron.  dl.  pag.  119.  —  ^  Aliqiio  alitcr  et  fusiiis  idem  reforunt  67tron. 
cit.  pag.  120  lin.  9-27.  —  »  Cfr.  Cliron.  cit.  pag.  121.  —  *  Cfr.  Chron.  cit.  pag.  120  in  fine- 
—  *  Cfr.  Chron.  cit.  pag.  119  iu  fine.    —   "  Chron.  cit.  pag.  46. 


198  FRUCTUS   VIII   —  PAKS   SECUNDA. 

fraler  Rufimis,  cum  non  essci  lunc  cum  eis,  sed  in  silva  in  oratione,  conligil,  ul 
explela  oralione  de  silva  exiret  el  parum  longe  a  beato  Francisco  Iransiret.  Quem 
beatus  Franciscus  a  longc  cernens  verlil  se  ad  socios  dicens:  «  Uicilc  milii,  caris- 
simi:  quae  est  sanctior  anima,  quam   habeat  Dcus  in  hoc  mundo  »?  Qui   humililcr 

5  respondcrunt  dicenles,  ipsum  beatum  Franciscum  hoc  privilegio  sublimari.  Ipse  re- 
spondil:  «  Ego,  carissimi,  sum  indignior  et  vilior  homo  ex  mc,  quem  Deus  habeat 
iu  hoc  mundo.  Sed  videlis  vos  illum  sanctum  fralrem  Rufinum  nunc  exeunlem  dc 
silva?  Dominus  mihi  revelavit,  quod  anima  eius  esl  de  tribus  sanctioribus  animabus, 
quas  Deus  nunc  habeal  in  hoc  mundo;  et  firmiter  dico    vobis,  quod  ego  non  du- 

10  bitarem  ipsum  sanclum  Rufiuum  vocare,  dum  adhuc  vivit  in  corpore,  cum  anima 
eius  sil  in  gratia  confirmala  ct  sanclificala,  glorificala  ct  canonizata  in  caelo  a 
Domino  lesu  Chrislo  ».  Haec  verba  dixit  beatus  Franciscus  de  sancto  fralre  Rufino  in 
sui  absentia  '. 

Sed  anlequam  ad   hunc  sanclitatis  et  confirmalionis  gratiae  veniret  slatum,  a 

13  diabolo  fuil  dupliciter  inler  alia  tenlatus,  etsi  per  beatum  Franciscum  libcralus.  Primo, 
ut  dicit  fraler  Couradus  de  Ofiida,  fuit  a  diabolo  lentalus,  ut  beati  Francisci  vestigia 
non  sequeretur,  et  specialiter,  quia  beatus  Franciscus  erat  simplex  et  idiota,  el 
fralres  hinc  inde  per  hospilalia  lcpro.sorum  Iransmiltendo,  frequenter  a  studio  ora- 
tionis  distrahebat;  sed  via   tuta  eral,  ut  sequerelur  viam  beali  Antonii   et  aliorum 

20  anachorelarum  in  deserlis  solilarie  commorando.  Hanc  primo  suggessil  cordi;  deinde 
in  angeli  lucis  forma  apparens,  pracdicta  dixit  eidem;  el  sic  fuit  frater  Rufinus  in 
diclo  proposilo  confirmalus.  Unde,  cum  slaret  in  monle  Subasio  in  cellula  in  qua- 
dragesima  solitarius,  ct  fralres  alii  in  cellulis  aliis  factis  de  arboruni  ramis,  sic  ipse 
frater  Rufinus  fuit  a  diabolo  delusus,  quod  non  veniebat  ad  beatum  Franciscum  hora 

25  comestionis  more  solito;  sed  mendicando  in  Assisio  panem  per  totam  hebdomadam 
clausus  manebat.  Et  beatus  Franciscus  et  alii  fratres  credebant,  quod  propter  solilu- 
diuem,  quia  erat  homo  magnae  oralionis,  hoc  agerel.  Et  sic  stetit  in  lota  quadrage- 
sima.  In  die  vero  Coenae  beatus  Franciscus  misit  pro  omnibus  Iralribus,  qui  eranl 
'n  illo  monle  solitarii,  ul  communicarent  el  facerenl  Domini  coenam.  Frater  autem 

30  Rufinus  fratri  ipsum  vocanli  respondit:  «  Dic  fratri  Francisco,  quod  nolo  ad  eum 
venire,  nec  de  cetero  eum  sequi,  sed  volo  morari  hic  solilarius;  quia  melius  potero 
hic  salvari,  quam  sequendo  eius  simplicilales,  prout  Dominus  mihi  revelavit  ».  Quae 
beatus  Franciscus  audiens  tristis  elTectus,  misil  sibi  alium  nuntium  iterum,  ul  veniret; 
qui  ad  ipsum  venirc  rccusavit.  Antc  elev;ilionem  eucharisliae  nnsit  lerlio  ad  ipsum, 

35  ut  saltcm  ad  vidondum  cor|)us  Domini  vcniret.  Qui  noluil  facere;  sed  verba  primis 
similia  bealo  Francisco  diccnda  misil.  Quibus  audilis,  bealus  Franciscus,  smnpla  sacra 
communione,  locum  intravit  solitarium,  et  Irislilia  lolus  al)sor|)tus,  coepil  lacrymari  ct 
magno  ciulalu  (licei'c:  «  Dominc,  ul  (luid  lam  simplicem  permisisli  errarc  »?  Et  surgens 
personaliler  ad  fratrem  Rufinum  acccssit  cl  dixit  sibi:  «  Quare,  fralor  Ruline,  lanlain 

40  mihi  trisliliam  (a)  dcdisti  et  ter  vocalus  ad  tanlam  solemnilalem  venire  noluisli  » ?  Qui 
respondit,  (|uod  volcbat  vitam  crcmitarum  sc(|ui  ct  non  ipsum  (/^) ;  (|uia  sic  facicndo. 


(«)  A.s  moestitiam.    —    (/>)  As  ot  odd.  anam. 


'  Idem  AcIhs  c.  .35  cl  Ckron.  cit.  piig.  40. 


FRANCLSCUS   FECUNDATUR.  199 


nulliis  polcrat  essc  error,  seil  bene  ipsum  sequendo,  cum  propler  suas  siniplicilales 
fralres  ab  oralione  mullolies  dislrahebal.  Sed  cum  bealus  Franciscus  rogaret  eum, 
fjuod  venircl  ad  comedendum  cum  Iralribus,  el  ille  nollet,  tandem  acquievit;  sumplo- 
que  prandio,  cum  bcatus  Franciscus  vellet  eum  ad  fralrum  communilatem  reducere 
et  peteret  ab  eo,  quis  ipsum  ad  hoc  induxerat,  et  frater  Rufinus  diceret,  divinam  5 
inspirationem  et  angelicam  allocutionem  super  hoc  factam  habuisse,  quare  sic  velle 
agere  dixit;  tunc  bealus  Franciscns  dixit:  «  Ego  oslcndam  tibi  illum  angelum  sedu- 
ctorem,  qui,  te  decipiendo,  talia  tibi  suggessit ».  Et  orationc  facla,  statim  apparuit  an- 
gelus  tenebrarum  ila  decorus  et  splendidus,  ul  omncs  essent  stupefacli.  Quem  frater 
Rufinus  vidcns  cum  gaudio  dixit:  «  Hic  angelus  mihi  talia  dixit  ».  Tunc  beatus  Fran-  10 
ciscus  post  orationem  praecepil  illi  angelo,  ut  quis  esset,  visibiliter  appareret;  ct  vi- 
dente  fratre  Rufino,  Iransfiguratus  est  in  speciem  lam  horribilem,  quod  prae  timore 
et.horribili  loetore  in  lerra  fratcr  Rufinus  cecidit  quasi  mortuus;  et  a  beato  Fran- 
cisco  sublevatus  et  conlorlalus  fuit  et  in  iustitia  confirmatus.  Et  dixit  poslea  fraler 
Rufinus,  quod  in  tali  forma  apparuit,  quod  non  posset  corde  crcdi  vel  verbo  decla-  15 
rari;  et  dixil,  quod  per  magnum  tempus  et  non  sine  magna  poena  sibi  videbatur 
praedictum  foetorem  senlire  \ 

Vice  alia  frater  Rufinus  fuit  a   diabolo  de  praedestinatione   tentalus,   vidclicet, 
quod  ipse  non  erat  de  praedestinatis  ad  vilam  aeternam,  et  quidquid  boni  faciebat  in 
religione,  perdebat.  Et  hoc  primo  diabolus  eius  cordi  suggessit.  Sed  frater  Rufinus  hoc  20 
bealo  Francisco  non  pandil;  verum  consuela  opera  faciebat,  scilicet  orando,  ieiu- 
nando  et  alia  bona  faciendo;  crat  tamen  ex  boc   melancholicus  totus  et  tristis  ef- 
fectus.  Scd  hosti  anti(iuo  non  suflecit  hoc  sibi   suggerere,  sed  insuper  fratri   Rufino 
in  specie  Cruciflxi  apparens,  ei  dixit  («):  «  0  Irater  Rufine,  ego  sum  Dei  Filius;  tu  non 
es  de  praedeslinalis  ad  vitam;  cur  te  affligis?  Ego  sciOj  qiios  elegermi  ^;  nec  credas  23 
filio  Petri  Bernardonis,  nec  ipsum  de  ista  materia  intcrroges;  quia  omnis  alius  a  me 
hoc  ignorat.  Ideo  credas,  quod  lu  es  de  numero  damnalorum,  et  ipse  frater  Frau- 
ciscus  et  pater  eius  est  damnatus;   et  quicumque  eum  sequilur,  decipitur».  Unde 
frater  Rufinus  erat  ita  obtenebratus  a  principe  tencbrarum,  quod  iam  fidem  et  amorem 
in  bealo  Francisco  perdiderat,  el  hoc  sibi  dicere  non  curabat.  Sed  beato  Francisco,  30 
quod  frater  Rufinus  non  dixit,  spiritus  Domini  revelavit.  Unde  ipse  pater  pius,  videns 
pcriculum  dicli  fralris,  misit  ad   eum   fratrcm  Massaeum,  ut  ad  eum  fraler  Rufinus 
veniret  omni  modo;  nam  beatus  Franciscus  et  fralcr  Rufinus  (6)  ambo  stabant  in  loco 
de  Carceribus,  scilicct  in  monte  Subasio.  Frater  Rufinus  respondit  fratri   Massaeo: 
«  Quid  ego  habeo  agere  cum  fratre  Francisco  »?  Et  tunc  fratcr  Massaeus,  homo  totus  33 
sapientia  Dei  plenus,  clare  cognosccns  eum  diaboli  fallacia  deccptum,  ait:  «  0  frater 
Rufiue,  ncscis  lu,  quod   frater  Franciscus  est  sicut  angelus  Dei,  qui   tot  animas  in 
mundo  illuminavil,  et  a   quo  etiam   nos  tol  divinae  gratiae  dona  recepimus?  Ego 
volo,  quod  omnino  ad  eum  venias;  quia  clare  video  tc  a  diabolo  esse  deceptum  ». 
Statim  autem  frater  Rufinus  venil  ad   beatum  Franciscum,  quem  bcatus  Franciscus  40 
a  longe  videns  coepit  clamare:    «0  fraler  Rufine,  captivelle,  cui   credidisti  »?  Et 


(a)  Edd.  suggerere,  veritm  etiain  in  similitudinem  Christi  crucifixi  se  transfigurans  dixit  fratri  Eufino. 
(b)  As  ct  cdd.  2  Massaeus. 


1  Fcrc  idom  Chron.  cit.  pag.   i8  ct  49.    —    "-  loan.   13,   18. 


200  FRUCTUS   VIII   —   PAKS   SECUNDA. 

sihi  bealiis  Franciscus  lolam  lenlalioncm,  quam  liabuerat  inlus  el  exlra,  dixil;  cl 
docuit,  quod  ille,  qui  lalia  sibi  suggesscral,  non  erat  Cbrislus  sed  diabolus:  primo, 
quia  cor  eius  induraveral;  secundo,  quia  eum  Iristem  elTecerat,  cuius  oppositum  est 
de  Cbristo;  tcrlio,  quia  diccndo  sibi  aliquid  vituperii,  diabolus  suslinere  ul  superbus 

o  non  posset,  et  ideo  dixit  bealus  Franciscus  fralri  Rufino:  «  Si  libi  iterum  apparebit 
el  aliquid  tibi  dixerit,  dicas  ei,  sciliccl  diabolo:  ,Aperi  os  tuum  el  ego  stercorizabo 
in  illud';  et  ipse  statim  a  tc  elTugict».  Tunc  frater  Rufinus  bumiliter  culpam  suam 
cum  lacrymis  recognovil,  quod  praefata  beato  Francisco  non  revclaverat.  Sanctus 
vero  Franciscus  dixit  sibi:   «  Vade,  fili,  et  confilearis,  et  oralionis  («)  sludium  non 

10  omittas.  El  scias,  carissime,  pro  certo,  (piod  baec  lentatio  eril  libi  ad  magnam  utili- 
talem  et  consolationem,  siculi  in  brevi  expericris». 

Sanclus  aulem  frater  Rufinus  rcdiit  ad  cellam  suam  ct  ad  orandum  in  silva,  Et 
dum  starcl  cum  multis  lacrymis  ad  orandum  Omnipotentem,  diabolus  in  specie  Chrisli 
apparens  dixit:  «  Fraler  Rufinc,  nonne  dixi  tibi,  quod  non  crederes   filio  Pelri  Rer- 

15  nardonis?  cur  te  affligis?  Crede  mihi,  quia  tu  es  damnalus ».  Et  slatim  frater  Rufinus: 
«  Aperi  os,  et  ipsum  stercorizabo  ».  Tunc  diabolus  indignatus  cum  lanta  furia  el 
tempestate  ab  eo  recessit  et  cum  tanta  commotionc  lapidum  montis  Subasii,  quod  ignem 
maximum,  se  ad  invicem  collidcndo,  fecerunt.  Unde  ad  tam  lerribilem  slrcpilum  la- 
pidum  beatus  Franciscus  el  socii  admirantes  extra  diclum  locum,  ut  novitatem  illam 

20  aspicerenl,  exierunl.  Et  tunc  sanclus  frater  Rufinus  manifeste  advertit,  quod  ipsum 
hostis  deccperat.  Unde  sero  (b)  ad  bealum  Franciscum  rediit  et  prosternens  se  in  terram, 
iterum  dixit  culpam  suam;  qui  confortatus  a  beato  Francisco  totus  pacificalus  re- 
mansit.  Et  post  hoc,  dum  slaret  ad  orandum  cum  multis  lacrymis,  et  ecce  Christus 
benediclus   sibi  apparuit  et  totam   animam   suam  divino  liquefecit  amorc,  dicens: 

25  «  Rene  fecisti,  fili,  benc  fccisti,  quod  fralri  Francisco  crcdidisti;  quia  illc,  qui  te  con- 
tristaverat,  diabolus  fuil,  ego  autem  sum  Christus  magistcr  tuus;  ct  ut  de  hoc  te 
reddam  ccrlissimum,  hoc  sit  libi  signum,  quod,  doncc  in  islo  mundo  eris,  nunquam 
de  cetero  tristis  eris  ».  El  bcnedixil  Christus  sanctum  fratrcm  Rufinum  ct  dimisit  eum 
in  tanto  gaudio  et  dulcedine  spiritus  ct  clcvationc  menlis,  quod  die  ac  nocte  eral 

30  absorptus  in  Deum.  Et  confirmatus  esl  tunc  in  tanta  gralia  et  benedictione  el  sccu- 
ritate  salutis  aeternae,  quod  totus  est  in  virum  altcrum  transmutalus.  Ad  lanlam 
autem  elcvationcm  mentis  et  orationis  persevcranliam  pcrvenit,  quod  stetisset  conlinuc 
infra  parvum  circulum  dic  nocluque  ad  contemplandum  divina,  si  aliquis  eum  non 
impcdissel.  Et  quia  beatus  Franciscus  dc  gratia  novcrat  fralris  Rufini,  ideo,  ul  prae- 

35  missum  esl,  dixit  eum  sanctum  merito  possc  vocari  '. 

Erat  autem  ipse  frater  Rufinus  propler  assiduae  conlom|)Ialionis  studium  ita  ab- 
sorplus  in  Dcun),  (|uod,  (piasi  inscnsibilis  faclus,  valde  raro  Io(|ucbatur.  Ncc  cliam  crat 
verbi  disscminandi  gratia  |)rac(lilus.  Unde  cum  dic  quadam  boatus  Franciscus  dixissct 
fralri  Ilufino,  ut  irct  ad  praedicandum,  (|ui(l(|ui(I  Spirilus  ci  suggcssissct,  Assisium,  et 
40  eum  fratcr  Kufinus  diccrel,  (piod  sibi  parcerct,  (|uia  idiola  cl  graliam  vcrbi  iion  habcbal, 
bcalus  Franci.scus  dixit:  «  Quia  non  statim  inibi  obcdisli,  idco  per  sanclam  obcdicnliam 


(a)  As  el  0(1(1.  nddunt  cotmietae.    —    (b)  As  et  odd.  secundo. 


'  Idcin  noniiullis  iniilutis  Aclns  <:.  .51  cl  Clirou.  cil.  ]r.\',i.  'W. 


FRANCISCUS   FECUNDATUR.  201 

libi  praecipio,  ul  muliis,  solis  braccis  remanenlibus,  vaclas  Assisium,  et  inlrans  ec- 
clesiam  aliquam  sic  nudus  praedicabis  populo  ».  Qui,  slatim  obediens,  Assisium  pcrrexit 
nudus.  Sed  beatus  Franciscus  cogilans  inlerim  de  prompta  obedientia  fralris  Rufini 
el  de  suo  mandato  tam  duro,  coepil  se  increpare,  quod  talia  Iratri  Hufino  de  nobi- 
lioribus  de  Assisio  mandasset;  et  inquit  ad  sc  ipsum  beatus  Franciscus:  «  Per  Deum,  5 
ego  faciam,  quod  tu  experieris  quod  in  alio  mandas  ».  El  denudans  se  turjicam  suam 
et  fratris  Rufini  fratri  Leoni  dedil,  queni  pro  socio  siio  duxit,  ut  secum  eas  deferrel. 
Et  dum  pervenisset  Assisium,  invenit  fralrem  Rufinum  praedicantem  et  devote  di- 
centem  populo:  «  0  carissimi,  fugite  mundum,  dimillite  peccatiim,  reddile  alienum,  si 
vilare  vullis  infernnm  (a);  servate  mandala  Dei,  diligiic  super  omnia  Deum  el  proximnm  10 
sicut  te  ipsum,  si  pergere  vultis  ad  Deum,  et  agile  poenilentiam,  quoniam  appropinquat 
regnum  caelorum  ».  Scd  cives  Assisinales  videnles  primo  fralrem  Rufinum  nndum  sic 
et  consequenter  beatum  Franciscum,  dixerunt:  ;<  Isli  faciunt  lantam  poenitenliam, 
quod  cfTicieiitnr  amenles».  Realus  vero  Franciscus  sic  nudus  ascendit  in  pergulum 
et  praedicavit  tam  slupenda  de  contemptu  mundi,  de  poenilentia  sacra,  de  paupertale  '5 
voluntaria,  de  desiderio  regni  caelestis,  et  de  nuditale  et  de  opprobriis,  ac  de  pas- 
sione  Domini  noslri  lesu  Christi  crncifixi  lam  ardenler,  quod  incredibili  devotione  et 
compassione  turba  maxima,  quae  convenerat,  misericordiam  Altissimi  ad  sidera  con- 
clamabat;  et  tam  magnus  planctus  fuit  illa  die  in  Assisio  in  populo  de  passione  Domini, 
quod  nunquam  fuit  similis  de  passione  Domini  auditus.  Unde  aedificalo  populo  beaius  20 
Franciscus  et  beatus  Rnfinus  se  tnnicam  reinduerunl  et  ad  sanctam  Mariam  ambo  sunt 
reversi;  et  beatum  se  putabat,  qui  posset  eos  tangere  vel  fimbriam  veslimenli  \ 

Dum  frater  Rufinus  seinel  iret  pro  pane  per  Assisium  quaerilando,  et  ecce,  qnidam 
daemoniacus  ligatus  manibus  et  pedibus,  a  multis  socialus,  qui  ducebatur  ad  bealum 
Franciscum,  ut  eum  liberaret.  Qui.  cum  a  longe  vidisset  sanclum  fratrem  Rufinnm,  25 
stalim  coepit  clamare  et  furere  tam  forliler,  quod  fractis  omnibus  vinculis,  de  ma- 
nibus  omnium  exsilivit;  et  cum  illi  de  hoc  mirarentur  et  daemoniacum  inlerrogarent, 
quare  sic  fecissel,  re.spondit:  «  Quia  ille  frater  pauperculus,  ille  frater  humilis,  san- 
ctus  frater  Rufinus,  qui  incedit  cum  lasca,  snis  virtulibus  sanctis  et  hnmilibus  ora- 
lionibus  me  incendil  el  crucial;  unde  non  possum  hic  plus  morari  »,  el  statim  exivit.  30 
Quod  adverlens  fraler  Rufinus,  quia  illi  homines  et  homo  sanalus  magnam  sibi  reve- 
rentiam  exhibebant,  hortatns  est  eo.s,  ut  in  his  omnibus  glorificarent  Deum  et  Sal- 
vatorem  nostrnm  Dominum  lesum  Chrislum  \ 

Iste  frater  Rufinus  stigmata  beati  Francisci  videre  promeruit;  sed  ad  cognitionem 
vulneris  laleralis  triplici  modo  et  via  pervenit:  primo  lavando  femoralia  beati  Fran-  35 
cisci,  quae  ex  parte  dextri  lateris  mullipliciter  cruenlata  de  sanguine,  qui  de  plaga 
laleris  exibal,  invenit;  nam  bealus  Franciscus  post  impressionem  sacrorum  sligmalum 
femoralia  nsque  ad  ascellas  (6)  portabat.  Secundo  scalpendo  bealnm  Franciscum  digitos 
in  dictam  plagam  studiose  immisit;  propter  qnod  beatus  Franciscus  angustialus  ma- 
ximum  clamorem  eniisil,  dicens:  «  Parcat  libi  Dominus,  frater  Rufine!  Quare  hoc  40 
facere  volnisli  »?  Tertio  dicendo  beato  Francisco,  quod  sibi  hanc  graliam  faceret, 
ut  ipsius  el  suam  lunicam  ipse  acciperel,  et  sibi  suam  darel;  quod  cum  beatus  Fran- 


(a)  As  si  intrare  vultis  paradisum,    —    (h)  As  costas;  cdd.  axillas. 


^  Idem  cum  nonnullis  adiunclis  Adus  c.  32  et  Chron.  cit.  pag.  47.   —   ^  Idem  Aclus  c.  33 
u.  3-7;  cfr.  Cliron.  cit.  pag.  48  lin.  8-15. 


202  FRUCTUS   VIII   —   PAKS   SECUNDA. 

ciscus  facerel  ex.spoliando  sc,  qiiia  iion  habebal  nisi  uiiam  lunicam,  fraler  Hufiiius 
curiose  inluendo,  dicUim  vulnus  lalcrale  oculis  aspcxil  *. 

Infirmalus  fralcr  Runnus  ad  morlem,  cum  fraler  Leo  iam  visionem  vidissel  de 
fralre  Bernardo,  ul  diclum  esl  %  el  credens,  se  esse  illum  fralrem,  pro  quo  illa  fralrum 

5  multiludo  irel  processionaliler,  el  (juia  gravius  infirmabalur  quam  fraler  Rufinus, 
exislimans  se  morilurum,  surrexit,  ul  potuit,  et  totus  laetus  fraler  Leo  ivit  ad  fratrem 
Rufiiium  el  dixit  ad  cum:  «  Fraler  carissime,  credo,  quod  Deus  velit  me  vocare  ex 
hac  viia  ad  se».  Frater  Rufinus  respondit:  «  Frater  Leo,  tu  es  deceplus,  quia  non 
de  te,  sed  de  me  esl  visio,  quam  vidisli  »;  et  dixit  fraler  Rufinus:  «  Tu  vidisti  hoc 

10  in  somnis,  cgo  vero  vigilando.  Beatus  cnim  Franciscus  venit  ad  me  cum  illa  multi- 
tudine  dicens  mihi,  quod  cum  illis  pergerem  ad  Dominum,  breviter  morilurus;  et 
lunc  osculum  dulcissimum  mihi  dedil  et  os  meum  odore  replevil  mirabili;  el  ul 
verum  me  dicere  comprobes,  appropinqua  el  senlies  redolenliam  in  ore  meo  osculo 
sancto  dereliclam  ».  Cumque  frater  Leo  appropinquassel,  tanta  odoris  fragrantia  est 

15  perfusus,  quae  ex  ore  fratris  Rulini  cxhalabat,  quod  lolus  allcratus  credebal  fralri  Ru- 
fino  de  his,  quae  diccbat.  Fraler  vero  Rufinus  Uinc  ad  mortcm  veniens,  vocatis  fra- 
Iribus,  ipsos  ad  servandam  pauperlatem  et  carilatcm  mutuam  admonuit;  et  admo- 
nilione  facla,  in  Domiiio  obdormivit,  et  cum  illa  comitiva  sanctorum  caelum  adiit, 
sepulliis  Assisii  in  ecclesia  beati  Fraiicisci  \ 

20  De  fratre  Guidone,  socio  beati  Francisci. 

Decimus  frater,  qui  iacet  Assisii  (a),  cst  frater  Guido  de  Senis  laicus.  Iliiic 
frater  Lco  socius  beali  Francisci  iam  mortuus  apparuit,  et  morlem  suam  fratribus 
ipse  praedixit  \ 

De  fratre  Aegidio  de  Cappotiis. 

25  Undecimus  frater,  qui  iacet  Assisii  iii  ecclcsia  bcati  Francisci,  esl  fraler  Aegi- 
dius  de  Cappotiis   vir  magnae  sanclitalis  ^ 

De  fratre  Valentino  de  Narnia. 

Duodccimus  fratcr,  iaccns  Assisii  in  ccclcsia  bcati  Francisci  sepullus,  et  parvo 
tempore,  quo  dccessit  (6),  est  sanctus  fratcr  Valcntinus  de  Narnia,  qui   nobilis 

30  genere  habuit  filias  duas  et  tres  filios  et  unum  caslrum.  Qui  divino  compunclus 
spiriUi,  omnia  relinqiicns,  filias  in  monaslerio  sororum  ordinis  .sanclae  Clarae,  se  vero 
cum  tribus  filiis  fralrcm  Minorcm  fccil;  scd  primogcnilus  novilius  rccessit,  et  adhuc 
supcrvivil  doclor  Icgiim  (f);  minimus,  diim  vcllct  ab  ordiiic  cgrcdi,  oralionibus  fralris 
Nicolai  de  Assisio  laici,  qiii  nunc  coruscal  miraciilis,  Pcrusii  rclcntus,  mortuus  cst  in 

35  ordinc,  et  devotc;  aller  vcro  adhiic  siipcrcst  {d).  Ilic  fraler  Valcnlinus  vixit  in  ordiiic 
bcne  triginta  aiinis,  scmpcr  comedciido  pancm  el  aipiam;  deccm  annis  comedcndo 


(a)  As  ot  0(1(1.  addunt  in  ecclesia  hcati  Francisci.  —  (b)  As  et  edd.  parriim  tempiis  est,  qnod  de- 
cesait.  —  (c)  As  et  edd.  et  doctor  legum  in  miindo  cxstitit.  —  (rf)  As  alter  etiam  in  or